Original written before October 23, 2015; Revised March 4, 2017; October 8, 2018
Viết lần đầu trước ngày 23/10/2015; cập nhật ngày 04/03/2017; ngày 08/10/2018
I had not given this issue much thought until someone at an online forum pointed out in 2014 that I was using too many Pāli words and it was difficult to understand the meaning of those terms. This is an important point that has two aspects:
Trước đây tôi chưa suy nghĩ nhiều về vấn đề này cho đến khi, vào năm 2014, có người trên một diễn đàn trực tuyến góp ý rằng tôi sử dụng quá nhiều từ Pāli, khiến người đọc khó hiểu ý nghĩa của các thuật ngữ đó. Đây là một vấn đề quan trọng với hai khía cạnh:
- In the Arana Vibhanga sutta (MN 130), the Buddha advised bhikkhus to explain the Dhamma by providing the MEANINGS and not to emphasize a given language. As long as one comprehends the concept, it does not matter what language is used.
Trong sutta Arana Vibhanga (MN 130), Đức Phật khuyên các bhikkhu nên giải thích Dhamma bằng cách làm rõ Ý NGHĨA chứ không nhấn mạnh vào một ngôn ngữ cụ thể. Chỉ cần người học hiểu được ý nghĩa thì sử dụng ngôn ngữ nào cũng không quan trọng.
- On the other hand, we need to have a way to transmit the key foundational words for future generations without distorting the meaning of such words. And it is difficult to find suitable words in other languages for keywords like anicca, anatta, and Paṭicca Samuppāda.
Mặt khác, chúng ta cần có một cách để truyền lại những thuật ngữ nền tảng cốt lõi cho các thế hệ sau mà không làm sai lệch ý nghĩa của chúng. Điều này đặc biệt khó vì rất khó tìm được những từ tương đương thích hợp trong các ngôn ngữ khác cho những thuật ngữ như anicca, anatta và Paṭicca Samuppāda.
- I have explained the meaning of any Pāli term I use. But for a first-time reader, this could be a legitimate issue. Please use the “Search” button on the top right to locate relevant posts for any keyword. There is a “Pāli Glossary (A-K) and Pāli Glossary (L-Z)” too.
Tôi đều giải thích ý nghĩa của mọi thuật ngữ Pāli mà mình sử dụng. Tuy nhiên, đối với người đọc lần đầu, đây vẫn có thể là một khó khăn chính đáng. Xin hãy sử dụng nút “Search” ở góc trên bên phải để tìm các bài viết liên quan đến bất kỳ từ khóa nào. Ngoài ra còn có “Pāli Glossary (A-K)” và “Pāli Glossary (L-Z)”.
- Buddha Dhamma is the most complex theory in the world; it encompasses all of nature’s laws. Even though its basic premises are not hard to grasp, if one needs to dig deeper, one needs to spend some time “learning the basics”, or the “fundamental ideas involved.”
Dhamma của Đức Phật là hệ thống giáo lý phức tạp nhất trên thế giới; nó bao trùm toàn bộ các quy luật của tự nhiên. Mặc dù những nguyên lý nền tảng của nó không quá khó để nắm bắt, nhưng nếu muốn tìm hiểu sâu hơn thì cần dành thời gian để “học những điều cơ bản”, tức là các “ý tưởng nền tảng” liên quan.
- Think about it this way: Can one learn algebra without knowing arithmetic?
Hãy thử nghĩ theo cách này: Có thể học đại số mà không biết số học hay không?
- The key is to learn the basic ideas well, words like anicca, anatta, bhava, etc. It is said that one could understand the Buddha’s message about existence just by comprehending anicca (which will lead to an understanding of dukkha and anatta), and that is true.
Điều quan trọng là phải hiểu thật vững những khái niệm nền tảng như anicca, anatta, bhava, v.v. Người ta nói rằng chỉ cần hiểu đúng anicca (điều sẽ dẫn đến sự hiểu biết về dukkha và anatta) thì cũng có thể hiểu được thông điệp của Đức Phật về sự hiện hữu. Điều đó hoàn toàn đúng.
- But that is not possible if anicca is translated into English as just one word: impermanence. The Pāli word anicca means much more than just impermanence. So, it is better to keep the word anicca and learn what is meant by that word.
Nhưng điều đó sẽ không thể xảy ra nếu anicca chỉ được dịch sang tiếng Anh bằng một từ duy nhất là “vô thường”. Từ Pāli anicca mang ý nghĩa sâu rộng hơn rất nhiều so với “vô thường”. Vì vậy, tốt hơn là giữ nguyên từ anicca và học đúng ý nghĩa mà thuật ngữ đó hàm chứa.
- Viññāṇa is another word like that. It should not be translated just as “consciousness”; it is much more complex; see, “Viññāṇa – What It Really Means.”
Viññāṇa cũng là một thuật ngữ như vậy. Không nên chỉ dịch đơn giản là “ý thức”, vì ý nghĩa của nó phức tạp hơn rất nhiều; xem “Viññāṇa – What It Really Means.”
- There is another aspect too. If one learns the basic concepts in addition/subtraction or even quantum mechanics, it does not matter what language one uses to learn it. The key is to get the IDEA, not just learn the words. One can learn addition/subtraction or quantum mechanics in ANY language, not by memorizing words but by understanding the key concepts.
Còn có một khía cạnh khác nữa. Khi học các khái niệm cơ bản về phép cộng, phép trừ hay thậm chí là cơ học lượng tử, việc học bằng ngôn ngữ nào không quan trọng. Điều cốt yếu là nắm được Ý TƯỞNG, chứ không phải chỉ học thuộc các từ ngữ. Người ta có thể học phép cộng, phép trừ hay cơ học lượng tử bằng BẤT KỲ ngôn ngữ nào, không phải bằng cách ghi nhớ từ vựng mà bằng cách hiểu các khái niệm cốt lõi.
- When a child learns how to add/subtract, he/she has to learn the basic multiplication table and the procedures on how to use that knowledge in handling big numbers. After that he/she can solve any arbitrary problem involving big numbers.
Khi một đứa trẻ học phép cộng và phép trừ, em phải học bảng cửu chương và các quy tắc sử dụng kiến thức đó để tính toán với những con số lớn. Sau đó, em có thể giải được bất kỳ bài toán nào liên quan đến các số lớn.
- In the same way, one needs to get the IDEAS embodied in some key Pāli words because many of those Pāli words CANNOT be directly translated into other languages: They are highly condensed, each word packed with deep meanings.
Tương tự như vậy, người học cần nắm được NHỮNG Ý TƯỞNG được hàm chứa trong một số thuật ngữ Pāli cốt lõi, bởi vì nhiều từ Pāli KHÔNG THỂ dịch trực tiếp sang các ngôn ngữ khác. Chúng là những thuật ngữ được cô đọng ở mức rất cao, mỗi từ đều chứa đựng những ý nghĩa hết sức sâu sắc.
- In quantum mechanics, the word “quantum” embodies the subject; regardless of the language one uses, one knows what a quantum is. In the same way, one needs to know what “anicca” is. There is no other word for it in English.
Trong cơ học lượng tử, từ “lượng tử” đại diện cho toàn bộ khái niệm của lĩnh vực đó; bất kể sử dụng ngôn ngữ nào, người học cũng cần hiểu “lượng tử” là gì. Tương tự như vậy, người học cần hiểu anicca là gì. Trong tiếng Anh không có một từ nào khác có thể thay thế chính xác thuật ngữ này.
- Once one UNDERSTANDS the meaning of a certain key Pāli word, then one may even be able to find a suitable word in any language to keep it in mind. There is no need to memorize Pāli words for the sake of memorizing. It is similar to learning any concept.
Một khi đã HIỂU ý nghĩa của một thuật ngữ Pāli cốt lõi nào đó, người học thậm chí có thể tự tìm được một từ thích hợp trong bất kỳ ngôn ngữ nào để ghi nhớ. Không cần phải học thuộc các từ Pāli chỉ vì mục đích ghi nhớ. Điều này cũng giống như việc học bất kỳ một khái niệm nào khác.
- We just should not change the original Pāli words in the Tipiṭaka. That is the “blueprint” that needs to be transmitted intact so that Buddha’s original message will be kept intact.
Điều duy nhất chúng ta không nên làm là thay đổi các thuật ngữ Pāli nguyên gốc trong Tipiṭaka. Đó chính là “bản thiết kế gốc” cần được truyền lại một cách nguyên vẹn để thông điệp nguyên thủy của Đức Phật được bảo tồn trọn vẹn.
- Let us first examine the reasons why Pāli is a special language.
Trước hết, chúng ta hãy xem xét vì sao Pāli là một ngôn ngữ đặc biệt.
- The Buddha delivered his discourses in Māghadhi language; a version of that language suitable for memorization (Pāli) was used to SUMMARIZE those suttā. For example, Dhamma Cakka Pavattana Sutta was delivered to the five ascetics overnight. How many pages would it take to write all that down? Yet, it was condensed into a few pages.
Đức Phật thuyết giảng bằng ngôn ngữ Māghadhi; một dạng của ngôn ngữ đó thích hợp cho việc ghi nhớ (Pāli) đã được sử dụng để TÓM LƯỢC các suttā. Chẳng hạn, bài Dhamma Cakka Pavattana Sutta được Đức Phật giảng cho năm vị khổ hạnh trong suốt một đêm. Nếu ghi lại đầy đủ thì sẽ cần bao nhiêu trang? Thế nhưng, nội dung ấy đã được cô đọng chỉ trong vài trang.
- In the old days, suttā were orally transmitted generation-to-generation, and that was the other reason to condense it into a special form like a poem that is easy to remember and recite. The origin of the word “Pali” comes from that particular way of organization of the words.
Ngày xưa, các suttā được truyền khẩu từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đó cũng là lý do chúng được cô đọng thành một hình thức đặc biệt, giống như thơ, để dễ ghi nhớ và tụng đọc. Tên gọi “Pāli” cũng bắt nguồn từ chính cách sắp xếp ngôn từ đặc biệt đó.
- Therefore, it may take several words in a different language to express the meaning of some Pāli words like anicca, anatta, bhava, etc. Paṭicca Samuppāda is another whole phrase that is best kept intact and just learn what is meant by that phrase; see, “Paṭicca Samuppāda – “Pati+ichcha” + “Sama+uppāda”.”
Vì vậy, trong các ngôn ngữ khác có thể phải dùng nhiều từ mới diễn đạt được ý nghĩa của một số thuật ngữ Pāli như anicca, anatta, bhava, v.v. Paṭicca Samuppāda cũng là một cụm từ như vậy; tốt nhất nên giữ nguyên và học đúng ý nghĩa của cụm từ này; xem “Paṭicca Samuppāda – “Pati+ichcha” + “Sama+uppāda”.”
- Thus most Pāli words are impossible to be translated word-by-word to other languages. There is a system to glean the true meanings of the suttā as well as the deep subject of Paṭicca Samuppāda; see, “Sutta Interpretation – Uddesa, Niddesa, Paṭiniddesa.”
Vì vậy, hầu hết các từ Pāli không thể dịch theo kiểu từng từ một sang các ngôn ngữ khác. Có một phương pháp để hiểu đúng ý nghĩa của các suttā cũng như nội dung sâu xa của Paṭicca Samuppāda; xem “Sutta Interpretation – Uddesa, Niddesa, Paṭiniddesa.”
- This is the reason that many commentaries were written in the old days to explain the meaning of keywords and phrases; see, “Preservation of Dhamma” for details.
Đó là lý do vì sao ngày xưa đã có rất nhiều bộ chú giải được biên soạn nhằm giải thích ý nghĩa của các từ khóa và cụm từ quan trọng; xem “Preservation of Dhamma” để biết thêm chi tiết.
- Unfortunately, most of those original commentaries (Sinhala Attakathā) cannot be found today, except for three; see the above post.
Đáng tiếc là ngày nay hầu hết các bộ chú giải nguyên thủy (Sinhala Attakathā) đều đã thất truyền, chỉ còn lại ba bộ; xem bài viết ở trên.
- Most of the problems we have today are due to such “word by word” translation of suttā into other languages.
Phần lớn những vấn đề mà chúng ta gặp ngày nay đều bắt nguồn từ cách dịch các suttā theo kiểu “từng từ một” sang các ngôn ngữ khác.
- The most visible and disastrous translations are the translation of the words anicca and anatta into Sanskrit as anitya and anātma; these words were then ADOPTED in the Sinhala language to express the meaning of anicca and anatta. Then within the last two hundred or so years, those Sanskrit words were directly translated to English and now have become established to mean “impermanence” and “no-self”; see, “Misinterpretation of Anicca and Anatta by Early European Scholars.”
Sai lầm rõ ràng và tai hại nhất là việc dịch anicca và anatta sang tiếng Sanskrit thành anitya và anātma; sau đó các từ Sanskrit này lại được ĐƯA VÀO tiếng Sinhala để diễn đạt ý nghĩa của anicca và anatta. Rồi trong khoảng hơn hai trăm năm gần đây, những từ Sanskrit ấy tiếp tục được dịch thẳng sang tiếng Anh và dần trở thành những khái niệm quen thuộc với nghĩa là “impermanence” (vô thường) và “no-self” (vô ngã); xem “Misinterpretation of Anicca and Anatta by Early European Scholars.”
- Incorrect translation of just those words have kept the message of the Buddha hidden for over fifteen hundred years. It is not an accident that there have not been that many Arahants during that time.
Việc dịch sai chỉ hai thuật ngữ đó đã khiến thông điệp của Đức Phật bị che khuất suốt hơn một nghìn năm trăm năm. Không phải ngẫu nhiên mà trong suốt khoảng thời gian ấy đã có rất ít người chứng đắc Arahant.
- For the correct meanings of these words, see, “Anicca, Dukkha, Anatta – Wrong Interpretations” and the follow-up post.
Để hiểu đúng ý nghĩa của những thuật ngữ này, xem “Anicca, Dukkha, Anatta – Wrong Interpretations” và bài viết tiếp theo.
- In fact, it is said that one can reach the Sotāpanna stage by just comprehending the true meanings of anicca, dukkha, anatta, the three characteristics of the world. These three words have embodied in them a very broad message. Whole suttā were delivered to describe what was meant by those words! It is WRONG and DISASTROUS to just translate them as impermanence, suffering, and “no-self.”
Thật vậy, người ta nói rằng chỉ cần hiểu đúng ý nghĩa thực sự của anicca, dukkha và anatta — ba đặc tính của thế gian — thì cũng có thể chứng đắc tầng Sotāpanna. Ba thuật ngữ này hàm chứa một thông điệp vô cùng rộng lớn. Đức Phật đã giảng cả những suttā chỉ để giải thích ý nghĩa của các thuật ngữ ấy! Vì vậy, việc chỉ dịch chúng thành “vô thường”, “khổ” và “vô ngã” là SAI LẦM và GÂY HẬU QUẢ NGHIÊM TRỌNG.
- But if one wishes, and knows the correct interpretations, one can dig much deeper to unimaginable depths. For example, there is a process involving 9 steps where a given citta starts off as a pure (pabhasvara) citta and gets “contaminated” before getting to the viññāṇakkhandha stage within within a billionth of a second!
Tuy nhiên, nếu muốn và đã hiểu đúng các ý nghĩa này, người học có thể đào sâu đến những mức độ khó tưởng tượng. Chẳng hạn, có một tiến trình gồm chín bước, trong đó một citta khởi đầu là một citta thanh tịnh (pabhasvara), rồi bị “ô nhiễm” trước khi đi đến giai đoạn viññāṇakkhandha, tất cả chỉ diễn ra trong vòng một phần tỷ của một giây!
- Those are discussed in detail, for example, “Amazingly Fast Time Evolution of a Thought (Citta)” and “Pabhassara Citta, Radiant Mind, and Bhavaṅga.”
Những vấn đề này được trình bày chi tiết, chẳng hạn trong các bài “Amazingly Fast Time Evolution of a Thought (Citta)” và “Pabhassara Citta, Radiant Mind, and Bhavaṅga.”
- However, there is no need to go to that depth for most people (and many will not have enough time to do that anyway, but there could be a few who would really enjoy it).
Tuy nhiên, đối với đa số mọi người thì không cần phải tìm hiểu sâu đến mức đó (và nhiều người cũng sẽ không có đủ thời gian để làm như vậy, mặc dù chắc chắn vẫn sẽ có một số ít người thật sự yêu thích việc nghiên cứu sâu).
- I just want everyone to appreciate Buddha Dhamma for what it is, and to help remove many misconceptions that are out there today.
Điều tôi mong muốn chỉ là mọi người có thể trân trọng Dhamma của Đức Phật đúng như bản chất của nó, đồng thời góp phần loại bỏ nhiều ngộ nhận đang tồn tại ngày nay.
- To summarize, I cannot emphasize enough the importance of UNDERSTANDING the meanings of key Pāli words. It may take some time to truly grasp those meanings. I keep revising those key posts, whenever a better way to express an idea comes to mind or when someone else points out a better way to express it.
Tóm lại, tôi không thể nhấn mạnh đủ tầm quan trọng của việc HIỂU đúng ý nghĩa của các thuật ngữ Pāli cốt lõi. Có thể sẽ cần một khoảng thời gian để thật sự thấu hiểu những ý nghĩa ấy. Tôi vẫn liên tục chỉnh sửa các bài viết quan trọng đó mỗi khi nghĩ ra cách diễn đạt rõ ràng hơn hoặc khi có người khác góp ý một cách diễn đạt tốt hơn.
- Experience is a key factor in understanding. The word “elephant” may not mean anything to someone who does not understand English. But if it is shown to him what an elephant looks like, then he can associate the word “elephant” with the big animal.
Kinh nghiệm là một yếu tố then chốt để hiểu biết. Từ “elephant” sẽ không có ý nghĩa gì đối với một người không biết tiếng Anh. Nhưng nếu người đó được nhìn thấy một con voi, thì họ sẽ có thể liên hệ từ “elephant” với con vật to lớn ấy.
- In the same way, it is important to UNDERSTAND what anicca means, by using one’s experience: for example, we cannot maintain even our body the way we would like for the LONG TERM, etc. Then you look at others, especially those who are even older than us, or those who died of old age, and realize that it is true. Then you think about anything in this world, and realize that it is true, i.e., we cannot maintain ANYTHING in this world to our satisfaction, and that is anicca.
Tương tự như vậy, điều quan trọng là phải HIỂU anicca có nghĩa là gì thông qua chính kinh nghiệm của mình. Ví dụ, về lâu dài, chúng ta không thể duy trì ngay cả thân thể của mình theo đúng như mong muốn. Rồi khi quan sát những người khác, đặc biệt là những người lớn tuổi hơn chúng ta hoặc những người đã qua đời vì tuổi già, chúng ta sẽ nhận ra điều đó là đúng. Sau đó, khi suy ngẫm về bất kỳ điều gì trên thế gian này, chúng ta cũng sẽ thấy điều ấy vẫn đúng, tức là chúng ta không thể duy trì BẤT CỨ ĐIỀU GÌ trong thế gian này theo đúng ý mình một cách lâu dài, và đó chính là anicca.
- Also see, “Saññā – What It Really Means.”
Xem thêm: “Saññā – What It Really Means.”
- The following is a table with some key Pāli words and links to a few posts that describe what those words mean. More posts probably can be found by using the “Search” button on the top right.
Dưới đây là bảng gồm một số thuật ngữ Pāli cốt lõi cùng với các liên kết đến một số bài viết giải thích ý nghĩa của những thuật ngữ đó. Bạn cũng có thể tìm thêm nhiều bài viết khác bằng cách sử dụng nút “Search” ở góc trên bên phải.
Next, “Origin of Morality (and Immorality) in Buddhism”, ..
Tiếp theo, “Origin of Morality (and Immorality) in Buddhism”, ..
|
Thuật ngữ |
Liên kết |
|
Gati, Bhava, jāti |
|
|
Āsava |
Habits, Goals, and Character (Gati); The Law of Attraction, Habits, Character (Gati), and Cravings (Āsavas); Sansāric Habits, Character (Gati), and Cravings (Āsava) |
|
Nibbāna |
|
|
Three Kinds of Happiness – What is Nirāmisa Sukha?, How to Taste Nibbāna , Nirāmisa Sukha (Happiness Arising from Dissociating from the 31 realms) |
|
|
Paṭicca Samuppāda – “Pati+ichcha”+”Sama+uppāda”; Paṭicca Samuppāda – Introduction |
|
|
San |
San |
|
Saṅkhāra |
