Rūpa, Vedanā, Saññā, Saṅkhāra, Viññāṇa – Mostly Misunderstood / Rūpa, Vedanā, Saññā, Saṅkhāra, Viññāṇa – Phần lớn bị hiểu sai

June 6, 2025

Ngày 06/06/2025

Note: This post replaces an old post, “Difference Between Physical Rūpa and Rūpakkhandha,” in the section, “The Five Aggregates (Pañcakkhandha).”

Lưu ý: Bài viết này thay thế bài cũ “Difference Between Physical Rūpa and Rūpakkhandha” trong mục “The Five Aggregates (Pañcakkhandha).”

Rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are commonly referred to as the “five aggregates” or pañcakkhandha. However, almost all the suttās discuss them as pañcupādānakkhandha or the “five grasping aggregates.” Furthermore, all five entities in pañcupādānakkhandha arise in the mind in every sensory experience.

Rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa thường được gọi là “năm uẩn” hay pañcakkhandha. Tuy nhiên, hầu hết các suttā nói đến chúng dưới dạng pañcupādānakkhandha, tức “năm thủ uẩn.” Hơn nữa, cả năm pháp trong pañcupādānakkhandha đều sinh khởi trong tâm ở mỗi trải nghiệm giác quan.

Introduction

Dẫn nhập

1. It is easy to assume that rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are the pañcakkhandha or the “five aggregates” and that attachment to those gives rise to pañcupādānakkhandha or the “five grasping aggregates.”

Rất dễ cho rằng rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa chính là pañcakkhandha hay “năm uẩn,” và sự chấp thủ vào chúng tạo thành pañcupādānakkhandha hay “năm thủ uẩn.”

• I may have also indicated that in my old posts; I intend to revise them, but it will take some time. As discussed in recent posts (within the past two to three years), I have explained that undefiled pañcakkhandha NEVER arises in anyone below the Arahant

Tôi có thể cũng đã trình bày như vậy trong một số bài cũ; tôi dự định chỉnh sửa chúng nhưng sẽ mất thời gian. Như đã đề cập trong các bài gần đây (trong hai hoặc ba năm qua), tôi đã giải thích rằng pañcakkhandha không ô nhiễm KHÔNG BAO GIỜ sinh khởi nơi bất kỳ ai dưới tầng Arahant.

• By definition, a mind with pure, undefiled rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa is a pabhassara mind that will not attach to anything in this world; on the other hand, a contaminated mind is a pabhasara mind (with one “s”) that is always prone to attachment. See “Uncovering the Suffering-Free (Pabhassara) Mind.”

Theo định nghĩa, một tâm có rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa thuần tịnh, không ô nhiễm là một tâm pabhassara — tâm này không chấp thủ bất cứ gì trong thế gian. Ngược lại, tâm bị ô nhiễm là pabhasara (chỉ một chữ “s”), luôn có khuynh hướng chấp thủ. Xem “Uncovering the Suffering-Free (Pabhassara) Mind.”

Kammic Energy Is Produced by a Defiled Mind

Năng Lượng Kamma Được Tạo Ra Bởi Một Tâm Ô Nhiễm

2. A sensory experience is at the heart of Buddha’s teachings. Our future depends on how we respond to sensory experiences.

Một trải nghiệm giác quan nằm ở trọng tâm giáo lý của Đức Phật. Tương lai của chúng ta phụ thuộc vào cách ta phản ứng với các trải nghiệm giác quan.

• If we attach to a sensory experience and engage in akusala kamma (with rāga, dosa, and/or moha), that “defiled mindset” generates kammic That kammic energy dissipates only over long times, lasting for billions of years. As we accumulate kammic energies, they can bring their results (vipāka) not only during lives but can also give rise to future rebirths. It is essential to understand the above statements, as they form the basic foundation of the Buddha’s teachings.

Nếu ta chấp thủ vào một trải nghiệm giác quan và thực hiện akusala kamma (với rāga, dosa và/hoặc moha), “tâm ô nhiễm” đó tạo ra năng lượng kamma. Năng lượng ấy chỉ tiêu tán qua thời gian rất dài, kéo dài hàng tỉ năm. Khi ta tích lũy năng lượng kamma, chúng có thể mang lại quả (vipāka) không chỉ trong đời này mà còn đưa đến các tái sinh tương lai. Hiểu rõ điều này là nền tảng căn bản trong giáo lý của Đức Phật.

• A sensory process begins when the mind experiences an external stimulus, such as sight, sound, taste, odor, or touch. Additionally, memories of past events may also come to mind. These initiate “rūpa” seen by the mind, and vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are the response to those “rūpa.”

Một tiến trình giác quan bắt đầu khi tâm tiếp nhận một kích thích bên ngoài, như hình ảnh, âm thanh, mùi vị, hương thơm hay xúc chạm. Thêm vào đó, các ký ức của các sự kiện trong quá khứ cũng có thể khởi lên. Những điều này khởi sinh “rūpa” được tâm nhận biết, và vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa là phản ứng của tâm đối với những “rūpa” ấy.

• All of the five entities (rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa) refer to “mental entities.” They all (including rūpa) arise in the mind. Let us discuss that first.

Cả năm pháp (rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa) đều là “các pháp tâm.” Tất cả (kể cả rūpa) đều sinh khởi trong tâm. Hãy bàn điều này trước.

Rūpa – Mind’s Version of the “External Rūpa”

Rūpa – Phiên Bản Của Tâm Về “Rūpa Bên Ngoài”

3. The mind automatically prepares its version of the external stimulus. This is the second critical point. This “mental image” of the external stimulus is based on the (distorted) saññā associated with each realm. That saññā arises automatically and at the very beginning of the sensory experience (called the “dhātu” stage) even before the “purāṇa kamma” stage; it is “distorted” automatically (based on the unbroken saṁyojana and the specific realm), and an average human (puthujjana) is not aware of it. One becomes a “sandiṭṭhiko” when one understands that. See “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?”

Tâm tự động tạo ra phiên bản của mình về kích thích bên ngoài. Đây là điểm quan trọng thứ hai. “Hình ảnh tâm” về kích thích bên ngoài này dựa trên saññā (bị biến dạng) tương ứng với từng cõi. Saññā đó sinh khởi tự động ngay từ lúc bắt đầu của trải nghiệm giác quan (gọi là giai đoạn “dhātu”), thậm chí trước cả giai đoạn “purāṇa kamma”; nó bị “biến dạng” một cách tự động (dựa trên các saṁyojana chưa đoạn trừ và cõi tương ứng), và một người phàm (puthujjana) không hề biết điều này. Khi hiểu được điều đó, người ấy trở thành “sandiṭṭhiko.” Xem “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?”.

• Thus, in the suttās, “rūpa” refers to this “mind-made version” and not the “external rūpa.”

Vì vậy, trong các suttā, “rūpa” ám chỉ “phiên bản do tâm tạo” này chứ không phải “rūpa bên ngoài”.

• As we have discussed, this “rūpa” is actually not a “single image” (as in taking a picture), but is extracted from one’s past experiences and is a part of the “rūpa aggregate” or the “rūpakkhandha.” Since a puthujjana’s mind always attaches to it, it is called “rūpupādānakkhandha.”

Như ta đã thảo luận, “rūpa” này thực chất không phải “một hình ảnh đơn lẻ” (như khi chụp một bức ảnh), mà được tạo nên từ các kinh nghiệm trong quá khứ và là một phần của “uẩn rūpa” hay “rūpakkhandha.” Vì tâm của puthujjana luôn chấp thủ vào nó nên nó được gọi là “rūpupādānakkhandha.”

• Therefore, what arises in the mind upon experiencing an “external rūpa” is rūpupādānakkhandha, which incorporates the mind’s previous interactions with similar rūpa.

Do đó, điều sinh khởi trong tâm khi tiếp xúc với một “rūpa bên ngoài” chính là rūpupādānakkhandha, vốn bao hàm các tương tác quá khứ của tâm với những rūpa tương tự.

• See #2 of ““Attato Samanupassati” and Sotāpanna Stage” and the links referred to in that post for details.

Xem mục số 2 trong bài ““Attato Samanupassati” and Sotāpanna Stage” và các liên kết được dẫn trong bài đó để biết chi tiết.

Rūpa Nirodha – What Does It Mean?

Rūpa Nirodha – Nghĩa Là Gì?

4. Thus, it is necessary to understand that the mind does not see an actual representation of the “external rūpa” EVER for a puthujjana or even an Arahant. Even a living Arahant sees only a “distorted version” of the “external rūpa.” That is because the physical body (with which the Arahant was born) has been designed by Paṭicca Samuppāda to generate that “distorted version” of the “external rūpa.” Those who like to investigate that mechanism can read “Buddhist Worldview – Introduction” and “Mind-Pleasing Things in the World Arise via Paṭicca Samuppāda.”

Vì vậy, cần hiểu rằng tâm không bao giờ thấy một biểu hiện “nguyên bản” của “rūpa bên ngoài,” ngay cả đối với một puthujjana hay một vị Arahant. Ngay cả khi còn sống, một Arahant cũng chỉ thấy “phiên bản bị biến dạng” của “rūpa bên ngoài.” Điều đó là bởi thân vật lý (mà Arahant được sinh ra) vốn được Paṭicca Samuppāda “thiết kế” để tạo ra “phiên bản biến dạng” ấy. Những ai muốn tìm hiểu cơ chế này có thể đọc “Buddhist Worldview – Introduction” và “Mind-Pleasing Things in the World Arise via Paṭicca Samuppāda.”

• The only and critical difference is that the mind of an Arahant WILL NOT attach to that “distorted rūpa” which is a “false representation of the external rūpa.” A goal in the Noble Eightfold Path is “rūpa nirodha,” which is often mistranslated as “cessation of form,” implying that the “external rūpa ceases to exist.”

Điểm khác biệt duy nhất và quan trọng là tâm của một Arahant SẼ KHÔNG chấp thủ vào “rūpa bị biến dạng” — vốn chỉ là “hình ảnh sai lạc của rūpa bên ngoài.” Một mục tiêu trong Bát Thánh Đạo là “rūpa nirodha,” nhưng thường bị dịch sai thành “diệt sắc,” như thể “rūpa bên ngoài không còn tồn tại.”

• However, when a person attains Arahanthood, nothing happens to “external rūpa”; i.e., they do not cease to exist. “Rūpa nirodha” happens in the mind!

Tuy nhiên, khi một người chứng Arahant, không có gì xảy ra với “rūpa bên ngoài”; tức là chúng không biến mất. “Rūpa nirodha” xảy ra trong tâm!

• The only thing that happens is that the mind of an Arahant is not to be “fooled by that mind-made rūpa.” See “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).” As far as Arahants are concerned, that “mind-made rūpa” ceases to influence their minds. That is what is meant by “rūpa nirodha.” We will discuss that further below.

Điều duy nhất xảy ra là tâm của một Arahant không còn bị “đánh lừa bởi rūpa do tâm tạo.” Xem “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).” Đối với Arahant, “rūpa do tâm tạo” không còn ảnh hưởng tâm họ. Đó chính là ý nghĩa của “rūpa nirodha.” Ta sẽ bàn thêm điều này bên dưới.

“Distorted Rūpa” Is Received for Anyone Born With a Physical Human Body

“Rūpa Bị Biến Dạng” Được Tiếp Nhận Nơi Bất Kỳ Ai Sinh Ra Với Thân Người Vật Lý

5. The mind of anyone born with a physical human body receives a “distorted rūpa” or a rūpa with an embedded “distorted saññā.” For the same sensory input, that “distorted saññā” will be different, especially among different realms, but minor variations can be seen even within the same realm.

Tâm của bất kỳ ai sinh ra với thân người vật lý đều tiếp nhận một “rūpa bị biến dạng,” tức một rūpa chứa sẵn “saññā bị biến dạng.” Với cùng một kích thích giác quan, “saññā bị biến dạng” này khác nhau rõ rệt ở các cõi, nhưng ngay trong cùng một cõi cũng vẫn có khác biệt.

• Anyone who wants to learn that from the deeper aspects of Buddha’s teachings must read the links in #3 and #4 above.

Ai muốn tìm hiểu điều này ở mức sâu hơn trong giáo lý Đức Phật cần đọc các liên kết ở mục số 3 và 4 phía trên.

• However, we can see the truth of that with some examples.

Tuy nhiên, ta có thể thấy rõ điều ấy qua một số ví dụ.

• For example, humans generate very different saññā for the same external objects compared to animals, and even among animals, that saññā can vary. For example, a pig’s mind perceives a pile of poop (feces) as appealing, but we perceive it to be disgusting. Cows perceive grass to be appetizing, and humans don’t. Furthermore, cows can digest grass while humans cannot. Thus, the physical bodies are also compatible with this “grand magic show” because Paṭicca Samuppāda also dictates the generation of physical bodies.

Ví dụ, con người tạo ra saññā rất khác về cùng một đối tượng bên ngoài so với loài vật; và ngay giữa các loài vật cũng có khác biệt. Tâm của một con heo thấy một đống phân hấp dẫn, trong khi chúng ta thấy ghê tởm. Bò thấy cỏ ngon miệng, còn người thì không. Thêm nữa, bò có thể tiêu hóa cỏ, còn con người thì không. Như vậy, thân vật lý cũng phù hợp với “màn ảo thuật vĩ đại” này, vì Paṭicca Samuppāda cũng quy định việc hình thành các thân vật lý ấy.

• Even though most humans agree that a certain woman can be called “beautiful,” “beauty” is somewhat relative, too. That is why there is no absolute consensus on which woman may win a beauty contest. Such variations can be seen especially for tastes. Some people crave spicy food, while others cannot even think of eating it.

Dù phần lớn con người đồng ý rằng một người phụ nữ nào đó có thể được gọi là “đẹp,” nhưng “đẹp” cũng là khái niệm tương đối. Vì thế không bao giờ có sự đồng thuận tuyệt đối về ai sẽ thắng một cuộc thi sắc đẹp. Những khác biệt như vậy đặc biệt rõ trong vấn đề khẩu vị: có người thèm ăn cay, trong khi người khác không thể nghĩ đến việc ăn nó.

Arising of Rūpa = Arising of Suffering

Sự sinh khởi của Rūpa = Sự sinh khởi của Khổ

6. The “WebLink: suttacentral: Khandha Sutta (SN 26.10)” states, “Yo kho, bhikkhave, rūpassa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṁ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo” OR “Bhikkhus, the arising, continuation, and growth of rūpa is the arising of suffering and death.” (Note: The English translation in the link (as in most other English translations) is wrong/inappropriate in many ways. In the same way, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are NOT what that translator mechanically translates as feeling, perception, choices, and consciousness.)

Trong “WebLink: suttacentral: Khandha Sutta (SN 26.10)” có câu: “Yo kho, bhikkhave, rūpassa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṁ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo” nghĩa là “Này các Bhikkhu, sự sinh khởi, tồn tại và tăng trưởng của rūpa là sự sinh khởi của khổ và chết.” (Lưu ý: Bản dịch tiếng Anh trong liên kết — cũng như hầu hết các bản dịch khác — sai và không phù hợp ở nhiều chỗ. Tương tự, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa KHÔNG PHẢI là “feeling, perception, choices, consciousness” như các dịch giả ấy dịch máy móc.)

• If the arising of “external material objects” is the cause of suffering, we will never be able to eliminate suffering because we cannot eliminate/destroy external objects.

Nếu sự sinh khởi của “các vật chất bên ngoài” là nguyên nhân gây khổ, thì chúng ta sẽ không bao giờ diệt khổ được, vì chúng ta không thể loại bỏ hay phá hủy các đối tượng bên ngoài.

• The “rūpa” that the Buddha refers to there (and in almost all suttās) is the “distorted mental impression of an external rūpa” that arises in the mind.

“Rūpa” mà Đức Phật nói đến ở đây (và trong hầu hết các suttā) chính là “ấn tượng tâm bị biến dạng về một rūpa bên ngoài” sinh khởi trong tâm.

• The primary reason for the generation of a “distorted rūpa” is that our physical body and mind generate a “distorted saññā” for external rūpas. That “distorted saññā” depends on the gati associated with the living being. There are five major gati per the “WebLink: suttacentral: Gati Sutta (AN 9.68),” but many variations exist within each category (as discussed in #5 above).

Lý do chính tạo ra “rūpa bị biến dạng” là thân và tâm của chúng ta tạo ra một “saññā bị biến dạng” đối với các rūpa bên ngoài. “Saññā bị biến dạng” đó phụ thuộc vào gati của chúng sinh. Có năm loại gati chính theo “WebLink: suttacentral: Gati Sutta (AN 9.68)”, nhưng trong mỗi loại lại có nhiều biến thể (như đã nói ở mục số 5 phía trên).

• Also note that “growth of rūpa” in the sutta refers to the “growth of the rūpupādānakkhandha” as the mind increasingly attaches via many steps in a short time; see “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”

Cũng cần lưu ý rằng “sự tăng trưởng của rūpa” trong sutta ám chỉ “sự tăng trưởng của rūpupādānakkhandha” khi tâm chấp thủ ngày càng mạnh qua nhiều bước trong thời gian rất ngắn; xem “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”

Rūpa Nirodha = Stopping of Further Suffering

Rūpa Nirodha = Chấm Dứt Sự Khổ Tiếp Diễn

7. What we discussed above becomes clear with the verse @ marker 1.7: “Yo ca kho, bhikkhave, rūpassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṁ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo” OR “The non-arising, cessation, and ending of rūpa is the non-arising of suffering and death.”

Điều đã bàn ở trên trở nên rõ ràng qua câu kệ tại vị trí @ marker 1.7: “Yo ca kho, bhikkhave, rūpassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṁ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo” nghĩa là “Sự không sinh khởi, chấm dứt và diệt tận của rūpa chính là sự không sinh khởi của khổ và chết.”

• Note that nirodha, vūpasama, and atthaṅgamo are closely related words. In most suttās, “nirodha” is commonly used, meaning “stopping of the arising of an entity.” Here, nirodha comes from “nir” + “udā,” where “udā” means “to arise.” Thus, nirodha means to “stop that arising.”

Nên lưu ý rằng nirodha, vūpasama và atthaṅgamo là những từ có liên hệ chặt chẽ. Trong phần lớn các suttā, “nirodha” thường được dùng với nghĩa “chấm dứt sự sinh khởi của một pháp.” Ở đây, nirodha đến từ “nir” + “udā,” trong đó “udā” nghĩa là “sinh khởi.” Vì vậy, nirodha nghĩa là “dừng sự sinh khởi ấy.”

• When we fully understand how this “distorted saññā” arises via Paṭicca Samuppāda, our minds will stop attaching to such “distorted mental impressions of the external rūpa.” What is stopped is attachment to “distorted mental impressions of the external rūpa” and NOT the destruction of “external rūpa.”

Khi ta hiểu trọn vẹn cách “saññā bị biến dạng” sinh khởi thông qua Paṭicca Samuppāda, tâm ta sẽ dừng chấp thủ vào những “ấn tượng tâm bị biến dạng của rūpa bên ngoài.” Điều được đoạn trừ là sự chấp thủ vào các “ấn tượng tâm bị biến dạng,” chứ KHÔNG PHẢI sự tiêu diệt “rūpa bên ngoài.”

8. Thus, the key to eliminating attachments and cravings is to “see with wisdom (paññā)” how this “greatest magic show” operates.

Do đó, chìa khóa để diệt chấp thủ và tham ái là “thấy bằng trí tuệ (paññā)” cách thức mà “màn ảo thuật vĩ đại” này vận hành.

• For example, the “tastiness of a meal” or the “beauty of a person” is a “distorted saññā.”

Ví dụ, “vị ngon của món ăn” hay “vẻ đẹp của một người” đều là “saññā bị sai lệch.”

• It is necessary to read and understand the following relevant posts on this issue: “Sotāpanna Stage and Distorted/Defiled Saññā,” “Pabhassara Citta and Saññā Vipallāsa,” “Mūlapariyāya Sutta – The Root of All Things” and “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”

Cần đọc và hiểu các bài viết liên quan sau đây: “Sotāpanna Stage and Distorted/Defiled Saññā,” “Pabhassara Citta and Saññā Vipallāsa,” “Mūlapariyāya Sutta – The Root of All Things” và “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”

• Therefore, it must be understood that whenever “rūpa” is mentioned in a sutta, it refers NOT to an external object but to the “mental impression of that external object” the mind creates.

Vì vậy, phải hiểu rằng mỗi khi “rūpa” được nhắc đến trong sutta, nó KHÔNG chỉ một đối tượng bên ngoài mà chỉ “ấn tượng tâm về đối tượng bên ngoài” do tâm tạo ra.

“Vedanā Nirodha” Refers Only to “Samphassa-jā-Vedanā”

“Vedanā Nirodha” Chỉ Áp Dụng Cho “Samphassa-jā-Vedanā”

9. The subsequent verses in the “WebLink: suttacentral: Khandha Sutta (SN 26.10)” state that vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa all can be stopped from arising. We need to understand a few key points regarding these terms. While “rūpa” ALMOST ALWAYS refers to “mind-made, distorted rūpa,” vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa need to be understood in the same context.

Các câu kế tiếp trong “WebLink: suttacentral: Khandha Sutta (SN 26.10)” cho biết vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa đều có thể được ngăn không cho sinh khởi. Ta cần hiểu một số điểm chính về các thuật ngữ này. Trong khi “rūpa” HẦU NHƯ LUÔN LUÔN ám chỉ “rūpa bị biến dạng do tâm tạo,” thì vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa cũng cần được hiểu trong cùng bối cảnh.

• “Vedanā nirodha” means stopping only “mind-made vedanā” or “samphassa-jā-vedanā.” It will NOT stop any dukkha vedanā currently experienced by the physical body; those are results of the previous kamma! As discussed above, “distorted saññā” is also a manifestation of the physical body which arose as a result of the previous kamma!

“Vedanā nirodha” nghĩa là chỉ dừng “vedanā do tâm tạo,” tức “samphassa-jā-vedanā.” Nó KHÔNG dừng bất kỳ dukkha vedanā nào mà thân vật lý đang trải nghiệm; những cảm thọ ấy là kết quả của kamma quá khứ! Như đã nói ở trên, “saññā bị biến dạng” cũng là sự biểu hiện của thân vật lý, vốn sinh khởi từ kamma quá khứ!

• Of course, all vedanā will stop arising with “full Nibbāna” or “Parinibbāna as an Arahant.”

Dĩ nhiên, mọi vedanā sẽ chấm dứt hoàn toàn khi đạt “Nibbāna trọn vẹn” hay “Parinibbāna của một vị Arahant.”

• However, all “mental suffering” (“samphassa-jā-vedanā”) will be stopped immediately upon Arahanthood. Yet physical sufferings associated with the physical body will end only at death. Even the Buddha experienced bodily pain.

Tuy nhiên, mọi “khổ tâm” (“samphassa-jā-vedanā”) sẽ chấm dứt ngay khi chứng Arahant. Nhưng các đau đớn thân thể liên quan đến thân vật lý chỉ chấm dứt khi thân hoại. Ngay cả Đức Phật cũng từng trải nghiệm đau đớn về thân.

10. In #5 above, we discussed why a pig sees a pile of poop (feces) as an “enticing rūpa” while humans see it as a “disgusting rūpa.”

Ở mục số 5 phía trên, chúng ta đã bàn vì sao một con heo thấy một đống phân là “rūpa hấp dẫn,” trong khi con người thấy đó là một “rūpa ghê tởm.”

• That is also why a pig feels a “somanassa vedanā” upon seeing it, whereas a human feels a “domanassa vedanā.” As we have discussed, this vedanā is a “samphassa-jā-vedanā” arising from how the mind evaluates that “mind-made rūpa.” See “Dukkha Samudaya Starts With Samphassa-Jā-Vedanā” and “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways.”

Đó cũng là lý do tại sao heo cảm nhận “somanassa vedanā” khi thấy nó, còn con người cảm nhận “domanassa vedanā.” Như đã bàn, loại vedanā này là “samphassa-jā-vedanā,” sinh khởi từ cách tâm đánh giá “rūpa do tâm tạo.” Xem “Dukkha Samudaya Starts With Samphassa-Jā-Vedanā” và “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways.”

• Other than the feeling of pain (injuries to the body or physical ailments such as cancer), all other vedanā (associated with sights, sounds, tastes, smells) are associated with “distorted saññā.” This is explained in detail in the Abhidhamma.

Ngoại trừ cảm thọ đau (do thương tổn thân thể hoặc các bệnh lý như ung thư), tất cả các loại vedanā khác (liên quan đến hình ảnh, âm thanh, vị, hương) đều gắn với “saññā bị biến dạng.” Điều này được giải thích chi tiết trong Abhidhamma.

• The Abhidhamma theory had not been fully developed during the time of the Buddha. See “Abhidhamma – Introduction.” In particular, average people only had access to oral discourses, and it would have been impractical to teach Abhidhamma (which involves learning a whole set of concepts, which may not even be possible without texts).

Học thuyết Abhidhamma chưa được phát triển đầy đủ vào thời Đức Phật. Xem “Abhidhamma – Introduction.” Đặc biệt, người bình thường khi ấy chỉ được nghe giáo pháp qua truyền khẩu, nên việc giảng dạy Abhidhamma (vốn đòi hỏi học một hệ thống khái niệm phức tạp, khó tiếp thu nếu không có văn bản) là điều không khả thi.

“Saṅkhāra Nirodha” Refers Only to Abhisaṅkhāra

“Saṅkhāra Nirodha” Chỉ Áp Dụng Cho Abhisaṅkhāra

11. A living Arahant generates “citta saṅkhāra,” defined as “vedanā and saññā.” That vedanā is NOT “samphassa-jā-vedanā,” i.e., no defilements. Even though “distorted saññā” arises in an Arahant, they are not defiled; “distorted” does not mean “defiled.”

Một vị Arahant còn sống vẫn tạo ra “citta saṅkhāra,” được định nghĩa là “vedanā và saññā.” Loại vedanā đó KHÔNG PHẢI “samphassa-jā-vedanā,” tức không có ô nhiễm. Dù “saññā bị biến dạng” vẫn sinh khởi trong Arahant, nó không bị ô nhiễm; “biến dạng” không đồng nghĩa với “ô nhiễm.”

• Again, the situation is much clearer in Abhidhamma. A citta cannot arise without the seven “universal cetasika” (phassa, vedanā, saññā, cetanā, ekaggatā, jīvitindriya, manasikāra). See #2 of “Cetasika (Mental Factors).”

Một lần nữa, Abhidhamma giải thích điều này rõ ràng hơn. Một citta không thể sinh khởi nếu thiếu bảy “cetasika phổ biến” (phassa, vedanā, saññā, cetanā, ekaggatā, jīvitindriya, manasikāra). Xem mục số 2 của “Cetasika (Mental Factors).”

• These seven entities in their pure form (without defilements or distortions) arise in the mind of an Arahant in Arahant-phala samāpatti. As we know, cittās of an Arahant living an everyday life still have “distorted saññā.” These saṅkhāra are called “suddha saṅkhāra” or “saṅkhāra without defilements.” See “WebLink: suttacentral: Adhimuttattheragatha.” Here, “Suddhaṁ saṅkhārasantatiṁ” means “with ‘suddha saṅkhāra’ in mind” (“santatiṁ” means “in the mind”); the English translation in the link is way off. Also see #12 and #13 of “‘Attato Samanupassati’ and Sotāpanna Stage” for further details.

Bảy pháp này trong trạng thái thuần tịnh (không ô nhiễm hay biến dạng) sinh khởi trong tâm của Arahant khi an trú trong Arahant-phala samāpatti. Như ta biết, trong đời sống thường nhật các cittā của Arahant vẫn có “saññā bị biến dạng.” Những saṅkhāra này được gọi là “suddha saṅkhāra” hay “saṅkhāra không ô nhiễm.” Xem “WebLink: suttacentral: Adhimuttattheragatha”. Ở đó, “Suddhaṁ saṅkhārasantatiṁ” nghĩa là “với các suddha saṅkhāra trong tâm” (“santatiṁ” nghĩa là “trong tâm”); bản dịch tiếng Anh trong liên kết sai lệch rất nhiều. Xem thêm mục 12 và 13 trong “‘Attato Samanupassati’ and Sotāpanna Stage.”

• Abhisaṅkhāra involves defilements (rāga, dosa, moha); they do not arise in a living Arahant.

Abhisaṅkhāra luôn liên quan đến các ô nhiễm (rāga, dosa, moha); những pháp này không sinh khởi trong một vị Arahant còn sống.

• Therefore, “saṅkhāra nirodha” really means “abhisaṅkhāra nirodha.” For example, in the “WebLink: suttacentral: Dutiyabodhi Sutta (KN Ud 1.2),” “avijjā nirodhā saṅkhāra nirodho” means “avijjā nirodhā abhisaṅkhāra nirodho.” Note that the English translation in the link is wrong; it should be “When ignorance ceases, defiled choices cease.”

Do đó, “saṅkhāra nirodha” thực chất có nghĩa là “abhisaṅkhāra nirodha.” Ví dụ, trong “WebLink: suttacentral: Dutiyabodhi Sutta (KN Ud 1.2)”,  câu “avijjā nirodhā saṅkhāra nirodho” nghĩa là “avijjā nirodhā abhisaṅkhāra nirodho.” Lưu ý rằng bản dịch tiếng Anh trong liên kết bị sai; đúng ra phải là “Khi vô minh chấm dứt, các hành ô nhiễm chấm dứt.”

“Viññāṇa Nirodha” Means Any Viññāṇa Will Not Arise

“Viññāṇa Nirodha” Nghĩa Là Không Có Bất Kỳ Loại Viññāṇa Nào Sinh Khởi

12. The only clear-cut entity is viññāṇa. Here, “viññāṇa nirodha” means that no category of viññāṇa can arise after attaining Arahanthood.

Pháp duy nhất có ranh giới rõ ràng là viññāṇa. Ở đây, “viññāṇa nirodha” nghĩa là không có bất kỳ loại viññāṇa nào sinh khởi sau khi chứng Arahant.

• The word “viññāṇa” means “absence of ñāṇa” or “absence of wisdom about the true nature of the world.” Thus, an Arahant would not generate viññāṇa of any form.

Từ “viññāṇa” có nghĩa là “vắng ñāṇa,” tức “không có trí tuệ về bản chất thật của thế giới.” Vì vậy, một Arahant không tạo ra bất kỳ loại viññāṇa nào.

• If an Arahant does not generate viññāṇa, how would they experience the sensory inputs? The seeing (or eye consciousness) by an Arahant is expressed as “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati” or “seeing without the arising of any defilements (even though the sight has embedded distorted saññā).”

Nếu một Arahant không tạo ra viññāṇa, vậy họ cảm nhận các kích thích giác quan như thế nào? Việc “thấy” (tức nhãn thức) của một Arahant được diễn tả là “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati” hay “thấy mà không sinh khởi bất kỳ ô nhiễm nào (dù cảnh được thấy có saññā bị biến dạng).”

• See #4 of “Viññāṇa – What It Really Means.”

Xem mục số 4 của “Viññāṇa – What It Really Means.”

• Also, see “Is Cakkhu Viññāṇa Free of Defilements?” for further details.

Xem thêm “Is Cakkhu Viññāṇa Free of Defilements?” để biết thêm chi tiết.

“Stopped from Arising” Must be Understood for Each of the Five Entities

“Bị Ngăn Không Cho Sinh Khởi” Cần Được Hiểu Đúng Với Từng Pháp Trong Năm Pháp Này

13. Let us summarize each of the five terms: rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa.

Hãy cùng tóm lược năm thuật ngữ: rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa.

1. In the suttās, they almost always refer to the respective upādānakkhandha, i.e., rūpa upādānakkhandha through viññāṇa upādānakkhandha. None of those upādānakkhandha will arise after Arahanthood, i.e., even a living Arahant does not generate them.

Trong các suttā, chúng hầu như luôn ám chỉ đến các upādānakkhandha tương ứng, tức từ rūpa upādānakkhandha đến viññāṇa upādānakkhandha. Không có upādānakkhandha nào sinh khởi sau khi chứng Arahant; nghĩa là ngay cả một Arahant còn sống cũng không tạo ra chúng.

1. Of course, living Arahants experience “external rūpa” (sights, sounds, etc.), but they are not called “rūpa” or “rūpa upādānakkhandha.” Here, “rūpa nirodha” upon Arahanthood refers to the fact that an Arahant’s mind would not attach to those sights, sounds, etc. For example, “seeing” by an Arahant is not stated as “cakkhu viññāṇa” but as “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati” or “do not go beyond seeing (by attaching with rāga, dosa, or moha).” Also see (vi) below.

Dĩ nhiên, các Arahant vẫn trải nghiệm “rūpa bên ngoài” (hình ảnh, âm thanh, v.v.), nhưng không gọi đó là “rūpa” hay “rūpa upādānakkhandha.” Ở đây, “rūpa nirodha” khi chứng Arahant nghĩa là tâm của Arahant không chấp thủ vào các cảnh ấy. Ví dụ, “thấy” ở một Arahant không được diễn tả là “cakkhu viññāṇa” mà là “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati,” tức “không đi xa hơn việc thấy (bằng cách chấp rāga, dosa hay moha).” Cũng xem thêm (vi) bên dưới.

• An Arahant will still experience “bodily vedanā” due to injuries and sicknesses. But their minds do not generate “samphassa-jā-vedanā” associated with “vedanā upādānakkhandha.” Thus, “vedanā nirodha” only refers to the “stopping of samphassa–jā-vedanā.”

Một Arahant vẫn trải nghiệm “vedanā của thân” do thương tích hay bệnh tật. Nhưng tâm của họ không tạo ra “samphassa-jā-vedanā” liên quan đến “vedanā upādānakkhandha.” Vì vậy, “vedanā nirodha” chỉ ám chỉ việc chấm dứt “samphassa jā-vedanā.”

1. During everyday life, an Arahant would also experience “distorted saññā” associated with those sights, sounds, etc., but their minds will not attach to them. Thus, “saññā nirodha” means they do not generate “saññā upādānakkhandha.” They experience undefiled (but distorted) saññā during everyday life and undefiled, undistorted saññā while in Arahant-phala samāpatti.

Trong đời sống hằng ngày, một Arahant cũng trải nghiệm “saññā bị biến dạng” liên quan đến hình ảnh, âm thanh, v.v., nhưng tâm không chấp thủ chúng. Do đó, “saññā nirodha” nghĩa là họ không tạo ra “saññā upādānakkhandha.” Họ trải nghiệm saññā không ô nhiễm (dù bị biến dạng) trong đời sống thường nhật và saññā không ô nhiễm, không biến dạng khi vào Arahant-phala samāpatti.

1. “Saṅkhāra nirodha” refers only to the cessation of abhisaṅkhāra involving “saŋ” or “rāga, dosa, or moha.” Another way of saying that is to say “sañcetanā” (cetanā with saŋ) do not arise in an Arahant.

“Saṅkhāra nirodha” chỉ ám chỉ sự chấm dứt của abhisaṅkhāra liên quan đến “saŋ,” tức “rāga, dosa hay moha.” Nói cách khác, “sañcetanā” (cetanā kèm saŋ) không sinh khởi nơi một Arahant.

1. Arahants do not experience any viññāṇa. Their sensory experiences are described by “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati, sute sutamattaṁ bhavissati, mute mutamattaṁ bhavissati, viññāte viññātamattaṁ bhavissatī.”

Arahant không trải nghiệm bất kỳ viññāṇa nào. Các trải nghiệm giác quan của họ được mô tả bằng câu: “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati, sute sutamattaṁ bhavissati, mute mutamattaṁ bhavissati, viññāte viññātamattaṁ bhavissatī.”

Terms in Pañcupādānakkhandha and Paṭicca Samuppāda – All Mental

Các Thuật Ngữ Trong Pañcupādānakkhandha và Paṭicca Samuppāda – Đều Thuộc Tâm

14. The easiest way to remember is the following. Almost all explanations by the Buddha involve only mental processes.

Cách dễ nhất để ghi nhớ là như sau: Hầu hết mọi giải thích của Đức Phật đều chỉ liên quan đến các tiến trình tâm.

• Thus, cakkhu does not mean the physical eyes or the cakkhu pasāda rūpa in the gandhabba. Instead, cakkhu refers to cakkhu āyatana (cakkhāyatana), which is a mental entity that can be stopped from arising. Specifically, it means to use the physical eyes AND cakkhu pasāda rūpa with lobha/rāga, dosa, and moha in mind. Arahants use their eyes and cakkhu pasāda rūpa to see, but they do so without generating lobha/rāga, dosa, or moha.

Vì vậy, cakkhu không phải đôi mắt vật lý hay cakkhu pasāda rūpa trong gandhabba. Thay vào đó, cakkhu chỉ cakkhu āyatana (cakkhāyatana), một pháp tâm có thể bị ngăn không cho sinh khởi. Cụ thể, nó ám chỉ việc sử dụng mắt vật lý VÀ cakkhu pasāda rūpa với tâm có lobha/rāga, dosa hoặc moha. Arahant vẫn dùng mắt và cakkhu pasāda rūpa để thấy, nhưng không tạo khởi lobha/rāga, dosa hay moha.

• In the same way, all the terms in Paṭicca Samuppāda are also mental entities or kammic energies created by the mind, and NOT physical rūpa. For example, nāmarūpa in Paṭicca Samuppāda is a “mental construct,” and bhava is kammic energy created by the mind.

Tương tự, tất cả các thuật ngữ trong Paṭicca Samuppāda đều là các pháp tâm hoặc năng lượng kamma do tâm tạo, chứ KHÔNG PHẢI rūpa vật lý. Ví dụ, nāmarūpa trong Paṭicca Samuppāda là một “cấu trúc tâm,” và bhava là năng lượng kamma được tâm tạo ra.

• Therefore, every time you think of rūpa, cakkhu, etc., as “material objects,” recall that NONE of the terms in pañcupādānakkhandha or Paṭicca Samuppāda refer to material objects.

Do đó, mỗi khi bạn nghĩ về rūpa, cakkhu, v.v. như “các vật chất,” hãy nhớ rằng KHÔNG CÓ thuật ngữ nào trong pañcupādānakkhandha hay Paṭicca Samuppāda chỉ các vật chất.

15. “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113)”: “Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano rūpaṁ nappajānāti, rūpasamudayaṁ nappajānāti, rūpanirodhaṁ nappajānāti, rūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānāti; vedanāṁ nappajānāti … saññaṁ nappajānāti … saṅkhāre nappajānāti … viññāṇaṁ nappajānāti” OR “One’s ignorance is not to understand rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa, their origin, cessation, and the practice that leads to their cessation.”

Trong “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113)” có câu: “Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano rūpaṁ nappajānāti, rūpasamudayaṁ nappajānāti, rūpanirodhaṁ nappajānāti, rūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānāti; vedanāṁ nappajānāti … saññaṁ nappajānāti … saṅkhāre nappajānāti … viññāṇaṁ nappajānāti” nghĩa là: “Vô minh là không hiểu rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa, không hiểu sự sinh khởi, sự diệt tận, và sự thực hành dẫn đến sự diệt tận của chúng.”

• All five entities, rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa, must cease to exist when one attains the Arahant As we know, Ven. Bāhiya attained Arahanthood within a few minutes of meeting the Buddha. Within that short time, all five entities “ceased to exist.”

Cả năm pháp: rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa đều phải chấm dứt hoàn toàn khi một người chứng Arahant. Như ta biết, Tôn giả Bāhiya đã chứng Arahant chỉ trong vài phút sau khi gặp Đức Phật. Trong khoảng thời gian rất ngắn ấy, cả năm pháp đều “chấm dứt.”

• Think about the implications of the above. Nothing changed within those few minutes in the environment or even in the physical appearance of Ven. Bāhiya! It was a transformation that occurred only in his mind! During that short time, his mind was released from all ten saṁyojana (or equivalently, seven anusaya) with the cessation of viññāṇa (or the arising of paññā).

Hãy suy nghĩ về hàm ý của điều này. Không có gì trong môi trường thay đổi trong vài phút ấy, ngay cả hình tướng của Tôn giả Bāhiya cũng không thay đổi! Sự chuyển hóa diễn ra hoàn toàn trong tâm ngài. Trong thời gian rất ngắn ấy, tâm ngài đã được giải thoát khỏi toàn bộ mười saṁyojana (hay tương đương là bảy anusaya) nhờ sự chấm dứt của viññāṇa (hay sự khởi sinh của paññā).Top of Form

Bottom of Form

 

• After attaining Arahanthood, Ven. Bāhiya saw everything around him (i.e., “rūpa” does not mean external objects or sights), would have experienced pain when he was killed by a cow (i.e., “vedanā” does not mean physical pain or pleasure), and recognized everything (i.e., “saññā” does not mean mere recognition). Furthermore, viññāṇa would not arise, i.e., perfect wisdom or paññā (which dispelled viññāṇa) was fully established.

Sau khi chứng Arahant, Tôn giả Bāhiya thấy mọi thứ xung quanh (tức “rūpa” không có nghĩa là vật thể hay cảnh sắc bên ngoài), vẫn cảm thọ đau khi bị bò húc chết (tức “vedanā” không có nghĩa là chỉ cảm giác đau hay lạc thân), và vẫn nhận biết mọi thứ (tức “saññā” không phải chỉ là sự nhận diện đơn thuần). Hơn nữa, viññāṇa không còn sinh khởi; nghĩa là paññā (trí tuệ hoàn hảo, vốn đoạn trừ viññāṇa) đã được thiết lập trọn vẹn.

• That would be a good way to remember that the meanings of these Pāli words cannot be memorized, but instead learned. The written form (uddesa) must not be taken literally, and one must be able to make the connection to the actual term (niddesa). To be able to do that, one must know the working of Paṭicca Samuppāda (paṭiniddesa). See “Sutta Interpretation – Uddesa, Niddesa, Paṭiniddesa.”

Đó là một cách tốt để ghi nhớ rằng ý nghĩa của các từ Pali này không thể học thuộc lòng mà cần được hiểu đúng. Hình thức chữ viết (uddesa) không nên hiểu theo nghĩa đen; người học phải kết nối với ý nghĩa thật sự (niddesa). Để làm được điều đó, phải hiểu cách vận hành của Paṭicca Samuppāda (paṭiniddesa). Xem “Sutta Interpretation – Uddesa, Niddesa, Paṭiniddesa.”

16. Another way to understand is to realize that Paṭicca Samuppāda will not operate from the moment of attaining Arahanthood.

Một cách hiểu khác là nhận ra rằng Paṭicca Samuppāda không còn vận hành kể từ khoảnh khắc chứng Arahant.

• Thus, avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, salāyatana, phassa, vedanā, taṇhā, upādāna, bhava, jāti, must all cease to exist a moment after attaining Arahanthood!

Do đó, avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, salāyatana, phassa, vedanā, taṇhā, upādāna, bhava, jāti — tất cả đều phải chấm dứt chỉ một khoảnh khắc sau khi chứng Arahant!

• In the niddesa versions, those entities would be: avijjā, abhisaṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, salāyatana, samphassa, samphassa-jā-vedanā, taṇhā, upādāna, bhava, jāti.

Trong dạng niddesa, các pháp ấy là: avijjā, abhisaṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, salāyatana, samphassa, samphassa-jā-vedanā, taṇhā, upādāna, bhava, jāti.

• While the suttās assume that one is aware of those nuances, Abhidhamma makes those differences crystal clear. In Abhidhamma, “phassa” means “pure sensory contact,” and “samphassa” means “defiled sensory contact.” Problems arise when suttās are translated without understanding the above, as is often the case in most English translations of suttās.

Trong khi các suttā giả định rằng người học đã hiểu những sắc thái này, Abhidhamma phân biệt chúng rất rõ ràng. Trong Abhidhamma, “phassa” nghĩa là “tiếp xúc giác quan trong sáng,” còn “samphassa” là “tiếp xúc bị ô nhiễm.” Vấn đề nảy sinh khi suttā được dịch mà không hiểu điều này, điều vốn xảy ra trong phần lớn bản dịch tiếng Anh.

• Also see “Sensory Experience, Paṭicca Samuppāda, and Pañcupādānakkhandha.”

Xem thêm “Sensory Experience, Paṭicca Samuppāda, and Pañcupādānakkhandha.”

June 6, 2025

Ngày 06/06/2025

Note: This post replaces an old post, “Difference Between Physical Rūpa and Rūpakkhandha,” in the section, “The Five Aggregates (Pañcakkhandha).”

Lưu ý: Bài viết này thay thế bài cũ “Difference Between Physical Rūpa and Rūpakkhandha” trong mục “The Five Aggregates (Pañcakkhandha).”

Rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are commonly referred to as the “five aggregates” or pañcakkhandha. However, almost all the suttās discuss them as pañcupādānakkhandha or the “five grasping aggregates.” Furthermore, all five entities in pañcupādānakkhandha arise in the mind in every sensory experience.

Rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa thường được gọi là “năm uẩn” hay pañcakkhandha. Tuy nhiên, hầu hết các suttā nói đến chúng dưới dạng pañcupādānakkhandha, tức “năm thủ uẩn.” Hơn nữa, cả năm pháp trong pañcupādānakkhandha đều sinh khởi trong tâm ở mỗi trải nghiệm giác quan.

Introduction

Dẫn nhập

1. It is easy to assume that rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are the pañcakkhandha or the “five aggregates” and that attachment to those gives rise to pañcupādānakkhandha or the “five grasping aggregates.”

Rất dễ cho rằng rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa chính là pañcakkhandha hay “năm uẩn,” và sự chấp thủ vào chúng tạo thành pañcupādānakkhandha hay “năm thủ uẩn.”

• I may have also indicated that in my old posts; I intend to revise them, but it will take some time. As discussed in recent posts (within the past two to three years), I have explained that undefiled pañcakkhandha NEVER arises in anyone below the Arahant

Tôi có thể cũng đã trình bày như vậy trong một số bài cũ; tôi dự định chỉnh sửa chúng nhưng sẽ mất thời gian. Như đã đề cập trong các bài gần đây (trong hai hoặc ba năm qua), tôi đã giải thích rằng pañcakkhandha không ô nhiễm KHÔNG BAO GIỜ sinh khởi nơi bất kỳ ai dưới tầng Arahant.

• By definition, a mind with pure, undefiled rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa is a pabhassara mind that will not attach to anything in this world; on the other hand, a contaminated mind is a pabhasara mind (with one “s”) that is always prone to attachment. See “Uncovering the Suffering-Free (Pabhassara) Mind.”

Theo định nghĩa, một tâm có rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa thuần tịnh, không ô nhiễm là một tâm pabhassara — tâm này không chấp thủ bất cứ gì trong thế gian. Ngược lại, tâm bị ô nhiễm là pabhasara (chỉ một chữ “s”), luôn có khuynh hướng chấp thủ. Xem “Uncovering the Suffering-Free (Pabhassara) Mind.”

Kammic Energy Is Produced by a Defiled Mind

Năng Lượng Kamma Được Tạo Ra Bởi Một Tâm Ô Nhiễm

2. A sensory experience is at the heart of Buddha’s teachings. Our future depends on how we respond to sensory experiences.

Một trải nghiệm giác quan nằm ở trọng tâm giáo lý của Đức Phật. Tương lai của chúng ta phụ thuộc vào cách ta phản ứng với các trải nghiệm giác quan.

• If we attach to a sensory experience and engage in akusala kamma (with rāga, dosa, and/or moha), that “defiled mindset” generates kammic That kammic energy dissipates only over long times, lasting for billions of years. As we accumulate kammic energies, they can bring their results (vipāka) not only during lives but can also give rise to future rebirths. It is essential to understand the above statements, as they form the basic foundation of the Buddha’s teachings.

Nếu ta chấp thủ vào một trải nghiệm giác quan và thực hiện akusala kamma (với rāga, dosa và/hoặc moha), “tâm ô nhiễm” đó tạo ra năng lượng kamma. Năng lượng ấy chỉ tiêu tán qua thời gian rất dài, kéo dài hàng tỉ năm. Khi ta tích lũy năng lượng kamma, chúng có thể mang lại quả (vipāka) không chỉ trong đời này mà còn đưa đến các tái sinh tương lai. Hiểu rõ điều này là nền tảng căn bản trong giáo lý của Đức Phật.

• A sensory process begins when the mind experiences an external stimulus, such as sight, sound, taste, odor, or touch. Additionally, memories of past events may also come to mind. These initiate “rūpa” seen by the mind, and vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are the response to those “rūpa.”

Một tiến trình giác quan bắt đầu khi tâm tiếp nhận một kích thích bên ngoài, như hình ảnh, âm thanh, mùi vị, hương thơm hay xúc chạm. Thêm vào đó, các ký ức của các sự kiện trong quá khứ cũng có thể khởi lên. Những điều này khởi sinh “rūpa” được tâm nhận biết, và vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa là phản ứng của tâm đối với những “rūpa” ấy.

• All of the five entities (rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa) refer to “mental entities.” They all (including rūpa) arise in the mind. Let us discuss that first.

Cả năm pháp (rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa) đều là “các pháp tâm.” Tất cả (kể cả rūpa) đều sinh khởi trong tâm. Hãy bàn điều này trước.

Rūpa – Mind’s Version of the “External Rūpa”

Rūpa – Phiên Bản Của Tâm Về “Rūpa Bên Ngoài”

3. The mind automatically prepares its version of the external stimulus. This is the second critical point. This “mental image” of the external stimulus is based on the (distorted) saññā associated with each realm. That saññā arises automatically and at the very beginning of the sensory experience (called the “dhātu” stage) even before the “purāṇa kamma” stage; it is “distorted” automatically (based on the unbroken saṁyojana and the specific realm), and an average human (puthujjana) is not aware of it. One becomes a “sandiṭṭhiko” when one understands that. See “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?”

Tâm tự động tạo ra phiên bản của mình về kích thích bên ngoài. Đây là điểm quan trọng thứ hai. “Hình ảnh tâm” về kích thích bên ngoài này dựa trên saññā (bị biến dạng) tương ứng với từng cõi. Saññā đó sinh khởi tự động ngay từ lúc bắt đầu của trải nghiệm giác quan (gọi là giai đoạn “dhātu”), thậm chí trước cả giai đoạn “purāṇa kamma”; nó bị “biến dạng” một cách tự động (dựa trên các saṁyojana chưa đoạn trừ và cõi tương ứng), và một người phàm (puthujjana) không hề biết điều này. Khi hiểu được điều đó, người ấy trở thành “sandiṭṭhiko.” Xem “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?”.

• Thus, in the suttās, “rūpa” refers to this “mind-made version” and not the “external rūpa.”

Vì vậy, trong các suttā, “rūpa” ám chỉ “phiên bản do tâm tạo” này chứ không phải “rūpa bên ngoài”.

• As we have discussed, this “rūpa” is actually not a “single image” (as in taking a picture), but is extracted from one’s past experiences and is a part of the “rūpa aggregate” or the “rūpakkhandha.” Since a puthujjana’s mind always attaches to it, it is called “rūpupādānakkhandha.”

Như ta đã thảo luận, “rūpa” này thực chất không phải “một hình ảnh đơn lẻ” (như khi chụp một bức ảnh), mà được tạo nên từ các kinh nghiệm trong quá khứ và là một phần của “uẩn rūpa” hay “rūpakkhandha.” Vì tâm của puthujjana luôn chấp thủ vào nó nên nó được gọi là “rūpupādānakkhandha.”

• Therefore, what arises in the mind upon experiencing an “external rūpa” is rūpupādānakkhandha, which incorporates the mind’s previous interactions with similar rūpa.

Do đó, điều sinh khởi trong tâm khi tiếp xúc với một “rūpa bên ngoài” chính là rūpupādānakkhandha, vốn bao hàm các tương tác quá khứ của tâm với những rūpa tương tự.

• See #2 of ““Attato Samanupassati” and Sotāpanna Stage” and the links referred to in that post for details.

Xem mục số 2 trong bài ““Attato Samanupassati” and Sotāpanna Stage” và các liên kết được dẫn trong bài đó để biết chi tiết.

Rūpa Nirodha – What Does It Mean?

Rūpa Nirodha – Nghĩa Là Gì?

4. Thus, it is necessary to understand that the mind does not see an actual representation of the “external rūpa” EVER for a puthujjana or even an Arahant. Even a living Arahant sees only a “distorted version” of the “external rūpa.” That is because the physical body (with which the Arahant was born) has been designed by Paṭicca Samuppāda to generate that “distorted version” of the “external rūpa.” Those who like to investigate that mechanism can read “Buddhist Worldview – Introduction” and “Mind-Pleasing Things in the World Arise via Paṭicca Samuppāda.”

Vì vậy, cần hiểu rằng tâm không bao giờ thấy một biểu hiện “nguyên bản” của “rūpa bên ngoài,” ngay cả đối với một puthujjana hay một vị Arahant. Ngay cả khi còn sống, một Arahant cũng chỉ thấy “phiên bản bị biến dạng” của “rūpa bên ngoài.” Điều đó là bởi thân vật lý (mà Arahant được sinh ra) vốn được Paṭicca Samuppāda “thiết kế” để tạo ra “phiên bản biến dạng” ấy. Những ai muốn tìm hiểu cơ chế này có thể đọc “Buddhist Worldview – Introduction” và “Mind-Pleasing Things in the World Arise via Paṭicca Samuppāda.”

• The only and critical difference is that the mind of an Arahant WILL NOT attach to that “distorted rūpa” which is a “false representation of the external rūpa.” A goal in the Noble Eightfold Path is “rūpa nirodha,” which is often mistranslated as “cessation of form,” implying that the “external rūpa ceases to exist.”

Điểm khác biệt duy nhất và quan trọng là tâm của một Arahant SẼ KHÔNG chấp thủ vào “rūpa bị biến dạng” — vốn chỉ là “hình ảnh sai lạc của rūpa bên ngoài.” Một mục tiêu trong Bát Thánh Đạo là “rūpa nirodha,” nhưng thường bị dịch sai thành “diệt sắc,” như thể “rūpa bên ngoài không còn tồn tại.”

• However, when a person attains Arahanthood, nothing happens to “external rūpa”; i.e., they do not cease to exist. “Rūpa nirodha” happens in the mind!

Tuy nhiên, khi một người chứng Arahant, không có gì xảy ra với “rūpa bên ngoài”; tức là chúng không biến mất. “Rūpa nirodha” xảy ra trong tâm!

• The only thing that happens is that the mind of an Arahant is not to be “fooled by that mind-made rūpa.” See “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).” As far as Arahants are concerned, that “mind-made rūpa” ceases to influence their minds. That is what is meant by “rūpa nirodha.” We will discuss that further below.

Điều duy nhất xảy ra là tâm của một Arahant không còn bị “đánh lừa bởi rūpa do tâm tạo.” Xem “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).” Đối với Arahant, “rūpa do tâm tạo” không còn ảnh hưởng tâm họ. Đó chính là ý nghĩa của “rūpa nirodha.” Ta sẽ bàn thêm điều này bên dưới.

“Distorted Rūpa” Is Received for Anyone Born With a Physical Human Body

“Rūpa Bị Biến Dạng” Được Tiếp Nhận Nơi Bất Kỳ Ai Sinh Ra Với Thân Người Vật Lý

5. The mind of anyone born with a physical human body receives a “distorted rūpa” or a rūpa with an embedded “distorted saññā.” For the same sensory input, that “distorted saññā” will be different, especially among different realms, but minor variations can be seen even within the same realm.

Tâm của bất kỳ ai sinh ra với thân người vật lý đều tiếp nhận một “rūpa bị biến dạng,” tức một rūpa chứa sẵn “saññā bị biến dạng.” Với cùng một kích thích giác quan, “saññā bị biến dạng” này khác nhau rõ rệt ở các cõi, nhưng ngay trong cùng một cõi cũng vẫn có khác biệt.

• Anyone who wants to learn that from the deeper aspects of Buddha’s teachings must read the links in #3 and #4 above.

Ai muốn tìm hiểu điều này ở mức sâu hơn trong giáo lý Đức Phật cần đọc các liên kết ở mục số 3 và 4 phía trên.

• However, we can see the truth of that with some examples.

Tuy nhiên, ta có thể thấy rõ điều ấy qua một số ví dụ.

• For example, humans generate very different saññā for the same external objects compared to animals, and even among animals, that saññā can vary. For example, a pig’s mind perceives a pile of poop (feces) as appealing, but we perceive it to be disgusting. Cows perceive grass to be appetizing, and humans don’t. Furthermore, cows can digest grass while humans cannot. Thus, the physical bodies are also compatible with this “grand magic show” because Paṭicca Samuppāda also dictates the generation of physical bodies.

Ví dụ, con người tạo ra saññā rất khác về cùng một đối tượng bên ngoài so với loài vật; và ngay giữa các loài vật cũng có khác biệt. Tâm của một con heo thấy một đống phân hấp dẫn, trong khi chúng ta thấy ghê tởm. Bò thấy cỏ ngon miệng, còn người thì không. Thêm nữa, bò có thể tiêu hóa cỏ, còn con người thì không. Như vậy, thân vật lý cũng phù hợp với “màn ảo thuật vĩ đại” này, vì Paṭicca Samuppāda cũng quy định việc hình thành các thân vật lý ấy.

• Even though most humans agree that a certain woman can be called “beautiful,” “beauty” is somewhat relative, too. That is why there is no absolute consensus on which woman may win a beauty contest. Such variations can be seen especially for tastes. Some people crave spicy food, while others cannot even think of eating it.

Dù phần lớn con người đồng ý rằng một người phụ nữ nào đó có thể được gọi là “đẹp,” nhưng “đẹp” cũng là khái niệm tương đối. Vì thế không bao giờ có sự đồng thuận tuyệt đối về ai sẽ thắng một cuộc thi sắc đẹp. Những khác biệt như vậy đặc biệt rõ trong vấn đề khẩu vị: có người thèm ăn cay, trong khi người khác không thể nghĩ đến việc ăn nó.

Arising of Rūpa = Arising of Suffering

Sự sinh khởi của Rūpa = Sự sinh khởi của Khổ

6. The “WebLink: suttacentral: Khandha Sutta (SN 26.10)” states, “Yo kho, bhikkhave, rūpassa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṁ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo” OR “Bhikkhus, the arising, continuation, and growth of rūpa is the arising of suffering and death.” (Note: The English translation in the link (as in most other English translations) is wrong/inappropriate in many ways. In the same way, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are NOT what that translator mechanically translates as feeling, perception, choices, and consciousness.)

Trong “WebLink: suttacentral: Khandha Sutta (SN 26.10)” có câu: “Yo kho, bhikkhave, rūpassa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṁ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo” nghĩa là “Này các Bhikkhu, sự sinh khởi, tồn tại và tăng trưởng của rūpa là sự sinh khởi của khổ và chết.” (Lưu ý: Bản dịch tiếng Anh trong liên kết — cũng như hầu hết các bản dịch khác — sai và không phù hợp ở nhiều chỗ. Tương tự, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa KHÔNG PHẢI là “feeling, perception, choices, consciousness” như các dịch giả ấy dịch máy móc.)

• If the arising of “external material objects” is the cause of suffering, we will never be able to eliminate suffering because we cannot eliminate/destroy external objects.

Nếu sự sinh khởi của “các vật chất bên ngoài” là nguyên nhân gây khổ, thì chúng ta sẽ không bao giờ diệt khổ được, vì chúng ta không thể loại bỏ hay phá hủy các đối tượng bên ngoài.

• The “rūpa” that the Buddha refers to there (and in almost all suttās) is the “distorted mental impression of an external rūpa” that arises in the mind.

“Rūpa” mà Đức Phật nói đến ở đây (và trong hầu hết các suttā) chính là “ấn tượng tâm bị biến dạng về một rūpa bên ngoài” sinh khởi trong tâm.

• The primary reason for the generation of a “distorted rūpa” is that our physical body and mind generate a “distorted saññā” for external rūpas. That “distorted saññā” depends on the gati associated with the living being. There are five major gati per the “WebLink: suttacentral: Gati Sutta (AN 9.68),” but many variations exist within each category (as discussed in #5 above).

Lý do chính tạo ra “rūpa bị biến dạng” là thân và tâm của chúng ta tạo ra một “saññā bị biến dạng” đối với các rūpa bên ngoài. “Saññā bị biến dạng” đó phụ thuộc vào gati của chúng sinh. Có năm loại gati chính theo “WebLink: suttacentral: Gati Sutta (AN 9.68)”, nhưng trong mỗi loại lại có nhiều biến thể (như đã nói ở mục số 5 phía trên).

• Also note that “growth of rūpa” in the sutta refers to the “growth of the rūpupādānakkhandha” as the mind increasingly attaches via many steps in a short time; see “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”

Cũng cần lưu ý rằng “sự tăng trưởng của rūpa” trong sutta ám chỉ “sự tăng trưởng của rūpupādānakkhandha” khi tâm chấp thủ ngày càng mạnh qua nhiều bước trong thời gian rất ngắn; xem “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”

Rūpa Nirodha = Stopping of Further Suffering

Rūpa Nirodha = Chấm Dứt Sự Khổ Tiếp Diễn

7. What we discussed above becomes clear with the verse @ marker 1.7: “Yo ca kho, bhikkhave, rūpassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṁ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo” OR “The non-arising, cessation, and ending of rūpa is the non-arising of suffering and death.”

Điều đã bàn ở trên trở nên rõ ràng qua câu kệ tại vị trí @ marker 1.7: “Yo ca kho, bhikkhave, rūpassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṁ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo” nghĩa là “Sự không sinh khởi, chấm dứt và diệt tận của rūpa chính là sự không sinh khởi của khổ và chết.”

• Note that nirodha, vūpasama, and atthaṅgamo are closely related words. In most suttās, “nirodha” is commonly used, meaning “stopping of the arising of an entity.” Here, nirodha comes from “nir” + “udā,” where “udā” means “to arise.” Thus, nirodha means to “stop that arising.”

Nên lưu ý rằng nirodha, vūpasama và atthaṅgamo là những từ có liên hệ chặt chẽ. Trong phần lớn các suttā, “nirodha” thường được dùng với nghĩa “chấm dứt sự sinh khởi của một pháp.” Ở đây, nirodha đến từ “nir” + “udā,” trong đó “udā” nghĩa là “sinh khởi.” Vì vậy, nirodha nghĩa là “dừng sự sinh khởi ấy.”

• When we fully understand how this “distorted saññā” arises via Paṭicca Samuppāda, our minds will stop attaching to such “distorted mental impressions of the external rūpa.” What is stopped is attachment to “distorted mental impressions of the external rūpa” and NOT the destruction of “external rūpa.”

Khi ta hiểu trọn vẹn cách “saññā bị biến dạng” sinh khởi thông qua Paṭicca Samuppāda, tâm ta sẽ dừng chấp thủ vào những “ấn tượng tâm bị biến dạng của rūpa bên ngoài.” Điều được đoạn trừ là sự chấp thủ vào các “ấn tượng tâm bị biến dạng,” chứ KHÔNG PHẢI sự tiêu diệt “rūpa bên ngoài.”

8. Thus, the key to eliminating attachments and cravings is to “see with wisdom (paññā)” how this “greatest magic show” operates.

Do đó, chìa khóa để diệt chấp thủ và tham ái là “thấy bằng trí tuệ (paññā)” cách thức mà “màn ảo thuật vĩ đại” này vận hành.

• For example, the “tastiness of a meal” or the “beauty of a person” is a “distorted saññā.”

Ví dụ, “vị ngon của món ăn” hay “vẻ đẹp của một người” đều là “saññā bị sai lệch.”

• It is necessary to read and understand the following relevant posts on this issue: “Sotāpanna Stage and Distorted/Defiled Saññā,” “Pabhassara Citta and Saññā Vipallāsa,” “Mūlapariyāya Sutta – The Root of All Things” and “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”

Cần đọc và hiểu các bài viết liên quan sau đây: “Sotāpanna Stage and Distorted/Defiled Saññā,” “Pabhassara Citta and Saññā Vipallāsa,” “Mūlapariyāya Sutta – The Root of All Things” và “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”

• Therefore, it must be understood that whenever “rūpa” is mentioned in a sutta, it refers NOT to an external object but to the “mental impression of that external object” the mind creates.

Vì vậy, phải hiểu rằng mỗi khi “rūpa” được nhắc đến trong sutta, nó KHÔNG chỉ một đối tượng bên ngoài mà chỉ “ấn tượng tâm về đối tượng bên ngoài” do tâm tạo ra.

“Vedanā Nirodha” Refers Only to “Samphassa-jā-Vedanā”

“Vedanā Nirodha” Chỉ Áp Dụng Cho “Samphassa-jā-Vedanā”

9. The subsequent verses in the “WebLink: suttacentral: Khandha Sutta (SN 26.10)” state that vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa all can be stopped from arising. We need to understand a few key points regarding these terms. While “rūpa” ALMOST ALWAYS refers to “mind-made, distorted rūpa,” vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa need to be understood in the same context.

Các câu kế tiếp trong “WebLink: suttacentral: Khandha Sutta (SN 26.10)” cho biết vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa đều có thể được ngăn không cho sinh khởi. Ta cần hiểu một số điểm chính về các thuật ngữ này. Trong khi “rūpa” HẦU NHƯ LUÔN LUÔN ám chỉ “rūpa bị biến dạng do tâm tạo,” thì vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa cũng cần được hiểu trong cùng bối cảnh.

• “Vedanā nirodha” means stopping only “mind-made vedanā” or “samphassa-jā-vedanā.” It will NOT stop any dukkha vedanā currently experienced by the physical body; those are results of the previous kamma! As discussed above, “distorted saññā” is also a manifestation of the physical body which arose as a result of the previous kamma!

“Vedanā nirodha” nghĩa là chỉ dừng “vedanā do tâm tạo,” tức “samphassa-jā-vedanā.” Nó KHÔNG dừng bất kỳ dukkha vedanā nào mà thân vật lý đang trải nghiệm; những cảm thọ ấy là kết quả của kamma quá khứ! Như đã nói ở trên, “saññā bị biến dạng” cũng là sự biểu hiện của thân vật lý, vốn sinh khởi từ kamma quá khứ!

• Of course, all vedanā will stop arising with “full Nibbāna” or “Parinibbāna as an Arahant.”

Dĩ nhiên, mọi vedanā sẽ chấm dứt hoàn toàn khi đạt “Nibbāna trọn vẹn” hay “Parinibbāna của một vị Arahant.”

• However, all “mental suffering” (“samphassa-jā-vedanā”) will be stopped immediately upon Arahanthood. Yet physical sufferings associated with the physical body will end only at death. Even the Buddha experienced bodily pain.

Tuy nhiên, mọi “khổ tâm” (“samphassa-jā-vedanā”) sẽ chấm dứt ngay khi chứng Arahant. Nhưng các đau đớn thân thể liên quan đến thân vật lý chỉ chấm dứt khi thân hoại. Ngay cả Đức Phật cũng từng trải nghiệm đau đớn về thân.

10. In #5 above, we discussed why a pig sees a pile of poop (feces) as an “enticing rūpa” while humans see it as a “disgusting rūpa.”

Ở mục số 5 phía trên, chúng ta đã bàn vì sao một con heo thấy một đống phân là “rūpa hấp dẫn,” trong khi con người thấy đó là một “rūpa ghê tởm.”

• That is also why a pig feels a “somanassa vedanā” upon seeing it, whereas a human feels a “domanassa vedanā.” As we have discussed, this vedanā is a “samphassa-jā-vedanā” arising from how the mind evaluates that “mind-made rūpa.” See “Dukkha Samudaya Starts With Samphassa-Jā-Vedanā” and “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways.”

Đó cũng là lý do tại sao heo cảm nhận “somanassa vedanā” khi thấy nó, còn con người cảm nhận “domanassa vedanā.” Như đã bàn, loại vedanā này là “samphassa-jā-vedanā,” sinh khởi từ cách tâm đánh giá “rūpa do tâm tạo.” Xem “Dukkha Samudaya Starts With Samphassa-Jā-Vedanā” và “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways.”

• Other than the feeling of pain (injuries to the body or physical ailments such as cancer), all other vedanā (associated with sights, sounds, tastes, smells) are associated with “distorted saññā.” This is explained in detail in the Abhidhamma.

Ngoại trừ cảm thọ đau (do thương tổn thân thể hoặc các bệnh lý như ung thư), tất cả các loại vedanā khác (liên quan đến hình ảnh, âm thanh, vị, hương) đều gắn với “saññā bị biến dạng.” Điều này được giải thích chi tiết trong Abhidhamma.

• The Abhidhamma theory had not been fully developed during the time of the Buddha. See “Abhidhamma – Introduction.” In particular, average people only had access to oral discourses, and it would have been impractical to teach Abhidhamma (which involves learning a whole set of concepts, which may not even be possible without texts).

Học thuyết Abhidhamma chưa được phát triển đầy đủ vào thời Đức Phật. Xem “Abhidhamma – Introduction.” Đặc biệt, người bình thường khi ấy chỉ được nghe giáo pháp qua truyền khẩu, nên việc giảng dạy Abhidhamma (vốn đòi hỏi học một hệ thống khái niệm phức tạp, khó tiếp thu nếu không có văn bản) là điều không khả thi.

“Saṅkhāra Nirodha” Refers Only to Abhisaṅkhāra

“Saṅkhāra Nirodha” Chỉ Áp Dụng Cho Abhisaṅkhāra

11. A living Arahant generates “citta saṅkhāra,” defined as “vedanā and saññā.” That vedanā is NOT “samphassa-jā-vedanā,” i.e., no defilements. Even though “distorted saññā” arises in an Arahant, they are not defiled; “distorted” does not mean “defiled.”

Một vị Arahant còn sống vẫn tạo ra “citta saṅkhāra,” được định nghĩa là “vedanā và saññā.” Loại vedanā đó KHÔNG PHẢI “samphassa-jā-vedanā,” tức không có ô nhiễm. Dù “saññā bị biến dạng” vẫn sinh khởi trong Arahant, nó không bị ô nhiễm; “biến dạng” không đồng nghĩa với “ô nhiễm.”

• Again, the situation is much clearer in Abhidhamma. A citta cannot arise without the seven “universal cetasika” (phassa, vedanā, saññā, cetanā, ekaggatā, jīvitindriya, manasikāra). See #2 of “Cetasika (Mental Factors).”

Một lần nữa, Abhidhamma giải thích điều này rõ ràng hơn. Một citta không thể sinh khởi nếu thiếu bảy “cetasika phổ biến” (phassa, vedanā, saññā, cetanā, ekaggatā, jīvitindriya, manasikāra). Xem mục số 2 của “Cetasika (Mental Factors).”

• These seven entities in their pure form (without defilements or distortions) arise in the mind of an Arahant in Arahant-phala samāpatti. As we know, cittās of an Arahant living an everyday life still have “distorted saññā.” These saṅkhāra are called “suddha saṅkhāra” or “saṅkhāra without defilements.” See “WebLink: suttacentral: Adhimuttattheragatha.” Here, “Suddhaṁ saṅkhārasantatiṁ” means “with ‘suddha saṅkhāra’ in mind” (“santatiṁ” means “in the mind”); the English translation in the link is way off. Also see #12 and #13 of “‘Attato Samanupassati’ and Sotāpanna Stage” for further details.

Bảy pháp này trong trạng thái thuần tịnh (không ô nhiễm hay biến dạng) sinh khởi trong tâm của Arahant khi an trú trong Arahant-phala samāpatti. Như ta biết, trong đời sống thường nhật các cittā của Arahant vẫn có “saññā bị biến dạng.” Những saṅkhāra này được gọi là “suddha saṅkhāra” hay “saṅkhāra không ô nhiễm.” Xem “WebLink: suttacentral: Adhimuttattheragatha”. Ở đó, “Suddhaṁ saṅkhārasantatiṁ” nghĩa là “với các suddha saṅkhāra trong tâm” (“santatiṁ” nghĩa là “trong tâm”); bản dịch tiếng Anh trong liên kết sai lệch rất nhiều. Xem thêm mục 12 và 13 trong “‘Attato Samanupassati’ and Sotāpanna Stage.”

• Abhisaṅkhāra involves defilements (rāga, dosa, moha); they do not arise in a living Arahant.

Abhisaṅkhāra luôn liên quan đến các ô nhiễm (rāga, dosa, moha); những pháp này không sinh khởi trong một vị Arahant còn sống.

• Therefore, “saṅkhāra nirodha” really means “abhisaṅkhāra nirodha.” For example, in the “WebLink: suttacentral: Dutiyabodhi Sutta (KN Ud 1.2),” “avijjā nirodhā saṅkhāra nirodho” means “avijjā nirodhā abhisaṅkhāra nirodho.” Note that the English translation in the link is wrong; it should be “When ignorance ceases, defiled choices cease.”

Do đó, “saṅkhāra nirodha” thực chất có nghĩa là “abhisaṅkhāra nirodha.” Ví dụ, trong “WebLink: suttacentral: Dutiyabodhi Sutta (KN Ud 1.2)”,  câu “avijjā nirodhā saṅkhāra nirodho” nghĩa là “avijjā nirodhā abhisaṅkhāra nirodho.” Lưu ý rằng bản dịch tiếng Anh trong liên kết bị sai; đúng ra phải là “Khi vô minh chấm dứt, các hành ô nhiễm chấm dứt.”

“Viññāṇa Nirodha” Means Any Viññāṇa Will Not Arise

“Viññāṇa Nirodha” Nghĩa Là Không Có Bất Kỳ Loại Viññāṇa Nào Sinh Khởi

12. The only clear-cut entity is viññāṇa. Here, “viññāṇa nirodha” means that no category of viññāṇa can arise after attaining Arahanthood.

Pháp duy nhất có ranh giới rõ ràng là viññāṇa. Ở đây, “viññāṇa nirodha” nghĩa là không có bất kỳ loại viññāṇa nào sinh khởi sau khi chứng Arahant.

• The word “viññāṇa” means “absence of ñāṇa” or “absence of wisdom about the true nature of the world.” Thus, an Arahant would not generate viññāṇa of any form.

Từ “viññāṇa” có nghĩa là “vắng ñāṇa,” tức “không có trí tuệ về bản chất thật của thế giới.” Vì vậy, một Arahant không tạo ra bất kỳ loại viññāṇa nào.

• If an Arahant does not generate viññāṇa, how would they experience the sensory inputs? The seeing (or eye consciousness) by an Arahant is expressed as “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati” or “seeing without the arising of any defilements (even though the sight has embedded distorted saññā).”

Nếu một Arahant không tạo ra viññāṇa, vậy họ cảm nhận các kích thích giác quan như thế nào? Việc “thấy” (tức nhãn thức) của một Arahant được diễn tả là “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati” hay “thấy mà không sinh khởi bất kỳ ô nhiễm nào (dù cảnh được thấy có saññā bị biến dạng).”

• See #4 of “Viññāṇa – What It Really Means.”

Xem mục số 4 của “Viññāṇa – What It Really Means.”

• Also, see “Is Cakkhu Viññāṇa Free of Defilements?” for further details.

Xem thêm “Is Cakkhu Viññāṇa Free of Defilements?” để biết thêm chi tiết.

“Stopped from Arising” Must be Understood for Each of the Five Entities

“Bị Ngăn Không Cho Sinh Khởi” Cần Được Hiểu Đúng Với Từng Pháp Trong Năm Pháp Này

13. Let us summarize each of the five terms: rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa.

Hãy cùng tóm lược năm thuật ngữ: rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa.

1. In the suttās, they almost always refer to the respective upādānakkhandha, i.e., rūpa upādānakkhandha through viññāṇa upādānakkhandha. None of those upādānakkhandha will arise after Arahanthood, i.e., even a living Arahant does not generate them.

Trong các suttā, chúng hầu như luôn ám chỉ đến các upādānakkhandha tương ứng, tức từ rūpa upādānakkhandha đến viññāṇa upādānakkhandha. Không có upādānakkhandha nào sinh khởi sau khi chứng Arahant; nghĩa là ngay cả một Arahant còn sống cũng không tạo ra chúng.

1. Of course, living Arahants experience “external rūpa” (sights, sounds, etc.), but they are not called “rūpa” or “rūpa upādānakkhandha.” Here, “rūpa nirodha” upon Arahanthood refers to the fact that an Arahant’s mind would not attach to those sights, sounds, etc. For example, “seeing” by an Arahant is not stated as “cakkhu viññāṇa” but as “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati” or “do not go beyond seeing (by attaching with rāga, dosa, or moha).” Also see (vi) below.

Dĩ nhiên, các Arahant vẫn trải nghiệm “rūpa bên ngoài” (hình ảnh, âm thanh, v.v.), nhưng không gọi đó là “rūpa” hay “rūpa upādānakkhandha.” Ở đây, “rūpa nirodha” khi chứng Arahant nghĩa là tâm của Arahant không chấp thủ vào các cảnh ấy. Ví dụ, “thấy” ở một Arahant không được diễn tả là “cakkhu viññāṇa” mà là “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati,” tức “không đi xa hơn việc thấy (bằng cách chấp rāga, dosa hay moha).” Cũng xem thêm (vi) bên dưới.

• An Arahant will still experience “bodily vedanā” due to injuries and sicknesses. But their minds do not generate “samphassa-jā-vedanā” associated with “vedanā upādānakkhandha.” Thus, “vedanā nirodha” only refers to the “stopping of samphassa–jā-vedanā.”

Một Arahant vẫn trải nghiệm “vedanā của thân” do thương tích hay bệnh tật. Nhưng tâm của họ không tạo ra “samphassa-jā-vedanā” liên quan đến “vedanā upādānakkhandha.” Vì vậy, “vedanā nirodha” chỉ ám chỉ việc chấm dứt “samphassa jā-vedanā.”

1. During everyday life, an Arahant would also experience “distorted saññā” associated with those sights, sounds, etc., but their minds will not attach to them. Thus, “saññā nirodha” means they do not generate “saññā upādānakkhandha.” They experience undefiled (but distorted) saññā during everyday life and undefiled, undistorted saññā while in Arahant-phala samāpatti.

Trong đời sống hằng ngày, một Arahant cũng trải nghiệm “saññā bị biến dạng” liên quan đến hình ảnh, âm thanh, v.v., nhưng tâm không chấp thủ chúng. Do đó, “saññā nirodha” nghĩa là họ không tạo ra “saññā upādānakkhandha.” Họ trải nghiệm saññā không ô nhiễm (dù bị biến dạng) trong đời sống thường nhật và saññā không ô nhiễm, không biến dạng khi vào Arahant-phala samāpatti.

1. “Saṅkhāra nirodha” refers only to the cessation of abhisaṅkhāra involving “saŋ” or “rāga, dosa, or moha.” Another way of saying that is to say “sañcetanā” (cetanā with saŋ) do not arise in an Arahant.

“Saṅkhāra nirodha” chỉ ám chỉ sự chấm dứt của abhisaṅkhāra liên quan đến “saŋ,” tức “rāga, dosa hay moha.” Nói cách khác, “sañcetanā” (cetanā kèm saŋ) không sinh khởi nơi một Arahant.

1. Arahants do not experience any viññāṇa. Their sensory experiences are described by “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati, sute sutamattaṁ bhavissati, mute mutamattaṁ bhavissati, viññāte viññātamattaṁ bhavissatī.”

Arahant không trải nghiệm bất kỳ viññāṇa nào. Các trải nghiệm giác quan của họ được mô tả bằng câu: “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati, sute sutamattaṁ bhavissati, mute mutamattaṁ bhavissati, viññāte viññātamattaṁ bhavissatī.”

Terms in Pañcupādānakkhandha and Paṭicca Samuppāda – All Mental

Các Thuật Ngữ Trong Pañcupādānakkhandha và Paṭicca Samuppāda – Đều Thuộc Tâm

14. The easiest way to remember is the following. Almost all explanations by the Buddha involve only mental processes.

Cách dễ nhất để ghi nhớ là như sau: Hầu hết mọi giải thích của Đức Phật đều chỉ liên quan đến các tiến trình tâm.

• Thus, cakkhu does not mean the physical eyes or the cakkhu pasāda rūpa in the gandhabba. Instead, cakkhu refers to cakkhu āyatana (cakkhāyatana), which is a mental entity that can be stopped from arising. Specifically, it means to use the physical eyes AND cakkhu pasāda rūpa with lobha/rāga, dosa, and moha in mind. Arahants use their eyes and cakkhu pasāda rūpa to see, but they do so without generating lobha/rāga, dosa, or moha.

Vì vậy, cakkhu không phải đôi mắt vật lý hay cakkhu pasāda rūpa trong gandhabba. Thay vào đó, cakkhu chỉ cakkhu āyatana (cakkhāyatana), một pháp tâm có thể bị ngăn không cho sinh khởi. Cụ thể, nó ám chỉ việc sử dụng mắt vật lý VÀ cakkhu pasāda rūpa với tâm có lobha/rāga, dosa hoặc moha. Arahant vẫn dùng mắt và cakkhu pasāda rūpa để thấy, nhưng không tạo khởi lobha/rāga, dosa hay moha.

• In the same way, all the terms in Paṭicca Samuppāda are also mental entities or kammic energies created by the mind, and NOT physical rūpa. For example, nāmarūpa in Paṭicca Samuppāda is a “mental construct,” and bhava is kammic energy created by the mind.

Tương tự, tất cả các thuật ngữ trong Paṭicca Samuppāda đều là các pháp tâm hoặc năng lượng kamma do tâm tạo, chứ KHÔNG PHẢI rūpa vật lý. Ví dụ, nāmarūpa trong Paṭicca Samuppāda là một “cấu trúc tâm,” và bhava là năng lượng kamma được tâm tạo ra.

• Therefore, every time you think of rūpa, cakkhu, etc., as “material objects,” recall that NONE of the terms in pañcupādānakkhandha or Paṭicca Samuppāda refer to material objects.

Do đó, mỗi khi bạn nghĩ về rūpa, cakkhu, v.v. như “các vật chất,” hãy nhớ rằng KHÔNG CÓ thuật ngữ nào trong pañcupādānakkhandha hay Paṭicca Samuppāda chỉ các vật chất.

15. “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113)”: “Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano rūpaṁ nappajānāti, rūpasamudayaṁ nappajānāti, rūpanirodhaṁ nappajānāti, rūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānāti; vedanāṁ nappajānāti … saññaṁ nappajānāti … saṅkhāre nappajānāti … viññāṇaṁ nappajānāti” OR “One’s ignorance is not to understand rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa, their origin, cessation, and the practice that leads to their cessation.”

Trong “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113)” có câu: “Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano rūpaṁ nappajānāti, rūpasamudayaṁ nappajānāti, rūpanirodhaṁ nappajānāti, rūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānāti; vedanāṁ nappajānāti … saññaṁ nappajānāti … saṅkhāre nappajānāti … viññāṇaṁ nappajānāti” nghĩa là: “Vô minh là không hiểu rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa, không hiểu sự sinh khởi, sự diệt tận, và sự thực hành dẫn đến sự diệt tận của chúng.”

• All five entities, rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa, must cease to exist when one attains the Arahant As we know, Ven. Bāhiya attained Arahanthood within a few minutes of meeting the Buddha. Within that short time, all five entities “ceased to exist.”

Cả năm pháp: rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa đều phải chấm dứt hoàn toàn khi một người chứng Arahant. Như ta biết, Tôn giả Bāhiya đã chứng Arahant chỉ trong vài phút sau khi gặp Đức Phật. Trong khoảng thời gian rất ngắn ấy, cả năm pháp đều “chấm dứt.”

• Think about the implications of the above. Nothing changed within those few minutes in the environment or even in the physical appearance of Ven. Bāhiya! It was a transformation that occurred only in his mind! During that short time, his mind was released from all ten saṁyojana (or equivalently, seven anusaya) with the cessation of viññāṇa (or the arising of paññā).

Hãy suy nghĩ về hàm ý của điều này. Không có gì trong môi trường thay đổi trong vài phút ấy, ngay cả hình tướng của Tôn giả Bāhiya cũng không thay đổi! Sự chuyển hóa diễn ra hoàn toàn trong tâm ngài. Trong thời gian rất ngắn ấy, tâm ngài đã được giải thoát khỏi toàn bộ mười saṁyojana (hay tương đương là bảy anusaya) nhờ sự chấm dứt của viññāṇa (hay sự khởi sinh của paññā).Top of Form

Bottom of Form

 

• After attaining Arahanthood, Ven. Bāhiya saw everything around him (i.e., “rūpa” does not mean external objects or sights), would have experienced pain when he was killed by a cow (i.e., “vedanā” does not mean physical pain or pleasure), and recognized everything (i.e., “saññā” does not mean mere recognition). Furthermore, viññāṇa would not arise, i.e., perfect wisdom or paññā (which dispelled viññāṇa) was fully established.

Sau khi chứng Arahant, Tôn giả Bāhiya thấy mọi thứ xung quanh (tức “rūpa” không có nghĩa là vật thể hay cảnh sắc bên ngoài), vẫn cảm thọ đau khi bị bò húc chết (tức “vedanā” không có nghĩa là chỉ cảm giác đau hay lạc thân), và vẫn nhận biết mọi thứ (tức “saññā” không phải chỉ là sự nhận diện đơn thuần). Hơn nữa, viññāṇa không còn sinh khởi; nghĩa là paññā (trí tuệ hoàn hảo, vốn đoạn trừ viññāṇa) đã được thiết lập trọn vẹn.

• That would be a good way to remember that the meanings of these Pāli words cannot be memorized, but instead learned. The written form (uddesa) must not be taken literally, and one must be able to make the connection to the actual term (niddesa). To be able to do that, one must know the working of Paṭicca Samuppāda (paṭiniddesa). See “Sutta Interpretation – Uddesa, Niddesa, Paṭiniddesa.”

Đó là một cách tốt để ghi nhớ rằng ý nghĩa của các từ Pali này không thể học thuộc lòng mà cần được hiểu đúng. Hình thức chữ viết (uddesa) không nên hiểu theo nghĩa đen; người học phải kết nối với ý nghĩa thật sự (niddesa). Để làm được điều đó, phải hiểu cách vận hành của Paṭicca Samuppāda (paṭiniddesa). Xem “Sutta Interpretation – Uddesa, Niddesa, Paṭiniddesa.”

16. Another way to understand is to realize that Paṭicca Samuppāda will not operate from the moment of attaining Arahanthood.

Một cách hiểu khác là nhận ra rằng Paṭicca Samuppāda không còn vận hành kể từ khoảnh khắc chứng Arahant.

• Thus, avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, salāyatana, phassa, vedanā, taṇhā, upādāna, bhava, jāti, must all cease to exist a moment after attaining Arahanthood!

Do đó, avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, salāyatana, phassa, vedanā, taṇhā, upādāna, bhava, jāti — tất cả đều phải chấm dứt chỉ một khoảnh khắc sau khi chứng Arahant!

• In the niddesa versions, those entities would be: avijjā, abhisaṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, salāyatana, samphassa, samphassa-jā-vedanā, taṇhā, upādāna, bhava, jāti.

Trong dạng niddesa, các pháp ấy là: avijjā, abhisaṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, salāyatana, samphassa, samphassa-jā-vedanā, taṇhā, upādāna, bhava, jāti.

• While the suttās assume that one is aware of those nuances, Abhidhamma makes those differences crystal clear. In Abhidhamma, “phassa” means “pure sensory contact,” and “samphassa” means “defiled sensory contact.” Problems arise when suttās are translated without understanding the above, as is often the case in most English translations of suttās.

Trong khi các suttā giả định rằng người học đã hiểu những sắc thái này, Abhidhamma phân biệt chúng rất rõ ràng. Trong Abhidhamma, “phassa” nghĩa là “tiếp xúc giác quan trong sáng,” còn “samphassa” là “tiếp xúc bị ô nhiễm.” Vấn đề nảy sinh khi suttā được dịch mà không hiểu điều này, điều vốn xảy ra trong phần lớn bản dịch tiếng Anh.

• Also see “Sensory Experience, Paṭicca Samuppāda, and Pañcupādānakkhandha.”

Xem thêm “Sensory Experience, Paṭicca Samuppāda, and Pañcupādānakkhandha.”