Nibbatti Lakkhaṇa in Udayavaya Ñāṇa / Nibbatti Lakkhaṇa trong Udayavaya Ñāṇa

February 26, 2016

Ngày 26/02/2016

1. In the previous post, we discussed the first 25 factors that encompass what is involved in the “udaya” stage of udayavaya: “Udayavaya Ñāṇa – Introduction.” Each of the five aggregates has five factors associated with it basically leading to its formation; thus there are 25 factors that give rise to each person’s world.

Trong bài trước, chúng ta đã bàn về 25 yếu tố đầu tiên bao quát những gì liên quan đến giai đoạn “udaya” của udayavaya: “Udayavaya Ñāṇa – Introduction.” Mỗi uẩn trong năm uẩn có năm yếu tố liên quan, về cơ bản dẫn đến sự hình thành của uẩn ấy; do đó, có 25 yếu tố làm phát sinh thế giới của mỗi người.

▪ The five aggregates or the pañcakkhandha is much more complex than most realize. Please read the posts on pañcakkhandha to familiarize with it if you really want to grasp the udayavaya ñāṇa: “The Five Aggregates (Pañcakkhandha).”

Năm uẩn, hay pañcakkhandha, phức tạp hơn nhiều so với điều mà đa số người nhận ra. Nếu thực sự muốn nắm được udayavaya ñāṇa, xin hãy đọc các bài về pañcakkhandha để làm quen với khái niệm này: “The Five Aggregates (Pañcakkhandha).”

▪ Also note that a given saṅkhata (sankata in Sinhala) is a tiny fraction of pañcakkhandha. We have discussed the five stages of a saṅkhata (sankata in Sinhala), and it is related to udayavaya ñāṇa. Buddha Dhamma is so deep, all these different descriptions are well-connected at some level.

Cũng cần lưu ý rằng một saṅkhata cụ thể (sankata trong tiếng Sinhala) chỉ là một phần rất nhỏ của pañcakkhandha. Chúng ta đã bàn về năm giai đoạn của một saṅkhata (sankata trong tiếng Sinhala), và điều đó có liên quan đến udayavaya ñāṇa. Dhamma của Đức Phật sâu sắc đến mức tất cả những cách mô tả khác nhau này đều có mối liên hệ chặt chẽ ở một mức độ nào đó.

▪ Do not worry if all this seems to be overwhelming (of course some people will be able to see the connections). It will make sense with time. Just keep reading posts that you have already read. They will make more sense each time you go back and read, especially after reading other relevant posts.

Đừng lo nếu tất cả những điều này có vẻ quá khó tiếp thu (dĩ nhiên, một số người sẽ có thể thấy được các mối liên hệ). Theo thời gian, chúng sẽ trở nên dễ hiểu. Cứ tiếp tục đọc lại những bài mà mình đã đọc. Mỗi lần quay lại đọc, chúng sẽ trở nên rõ nghĩa hơn, nhất là sau khi đã đọc những bài liên quan khác.

2. It is important to grasp the fact that anything that we experience, we experience only for a fraction of a second. Then it is gone to the “past pile” (atita; pronounced “atheetha”) of the five aggregates or piles.

Điều quan trọng là nắm được rằng bất cứ điều gì chúng ta trải nghiệm, chúng ta chỉ trải nghiệm trong một phần giây. Sau đó, nó chuyển vào “khối quá khứ” (atita; phát âm là “atheetha”) của năm uẩn, tức năm khối tích tụ.

▪ Anything that we are only imagining or hoping to experience has not yet materialized; those are in the “future pile” (anāgata; pronounced “anāgatha”) of the five aggregates.

Bất cứ điều gì chúng ta chỉ mới tưởng tượng hoặc hy vọng được trải nghiệm đều chưa trở thành hiện thực; chúng thuộc “khối tương lai” (anāgata; phát âm là “anāgatha”) của năm uẩn.

▪ Only a negligibly small fraction is being experienced at a given moment: the “present pile” (paccuppanna; pronounced “pachchuppanna”); see, “Five Aggregates – Introduction.”

Tại một thời điểm nhất định, chỉ có một phần nhỏ không đáng kể đang được trải nghiệm: “khối hiện tại” (paccuppanna; phát âm là “pachchuppanna”); xem “Five Aggregates – Introduction.”

3. All these things arise as a saṅkhata (sankata in Sinhala), whether it is material (rūpa) or mental (vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa). A given saṅkhata (sankata in Sinhala) itself (not the experience) may exist for brief moment, or some may last a long time (especially those belonging to rūpa aggregate). But even then parts of it are continually being “passed on” to the past.

Tất cả những điều này sinh khởi dưới dạng một saṅkhata (sankata trong tiếng Sinhala), dù là vật chất (rūpa) hay thuộc tâm (vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa). Bản thân một saṅkhata cụ thể (sankata trong tiếng Sinhala), chứ không phải trải nghiệm về nó, có thể tồn tại trong một khoảnh khắc ngắn; một số có thể tồn tại lâu dài (nhất là những gì thuộc uẩn rūpa). Nhưng ngay cả khi đó, các phần của nó vẫn liên tục được “chuyển sang” quá khứ.

▪ Think about a human being X. He/she starts with a single cell and grows by the day, becomes a baby, a child, a young person, an old person, and then is perished. So, when another person Y, is watching X grow, the “rūpa khandha” of Y continuously grew, all the while making the “past rūpa khandha” bigger each moment. When X is observing himself, that experience goes to his “rūpa khandha.”

Hãy nghĩ về một người X. Người ấy bắt đầu từ một tế bào đơn lẻ, lớn lên từng ngày, trở thành trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người trẻ tuổi, người già, rồi qua đời. Vì vậy, khi một người khác là Y quan sát X lớn lên, “rūpa khandha” của Y liên tục tăng lên, đồng thời làm cho “rūpa khandha quá khứ” lớn thêm từng khoảnh khắc. Khi X tự quan sát mình, trải nghiệm đó đi vào “rūpa khandha” của chính X.

▪ At a given time, we can see only a momentary “snapshot” of a rūpa khandha. When X dies, all those stages –moment by moment — had gone to the past, and thus now belong to the “past rūpa khandha” of X and Y. Note that they are different: each one’s experience of X is different.

Tại một thời điểm nhất định, chúng ta chỉ có thể thấy một “ảnh chụp nhanh” trong khoảnh khắc của một rūpa khandha. Khi X qua đời, tất cả những giai đoạn ấy — từng khoảnh khắc một — đã đi vào quá khứ, và do đó giờ đây thuộc “rūpa khandha quá khứ” của X và Y. Lưu ý rằng chúng khác nhau: trải nghiệm của mỗi người về X đều khác nhau.

▪ Now we can see why each person’s pañcakkhandha is unique to that person.

Giờ đây, chúng ta có thể thấy vì sao pañcakkhandha của mỗi người là riêng biệt đối với người ấy.

4. Now we will analyze why all five aggregates have their origin in avijjā, taṇhā, and kamma: Because we have the wrong perception (nicca saññā) that we can eventually reach happiness by craving for things in this world (avijjā), we get attached to somethings or hate other things (taṇhā), and then act accordingly (kamma).

Bây giờ, chúng ta sẽ phân tích vì sao cả năm uẩn đều bắt nguồn từ avijjā, taṇhā và kamma: vì chúng ta có nhận thức sai lầm (nicca saññā) rằng cuối cùng mình có thể đạt được hạnh phúc bằng cách khao khát những thứ trong thế giới này (avijjā), nên chúng ta dính mắc vào một số thứ hoặc ghét những thứ khác (taṇhā), rồi hành động theo đó (kamma).

▪ After one attains parinibbana (i.e., when an Arahant dies), there is no world to experience. No more pañcakkhandha.

Sau khi một người đạt parinibbana (tức là khi một Arahant qua đời), không còn thế giới nào để trải nghiệm. Không còn pañcakkhandha nữa.

5. The other two factors of āhāra and nibbatti lakkhana describe the “progression” of a pañcakkhandha that have the origins in avijjā, taṇhā, and kamma.

Hai yếu tố còn lại là āhāra và nibbatti lakkhana mô tả “tiến trình phát triển” của một pañcakkhandha bắt nguồn từ avijjā, taṇhā và kamma.

▪ If it is a material thing (rūpa) it needs āhāra (food) to grow; they can be food that living beings eat or nutrients that plants need.

Nếu đó là một thứ vật chất (rūpa), nó cần āhāra (thức ăn) để phát triển; đó có thể là thức ăn mà chúng sinh ăn hoặc chất dinh dưỡng mà cây cối cần.

▪ If it is a mental thing (vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa), it needs “mental food”: phassa (contact), mano sañcetanā, and viññāṇa āhāra. We will discuss these later.

Nếu đó là một hiện tượng thuộc tâm (vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa), nó cần “thức ăn cho tâm”: phassa (xúc), mano sañcetanā và viññāṇa āhāra. Chúng ta sẽ bàn về những điều này sau.

6. Any one of those five aggregates needs a “blueprint” or a set mechanism to arise, grow, mature, decay, and eventually cease to exist. This is what the fifth factor, nibbatti lakkhana, is about.

Bất kỳ uẩn nào trong năm uẩn ấy cũng cần một “bản thiết kế” hay một cơ chế định sẵn để sinh khởi, phát triển, trưởng thành, suy hoại và cuối cùng chấm dứt tồn tại. Đó là nội dung của yếu tố thứ năm, nibbatti lakkhana.

▪ This “blueprint” is made according to those three causes: it is a complex plan which takes into account many aspects that are formed by the level of avijjā (ignorance), kind of taṇhā (greed, hate), and kamma (kind of acts that were done with body, speech, and mind).

“Bản thiết kế” này được tạo ra theo ba nguyên nhân ấy: đó là một kế hoạch phức tạp, có tính đến nhiều khía cạnh được hình thành bởi mức độ avijjā (vô minh), loại taṇhā (tham, sân) và kamma (loại hành động đã được thực hiện bằng thân, khẩu và ý).

▪ Those complex factors give rise to nibbatti lakkhana, “blueprint” for any one of the five aggregates to rise. It can be called “production characteristics” of that particular saṅkhata (sankata in Sinhala) belonging to one of the five aggregates.

Những yếu tố phức tạp ấy làm phát sinh nibbatti lakkhana, tức “bản thiết kế” để bất kỳ uẩn nào trong năm uẩn sinh khởi. Có thể gọi đó là “đặc tính tạo thành” của saṅkhata cụ thể ấy (sankata trong tiếng Sinhala), thuộc một trong năm uẩn.

▪ As we learn more, we will see that all five factors actually become causes, and are inter-related.

Khi học thêm, chúng ta sẽ thấy rằng cả năm yếu tố thực sự đều trở thành nguyên nhân và có liên hệ với nhau.

7. This is easier to see this with a human (or an animal). When a living being gets a human bhava, then based on a specific kamma vipāka that came to focus at the time of death in the previous bhava, a blueprint for the human bhava is automatically generated by kammic energy.

Điều này dễ thấy hơn ở một người (hoặc một con vật). Khi một chúng sinh có được bhava làm người, thì dựa trên một kamma vipāka cụ thể trở thành trọng tâm vào lúc chết trong bhava trước đó, năng lượng kamma tự động tạo ra một bản thiết kế cho bhava làm người ấy.

▪ That blueprint is the manomaya kāya or the gandhabba that we have discussed many times; see, the posts under the section “Manomaya Kāya.”

Bản thiết kế đó chính là manomaya kāya hay gandhabba mà chúng ta đã bàn nhiều lần; xem các bài trong mục “Manomaya Kāya.”

▪ The arising of that human starting from a single cell in mother’s womb happens according to the “blueprint” in that manomaya kāya: eventual height, eye color, skin color, etc were determined when a suitable womb was automatically selected according to the “gati” of that being. That “selection process” — which happens automatically and not decided by any superior being — had chosen the matching parents for the gandhabba.

Sự hình thành của người ấy, bắt đầu từ một tế bào đơn lẻ trong bụng mẹ, diễn ra theo “bản thiết kế” trong manomaya kāya ấy: chiều cao khi trưởng thành, màu mắt, màu da, v.v. đã được xác định khi một tử cung phù hợp được tự động chọn theo “gati” của chúng sinh ấy. “Quá trình lựa chọn” đó — diễn ra tự động, không do bất kỳ đấng tối cao nào quyết định — đã chọn cha mẹ phù hợp cho gandhabba.

▪ That was the role played by the nibbatti lakkhana in this particular case.

Đó là vai trò của nibbatti lakkhana trong trường hợp cụ thể này.

8. Thus the particular bhava is determined by the particular action (kamma): if that action was suitable for a dog bhava, then one would get a “dog bhava.”

Như vậy, bhava cụ thể được quyết định bởi hành động cụ thể (kamma): nếu hành động ấy phù hợp với bhava làm chó, thì chúng sinh đó sẽ có được một “bhava làm chó.”

▪ But other characteristics of that dog are determined by the overall “gati” of that being that it had acquired through uncountable previous births.

Nhưng những đặc điểm khác của con chó ấy được quyết định bởi toàn bộ “gati” mà chúng sinh đó đã tích lũy qua vô số lần sinh trước.

▪ Thus nibbatti lakkhana is a complex entity that takes into account numerous things, but two are prominent: the specific kamma and overall gati.

Do đó, nibbatti lakkhana là một yếu tố phức tạp có tính đến rất nhiều điều, nhưng hai điều nổi bật là kamma cụ thể và toàn bộ gati.

9. For example two different beings could get the same “dog bhava.” But no two dogs will look and behave alike. Some are vicious and some are loving. Some are big and some are small. The possible varieties are basically infinite. Even two “twin dogs” that look exactly the same will have at least some behaviour differences when they grow. Same thing applies to two humans.

Ví dụ, hai chúng sinh khác nhau có thể có cùng một “bhava làm chó.” Nhưng không có hai con chó nào có ngoại hình và hành vi hoàn toàn giống nhau. Có con hung dữ, có con thân thiện. Có con lớn, có con nhỏ. Về cơ bản, những dạng khác nhau có thể có là vô hạn. Ngay cả hai “con chó sinh đôi” có ngoại hình giống hệt nhau cũng sẽ có ít nhất một số khác biệt về hành vi khi lớn lên. Điều tương tự cũng áp dụng cho hai người.

▪ Thus nibbatti lakkhana is a complex mold of multiple factors. But only a Buddha can see why certain features are in a given being. Even a spot on dog is said to be due to some reason.

Như vậy, nibbatti lakkhana là một khuôn mẫu phức tạp gồm nhiều yếu tố. Nhưng chỉ một Vị Phật mới có thể thấy vì sao một chúng sinh có những đặc điểm nhất định. Ngay cả một đốm trên thân chó cũng được nói là có nguyên nhân nào đó.

▪ Even though the “bhava” is determined by a specific strong kamma (called a janaka kamma), the actual body will reflect numerous kamma vipāka from numerous lives in the past.

Dù “bhava” được quyết định bởi một kamma mạnh cụ thể (gọi là janaka kamma), thân thể thực tế sẽ phản ánh nhiều kamma vipāka từ nhiều đời trong quá khứ.

▪ But as we have discussed elsewhere, what kinds of kamma vipāka can bring fruits will depend to a large extent on having suitable conditions available. If one acts foolishly that will allow some bad kamma vipāka from the past to bear fruit. In the same way, by acting with mindfulness one can avoid such bad outcomes and even bring about good outcomes due to past good kamma vipāka.

Nhưng như chúng ta đã bàn ở nơi khác, những loại kamma vipāka nào có thể trổ quả phụ thuộc phần lớn vào việc có đủ điều kiện thích hợp hay không. Nếu hành động thiếu suy xét, chúng ta sẽ tạo điều kiện cho một số kamma vipāka xấu từ quá khứ trổ quả. Tương tự, bằng cách hành động với chánh niệm, chúng ta có thể tránh những kết quả xấu ấy, thậm chí tạo ra kết quả tốt nhờ kamma vipāka tốt trong quá khứ.

▪ There are several posts that discuss the above important fact. For example, “What is Kamma? – Is Everything Determined by Kamma?” and “Anantara and Samanantara Paccayā.”

Có một số bài viết bàn về sự thật quan trọng nêu trên. Ví dụ: “What is Kamma? – Is Everything Determined by Kamma?” và “Anantara and Samanantara Paccayā.”

10. Therefore, it is important to realize that it is manomaya kāya does not determine one’s future rigidly; some of the “production characteristics” can change. It is not like making a robot in a factory according to a set blueprint.

Vì vậy, điều quan trọng là cần nhận ra rằng manomaya kāya không quyết định tương lai của một người một cách cứng nhắc; một số “đặc tính hình thành” có thể thay đổi. Điều này không giống như việc chế tạo một robot trong nhà máy theo một bản thiết kế cố định.

▪ It is easy to see that one’s body structure can change according to one’s lifestyle. If one becomes careless and start eating indiscriminately, one wil become obese. Even one’s character can change by one’s motivation and due to external influences.

Có thể dễ dàng thấy rằng cấu trúc cơ thể của một người có thể thay đổi tùy theo lối sống. Nếu người ấy trở nên bất cẩn và bắt đầu ăn uống không kiểm soát, người ấy sẽ trở nên béo phì. Ngay cả tính cách của một người cũng có thể thay đổi do động lực của bản thân và những ảnh hưởng bên ngoài.

▪ Thus nibbatti lakkhana are not deterministically set. The overall gati can change and the manomaya kāya and the physical body in turn can change.

Vì vậy, nibbatti lakkhana không được ấn định một cách tất định. Gati tổng thể có thể thay đổi, và theo đó manomaya kāya cùng cơ thể vật lý cũng có thể thay đổi.

11. The main reason for this flexibility is that the manomaya kāya has three “components”: kammaja kāya, cittaja kāya, and utuja kāya; see previous posts on manomaya kāya.

Lý do chính tạo nên tính linh hoạt này là manomaya kāya có ba “thành phần”: kammaja kāya, cittaja kāya và utuja kāya; xem các bài viết trước về manomaya kāya.

▪ The kammaja kāya is the one that is really pre-set. It had taken into account the reasons (kamma vipāka) that led to the particular bhava.

Kammaja kāya là thành phần thực sự được định sẵn. Nó đã tính đến những nguyên nhân (kamma vipāka) dẫn đến bhava cụ thể ấy.

▪ The critical component that is under OUR CONTROL is the cittaja kāya. This is basically how we think (that leads to our speech and bodily actions). And how we think depends on our level of ignorance (avijjā).

Thành phần then chốt nằm trong SỰ KIỂM SOÁT CỦA CHÚNG TA là cittaja kāya. Về cơ bản, đây là cách chúng ta suy nghĩ (từ đó dẫn đến lời nói và hành động của thân). Cách chúng ta suy nghĩ phụ thuộc vào mức độ vô minh (avijjā) của mình.

▪ The third component is the utuja kāya, which is basically the fine body of the gandhabba. It is being created and changed CONTINUOUSLY due to both the kammaja kāya and cittaja kāya. The fine matter based on suddhaṭṭhaka are being created due to kammaja kāya and cittaja kāya; see, “The Origin of Matter – Suddhaṭṭhaka.”

Thành phần thứ ba là utuja kāya, về cơ bản chính là thân vi tế của gandhabba. Nó được tạo ra và thay đổi LIÊN TỤC do cả kammaja kāya lẫn cittaja kāya. Vật chất vi tế dựa trên suddhaṭṭhaka được tạo ra do kammaja kāya và cittaja kāya; xem “The Origin of Matter – Suddhaṭṭhaka.”

12. Thus the evolvement of a human being is a complex process. But one could get a good basic understanding by comprehending the above basic structure. We wil go into more details in the future, but let us discuss a few more important aspects.

Như vậy, quá trình phát triển của một con người là một tiến trình phức tạp. Tuy nhiên, chúng ta có thể có được sự hiểu biết căn bản khá tốt khi thấu hiểu cấu trúc cơ bản nêu trên. Chúng ta sẽ tìm hiểu chi tiết hơn trong tương lai, nhưng trước hết hãy bàn thêm một vài khía cạnh quan trọng.

▪ Now we can see that the physical body is just a “shell.” There is gandhabba inside that physical body and controlling it; see, “Ghost in the Machine – Synonym for the Manomaya Kāya?.”

Giờ đây, chúng ta có thể thấy rằng cơ thể vật lý chỉ là một “vỏ bọc.” Gandhabba ở bên trong cơ thể vật lý ấy và điều khiển nó; xem “Ghost in the Machine – Synonym for the Manomaya Kāya?.”

13. Thus, these physical bodies that we value so much are really lifeless shells. The essence — gandhabba — is hidden inside that physical body.

Vì vậy, những cơ thể vật lý mà chúng ta rất coi trọng thực ra chỉ là những lớp vỏ không có sự sống. Bản chất cốt yếu — gandhabba — ẩn bên trong cơ thể vật lý ấy.

▪ The utuja kāya of the gandhabba is the one that is spread over the whole physical body gives it a “life.” It is a fine grid that overlaps our nervous system, and that is how we feel body sensations.

Utuja kāya của gandhabba trải khắp toàn bộ cơ thể vật lý và đem lại “sự sống” cho cơ thể ấy. Đó là một mạng lưới vi tế chồng phủ lên hệ thần kinh của chúng ta, và nhờ vậy chúng ta cảm nhận được các cảm giác của thân.

▪ Under some extreme stresses, the gandhabba can get out of the physical body. This is what is known as the out-of-body experience (OBE); see, “Manomaya Kāya and Out-of-Body Experience (OBE).” When that happens the physical body is lifeless, and doctors have declared many heart patients undergoing operations to be dead for several minutes only to find out later that the patient is alive (gandhabba had returned to the body).

Trong một số tình huống căng thẳng cực độ, gandhabba có thể rời khỏi cơ thể vật lý. Hiện tượng này được gọi là trải nghiệm ngoài cơ thể; xem “Manomaya Kāya and Out-of-Body Experience (OBE).” Khi điều đó xảy ra, cơ thể vật lý không còn sự sống; các bác sĩ từng tuyên bố nhiều bệnh nhân tim đang phẫu thuật đã chết trong vài phút, rồi sau đó phát hiện bệnh nhân vẫn sống (gandhabba đã trở lại cơ thể).

14. The critical point for our present discussion is the fact that once born with a human body, the human gandhabba can determine its own nibbatti lakkhana to some extent by wisely using the cittaja kaya.

Điểm then chốt trong phần thảo luận hiện tại là: một khi đã sinh ra với thân người, gandhabba của con người có thể phần nào quyết định nibbatti lakkhana của chính mình bằng cách sử dụng cittaja kaya một cách khôn ngoan.

▪ It is this cittaja kaya that ultimately makes it possible for a human to attain Nibbāna.

Chính cittaja kaya này cuối cùng tạo khả năng để một con người đạt đến Nibbāna.

▪ One can change one’s gati (habits/character) by comprehending first moral versus immoral, and then comprehending the anicca nature of this world.

Một người có thể thay đổi gati (thói quen/tính cách) bằng cách trước tiên thấu hiểu điều gì là đạo đức và phi đạo đức, sau đó thấu hiểu bản chất anicca của thế giới này.

▪ Most people do not realize the importance of the cittaja kaya. This is in essence why a Buddha is needed to reveal the true nature of this world, and to teach how to use the cittaja kaya (i.e., the way one thinks, and therefore speaks and acts): First to stay away from immoral behavior to cleanse the mind to some extent, and then to comprehend the anicca nature.

Hầu hết mọi người không nhận ra tầm quan trọng của cittaja kaya. Về bản chất, đây là lý do cần có một vị Phật để chỉ bày bản chất thật của thế giới này và dạy cách sử dụng cittaja kaya (tức cách một người suy nghĩ, từ đó nói năng và hành động): trước hết tránh xa hành vi phi đạo đức để thanh lọc tâm ở một mức độ nhất định, rồi sau đó thấu hiểu bản chất anicca.

15. The nibbatti lakkhana for any saṅkhata (sankata in Sinhala) associated with any of the five aggregates work similarly.

Đặc tướng sinh khởi (nibbatti lakkhana) của bất kỳ saṅkhata nào (sankata trong tiếng Sinhala) gắn với bất kỳ uẩn nào trong năm uẩn cũng vận hành tương tự.

▪ That viññāṇa depends on who is looking at X. If it a loving parent for Y, then Y wil generate a “loving viññāṇa” upon seeing X. That viññāṇa wil arise, stay there for a certain time, and fade away as the mind is directed to something else. But when that viññāṇa arises, it arises with some nibbatti lakkhana associated with one’s own past experiences with X. An enemy of X (say, Z) could generate a “hateful viññāṇa.”

Thức (viññāṇa) ấy tùy thuộc vào người đang nhìn X là ai. Nếu người nhìn là cha hoặc mẹ thương yêu của Y, thì khi thấy X, Y sẽ khởi lên một “viññāṇa thương yêu”. Viññāṇa ấy sinh khởi, tồn tại trong một thời gian nhất định rồi phai mất khi tâm hướng sang điều khác. Tuy nhiên, khi viññāṇa ấy sinh khởi, nó sinh khởi cùng với một đặc tướng sinh khởi (nibbatti lakkhana) gắn liền với những trải nghiệm trước đây của chính người ấy về X. Ngược lại, kẻ thù của X (chẳng hạn Z) có thể khởi lên một “viññāṇa thù ghét”.

16. It is easy to see that other three aggregates in the above example wil also arise accordingly.

Có thể dễ dàng thấy rằng ba uẩn còn lại trong ví dụ trên cũng sẽ sinh khởi tương ứng.

▪ Y wil generate happy feelings (vedanā), wil recognize (saññā) X as a parent, and may generate some kind of action or speech via saṅkhāra. On the other hand, Z wil generate an entirely different set.

Y sẽ khởi lên cảm thọ vui (vedanā), nhận biết (saññā) X là cha hoặc mẹ, và có thể tạo ra một hành động hay lời nói nào đó thông qua saṅkhāra. Trái lại, Z sẽ khởi lên một tập hợp hoàn toàn khác.

▪ Thus the four mental aggregates are related to each other.

Như vậy, bốn uẩn thuộc về tâm có liên hệ với nhau.

17. In Buddha Dhamma everything that we learn about is connected to each other at some level. It is the whole fabric of nature. Each and every piece of information is part of a complex puzzle. When one begins to see how it all fits together, one’s mind becomes joyful, and provides incentive and desire to learn more about the true nature of this complex world.

Trong Dhamma của Đức Phật, mọi điều chúng ta tìm hiểu đều có liên hệ với nhau ở một mức độ nào đó. Tất cả tạo thành kết cấu của tự nhiên. Mỗi thông tin đều là một phần của bức tranh ghép phức tạp. Khi bắt đầu thấy được mọi thứ khớp nối với nhau như thế nào, tâm ta trở nên hoan hỷ, từ đó có thêm động lực và mong muốn tìm hiểu sâu hơn về bản chất chân thật của thế giới phức tạp này.

Next in the series, “Āhāra (Food) in Udayavaya Ñāṇa.”

Bài tiếp theo trong loạt bài: “Āhāra (Food) in Udayavaya Ñāṇa.”