Mental Body Versus the Physical Body / Thân Tâm So Với Thân Vật Lý

February 2, 2020; revised August 24, 2021; February 26, 2023

Ngày 02/02/2020; chỉnh sửa ngày 24/08/2021; Ngày 26/02/2023

Essential Facts for this post

Những Dữ kiện thiết yếu cho bài viết này

  1. The mental body is far more critical than the physical body. Let me first summarize the relevant conclusions from the “Origin of Life” section for this post.

Thân tâm quan trọng hơn nhiều so với thân vật lý. Trước hết, tôi sẽ tóm tắt các kết luận liên quan từ phần “Nguồn gốc của Sự sống” cho bài này.

  • The mind does not exist by itself. There must be at least a trace of matter for the mind to exist. That is a critical point in Buddha Dhamma that many people do not realize. The “seat of the mind” is called “hadaya vatthu.” It is unbelievably small and is created by kammic energy when a living being grasps a new existence. In addition to hadaya vatthu, up to five “pasāda rūpa” are created by the kammic energy at that time.

Tâm không tồn tại độc lập. Phải có ít nhất một dấu vết vật chất thì tâm mới tồn tại. Đây là điểm then chốt trong Dhamma của Đức Phật mà nhiều người không nhận ra. “Nơi trú của tâm” được gọi là “hadaya vatthu”. Nó cực kỳ nhỏ và được tạo ra bởi năng lượng kamma khi một chúng sinh nắm bắt một sự tồn tại mới. Ngoài hadaya vatthu, tối đa năm “pasāda rūpa” cũng được tạo ra vào lúc đó bởi năng lượng kamma.

  • That package, hadaya vatthu, and the set of pasāda rūpa is the “smallest unit of existence.” It is called the “manomaya kāya” because the energy for its creation comes from the kammic energy based on a strong past kamma. See “Origin of Life – One Creates One’s Own Future Lives.”

Tổ hợp gồm hadaya vatthu và các pasāda rūpa là “đơn vị tồn tại nhỏ nhất”. Nó được gọi là “manomaya kāya” vì năng lượng tạo ra nó đến từ năng lượng kamma dựa trên kamma mạnh trong quá khứ. Xem “Origin of Life – One Creates One’s Own Future Lives.”

  • In the 20 Brahma realms (out of 31 realms in this world,) “manomaya kāya” is all they have. They do not need a physical body with “flesh and blood” because those Brahmā do not experience taste, smell, or touch.

Trong 20 cõi Brahma (trong tổng số 31 cõi), “manomaya kāya” là tất cả những gì họ có. Họ không cần thân vật lý “máu thịt” vì các Brahmā không trải nghiệm vị, mùi hay xúc chạm.

  • When a living being is born in the human realm, it is born with that “manomaya kāya,” given the particular name of gandhabba. When a suitable womb with “matching gati” appears, that gandhabba is drawn into it and merges with the zygote. That “living zygote” first grows into a baby (by taking in food from the mother.). After birth, that baby grows into an adult with a body weighing a hundred plus pounds (or tens of kg.) Details in #4 are below.

Khi một chúng sinh sinh vào cõi người, nó sinh ra với “manomaya kāya” đó, được gọi cụ thể là gandhabba. Khi xuất hiện một bào thai phù hợp với “gati”, gandhabba sẽ bị hút vào và hợp nhất với hợp tử. “Hợp tử sống” này phát triển thành bào thai (nhờ nhận dinh dưỡng từ mẹ), rồi sau khi sinh ra sẽ lớn thành người trưởng thành với thân nặng hàng chục kg. Chi tiết sẽ nói ở mục #4.

  • Thus, it is clear that virtually all physical matter in the human body comes from food.

Do đó, rõ ràng gần như toàn bộ vật chất trong cơ thể người đến từ thức ăn.

The Critical “Body” Is Not “Physical Body” But “Mental Body” (Manomaya Kāya)

“Thân” Quan Trọng Không Phải Là Thân Vật Lý Mà Là “Thân Tâm” (Manomaya Kāya)

  1. Therefore, in most realms below the Brahma realms, there is an “additional body,” the “physical body.”

Vì vậy, trong hầu hết các cõi dưới cõi Brahma, có một “thân bổ sung” là “thân vật lý”.

  • That physical body is required ONLY to provide sensory inputs on tastes, smells, and touches.

Thân vật lý chỉ cần thiết để cung cấp các cảm giác về vị, mùi và xúc chạm.

  • In contrast to the physical body, the mental body has “something extra” that makes it ALIVE, as discussed below. It is quite clear that the “physical body” is secondary to the “mental body” (manomaya kāya or the gandhabba.)

Trái lại, thân tâm có “yếu tố đặc biệt” khiến nó SỐNG, như sẽ bàn dưới đây. Rõ ràng thân vật lý là thứ yếu so với thân tâm (manomaya kāya hay gandhabba).

  • The mental body can perform the other functions (seeing and hearing) BETTER if not trapped inside the physical body.

Thân tâm có thể thực hiện các chức năng khác (nhìn, nghe) TỐT HƠN nếu không bị “giam” trong thân vật lý.

  • The lady in the following video was born blind. She could not see only because there was something wrong with her PHYSICAL eyes, the optic nerve, or the visual cortex in the brain. Once the gandhabba (mental body) came out, she was able to see for the first time in her life:

Người phụ nữ trong video sau bị mù bẩm sinh. Cô không nhìn thấy chỉ vì có vấn đề với mắt VẬT LÝ, dây thần kinh thị giác hoặc vùng não xử lý thị giác. Khi gandhabba (thân tâm) tách ra, cô đã nhìn thấy lần đầu tiên trong đời:

WebLink: youtube: Near Death Experience – Blind woman ‘sees’ while out of body

  • In the previous post, “Origin of Life – One Creates One’s Own Future Lives,” I added another relevant video a day after that post was published. You may want to watch that video too. Both these videos present powerful evidence of the existence of gandhabba and why it is the “essence of a human.” The physical body is just a shell.

Trong bài trước “Origin of Life – One Creates One’s Own Future Lives,” tôi đã bổ sung một video liên quan. Bạn có thể xem thêm. Cả hai video cung cấp bằng chứng mạnh mẽ về sự tồn tại của gandhabba và tại sao nó là “bản chất của con người”. Thân vật lý chỉ là lớp vỏ.

  • All mental activity occurs in the gandhabba or the mental body. However, without that physical body, we cannot taste, smell, or touch.

Mọi hoạt động tâm diễn ra trong gandhabba hay thân tâm. Tuy nhiên, nếu không có thân vật lý, chúng ta không thể nếm, ngửi hay chạm.

Relevance to Satipaṭṭhāna Bhāvanā – Paṭikūlamanasikāra Pabba

Liên hệ với Satipaṭṭhāna Bhāvanā – Paṭikūlamanasikāra Pabba

  1. In the Mahā Satipaṭṭhāna Sutta (DN 22,) the Buddha allocated several sections under the Kāyānupassanā section to discuss the physical human body.

Trong Mahā Satipaṭṭhāna Sutta (DN 22), Đức Phật dành nhiều phần trong mục Kāyānupassanā để quán sát thân vật lý của con người.

  • The subsection on 1.4. Kāyānupassanā Paṭikūlamanasikāra Pabba describes the 32 parts of the human body. That title is incorrectly translated as “Applying the Mind to Repulsiveness of the Body.” That section shows that the physical body of a human is just a “collection of parts.”

Phần 1.4. Kāyānupassanā Paṭikūlamanasikāra Pabba mô tả 32 bộ phận của cơ thể người. Tiêu đề này thường bị dịch sai là “Quán chiếu sự ghê tởm của thân thể”. Phần này cho thấy thân vật lý của con người chỉ là một “tập hợp các bộ phận”.

  • The Buddha never emphasized the “repulsiveness” of anything. (He only emphasized the “unfruitfulness” of getting attached to “mind-pleasing” things in this world.)

Đức Phật không bao giờ nhấn mạnh “sự ghê tởm” của bất kỳ thứ gì. (Ngài chỉ nhấn mạnh tính “không đem lại lợi ích” khi chấp vào những thứ làm vừa ý tâm trong thế gian.)

  • If one starts contemplating that one’s body is repulsive (as many people mistakenly do,) that only leads to paṭigha (friction) in mind. Such a mindset is not conducive to meditation.

Nếu một người bắt đầu quán thân là ghê tởm (như nhiều người hiểu sai), điều đó chỉ dẫn đến paṭigha (sự xung đột trong tâm). Tâm như vậy không phù hợp cho thiền định.

Relevance to Satipaṭṭhāna Bhāvanā – Dhātumanasikāra Pabba

Liên hệ với Satipaṭṭhāna Bhāvanā – Dhātumanasikāra Pabba

  1. The next subsection, 1.5. Kāyānupassanā Dhātumanasikāra Pabba, points out that the physical body only has four great elements (pathavī dhātu, āpo dhātu, tejo dhātu, vāyo dhātu.) Bodies of any other living beings are, as well as inert objects, also have the same four great elements. There is NOTHING in the PHYSICAL BODY of a human being that is different from an animal or an inert object.

Phần tiếp theo, 1.5. Kāyānupassanā Dhātumanasikāra Pabba, chỉ ra rằng thân vật lý chỉ gồm tứ đại (pathavī dhātu, āpo dhātu, tejo dhātu, vāyo dhātu). Thân của các chúng sinh khác cũng như các vật vô tri đều có cùng tứ đại này. Không có gì trong THÂN VẬT LÝ của con người khác với động vật hay vật vô tri.

  • In the language of modern science, all those have the same atoms and molecules.

Theo ngôn ngữ khoa học hiện đại, tất cả đều có cùng các nguyên tử và phân tử.

  • There is nothing special about the composition of the human body. The basic unit of a living cell is the same for a human as an animal. See the video in #9 of the post, “Origin of Life – There is No Traceable Origin.” That post started the series of posts on “Origin of Life.” We will be referring back to those posts often.

Không có gì đặc biệt trong cấu tạo thân người. Đơn vị cơ bản của tế bào sống ở người và động vật là như nhau. Xem video ở mục #9 của bài “Origin of Life – There is No Traceable Origin.” Bài đó mở đầu chuỗi bài về “Nguồn gốc của Sự sống”, và sẽ được nhắc lại nhiều lần.

Nếu có điều gì “đặc biệt” trong cơ thể người hay động vật, đó là tế bào. Ta nhớ rằng thân người bắt đầu từ một tế bào duy nhất (hợp tử) cùng với một gandhabba. Xem “Buddhist Explanations of Conception, Abortion, and Contraception” và “Cloning and Gandhabba.”

  • By the way, plants have cells too. A tiny seed grows into a big tree because of cell division. However, only humans and animals have mental bodies that differentiate them from plants. Plants cannot think.

Nhân tiện, thực vật cũng có tế bào. Một hạt nhỏ phát triển thành cây lớn nhờ phân chia tế bào. Tuy nhiên, chỉ con người và động vật mới có thân tâm, điều làm chúng khác với thực vật. Thực vật không thể suy nghĩ.

Relevance to Satipaṭṭhāna Bhāvanā – Navasivathika Pabba

Liên hệ với Satipaṭṭhāna Bhāvanā – Navasivathika Pabba

  1. Then, the section 1.6. Kāyānupassanā Navasivathika Pabba is about contemplating on what happens to that physical body after one dies.

Phần 1.6. Kāyānupassanā Navasivathika Pabba nói về việc quán sát điều xảy ra với thân vật lý sau khi chết.

  • Once the gandhabba or the manomaya kāya leaves a dead physical body, that physical body is no different from a log of wood.

Khi gandhabba hay manomaya kāya rời khỏi thân xác, thân đó không khác gì một khúc gỗ.

  • The manomaya kāya keeps a physical body “alive” and “warm.” As soon as the gandhabba leaves for good, the physical body loses the “aliveness.” Our dog died several years ago, and I was shocked when I touched its dead body. It was cold and rigid, just like a piece of wood. The body warmth may be there for a little while because it takes some time to lose the body heat.

Manomaya kāya giữ cho thân vật lý “sống” và “ấm”. Ngay khi gandhabba rời đi hoàn toàn, thân vật lý mất đi sự “sống”. Con chó của chúng tôi chết vài năm trước, và tôi rất bất ngờ khi chạm vào xác nó — lạnh và cứng như gỗ. Nhiệt cơ thể có thể còn lại một lúc do mất nhiệt cần thời gian.

  • In the days of the Buddha, most dead bodies were taken deep into the forests and discarded. Then wild animals would come and eat those bodies, otherwise, they would start decaying and will start smelling bad. Then it will lose the flesh over time, leaving only the bones. Even those bones will degrade and become dust in the long term.

Thời Đức Phật, xác chết thường được mang vào rừng sâu và bỏ lại. Động vật hoang dã sẽ đến ăn, nếu không thì xác sẽ phân hủy và bốc mùi. Dần dần thịt rã ra, chỉ còn xương, và cuối cùng xương cũng mục thành bụi.

  • This Navasivathika Bhāvanā needs to be done in that fashion, to realize the unfruitfulness of getting overly attached to the physical body. Of course, we must keep it in good shape by eating healthy and exercising regularly. If the physical body becomes out-of-shape, that will lead to illnesses and discomfort. We must live a comfortable (not luxurious) life to progress on the Path.

Việc hành Navasivathika Bhāvanā cần được thực hiện theo cách đó để thấy rõ sự không lợi ích của việc chấp vào thân vật lý. Dĩ nhiên, ta vẫn cần giữ cơ thể khỏe mạnh bằng ăn uống lành mạnh và vận động. Nếu thân suy yếu sẽ dẫn đến bệnh tật và khó chịu. Ta nên sống thoải mái (không xa hoa) để tiến bộ trên con đường tu tập.

The Uniqueness of the Mental Body (Manomaya Kāya)

Tính Đặc Biệt Của Thân Tâm (Manomaya Kāya)

  1. It helps to realize that one’s physical body cannot be taken as one’s essence.

Cần hiểu rằng thân vật lý không thể được xem là bản chất thật của một người.

  • Even the mental body does not have an essence since that also will be discarded when a new existence (bhava) is grasped.

Ngay cả thân tâm cũng không có bản chất cố định, vì nó cũng sẽ bị loại bỏ khi một sự tồn tại mới (bhava) được nắm bắt.

  • However, the mental body is ESSENTIAL to make progress on the Path. The mental body of human existence is “hard to get.” Thus, we should utilize it now that we have that rare opportunity.

Tuy nhiên, thân tâm là RẤT QUAN TRỌNG để tiến bộ trên Con Đường. Thân tâm của kiếp người là “rất khó đạt được”. Vì vậy, chúng ta nên tận dụng cơ hội hiếm có này khi đã có được nó.

Why Is Mental Body Unique?

Tại Sao Thân Tâm Lại Đặc Biệt?

  1. The mental body (gandhabba) is VERY DIFFERENT from the physical body. The mental body has a few of the smallest units of matter (suddhaṭṭhaka) TOGETHER with the essential elements of LIFE. Those ESSENTIAL elements are the hadaya vatthu and a set of five pasāda rūpa. Those are the only LIVE things in a human (or an animal.)

Thân tâm (gandhabba) RẤT KHÁC với thân vật lý. Thân tâm có một số đơn vị vật chất nhỏ nhất (suddhaṭṭhaka) CÙNG VỚI những yếu tố thiết yếu của SỰ SỐNG. Những yếu tố THIẾT YẾU đó là hadaya vatthu và một bộ gồm năm pasāda rūpa. Đó là những thứ duy nhất thực sự SỐNG trong một con người (hoặc một con vật).

  • The hadaya vatthu is the “seat of the mind” where thoughts (citta) arise.

Hadaya vatthu là “trung tâm của tâm”, nơi các ý nghĩ (citta) phát sinh.

  • We experience the five physical sensory inputs with the five pasāda rūpa.

Chúng ta trải nghiệm năm loại cảm giác vật lý thông qua năm pasāda rūpa.

  • Those essential items (collectively called gandhabba) are created by kammic energy and sustain the human bhava.

Những yếu tố thiết yếu này (gọi chung là gandhabba) được tạo ra bởi năng lượng kamma và duy trì bhava của con người.

How the Mental Body Controls the Physical Body

Thân Tâm Điều Khiển Thân Vật Lý Như Thế Nào

  1. A live physical body has a gandhabba (mental body) in it. In the post “Our Mental Body – Gandhabba,” we discussed a good analogy of how the mental body controls the physical body (see #8 in that post.)

Một cơ thể vật lý còn sống có một gandhabba (thân tâm) bên trong. Trong bài “Our Mental Body – Gandhabba,” chúng ta đã thảo luận một phép so sánh hữu ích về cách thân tâm điều khiển thân vật lý (xem mục #8 trong bài đó).

Gandhabba đó bao gồm một tập hợp ĐẶC BIỆT gồm bảy thành phần gọi là “dasaka” hay “các gói mười”. Những thành phần này được liệt kê ở mục #9 trong bài “Gandhabba Sensing the World – With and Without a Physical Body”. Tôi thường nhắc đến sáu yếu tố: hadaya vatthu và năm pasāda rūpa.

  • Different types of dasaka are formed just by incorporating one mode of spin (bramana) and one mode of rotation (paribramana) to a suddhaṭṭhaka (smallest unit of matter.) That is how an inert suddhaṭṭhaka becomes ALIVE. When the kammic energy wears out, those motions stop, ending that existence (bhava.)

Các loại dasaka khác nhau được hình thành chỉ bằng cách thêm một dạng quay (bramana) và một dạng xoay (paribramana) vào một suddhaṭṭhaka (đơn vị vật chất nhỏ nhất). Đó là cách một suddhaṭṭhaka vô tri trở thành SỐNG. Khi năng lượng kamma cạn kiệt, các chuyển động đó dừng lại, kết thúc sự tồn tại (bhava) đó.

Chi tiết nằm trong hai bài “Our Mental Body – Gandhabba” và “Gandhabba Sensing the World – With and Without a Physical Body”. Có thể hiểu sâu hơn bằng cách đọc các bài đó. Ít nhất, nên nắm được ý chính.

Kammic Energy creates the Mental Body

Năng Lượng Kamma Tạo Ra Thân Tâm

  1. In fact, as we have discussed, when ANY living being grasps ANY new existence, a corresponding mental body is created by the kammic energy. That mental body matches the particular kamma that was responsible for the new existence (bhava.)

Thực tế, như đã thảo luận, khi BẤT KỲ chúng sinh nào nắm giữ BẤT KỲ sự tồn tại mới nào, một thân tâm tương ứng sẽ được tạo ra bởi năng lượng kamma. Thân tâm đó phù hợp với loại kamma cụ thể đã tạo nên sự tồn tại (bhava) đó.

  • If that kamma was a pāpa kamma done with anger (say, the killing of a human,) then the new bhava could be in a niraya (hell.) If that kamma was a puñña kamma done with compassion (say taking care of an invalid or sick person,) the new bhava could be in a Deva realm. See, “Kilesa – Relationship To Akusala, Kusala, And Puñña Kamma.”

Nếu kamma đó là pāpa kamma được thực hiện với sân hận (ví dụ như giết người), thì bhava mới có thể là ở niraya (địa ngục). Nếu kamma đó là puñña kamma được thực hiện với lòng từ bi (ví dụ chăm sóc người bệnh), thì bhava mới có thể là ở cõi Deva. Xem “Kilesa – Relationship To Akusala, Kusala, And Puñña Kamma”.

  • Both of those two scenarios could be true of ANY person who is below the Sotāpanna Anugāmi stage.

Cả hai trường hợp trên đều có thể xảy ra với BẤT KỲ ai chưa đạt đến bậc Sotāpanna Anugāmi.

  • The point is that even if one did not kill a human in the CURRENT life, such crimes might have been committed in a previous life. We have no idea what we have done in our previous lives. That is the danger in the rebirth process.

Điểm quan trọng là ngay cả khi một người không giết người trong đời này, những hành động như vậy có thể đã xảy ra trong các đời trước. Chúng ta không biết mình đã làm gì trong các kiếp trước. Đó chính là sự nguy hiểm của quá trình tái sinh.

Gandhabba (Mental Body) Is Unique to Human and Animal Realms

Gandhabba (Thân Tâm) Là Đặc Trưng Của Cõi Người Và Cõi Động Vật

  1. We started the series with five posts (“Origin of Life – There is No Traceable Origin” to “Cloning and Gandhabba” that laid the basic foundation of the Buddha’s description of life. As summarized in that first post, Buddha taught that there is no “traceable beginning” to life. That means each of us has existed (among the 31 realms of this world) “forever.”

Chúng ta đã bắt đầu chuỗi bài với năm bài viết (từ “Origin of Life – There is No Traceable Origin” đến “Cloning and Gandhabba”) nhằm đặt nền tảng cho mô tả về sự sống theo Dhamma của Đức Phật. Như đã tóm tắt trong bài đầu tiên, Đức Phật dạy rằng không có “khởi đầu có thể truy tìm” của sự sống. Điều đó có nghĩa là mỗi chúng ta đã tồn tại (trong 31 cõi của thế giới này) “từ vô thủy”.

  • The next four posts specifically dealt with life in the human realm. It is a bit complex because human life involves a physical body (collection of material body parts) in addition to the mental body (gandhabba) created by kammic energy. That same picture also holds for the animal realm.

Bốn bài viết tiếp theo tập trung cụ thể vào đời sống trong cõi người. Điều này khá phức tạp vì đời sống con người bao gồm một thân vật lý (tập hợp các bộ phận vật chất) bên cạnh thân tâm (gandhabba) được tạo ra bởi năng lượng kamma. Mô hình này cũng áp dụng tương tự cho cõi động vật.

  • Living beings in all other realms have “one integrated body.” For example, a Brahma only has a “body” similar to the human mental body (gandhabba.) Such a “body” is “mostly mental,” and the amount of matter is a million-times smaller than in a mustard seed. Of course, it expands to the size of the human body while inside the human body (it is like an energy field.)

Chúng sinh ở các cõi khác đều có “một thân hợp nhất”. Ví dụ, một Brahma chỉ có một “thân” tương tự như thân tâm (gandhabba) của con người. Thân đó “chủ yếu là tâm”, và lượng vật chất nhỏ hơn hạt cải đến hàng triệu lần. Dĩ nhiên, khi ở trong thân người, nó có thể “mở rộng” đến kích thước cơ thể con người (giống như một trường năng lượng).

  • A Deva has a bit more dense “material body” but is still invisible. Again, it has no gandhabba-type, mental body.

Một Deva có “thân vật chất” dày đặc hơn một chút nhưng vẫn vô hình. Và cũng không có thân tâm kiểu gandhabba riêng biệt.

  • Beings in the lower realms may have denser bodies but again do not have separate mental bodies.

Chúng sinh ở các cõi thấp hơn có thể có thân dày đặc hơn, nhưng cũng không có thân tâm tách biệt.

  • We need to focus more on human life. Without the concept of gandhabba, we cannot explain the growth of a “human body” in the mother’s womb (starting with an inert single cell.) That is why I published those four posts on gandhabba at the beginning of the series.

Chúng ta cần tập trung nhiều hơn vào đời sống con người. Nếu không có khái niệm gandhabba, chúng ta không thể giải thích sự phát triển của “cơ thể con người” trong tử cung (bắt đầu từ một tế bào vô tri). Đó là lý do bốn bài viết về gandhabba được trình bày ngay từ đầu chuỗi bài.

Summary

Tóm tắt

  1. The mental body is much more important than the physical body for the following reasons.

Thân tâm quan trọng hơn rất nhiều so với thân vật lý vì những lý do sau.

  • The “essence of a human” is the mental body that has the hadaya vatthu (seat of the mind) and the five pasāda rūpa (that “sense” visuals, sounds, tastes, smells, and touches.) Those entities are what constitute “the mind.” The ONLY WAY those six entities are created is via our kammic energy in our thoughts (specifically javana cittā.)

“Bản chất của con người” chính là thân tâm, bao gồm hadaya vatthu (trung tâm của tâm) và năm pasāda rūpa (giúp “cảm nhận” hình ảnh, âm thanh, vị, mùi, và xúc chạm). Những yếu tố này tạo nên “tâm”. CÁCH DUY NHẤT để sáu yếu tố đó được tạo ra là thông qua năng lượng kamma trong các suy nghĩ của chúng ta (cụ thể là javana cittā).

  • The mental body (gandhabba) controls the physical body.

Thân tâm (gandhabba) điều khiển thân vật lý.

  • A physical body lives only about a hundred years, while the mental body (gandhabba) may last hundreds of years.

Thân vật lý chỉ tồn tại khoảng một trăm năm, trong khi thân tâm (gandhabba) có thể tồn tại hàng trăm năm.

  • However, we also need a healthy physical body to live a healthy life. We especially need a healthy brain. The brain first processes all external sensory inputs.

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần một cơ thể vật lý khỏe mạnh để sống tốt. Đặc biệt cần một bộ não khỏe mạnh. Bộ não là nơi đầu tiên xử lý các tín hiệu cảm giác từ bên ngoài.