Revised October 31, 2015; October 7, 2017; August 24, 2019; May 28, 2023 (#1, #3); last revised March 23, 2025
Sửa ngày 31/10/2015; 07/10/2017; 24/08/2019; 28/05/2023 (#1, #3); Sửa lần cuối ngày 23/03/2025
What is Taṇhā?
Taṇhā là Gì?
- Taṇhā means “getting attached.” The word taṇhā comes from “thán” meaning “place” + “hā” meaning getting fused/welded or attached (හා වීම in Sinhala). Note that “tan” in taṇhā pronounced like in “thunder.”
Taṇhā nghĩa là “chấp thủ.” Từ taṇhā đến từ “thán” nghĩa là “một nơi” + “hā” nghĩa là dính vào, gắn chặt. Lưu ý “tan” trong taṇhā phát âm giống “thunder.”
- In the previous post, “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways,” we discussed how feelings arise in two ways. The “mind-made” feelings occur due to our tendency to attach (taṇhā) to various sensory inputs.
Ở bài trước, “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways,” chúng ta đã bàn về hai cách cảm thọ sinh khởi. Các cảm thọ “do tâm tạo” xuất hiện vì khuynh hướng chấp thủ (taṇhā) vào các đối tượng giác quan.
- Here we will see how that happens according to the natural process of Paṭicca Samuppāda.
Ở đây chúng ta sẽ thấy điều đó xảy ra như thế nào theo tiến trình tự nhiên của Paṭicca Samuppāda.
What Is in the World?
Thế gian là Gì?
- Cha Chakka Sutta describes how we experience the world. However, in standard translations, the real meaning does not come out; for example: “WebLink: suttacentral: Cha Chakka Sutta (MN 148),” where one can also find translations in several languages.
Cha Chakka Sutta mô tả cách chúng ta trải nghiệm thế gian. Tuy nhiên, trong các bản dịch thông thường, ý nghĩa thực sự không được thể hiện trọn vẹn; ví dụ: “WebLink: suttacentral: Cha Chakka Sutta (MN 148),” tại đây ta có thể tìm thấy bản dịch sang nhiều ngôn ngữ.
We get to know ANYTHING about the external world via ONLY six ways:
Chúng ta CHỈ biết BẤT KỲ ĐIỀU GÌ về thế giới bên ngoài qua sáu cách thức:
- We see vaṇṇa rūpa (visual things) with our eyes.
Chúng ta thấy vaṇṇa rūpa (các sắc tướng/hình ảnh) bằng mắt.
- Sadda rūpa (sounds) are heard with our ears.
Chúng ta nghe sadda rūpa (âm thanh) bằng tai.
- We smell gandha rūpa (odors) with our noses.
Chúng ta ngửi gandha rūpa (mùi) bằng mũi.
- Rasa rūpa (food) tasted with our tongue.
Chúng ta nếm rasa rūpa (vị) bằng lưỡi.
- We touch phoṭṭhabba rūpa (touchable things) with our bodies.
Chúng ta chạm vào phoṭṭhabba rūpa (các đối tượng xúc chạm) bằng thân.
- Finally, we contemplate or think about dhammā (memories, concepts) with our minds.
Và cuối cùng, chúng ta suy tưởng hoặc nghĩ về dhammā (ký ức, khái niệm) bằng tâm.
That is what the Buddha called “sabba” or ALL. Our whole world is what we experience with our six senses. Take a moment and contemplate this. Is there anything else “in this world” other than those six listed above?
Đó chính là điều Đức Phật gọi là “sabba” nghĩa là TẤT CẢ. Toàn bộ thế giới của chúng ta chỉ là những gì được kinh nghiệm qua sáu căn. Ta hãy dừng lại một chút và quán xét điều này. Có gì khác “trong thế giới này” ngoài sáu điều được liệt kê ở trên không?
- We must realize that these INITIAL sense inputs come to us via kamma vipāka. Then based on whether we have āsava/anusaya (or corresponding gati or habits), WE MAY act with avijjā to pursue that sensory input.
Cần nhận ra rằng các tiếp xúc giác quan BAN ĐẦU đến với chúng ta qua kamma vipāka. Sau đó, tùy theo chúng ta có āsava/anusaya (hay các gati tương ứng) hay không, CHÚNG TA CÓ THỂ hành động với avijjā để đuổi theo đối tượng giác quan đó.
- Our greedy, hateful, or ignorant thoughts arise when we contact the outside world with one or more of the six senses. Kamma vipāka leads to sensory inputs. But not all sense inputs lead to acting with avijjā. (Please take time to think and contemplate these ideas as you go along. It is critical to get these ideas to proceed further).
Các ý nghĩ tham, sân, hay si của chúng ta sinh khởi khi tiếp xúc với thế giới qua một hay nhiều căn. Kamma vipāka đưa đến các tiếp xúc giác quan. Nhưng không phải mọi tiếp xúc đều dẫn đến hành động với avijjā. (Hãy dành thời gian quán xét những điểm này. Rất quan trọng để có thể tiến xa hơn).
- That critical fact becomes apparent when we do not think of an “established self” or “no-self.” There is no “person” who has avijjā all the time. Avijjā arises due to āsava/anusaya depending on the sense input; see, “‘Self’ and ‘no-self’: A Simple Analysis.”
Sự thật then chốt này trở nên rõ ràng khi ta không xem có “một cái ta cố định” hay “vô ngã” theo kiểu trừu tượng. Không có “một người” có avijjā mọi lúc. Avijjā sinh khởi do āsava/anusaya tùy thuộc đối tượng giác quan; xem “‘Self’ and ‘no-self’: A Simple Analysis.”
How Do We Get Attached?
Chúng ta Chấp thủ Như thế nào?
- How do we get “bonded” to something we experience? Let us take, for example, someone listening to a new song. In this case, the sound (sadda) impinging on the ear (sota) leads to sound consciousness. Several things happen in a fraction of a second. This sequence is:
Chúng ta “gắn chặt” vào điều được trải nghiệm như thế nào? Lấy ví dụ một người đang nghe một bài hát mới. Trong trường hợp này, âm thanh (sadda) chạm vào tai (sota) và dẫn đến nhĩ thức (ý thức về âm thanh). Nhiều tiến trình diễn ra chỉ trong khoảnh khắc. Trình tự như sau:
(i). “Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ,” where sota is ear; sadde is sound (song), uppajjati means “gives rise to,” sota viññāṇa is hearing consciousness, and Paṭicca [“paṭi” + “ca” means “bond and” or contact] here means just the fact that sound makes contact with the ears, and NOT “paṭi + icca” or “willingly getting bonded.” Thus,
“Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ,” trong đó sota là tai; sadde là âm thanh (bài hát), uppajjati nghĩa là “sinh khởi,” sota viññāṇa là nhĩ thức, và Paṭicca [“paṭi” + “ca” nghĩa là “tiếp xúc”] ở đây chỉ đơn thuần là âm thanh chạm vào tai — KHÔNG PHẢI “paṭi + icca” theo nghĩa “tự nguyện gắn chặt.” Do đó:
- “Due to the sound of the song received by the ear, gives rise to sound consciousness.”
“Do âm thanh của bài hát được tai tiếp nhận, nhĩ thức sinh khởi.”
- The mind does not generate any saṅkhāra in assessing that sound. It just RECEIVES the sound signal.
Tâm không tạo saṅkhāra nào để đánh giá âm thanh ấy. Nó chỉ TIẾP NHẬN tín hiệu âm thanh đó.
We need to have a liking for something to be interested in it. Every day, we see a million pictures, sounds, etc., but we remember only a selected number, and these are the ones that lead to taṇhā. The “Getting interested” step is next:
Để quan tâm đến một điều gì, chúng ta phải có sự ưa thích đối với nó. Mỗi ngày ta thấy vô số hình ảnh, âm thanh… nhưng chỉ nhớ một số ít — và chính chúng dẫn đến taṇhā. Bước “Khởi thích thú” tiếp theo là:
(ii). “Tiṇṇaṁ saŋ gati phasso”;
“Tiṇṇaṁ saŋ gati phasso”;
Here, we need to spend a bit of time explaining the terms: “saŋ” means defilements or fuel for the sansāric journey (see, “What is ‘Saŋ’? Meaning of Saŋsāra (or Saṁsāra)”), and “gati” (pronounced “gathi”) are sansāric habits (see, “Sansāric Habits and Āsavas”); thus “saŋ gati” means sansāric habits; “phassa” means contact, and “tiṇṇaṁ” (pronounced “thinnan”) means three. See “Pāli Words – Writing and Pronunciation (with chart C).”
Ở đây cần giải thích thêm: “saŋ” là các ô nhiễm hoặc “nhiên liệu” cho hành trình sansāra (xem “What is ‘Saŋ’? Meaning of Saŋsāra (or Saṁsāra)”); “gati” (phát âm “gathi”) là các thói quen sansāra (xem “Sansāric Habits and Āsavas”); do vậy “saŋ gati” nghĩa là các thói quen sansāra; “phassa” là xúc; và “tiṇṇaṁ” (phát âm “thinnan”) nghĩa là “ba.” Xem “Pāli Words – Writing and Pronunciation (with chart C).”
- In summary: Those three things (sound, ear, and sound consciousness) lead the mind to make contact with one’s sansāric habits. If the sensory input matches his “gati” or “likings,” he will instantly be attached. Within a split second of hearing a few lines of the song, the teenager is “hooked”; his mind becomes absorbed in it.
Tóm lại: Ba yếu tố ấy (âm thanh, tai, và nhĩ thức) khiến tâm tiếp xúc với các gati sansāra của một người. Nếu đối tượng giác quan hợp với “gati” hay “sở thích” của người ấy, người ấy dính mắc tức thì. Trong khoảnh khắc nghe vài câu hát, cậu thiếu niên bị “cuốn vào”; tâm cậu chìm đắm trong đó.
- At this step, the teenager becomes interested in the song and becomes attached to it (via “paṭi + icca”) because it matches his gati.
Ở bước này, cậu thiếu niên bắt đầu thích bài hát và dính mắc vào nó (qua “paṭi + icca”) vì nó hợp với gati của cậu.
Then comes the next line:
Rồi đến câu tiếp theo:
(iii). “Samphassa jā vedanā” (this comes from “saŋ phassa jā vedanā”; it rhymes as “samphassa”) means this “contact with saŋ gati” leads to feelings.
“Samphassa jā vedanā” (xuất phát từ “saŋ phassa jā vedanā”; đọc vần “samphassa”) nghĩa là sự “xúc chạm với saŋ gati” tạo ra cảm thọ.
- If one has the matching “gati,” the corresponding feelings arise automatically. We cannot stop it, at least in the initial cittā or thoughts. But we can certainly stop progressing further and uttering bad speech or doing immoral acts.
Nếu có “gati” tương ứng, cảm thọ tương ứng sẽ tự động sinh khởi. Chúng ta không thể ngăn nó trong những khoảnh khắc cittā (ý nghĩ) đầu tiên. Nhưng chắc chắn có thể ngăn không cho tiến xa hơn — không nói lời bất thiện, không làm hành động bất thiện.
- That is why eliminating bad “gati” is essential. Satipaṭṭhāna Sutta describes how one becomes “sampajanno” by figuring out how to get rid of bad “gati”; see, “Kāyānupassanā – The Section on Habits (Sampajanapabba).”
Vì vậy, việc loại bỏ các “gati” xấu là thiết yếu. Satipaṭṭhāna Sutta mô tả cách một người trở nên “sampajanno” bằng cách thấy rõ làm sao loại bỏ các “gati” xấu; xem “Kāyānupassanā – The Section on Habits (Sampajanapabba).”
- The way to eliminate such “bad gati” is to be fully aware of our speech and actions and stop such unsuitable speech or actions. That is what Kāyānupassanā is.
Con đường để đoạn trừ các “gati” xấu là luôn tỉnh giác với lời nói và hành động của mình, và dừng các lời nói/hành động không thích hợp ấy. Đó chính là nội dung của Kāyānupassanā.
That is a VERY IMPORTANT step. The resulting feeling depends on whether someone will get attached to the subject matter via greed or hate. If it is greed (or liking) as in the case of the teenager listening to a song he likes, he gets a sukha vedanā (happy feeling). On the other hand, if it was a heavy metal song, and if his grandfather heard it, the grandfather may instantly form a dukha vedanā (unhappy feeling). That is if he dislikes heavy metal songs (different gati than the teenager). That is why people feel differently about the same “event” (a picture, sound, smell, taste, touch, or a thought about something).
Đó là một bước RẤT QUAN TRỌNG. Cảm thọ sinh khởi tùy thuộc vào việc người đó dính mắc vào đối tượng bằng tham hay sân. Nếu đó là tham (hay ưa thích), như trường hợp cậu thiếu niên đang nghe bài hát mình thích, cậu sẽ có một sukha vedanā (cảm thọ hỷ). Ngược lại, nếu đó là một bài heavy metal (một thể loại nhạc rock mạnh) và ông của cậu nghe thấy, ông có thể hình thành ngay lập tức một dukha vedanā (cảm thọ khổ), nếu ông vốn không thích heavy metal (gati khác với cậu thiếu niên). Vì vậy mọi người cảm nhận khác nhau về cùng một “sự kiện” (một hình ảnh, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, hay một ý nghĩ).
Attachment (Taṇhā) Leads to Existences (Bhava)
Taṇhā Dẫn đến các Hiện hữu (Bhava)
Let us further analyze the above example:
Hãy phân tích sâu hơn ví dụ trên:
The teenager could be walking a noisy street, but if he likes the song, he may not even hear any other sound. He will get “attached” to the song and be absorbed in it. Even after the song, he thinks about it in many ways. He may want to find the singer’s identity, may wish to see whether the singer has more albums, how he will tell his friends about this, etc. That is the “sansāric wheeling” process, see, “Nibbana – Is it Difficult to Understand?,” where we discussed how one becomes an Ariya by taking the wheels off of the sansāric vehicle (riya).
Cậu thiếu niên có thể đang đi giữa đường ồn ào, nhưng nếu thích bài hát, cậu thậm chí không nghe các âm thanh khác. Cậu sẽ “dính mắc” vào bài hát và bị cuốn vào nó. Ngay cả sau khi bài hát kết thúc, cậu vẫn nghĩ về nó theo nhiều cách: muốn biết ca sĩ là ai, xem ca sĩ có album nào khác không, định kể cho bạn bè nghe, v.v. Đó là tiến trình “quay cuồng thuộc về sansāra,” xem “Nibbana – Is it Difficult to Understand?,” nơi bàn về cách một người trở thành Ariya bằng cách tháo các bánh xe khỏi “cỗ xe sansāra” (riya).
Now the teenager is attached (i.e., forms taṇhā):
Bây giờ cậu thiếu niên đã dính mắc/chấp thủ (tức là hình thành taṇhā):
(iv). “vedanā paccayā taṇhā, taṇhā paccayā upādāna, upādāna paccayā bhava, …”
“vedanā paccayā taṇhā, taṇhā paccayā upādāna, upādāna paccayā bhava, …”
The song became his existence or “bhava” (i.e., total awareness, existence) while he was listening. He does not just listen and move on to something else. Instead, he wants to hear it again and maybe hear more songs like that. That is taṇhā. Because of that, he starts craving it repeatedly and also craves similar songs. Perhaps he would form a liking for anything associated with the song, its composer, or singer and may join the singer’s fan club. His mind spends a lot of time “wheeling around” or “thinking about” things associated with the song; temporarily, his existence or “bhava” becomes that song.
Trong khi nghe, bài hát trở thành “bhava” của cậu (tức toàn bộ sự chú tâm, sự hiện hữu tạm thời). Cậu không chỉ nghe rồi thôi, mà muốn nghe lại, muốn tìm thêm bài tương tự. Đó chính là taṇhā. Vì vậy cậu bắt đầu lặp lại sự thèm muốn ấy và cũng thèm muốn các bài tương tự. Cậu có thể thích mọi thứ liên quan đến bài hát, người sáng tác hay ca sĩ, thậm chí gia nhập câu lạc bộ người hâm mộ. Tâm cậu dành rất nhiều thời gian “quay quanh” hoặc “nghĩ về” những điều liên quan đến bài hát; tạm thời, sự hiện hữu hay “bhava” của cậu trở thành bài hát ấy.
(v). Now let us go back to (i) of the sequence:
Bây giờ ta hãy quay lại bước (i) của trình tự:
“Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sota viññāṇaṁ,” or “Due to the sound of the song received by the ear, gives rise to sound consciousness.”
“Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sota viññāṇaṁ,” nghĩa là “Do âm thanh của bài hát được tai tiếp nhận, nhĩ thức sinh khởi.”
- That is just the ear receiving the sound. The teenager may hear many other sounds on the road. The next step is a critical one for him. Would he become interested in that song?
Đó chỉ là tai tiếp nhận âm thanh. Cậu thiếu niên nghe nhiều âm khác trên đường. Bước tiếp theo là bước quan trọng đối với cậu. Liệu cậu có khởi sự thích thú với bài hát ấy không?
- “Tiṇṇaṁ saŋ gati phasso.” Out of all the sounds that come in through the ears, he will be attached only to the one that matches his “gati.”
“Tiṇṇaṁ saŋ gati phasso.” Trong tất cả âm thanh đi vào tai, cậu chỉ dính mắc với âm nào hợp với “gati” của mình.
Thus we get attracted to something due to our “old habits” (see, “Habits and Goals”), which are even likely to be habits formed over many lives (see “Sansāric Habits and Āsavas”).
Do đó chúng ta bị thu hút bởi điều gì đó do các “thói quen cũ” (xem “Habits and Goals”), vốn có thể đã được hình thành qua nhiều kiếp (xem “Sansāric Habits and Āsavas”).
(vii). Now, at step #iv above, the sequence ends with further strengthening “his tendency (gati)” to listen to this type of music; that is taṇhā. That is a crucial point. If we have an ingrained liking for something, we will get attached to it. Furthermore, repeated attachments strengthen such an affection or habit or “gati.” That is the law of attraction (see, “The Law of Attraction, Habits (gati), and Cravings (Āsavas)”). Thus it becomes a vicious circle. That is why it is hard to break habits (good or bad).
Ở bước #iv phía trên, tiến trình kết thúc bằng việc củng cố mạnh hơn “khuynh hướng (gati)” của cậu thiếu niên đối với loại âm nhạc đó; đó chính là taṇhā. Đây là điểm then chốt. Nếu ta có một ưa thích ăn sâu, ta sẽ dính mắc vào nó. Hơn nữa, sự dính mắc lặp đi lặp lại làm mạnh thêm sự ưa thích ấy, hay thói quen, hay “gati.” Đó là quy luật hấp dẫn (xem “The Law of Attraction, Habits (gati), and Cravings (Āsavas)”). Do đó nó trở thành một vòng luẩn quẩn. Vì vậy khó mà phá bỏ thói quen (dù tốt hay xấu).
Summary
Tóm lược
- Please spend some time contemplating the above material. It is best to analyze your situation and see how taṇhā arises via greed (likes) and hate (dislikes). Details on Paṭicca Samuppāda at “Paṭicca Samuppāda in Plain English.” It is VERY IMPORTANT to understand these fundamental ideas.
Hãy dành thời gian quán xét phần trên. Tốt nhất là phân tích chính mình và thấy taṇhā sinh khởi qua tham (ưa thích) và sân (không thích). Chi tiết về Paṭicca Samuppāda tại “Paṭicca Samuppāda in Plain English.” RẤT QUAN TRỌNG để hiểu các ý niệm căn bản này.
- In the earlier post, “Paṭicca Samuppāda – Overview,” we pointed out that Arahant experiences suffering only due to kamma vipāka. An Arahant does not generate sorrow or happiness via the mechanism discussed in this post; he/she will not have any “immoral or sense craving” gati. In this case, “samphassa jā vedanā” does not lead to sukha or dukha vedanā.
Ở bài trước, “Paṭicca Samuppāda – Overview,” ta đã chỉ ra rằng một Arahant chỉ trải nghiệm khổ do kamma vipāka. Một Arahant không tạo ra buồn hay vui qua tiến trình được mô tả trong bài viết này; vị ấy không có bất kỳ “gati bất thiện hay gati dục” nào. Do đó, “samphassa jā vedanā” không dẫn đến sukha hay dukha vedanā.
- On the other hand, we generate “self-induced” suffering and happiness via this mechanism. Any happiness generated will not be long-lasting. This mechanism is, for example, the leading cause of many “sleepless nights” or even depression. Let us discuss this next.
Ngược lại, chúng ta tự tạo ra khổ và vui qua tiến trình này. Mọi hạnh phúc tạo ra theo cách ấy đều không bền vững. Tiến trình này, chẳng hạn, là nguyên nhân chính của nhiều “đêm mất ngủ” hoặc thậm chí trầm cảm. Chúng ta sẽ bàn điều này tiếp theo.
Next, “What is ‘Kāma’? It is not Just Sex”, ………..
Tiếp theo, “What is ‘Kāma’? It is not Just Sex”, ………..