Loka – Each Person Perceives the “External World” Differently / Loka – Mỗi người Cảm nhận “Thế Giới Bên Ngoài” Khác nhau

June 16, 2025

Ngày 16/06/2025

Buddha’s description of the “world” (“loka”) is different from the “material world.” The Buddha meant by “loka” the “mental world” of each person. Even though we all experience the same “external world,” each of us perceives (Pāli word is saññā) that “external/material world” differently. That difference is much more amplified between different species (for example, humans compared to animals).

Cách Đức Phật mô tả về “thế giới” (“loka”) khác với “thế giới vật chất.” Đức Phật dùng “loka” để chỉ “thế giới tâm” của mỗi người. Mặc dù tất cả chúng ta cùng trải nghiệm một “thế giới bên ngoài,” nhưng mỗi người lại cảm nhận (từ Pāli là saññā) “thế giới vật chất/bên ngoài” đó theo cách khác nhau. Sự khác biệt này còn lớn hơn nhiều giữa các loài khác nhau (ví dụ, giữa con người và động vật).

Loka – Not the External World

Loka – Không Phải Là Thế Giới Bên Ngoài

  1. We all live in the same world. In particular, humans and animals share the same material world. It consists of people, a wide variety of animals (and fish in the water), mountains, oceans, rivers, and other natural features.

Tất cả chúng ta sống trong cùng một thế giới. Đặc biệt, con người và động vật cùng chia sẻ một thế giới vật chất. Nó bao gồm con người, nhiều loài động vật (và cá dưới nước), núi, đại dương, sông ngòi và các đặc điểm tự nhiên khác.

  • Yet our life experiences are very different. We can observe significant differences between human experiences and those of animals.

Tuy nhiên, trải nghiệm sống của chúng ta lại rất khác nhau. Ta có thể thấy sự khác biệt rõ rệt giữa trải nghiệm của con người và của động vật.

  • Even among humans, there are apparent differences. Even if we consider two people with very similar habits and characteristics, their life experiences (via experiencing the same external world) are still very different.

Ngay cả giữa con người với nhau cũng có những khác biệt rõ ràng. Ngay cả khi xét hai người có thói quen và đặc điểm rất giống nhau, trải nghiệm sống của họ (khi cùng trải nghiệm một thế giới bên ngoài) vẫn rất khác nhau.

  • That is because each perceives the same external world differently based on one’s character/moral qualities (gati; pronounced “gathi”).

Đó là vì mỗi người cảm nhận cùng một thế giới bên ngoài theo cách khác nhau tùy thuộc vào tính cách/phẩm chất đạo đức (gati; đọc là “gathi”) của mình.

  • While the gati of humans is very different from that of animals, there is a broad spectrum of gati among humans, too.

Trong khi gati của con người rất khác với của động vật, thì giữa con người với nhau cũng có một phổ gati rất rộng.

  • To learn more about gati, see “The Law of Attraction, Habits, Character (Gati), and Cravings (Āsavās)” and “Habits, Goals, and Character (Gati).”

Để tìm hiểu thêm về gati, xem “The Law of Attraction, Habits, Character (Gati), and Cravings (Āsavās)” và “Habits, Goals, and Character (Gati).”

Gati Sutta – Five Major Types of Gati

Gati Sutta – Năm Loại Gati Chính

  1. The Buddha divided all sentient beings into five major gati types. The “WebLink: suttacentral: Gati Sutta (AN 9.68)” lists five main categories: Hell (niraya), the animal realm (tiracchāna), the hungry ghost realm (peta), humans (manussa), and the Deva.

Đức Phật đã phân chia tất cả chúng sinh thành năm loại gati chính. “WebLink: suttacentral: Gati Sutta (AN 9.68)” liệt kê năm nhóm chính: địa ngục (niraya), cõi súc sinh (tiracchāna), cõi ngạ quỷ (peta), con người (manussa), và Deva.

  • The first three types of gati correspond to the realms in the apāyās. The fifth, “deva gati,” is assigned to the six Deva realms and Brahmās in the 20 Brahma realms. Many suttās (including Dhammacakkappavattana Sutta) lump the Devās in the six Deva realms and Brahmās in the 20 Brahma realms into one category as Devās.

Ba loại gati đầu tương ứng với các cõi trong apāyā. Loại thứ năm, “deva gati,” được áp dụng cho sáu cõi Deva và các Brahma trong 20 cõi Brahma. Nhiều suttā (bao gồm Dhammacakkappavattana Sutta) gộp các Devā trong sáu cõi Deva và các Brahma trong 20 cõi Brahma vào một nhóm chung là Devā.

  • The physical environments in these categories differ from one another. For example, the 20 Brahma realms do not have our physical environment, with mountains, oceans, rivers, etc.

Môi trường vật lý trong các nhóm này khác nhau. Ví dụ, 20 cõi Brahma không có môi trường vật lý như của chúng ta với núi, đại dương, sông ngòi, v.v.

  • While we cannot see beings in most other realms, we can see the animal realm. Those two realms share the same physical environment. Let us examine how humans and animals experience the same environment.

Trong khi chúng ta không thể thấy chúng sinh ở hầu hết các cõi khác, chúng ta có thể thấy cõi động vật. Hai cõi này chia sẻ cùng một môi trường vật lý. Hãy xem con người và động vật trải nghiệm cùng một môi trường như thế nào.

Humans and Animals – Vastly Different Gati

Con người và Động vật – Gati Rất Khác Nhau

  1. Humans, in general, have the ability to change their environment and improve their life experiences. Animals, on the other hand, live their lives “as is”; they don’t have the intelligence to modify their environment to make their lives better.

Con người nói chung có khả năng thay đổi môi trường và cải thiện trải nghiệm sống của mình. Ngược lại, động vật sống “theo như nó là”; chúng không có trí tuệ để thay đổi môi trường nhằm cải thiện cuộc sống.

  • Because of that, animals (in the wild) live miserable lives. Even among humans, those born into better conditions (a wealthy family or higher IQ) tend to have more favorable life experiences than others.

Do đó, động vật (trong tự nhiên) sống một cuộc đời khổ sở. Ngay cả trong loài người, những người sinh ra trong điều kiện tốt hơn (gia đình giàu có hoặc trí tuệ cao hơn) thường có trải nghiệm sống thuận lợi hơn người khác.

  • Those who are born as animals are born that way because they had “lived like animals,” i.e., they had cultivated “animal gati” during their human lives in the past. Let us discuss some examples.

Những người sinh làm động vật là như vậy vì họ đã “sống như động vật,” tức là đã nuôi dưỡng “gati của loài vật” trong các đời sống làm người trước đó. Hãy xem một số ví dụ.

Animal Gati Versus Human Gati

Gati Của Động Vật So Với Gati Của Con Người

  1. Each human or animal is born according to the gati they had cultivated as a human. This is a critical point.

Mỗi con người hay động vật được sinh ra tùy theo gati mà họ đã nuôi dưỡng khi còn là con người. Đây là một điểm then chốt.

  • Animals do not cultivate new gati; they only live with the gati they are born with. Just as they cannot change their environment for their benefit (as discussed in #3 above), they are also unable to think intelligently and improve their gati (character or habits) for the better. Once born, an animal can only experience its “fate” and is unable to make it better.

Động vật không tạo ra gati mới; chúng chỉ sống với gati mà chúng được sinh ra cùng. Cũng như chúng không thể thay đổi môi trường vì lợi ích của mình (như đã nói ở mục #3), chúng cũng không thể suy nghĩ một cách có trí tuệ để cải thiện gati (tính cách hay thói quen) của mình. Khi đã sinh ra, một con vật chỉ có thể trải nghiệm “số phận” của nó và không thể làm cho nó tốt hơn.

  • Humans, on the other hand, can not only change or modify their environment to improve their lives (for example, build a house for shelter or invent automobiles to travel faster), but they can also change their character and habits to enhance their life experience, i.e., their “mental world.”

Ngược lại, con người không chỉ có thể thay đổi hoặc điều chỉnh môi trường để cải thiện cuộc sống (ví dụ xây nhà để trú ẩn hoặc phát minh xe cộ để di chuyển nhanh hơn), mà còn có thể thay đổi tính cách và thói quen để nâng cao trải nghiệm sống, tức là “thế giới tâm” của mình.

  • Those two aspects of human life are interrelated. Let us discuss that next.

Hai khía cạnh này của đời sống con người có liên hệ chặt chẽ với nhau. Chúng ta sẽ bàn tiếp về điều đó.

Physical Comfort and Mental Experience of a Human

Sự Tiện Nghi Vật Lý và Trải Nghiệm Tâm Của Con Người

  1. To improve their physical environment, humans can purchase luxurious houses, tasty foods, and fancy cars, among other things. Those certainly provide enhanced physical comforts.

Để cải thiện môi trường vật lý, con người có thể mua nhà sang trọng, thức ăn ngon và xe cộ đắt tiền, v.v. Những điều đó chắc chắn mang lại sự tiện nghi về mặt vật lý.

  • To afford those, one must have sufficient money. Money can be earned through hard work or theft. Working harder may be stressful. Stealing seems to be less stressful on the surface, but one who steals always lives with the anxiety of “getting caught.” Even otherwise, immoral activities naturally lead to mental stress. For example, illicit sexual activities may seem harmless, but they do lead to mental stress.

Để có được những điều đó, cần có đủ tiền. Tiền có thể kiếm được bằng lao động chăm chỉ hoặc trộm cắp. Làm việc nhiều có thể gây căng thẳng. Trộm cắp có vẻ ít căng thẳng hơn bề ngoài, nhưng người trộm luôn sống trong lo lắng “bị bắt.” Ngay cả khi không như vậy, các hành vi phi đạo đức tự nhiên dẫn đến căng thẳng tâm lý. Ví dụ, các hành vi tình dục sai trái có vẻ vô hại nhưng vẫn gây căng thẳng tâm lý.

  • The Buddha highlighted the long-term adverse consequences of immoral actions. They lead to the accumulation of “kammic energies” that can bring their results (vipāka) in this life or even in future lives. It is easy to see that in obvious immoral activities like killing another human or raping a woman. Those two actions are done with anger and greed, respectively. In the first case, the victim undergoes a huge mental and physical pain, and the vipāka for such an action is the rebirth in a hell with much suffering. Usually, such a mental state for killing another is built up over time, i.e., “vicious gati” are cultivated over time. The latter case of rape is done with desire, but the victim goes through mental and physical suffering; the vipāka could be rebirth as an animal. It is an “animal gati” to engage in such an activity; for example, a dog engages in sex with any other female dog without any discrimination. Cultivation of such “dog gati” can lead to rebirth as a dog.

Đức Phật đã nhấn mạnh những hậu quả bất lợi lâu dài của các hành vi phi đạo đức. Chúng dẫn đến sự tích lũy “năng lượng kamma” có thể cho quả (vipāka) trong đời này hoặc trong các đời sau. Điều này dễ thấy trong những hành vi phi đạo đức rõ ràng như giết người hay hiếp dâm. Hai hành động này lần lượt được thực hiện với sân và tham. Trong trường hợp thứ nhất, nạn nhân chịu đau khổ lớn về cả thân và tâm, và vipāka của hành động đó là tái sinh vào địa ngục với nhiều khổ đau. Thông thường, trạng thái tâm dẫn đến việc giết người được tích lũy theo thời gian, tức là “gati hung ác” được nuôi dưỡng dần dần. Trường hợp hiếp dâm được thực hiện với dục vọng, nhưng nạn nhân phải chịu khổ đau cả về thân và tâm; vipāka có thể là tái sinh làm động vật. Tham gia vào hành vi đó là biểu hiện của “gati của loài vật”; ví dụ, một con chó giao phối với bất kỳ con cái nào mà không có sự phân biệt. Việc nuôi dưỡng “gati của chó” như vậy có thể dẫn đến tái sinh làm chó.

Gati Lead to Corresponding Rebirths

Gati Dẫn Đến Các Tái Sinh Tương Ứng

  1. The Buddha described in detail how “kammic energies embedding specific gati” lead to rebirths with corresponding and matching consequences.

Đức Phật đã mô tả chi tiết cách mà “năng lượng kamma chứa đựng các gati cụ thể” dẫn đến các tái sinh với những kết quả tương ứng và phù hợp.

  • It is crucial to understand how, as humans, our conscious actions with rāga, dosa, and moha can lead to adverse consequences not only in this life but also in future lives.

Điều quan trọng là phải hiểu rằng, với tư cách là con người, những hành động có ý thức của chúng ta với rāga, dosa, và moha có thể dẫn đến những hậu quả bất lợi không chỉ trong đời này mà còn trong các đời sau.

  • Humans can cultivate gati suitable for rebirth in any of the 31 realms. [Human after understood true teaching of Buddha, then is able to cultivate gati for Noble Path!]

Con người có thể nuôi dưỡng gati phù hợp để tái sinh trong bất kỳ cõi nào trong 31 cõi. [Con người sau khi hiểu đúng giáo lý của Đức Phật thì có thể nuôi dưỡng gati cho Con Đường Thánh!]

  • We discussed how the cultivation of certain gati leads to bad rebirths in the apāyās, as mentioned in #5 above. In the same way, those who cultivate “deva gati” by engaging in meritorious deeds are likely to be born in a Deva realm. Those who abstain from sensual pleasures and cultivate jhāna can be reborn in Brahma realms.

Chúng ta đã thảo luận cách việc nuôi dưỡng một số gati nhất định dẫn đến tái sinh xấu trong các cõi apāyā, như đã đề cập ở mục #5. Tương tự, những người nuôi dưỡng “deva gati” bằng cách làm các việc thiện có khả năng tái sinh vào cõi Deva. Những người từ bỏ dục lạc và tu tập jhāna có thể tái sinh vào các cõi Brahma.

  • We tend to cultivate specific gati based on how we respond to sensory inputs from the external world. A critical aspect of this is the following. Our responses are based on the perceptions (saññā) that we cultivate. Furthermore, those new births would automatically generate corresponding types of saññā.

Chúng ta có xu hướng nuôi dưỡng các gati cụ thể dựa trên cách phản ứng với các đối tượng giác quan từ thế giới bên ngoài. Một khía cạnh then chốt của điều này là: phản ứng của chúng ta dựa trên các nhận thức (saññā) mà chúng ta đã nuôi dưỡng. Hơn nữa, những tái sinh mới đó sẽ tự động tạo ra các loại saññā tương ứng.

Types of Saññā Cultivated Lead to Corresponding Gati

Các Loại Saññā Được Nuôi Dưỡng Dẫn Đến Các Gati Tương Ứng

  1. A given habit (gati) is cultivated by engaging repeatedly in certain types of actions. For example, if one keeps telling lies, they will become habitual liars. If one likes the taste of alcohol and keeps increasing the intake, they could become alcoholics. An alcoholic develops a perception (saññā) to be attracted to alcohol. Just seeing a bottle of alcohol makes them generate a sense of urge (saññā) to have a drink.

Một thói quen (gati) được hình thành bằng cách lặp đi lặp lại những hành động nhất định. Ví dụ, nếu một người thường xuyên nói dối, họ sẽ trở thành người nói dối quen thuộc. Nếu một người thích vị của rượu và liên tục tăng lượng uống, họ có thể trở thành người nghiện rượu. Người nghiện rượu sẽ hình thành một nhận thức (saññā) bị hấp dẫn bởi rượu. Chỉ cần nhìn thấy một chai rượu cũng khiến họ phát sinh cảm giác thôi thúc (saññā) muốn uống.

  • Specific sensory inputs trigger corresponding saññā.

Những đối tượng giác quan cụ thể sẽ kích hoạt các saññā tương ứng.

  • The sight of a beautiful woman triggers “kāma saññā” in a man, and vice versa. That leads to the instantaneous arising of kāma rāga. Those who follow up with kāma rāga by taking actions (seeking sexual engagements) cultivate kāma rāga and will be more likely to be triggered with similar kāma saññā in the future. That could lead to becoming a “sex addict.”

Hình ảnh của một người phụ nữ đẹp kích hoạt “kāma saññā” trong người đàn ông, và ngược lại. Điều đó dẫn đến sự khởi sinh tức thì của kāma rāga. Những người tiếp tục theo kāma rāga bằng hành động (tìm kiếm các quan hệ tình dục) sẽ nuôi dưỡng kāma rāga và có nhiều khả năng bị kích hoạt bởi các kāma saññā tương tự trong tương lai. Điều đó có thể dẫn đến việc trở thành “nghiện tình dục.”

Saññā là một phạm trù rộng. Xem “Saññā – What It Really Means.”

Varying Perceptions (Saññā) About the Same External World

Những Nhận Thức (Saññā) Khác Nhau Về Cùng Một Thế Giới Bên Ngoài

  1. We can begin by examining the differences between human and animal perceptions (saññā) in general. Although humans and animals experience the same external world, they perceive it in very different ways: their bodies (and the external environment) automatically generate specific types of saññā.

Chúng ta có thể bắt đầu bằng việc xem xét sự khác biệt giữa nhận thức (saññā) của con người và động vật nói chung. Mặc dù con người và động vật cùng trải nghiệm một thế giới bên ngoài, họ cảm nhận nó theo những cách rất khác nhau: thân của họ (và môi trường bên ngoài) tự động tạo ra các loại saññā cụ thể.

  • Let us discuss sight. Humans see the world in vivid colors. Looking at a garden with blooming flowers or a sunset can bring happiness.

Hãy xét về thị giác. Con người nhìn thế giới với màu sắc sống động. Nhìn một khu vườn đầy hoa nở hoặc cảnh hoàng hôn có thể mang lại niềm vui.

  • In contrast, dogs’ color vision is less vivid than that of humans. Their world is less “attractive” or “appealing.”

Ngược lại, khả năng nhìn màu của chó kém sinh động hơn so với con người. Thế giới của chúng ít “hấp dẫn” hay “lôi cuốn” hơn.

  • You can get an idea by comparing modern-day color pictures (or movies) with the black-and-white photographs (and movies) of the past.

Bạn có thể hình dung điều này bằng cách so sánh các hình ảnh (hoặc phim) màu hiện đại với các bức ảnh (và phim) đen trắng trong quá khứ.

  • Thus, the same “external world” causes a base level of “enhanced happiness” in humans compared to many animals.

Do đó, cùng một “thế giới bên ngoài” tạo ra mức độ “hạnh phúc nền cao hơn” ở con người so với nhiều loài động vật.

  • The “superior kammic energies” associated with human births lead to such an “enhanced experience” at the baseline level (Deva and Brahma births/existences are even better). In comparison, animal births are attributed to “inferior kammic energies,” and they experience the same external world of humans differently, at a lower level.

“Các năng lượng kamma vượt trội” gắn liền với việc sinh làm người dẫn đến “trải nghiệm nâng cao” ở mức nền như vậy (các cõi Deva và Brahma còn tốt hơn nữa). Ngược lại, việc sinh làm động vật gắn liền với “năng lượng kamma thấp hơn,” và chúng trải nghiệm cùng một thế giới bên ngoài của con người theo cách khác, ở mức thấp hơn.

  1. Humans are born with an innate desire for sensual pleasures (kāma rāga) based on kāma saññā. A mere glance at a beautiful woman can evoke kāma rāga in a man, and vice versa. It is the built-in kāma saññā that gives rise to kāma rāga.

Con người sinh ra với khuynh hướng bẩm sinh đối với dục lạc (kāma rāga) dựa trên kāma saññā. Chỉ một cái nhìn thoáng qua một người phụ nữ đẹp cũng có thể khơi dậy kāma rāga nơi người đàn ông, và ngược lại. Chính kāma saññā được cài sẵn này tạo ra kāma rāga.

  • Humans also have cravings for tasty food; this is another version of kāma rāga, based on kāma saññā. We like the taste of honey. Even the sight of honey can trigger a desire to eat some. That is due to kāma saññā arising at the sight of honey.

Con người cũng có ham muốn đối với thức ăn ngon; đây là một dạng khác của kāma rāga, dựa trên kāma saññā. Chúng ta thích vị mật ong. Ngay cả việc nhìn thấy mật ong cũng có thể khơi dậy mong muốn ăn. Điều đó là do kāma saññā phát sinh khi nhìn thấy mật ong.

  • On the other hand, cows or tigers do not like the taste of honey. The sight of honey does not trigger kāma saññā in a cow or a tiger.

Ngược lại, bò hoặc hổ không thích vị mật ong. Việc nhìn thấy mật ong không kích hoạt kāma saññā ở bò hay hổ.

  • Cows like to eat grass, but humans don’t; in fact, human bodies cannot digest grass.

Bò thích ăn cỏ, nhưng con người thì không; thực tế, cơ thể con người không thể tiêu hóa cỏ.

  • Those are “identical things in the external world,” providing very different experiences and perceptions (saññā) to humans and animals.

Đó là những “đối tượng giống hệt trong thế giới bên ngoài,” nhưng lại mang đến những trải nghiệm và nhận thức (saññā) rất khác nhau cho con người và động vật.

Why Do Humans and Animals Generate Different Saññā?

Tại Sao Con Người và Động Vật Tạo Ra Saññā Khác Nhau?

  1. As we saw above, the sight of honey does not trigger kāma saññā in a cow or a tiger, but does so in a human. There are two possible explanations.

Như đã thấy ở trên, việc nhìn thấy mật ong không kích hoạt kāma saññā ở bò hay hổ, nhưng lại kích hoạt ở con người. Có hai cách giải thích có thể.

  1. One is the “mundane explanation,” where the situation is investigated within the laws of nature (such as Newton’s laws of motion and other similar principles discovered in physics, chemistry, and biology).

Một là “cách giải thích thế gian,” trong đó vấn đề được nghiên cứu trong khuôn khổ các quy luật tự nhiên (như các định luật chuyển động của Newton và các nguyên lý tương tự trong vật lý, hóa học và sinh học).

  1. The other is “super mundane” (lokuttara, or “transcending mundane”) laws of nature discovered by the Buddha. This is also called “paramattha dhamma.” Here, “paramattha” is “parama attha” or the “ultimate truth.”

Cách thứ hai là các quy luật “siêu thế” (lokuttara, hay “vượt khỏi thế gian”) được Đức Phật khám phá. Điều này còn được gọi là “paramattha dhamma.” Ở đây, “paramattha” là “parama attha,” tức là “chân lý tối hậu.”

  • Current widely accepted mundane theories (within this world) are scientific, based on the assumption that studying matter will lead to a comprehensive understanding of nature. Scientists argue that the physical bodies of humans and animals have “evolved” to become what they are today. They pay no attention to mental phenomena. They say mental effects are secondary. For example, they claim that human mental activities are generated in the brain, which is composed of atoms and molecules. They have not explained how this is possible; however, several unproven mechanisms have been proposed.

Các học thuyết thế gian hiện được chấp nhận rộng rãi mang tính khoa học, dựa trên giả định rằng nghiên cứu vật chất sẽ dẫn đến hiểu biết toàn diện về tự nhiên. Các nhà khoa học cho rằng cơ thể vật lý của con người và động vật đã “tiến hóa” để trở thành như hiện nay. Họ không chú ý đến các hiện tượng tâm. Họ cho rằng các hiện tượng tâm là thứ yếu. Ví dụ, họ cho rằng hoạt động tâm của con người được tạo ra trong não, vốn được cấu thành từ các nguyên tử và phân tử. Họ chưa giải thích được điều này xảy ra như thế nào; tuy nhiên, đã có một số cơ chế chưa được chứng minh được đề xuất.

  • In contrast, the Buddha discovered the “ultimate reality of nature” (encompassing both mental and physical phenomena) by focusing on mental phenomena. Thus, it is the polar opposite of the scientific approach.

Ngược lại, Đức Phật đã khám phá “thực tại tối hậu của tự nhiên” (bao gồm cả hiện tượng tâm và vật lý) bằng cách tập trung vào các hiện tượng tâm. Do đó, cách tiếp cận này hoàn toàn đối lập với phương pháp khoa học.

  • Let us briefly examine the two very different explanations, focusing on the eating habits of humans and animals.

Chúng ta hãy xem xét ngắn gọn hai cách giải thích rất khác nhau này, tập trung vào thói quen ăn uống của con người và động vật.

Mundane Explanation

Cách Giải Thích Thế Gian

  1. The scientific explanation for why humans like sweet taste: Humans are drawn to sweet tastes because of evolutionary pressures that favored energy-rich foods.

Lời giải thích khoa học cho việc tại sao con người thích vị ngọt: Con người bị thu hút bởi vị ngọt do áp lực tiến hóa ưu tiên các loại thực phẩm giàu năng lượng.

  • Evolutionary Advantage: Sweetness signals high-energy, calorie-dense foods, such as fruits, which were critical for survival in ancestral environments where food was scarce. The taste of sugar (glucose, fructose, sucrose) activates reward pathways in the brain, releasing dopamine, which reinforces the desire to seek out sweet foods.

Lợi thế Tiến hóa: Vị ngọt báo hiệu thực phẩm giàu năng lượng và nhiều calo, như trái cây, vốn rất quan trọng cho sự sống còn trong môi trường tổ tiên nơi thức ăn khan hiếm. Vị của đường (glucose, fructose, sucrose) kích hoạt các đường dẫn phần thưởng trong não, giải phóng dopamine, từ đó củng cố mong muốn tìm kiếm thực phẩm ngọt.

  • Taste Receptors: Humans have specific taste receptors (T1R2 and T1R3) that detect sugars and trigger a pleasurable response. These receptors evolved to identify carbohydrate-rich foods, which provide quick energy for our high-metabolic brains and active lifestyles.

Thụ thể Vị giác: Con người có các thụ thể vị giác đặc biệt (T1R2 và T1R3) để phát hiện đường và kích hoạt phản ứng dễ chịu. Những thụ thể này được cho là đã tiến hóa để nhận diện thực phẩm giàu carbohydrate, cung cấp năng lượng nhanh cho bộ não có mức chuyển hóa cao và lối sống năng động của chúng ta.

Why Cows Don’t Find Sugar Tasty (But Like Grass): Cows, as ruminant herbivores, have different taste preferences and dietary needs:

Tại Sao Bò Không Thấy Đường Ngon (Nhưng Lại Thích Cỏ): Bò, là loài ăn cỏ nhai lại, có sở thích vị giác và nhu cầu dinh dưỡng khác:

  • Taste Perception: Cows have taste buds, but their sensitivity to sweetness is much lower than humans’. Their taste buds are more attuned to detecting compounds in grasses, such as volatile organic compounds or minerals, which signal nutritional value for their rumen-based digestion.

Nhận thức Vị giác: Bò có các nụ vị giác, nhưng độ nhạy với vị ngọt thấp hơn nhiều so với con người. Nụ vị giác của chúng phù hợp hơn với việc phát hiện các hợp chất trong cỏ, như các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi hoặc khoáng chất, vốn báo hiệu giá trị dinh dưỡng cho hệ tiêu hóa dựa trên dạ cỏ của chúng.

  • Dietary Needs: Cows are adapted to extract energy from fibrous, low-energy grasses through microbial fermentation in their rumen. Sugars, while fermentable, are not a primary energy source in their natural diet. High sugar intake (e.g., from sugarcane) can disrupt the rumen pH and microbial balance, potentially causing digestive issues such as acidosis.

Nhu cầu Dinh dưỡng: Bò được thích nghi để lấy năng lượng từ cỏ giàu chất xơ, năng lượng thấp thông qua quá trình lên men vi sinh trong dạ cỏ. Đường, mặc dù có thể lên men, không phải là nguồn năng lượng chính trong chế độ ăn tự nhiên của chúng. Việc tiêu thụ nhiều đường (ví dụ từ mía) có thể làm rối loạn độ pH của dạ cỏ và sự cân bằng vi sinh, có thể gây ra các vấn đề tiêu hóa như nhiễm toan.

  • Grass Preference: Cows are drawn to grass because it’s their evolutionary food source. The rumen’s microbes produce enzymes, such as cellulase, to break down cellulose in grass into volatile fatty acids (VFAs), which serve as a source of energy. Grass also contains secondary compounds (e.g., terpenes) that cows may find palatable, though not “tasty” in the human sense.

Sự ưa thích Cỏ: Bò bị thu hút bởi cỏ vì đó là nguồn thức ăn tiến hóa của chúng. Các vi sinh vật trong dạ cỏ tạo ra các enzyme như cellulase để phân giải cellulose trong cỏ thành các axit béo dễ bay hơi (VFA), là nguồn năng lượng cho bò. Cỏ cũng chứa các hợp chất thứ cấp (ví dụ terpenes) mà bò có thể cảm thấy dễ ăn, dù không “ngon” theo nghĩa của con người.

Issues With the Mundane Explanation

Những Vấn Đề Với Cách Giải Thích Thế Gian

  1. The above explanations do not address the main criterion.

Những giải thích trên không đề cập đến tiêu chí chính.

  • The theory of evolution posits that life forms originated as simple cells and evolved into more complex life forms.

Thuyết tiến hóa cho rằng các dạng sống bắt đầu từ những tế bào đơn giản và tiến hóa thành các dạng sống phức tạp hơn.

  • But what was the reason that process led to a vast variety of animals? (in Buddha Dhamma, this is due to different types of gati cultivated; see below.)

Nhưng tại sao quá trình đó lại dẫn đến sự đa dạng rất lớn của các loài động vật? (trong Dhamma của Đức Phật, điều này là do các loại gati khác nhau được nuôi dưỡng; xem bên dưới.)

  • It should have evolved into a single or at least only a few life forms (depending on the specific regions of Earth).

Đáng lẽ nó phải tiến hóa thành một hoặc ít nhất chỉ vài dạng sống (tùy theo từng khu vực cụ thể của Trái Đất).

  • Yet, in any given geographic location, we can observe a wide variety of animals.

Tuy nhiên, ở bất kỳ khu vực địa lý nào, chúng ta đều có thể quan sát thấy rất nhiều loài động vật khác nhau.

  1. Still, all scientific studies are self-consistent, even though they can only explain material aspects, not mental phenomena.

Tuy vậy, các nghiên cứu khoa học đều có tính nhất quán nội tại, dù chúng chỉ có thể giải thích các khía cạnh vật chất, chứ không phải các hiện tượng tâm.

  • For example, as mentioned in #11, scientists can demonstrate that humans possess specific sensors to detect sucrose molecules, which contribute to the sweetness of honey.

Ví dụ, như đã đề cập ở mục #11, các nhà khoa học có thể chứng minh rằng con người có các cảm biến đặc biệt để phát hiện các phân tử sucrose, góp phần tạo nên vị ngọt của mật ong.

  • In contrast, cows have fewer of them, but they have other types of sensors that are attuned to eating grass.

Ngược lại, bò có ít loại cảm biến này hơn, nhưng chúng có các loại cảm biến khác phù hợp với việc ăn cỏ.

  • Furthermore, human stomachs cannot digest grass. If we eat grass, we will get sick.

Hơn nữa, dạ dày của con người không thể tiêu hóa cỏ. Nếu ăn cỏ, chúng ta sẽ bị bệnh.

  • On the other hand, cows have a complex mechanism for digesting grass: They have a four-chambered stomach (rumen, reticulum, omasum, abomasum). The rumen, a large fermentation vat, hosts microbes (bacteria, protozoa, fungi) that produce cellulase to break down cellulose into simple sugars and VFAs, which the cow absorbs for energy. Thus, their theory is self-consistent. However, that does not mean the theory is valid.

Ngược lại, bò có cơ chế tiêu hóa cỏ rất phức tạp: chúng có dạ dày bốn ngăn (dạ cỏ, dạ lưới, dạ lá sách, dạ múi khế). Dạ cỏ, một “bể lên men” lớn, chứa các vi sinh vật (vi khuẩn, động vật nguyên sinh, nấm) tạo ra cellulase để phân giải cellulose thành đường đơn và VFA, mà bò hấp thụ làm năng lượng. Do đó, lý thuyết này có tính nhất quán. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là lý thuyết đó là đúng.

  • Why and how did that complex mechanism evolve? What was the need for such a complex mechanism?

Tại sao và bằng cách nào cơ chế phức tạp đó lại tiến hóa? Nhu cầu nào đòi hỏi một cơ chế phức tạp như vậy?

Paramattha Dhamma of the Buddha

Paramattha Dhamma của Đức Phật

  1. All those questions have answers in Buddha’s teachings. The external world and the sentient beings in it are sustained by the “mental power” or the “kammic energy” of the sentient beings.

Tất cả những câu hỏi đó đều có lời giải trong giáo lý của Đức Phật. Thế giới bên ngoài và các chúng sinh trong đó được duy trì bởi “năng lực tâm” hay “năng lượng kamma” của chính các chúng sinh.

  • Each sentient being generates “kammic energy” based on rāga, dosa, and moha.

Mỗi chúng sinh tạo ra “năng lượng kamma” dựa trên rāga, dosa, và moha.

  • Part of the kammic energy generated by a given sentient being leads to its new rebirths; the rest goes into generating and sustaining the external world. Thus, the collective kammic energies of all sentient beings contribute to maintaining the external world.

Một phần năng lượng kamma do mỗi chúng sinh tạo ra dẫn đến các tái sinh mới của chính họ; phần còn lại góp phần tạo ra và duy trì thế giới bên ngoài. Do đó, tổng năng lượng kamma của tất cả chúng sinh cùng nhau duy trì thế giới bên ngoài.

  • All that is described via Paṭicca Samuppāda. In the following, I will summarize the basics.

Tất cả những điều đó được mô tả thông qua Paṭicca Samuppāda. Sau đây, tôi sẽ tóm lược những điểm cơ bản.

Suddhaṭṭhaka – Elementary Building Block

Suddhaṭṭhaka – Đơn Vị Cấu Tạo Cơ Bản

  1. Kammic energy produces suddhaṭṭhaka, the “elementary building block” in Buddha Dhamma. It is analogous to the elementary particles in modern science; however, rather than having many elementary particles as in science, an infinite variety of suddhaṭṭhaka are possible by varying the composition of its eight components.

Năng lượng kamma tạo ra suddhaṭṭhaka, “đơn vị cấu tạo cơ bản” trong Dhamma của Đức Phật. Nó tương tự như các hạt cơ bản trong khoa học hiện đại; tuy nhiên, thay vì có nhiều loại hạt cơ bản như trong khoa học, có vô số loại suddhaṭṭhaka khác nhau do sự biến đổi trong thành phần của tám yếu tố cấu thành.

  • A suddhaṭṭhaka has eight components: the four great elements (pathavi, āpo, tejo, and vāyo) that arise due to avijjā and four more (vaṇṇa, gandha, rasa, oja) due to taṇhā. Those components cannot be separated. Furthermore, a given suddhaṭṭhaka will always have the eight components, but the proportions vary.

Một suddhaṭṭhaka có tám thành phần: tứ đại (pathavi, āpo, tejo, vāyo) phát sinh do avijjā và bốn thành phần khác (vaṇṇa, gandha, rasa, oja) do taṇhā. Các thành phần này không thể tách rời. Hơn nữa, mỗi suddhaṭṭhaka luôn có đủ tám thành phần, nhưng tỷ lệ của chúng thay đổi.

  • For example, a stone would have pathavi as the major component, but it would also have at least a trace of the other seven.

Ví dụ, một hòn đá có pathavi là thành phần chính, nhưng vẫn có một lượng nhỏ của bảy thành phần còn lại.

  • All eight components of a suddhaṭṭhaka are discussed in Abhidhamma; see “The Origin of Matter – Suddhaṭṭhaka.”

Tất cả tám thành phần của suddhaṭṭhaka được trình bày trong Abhidhamma; xem “The Origin of Matter – Suddhaṭṭhaka.”

  • However, in the suttās, the last four (vaṇṇa, gandha, rasa, oja) are referred to only as “upādāya rūpa”. As we have discussed, the Abhidhamma theory was not fully developed during the Buddha’s lifetime. See “Abhidhamma – Introduction.”

Tuy nhiên, trong các suttā, bốn thành phần cuối (vaṇṇa, gandha, rasa, oja) chỉ được gọi chung là “upādāya rūpa”. Như đã thảo luận, lý thuyết Abhidhamma chưa được phát triển đầy đủ trong thời Đức Phật. Xem “Abhidhamma – Introduction.”

Mechanism of Generating (Distorted) Saññā

Cơ chế Tạo ra Saññā (Sai lệch)

  1. Another critical aspect is as follows: We pointed out above that kammic energies are responsible for maintaining the external world and the sentient beings (all composed of suddhaṭṭhaka). That process leads to the generation of “distorted saññā” in the minds of all sentient beings, making them automatically attach to specific sensory inputs.

Một khía cạnh quan trọng khác là như sau: Như đã nói ở trên, năng lượng kamma chịu trách nhiệm duy trì thế giới bên ngoài và các chúng sinh (tất cả đều cấu thành từ suddhaṭṭhaka). Quá trình đó dẫn đến việc tạo ra “saññā sai lệch” trong tâm của tất cả chúng sinh, khiến họ tự động bám chấp vào các đối tượng giác quan cụ thể.

Đó là lý do Đức Phật nói rằng tất cả chúng sinh đều bị đánh lừa bởi “saññā sai lệch” vốn có sẵn trong mọi chúng sinh thông qua Paṭicca Samuppāda. Xem “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”

  • In other words, fully understanding how “distorted saññā” arises helps eliminate avijjā and taṇhā. Thus, Nibbāna is reached via cultivating wisdom (paññā), i.e., fully understanding the above.

Nói cách khác, việc hiểu rõ cách “saññā sai lệch” phát sinh giúp loại bỏ avijjā và taṇhā. Do đó, Nibbāna đạt được thông qua việc tu tập trí tuệ (paññā), tức là hiểu trọn vẹn những điều trên.

  1. The four components of vaṇṇa, gandha, rasa, and oja are in higher proportions in the food we consume. For example, the taste of honey (for humans) comes from the rasa component. Furthermore, the rasa component of suddhaṭṭhaka in human bodies is compatible with those in honey, i.e., they must match to generate the “rasa saññā” for humans.

Bốn thành phần vaṇṇa, gandha, rasa, và oja có tỷ lệ cao hơn trong thực phẩm mà chúng ta tiêu thụ. Ví dụ, vị của mật ong (đối với con người) đến từ thành phần rasa. Hơn nữa, thành phần rasa của suddhaṭṭhaka trong cơ thể con người tương thích với thành phần rasa trong mật ong, tức là chúng phải “khớp nhau” để tạo ra “rasa saññā” cho con người.

  • On the other hand, cows and grass share the same type of “rasa” component (different from the “rasa” component of suddhaṭṭhaka in humans), leading to “rasa saññā” in cows when they eat grass.

Ngược lại, bò và cỏ có cùng loại thành phần “rasa” (khác với thành phần “rasa” của suddhaṭṭhaka trong con người), dẫn đến “rasa saññā” ở bò khi chúng ăn cỏ.

  • I hope that will give the basic idea of how humans and cows generate the appealing “rasa saññā” for different things (honey and grass, respectively).

Hy vọng điều đó giúp hình dung cơ bản về cách con người và bò tạo ra “rasa saññā” hấp dẫn đối với những thứ khác nhau (mật ong và cỏ tương ứng).

Composition of Suddhaṭṭhaka Vary According to the Species

Thành Phần Của Suddhaṭṭhaka Thay Đổi Tùy Theo Loài

  1. Therefore, a key part of the puzzle becomes clear when we see that all inert objects (including food as discussed above), as well as the physical and mental bodies of sentient beings, are made of suddhaṭṭhaka created by kammic energy.

Do đó, một phần quan trọng của vấn đề trở nên rõ ràng khi ta thấy rằng tất cả các vật vô tri (bao gồm thực phẩm như đã nói ở trên), cũng như thân vật lý và thân tâm của chúng sinh, đều được cấu tạo từ suddhaṭṭhaka do năng lượng kamma tạo ra.

  • A key point that emerges from the above discussion is the following: The “rasa component” in the suddhaṭṭhaka in the tongue of a human is very different from that of a cow.

Một điểm then chốt rút ra từ phần trên là: “thành phần rasa” trong suddhaṭṭhaka ở lưỡi của con người rất khác so với của bò.

  • In another example, a pig perceives the smell of feces (poop) to be attractive, while humans are repulsed by it. Thus, the gandha component of suddhaṭṭhaka in feces matches that in a pig’s nose to generate an “appealing gandha saññā.” The same gandha component of suddhaṭṭhaka in feces generates a “repulsive gandha saññā” in humans because the gandha component in human suddhaṭṭhaka is very different from that of a pig.

Trong một ví dụ khác, heo cảm nhận mùi phân là hấp dẫn, trong khi con người lại ghê sợ. Do đó, thành phần gandha của suddhaṭṭhaka trong phân phù hợp với thành phần trong mũi của heo để tạo ra “gandha saññā dễ chịu.” Cũng thành phần gandha đó lại tạo ra “gandha saññā khó chịu” ở con người vì thành phần gandha trong suddhaṭṭhaka của con người rất khác so với của heo.

  • In the same way, the vaṇṇa component in suddhaṭṭhaka is responsible for generating various types of “distorted saññā” in different species regarding sights.

Tương tự, thành phần vaṇṇa trong suddhaṭṭhaka chịu trách nhiệm tạo ra các dạng “saññā sai lệch” khác nhau giữa các loài liên quan đến thị giác.

  • I hope you can get the basic idea in this very complex process. Paṭicca Samuppāda automatically creates the bodies of sentient beings and the external environment to facilitate this complex matching!

Hy vọng bạn có thể nắm được ý chính của quá trình rất phức tạp này. Paṭicca Samuppāda tự động tạo ra thân của chúng sinh và môi trường bên ngoài để làm cho sự “tương thích phức tạp” này diễn ra!

Paṭicca Samuppāda Explains Everything

Paṭicca Samuppāda Giải Thích Toàn Bộ

  1. As emphasized above, the whole world (sentient beings and their external environment) is sustained via Paṭicca Samuppāda.

Như đã nhấn mạnh ở trên, toàn bộ thế giới (các chúng sinh và môi trường bên ngoài của họ) được duy trì thông qua Paṭicca Samuppāda.

  • Although humans and animals share the same external world, the brief account above explains how they perceive that same environment in very different ways.

Mặc dù con người và động vật cùng chia sẻ một thế giới bên ngoài, phần trình bày ngắn gọn ở trên đã giải thích cách họ cảm nhận cùng một môi trường đó theo những cách rất khác nhau.

  • Human bodies perceive many more “pleasures” out of the same environment compared to animals.

Thân người cảm nhận được nhiều “niềm vui” hơn từ cùng một môi trường so với động vật.

  • Even among animals, there are wide-ranging differences. There are overlapping similarities, too. For example, just like humans, bears like the taste of honey.

Ngay cả giữa các loài động vật cũng có sự khác biệt rất lớn. Đồng thời cũng có những điểm giống nhau. Ví dụ, giống như con người, gấu cũng thích vị mật ong.

Uniqueness of Human Existence

Tính Đặc Thù Của Sự Tồn Tại Làm Người

  1. Human (manussa) existence is unique in many ways.

Sự tồn tại làm người (manussa) là đặc biệt theo nhiều cách.

  • A human can cultivate gati corresponding to any of the 31 realms, not just the primary five categories mentioned in the Gati Sutta.

Con người có thể nuôi dưỡng gati tương ứng với bất kỳ cõi nào trong 31 cõi, không chỉ năm nhóm chính được đề cập trong Gati Sutta.

  • We can see some humans who behave like Devās: Some engage in giving, helping others, etc., and cultivate gati to be born in the six Deva realms. Others develop (anāriya/Ariya) jhāna corresponding to various Brahma realms and will be reborn in the corresponding Brahma realms.

Chúng ta có thể thấy một số người hành xử giống Devā: một số người bố thí, giúp đỡ người khác, v.v., và nuôi dưỡng gati để được sinh vào sáu cõi Deva. Những người khác phát triển jhāna (anāriya/Ariya) tương ứng với các cõi Brahma khác nhau và sẽ tái sinh vào các cõi Brahma tương ứng.

  • Some humans cultivate “apāyagāmi gati,” which leads to rebirth in the realms of niraya, peta, asura, and animals. Those who develop extreme anger/hate (and thus kill, rape, and abuse others) will be born in the niraya (hell.) Some cultivate extremely greedy gati (and steal, take bribes, etc.) and become destined to the peta realms. An animal bhava has developed, characterized by both greed and hate. An animal bhava has a mixture of both. Since ignorance is also there, they will have all three “saŋ” (that is the root of the word “tirisan = three saŋs” for an animal in Sinhala). See #3 of “Lobha, Dosa, Moha versus Raga, Paṭigha, Avijjā.”

Một số người nuôi dưỡng “gati hướng về apāyā,” dẫn đến tái sinh trong các cõi niraya, peta, asura, và động vật. Những người phát triển sân hận cực đoan (và do đó giết hại, hiếp dâm, lạm dụng người khác) sẽ sinh vào niraya (địa ngục). Một số nuôi dưỡng gati tham lam cực độ (trộm cắp, nhận hối lộ, v.v.) và sẽ đi đến cõi peta. Một bhava của loài vật được hình thành, đặc trưng bởi cả tham và sân. Vì vô minh cũng hiện diện, họ sẽ có đủ ba “saŋ” (đó là gốc của từ “tirisan = ba saŋ” để chỉ loài vật trong tiếng Sinhala). Xem mục #3 của “Lobha, Dosa, Moha versus Raga, Paṭigha, Avijjā.”

  • Humans can cultivate “human gati” that will allow another human existence in the future. “Human gati” is similar to the gati of Devās in the lower six realms but with an enhanced craving for sensory pleasures.

Con người có thể nuôi dưỡng “gati của con người” để tiếp tục được sinh làm người trong tương lai. “Gati của con người” tương tự như gati của Devā ở sáu cõi thấp nhưng có sự ham muốn mạnh hơn đối với các dục lạc.

Những điều trên là mục #3 trong bài “Cuti and Maraṇa – Related to Bhava and Jāti.”

(Distorted) Saññā Keeps Us Trapped in the Rebirth Process

(Saññā Sai Lệch) Giữ Chúng Ta Mắc Kẹt Trong Vòng Tái Sinh

  1. As discussed above, each new existence comes with its characteristic (distorted) saññā.

Như đã thảo luận ở trên, mỗi sự tồn tại mới đều đi kèm với loại saññā (sai lệch) đặc trưng của nó.

  • Different species are associated with their unique set of saññā. Both the body of the sentient being and its external environment work in unison to automatically generate that saññā.

Mỗi loài gắn liền với một tập hợp saññā riêng biệt. Cả thân của chúng sinh và môi trường bên ngoài của nó phối hợp với nhau để tự động tạo ra saññā đó.

  • This is why it is so difficult for us to give up attachment to kāma saññā. It is built-in!

Đây là lý do tại sao rất khó để từ bỏ sự bám chấp vào kāma saññā. Nó được cài sẵn!

Nên đọc “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).” Phần thảo luận trên sẽ giúp việc hiểu dễ dàng hơn.

  1. When a given sentient being figures out (fully understands) the above deeper teachings of the Buddha, wisdom (paññā) arises, and one realizes the true nature of the world.

Khi một chúng sinh hiểu rõ (hiểu trọn vẹn) những giáo lý sâu sắc ở trên của Đức Phật, trí tuệ (paññā) phát sinh và người đó nhận ra bản chất thật của thế giới.

  • The fading away of moha (or avijjā) leads to the loss of one’s cravings for worldly pleasures (rāga), and that also leads to the fading away of moha. At the Arahant stage, the generation of “kammic energy” (based on rāga, dosa, and moha) stops completely.

Sự suy giảm của moha (hay avijjā) dẫn đến sự chấm dứt ham muốn đối với các dục lạc thế gian (rāga), và điều đó lại tiếp tục làm suy giảm moha. Ở giai đoạn Arahant, việc tạo ra “năng lượng kamma” (dựa trên rāga, dosa, và moha) chấm dứt hoàn toàn.

  • One critical aspect of that is the following. The avijjā (or moha) is not to see the “full picture” of the endless rebirth process based solely on “mind power” or kammic energy.

Một khía cạnh then chốt là: avijjā (hay moha) chính là không thấy được “bức tranh toàn cảnh” của quá trình tái sinh vô tận dựa hoàn toàn vào “năng lực tâm” hay năng lượng kamma.

Hơn nữa, việc tạo ra năng lượng kamma đó có gốc rễ từ saññā (sai lệch). Đây chính là thông điệp được trình bày trong “Mūlapariyāya Sutta – The Root of All Things.”

  • Also see “Loka Sutta – Origin and Cessation of the World.” That post also discusses why “loka” is not the external material world, but one’s own “mental world.”

Xem thêm “Loka Sutta – Origin and Cessation of the World.” Bài đó cũng giải thích vì sao “loka” không phải là thế giới vật chất bên ngoài mà là “thế giới tâm” của mỗi người.

Kāma Rāga Cannot be Eliminated with Willpower

Kāma Rāga Không Thể Được Loại Bỏ Bằng Ý Chí

  1. If one understood the post, it must be clear that kāma rāga cannot be removed by sheer willpower. It can be done only by understanding how the built-in kāma saññā automatically triggers kāma rāga in us.

Nếu đã hiểu bài này, thì rõ ràng rằng kāma rāga không thể bị loại bỏ chỉ bằng ý chí. Điều đó chỉ có thể thực hiện bằng cách hiểu cách mà kāma saññā cài sẵn tự động kích hoạt kāma rāga trong chúng ta.

  • This is why ancient yogis like Āḷāra Kālāma and Uddaka Rāmaputta (who realized that attachment to sensual pleasures led to suffering) were unable to remove kāma rāga. They forcefully abstained from sensual pleasures by retreating deep into jungles but were unable to eliminate kāma rāga. See “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?”

Đây là lý do tại sao các đạo sĩ cổ như Āḷāra Kālāma và Uddaka Rāmaputta (những người nhận ra rằng sự bám chấp vào dục lạc dẫn đến khổ đau) vẫn không thể loại bỏ kāma rāga. Họ cưỡng ép từ bỏ dục lạc bằng cách ẩn tu sâu trong rừng, nhưng vẫn không thể diệt trừ kāma rāga. Xem “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?”

  • Furthermore, in the modern society with so much sensuality around us, one could be depressed if one tried to suppress kāma rāga willfully.

Hơn nữa, trong xã hội hiện đại với rất nhiều kích thích dục lạc xung quanh, một người có thể trở nên trầm cảm nếu cố gắng đè nén kāma rāga bằng ý chí.

  • One cannot remove the (distorted) saññā because it is built into our bodies. Even Arahants taste the sweetness of honey. They did not abstain from eating honey while striving for the Arahanthood. They cultivated paññā and realized that it was an illusion in the “ultimate reality” discovered by the Buddha. That understanding led to the breaking of the kāma rāga saṁyojana. They can live among beautiful women in luxurious palaces without generating a trace of kāma rāga.

Không thể loại bỏ saññā (sai lệch) vì nó được cài sẵn trong thân của chúng ta. Ngay cả các vị Arahant cũng vẫn cảm nhận vị ngọt của mật ong. Các vị ấy không từ bỏ việc ăn mật ong khi tu tập để đạt quả vị Arahant. Họ tu tập paññā và nhận ra đó chỉ là ảo tưởng trong “thực tại tối hậu” mà Đức Phật khám phá. Sự hiểu biết đó dẫn đến việc đoạn trừ kāma rāga saṁyojana. Họ có thể sống giữa những người phụ nữ đẹp trong cung điện xa hoa mà không khởi lên một chút kāma rāga nào.

  • While it may not be necessary to understand the role of the (distorted) saññā to attain the Sotāpanna stage, it could make it easier.

Mặc dù không nhất thiết phải hiểu vai trò của saññā (sai lệch) để đạt tầng Sotāpanna, nhưng điều đó có thể giúp dễ dàng hơn.