There are many terms—such as citta and mano—that are interpreted differently across texts. To clarify these, several essays in the “Dhamma Concepts” section on “Mind and Consciousness” begin with: “1. Thoughts (Citta), Consciousness (Viññāṇa), and Mind (Hadaya Vatthu) – Introduction.”
Có nhiều thuật ngữ như citta và mano được diễn giải khác nhau trong các sách. Để làm rõ, loạt bài trong phần “Dhamma Concepts” thuộc mục “Mind and Consciousness” bắt đầu bằng “1. Thoughts (Citta), Consciousness (Viññāṇa), and Mind (Hadaya Vatthu) – Introduction.”
- Think of a vivid memory from your past. You can replay the entire event in your mind as though watching a film — the people’s faces, their words, the surroundings.
Hãy nghĩ đến một kỷ niệm sống động trong quá khứ. Bạn có thể tái hiện toàn bộ sự kiện trong tâm như đang xem phim — thấy rõ khuôn mặt, lời nói, khung cảnh.
- Suppose a forty-year-old recalls herself at ten, playing with her thirty-year-old mother in a house that no longer exists. The playback shows the full sequence — the young mother’s expressions, the setting, the sounds — exactly as it was.
Giả sử một người 40 tuổi nhớ lại khi mình 10 tuổi chơi với mẹ lúc 30 tuổi trong ngôi nhà nay đã mất. Hình ảnh tái hiện lại toàn bộ — nét mặt của mẹ trẻ, khung cảnh, âm thanh — y như lúc đó.
- Recent reports describe individuals with Highly Superior Autobiographical Memory (HSAM) who can recall life events in extraordinary detail; see, “Recent Evidence for Unbroken Memory Records (HSAM).”
Gần đây có những người được ghi nhận có Ký ức Tự truyện Siêu việt (HSAM), có thể nhớ lại các sự kiện trong đời một cách chi tiết phi thường; xem “Recent Evidence for Unbroken Memory Records (HSAM).”
- Most scientists and philosophers assume memories reside in the brain, yet no verifiable mechanism exists to explain how detailed records could be “stored” in biological tissue and retrieved instantly.
Hầu hết các nhà khoa học và triết gia cho rằng ký ức nằm trong não, nhưng chưa có cơ chế khả dĩ nào giải thích được cách lưu trữ chi tiết ấy trong mô sinh học và truy xuất tức thời.
- Every action by body, speech, or mind establishes a record (nāma gotta), described in Sinhala as “bihiwelā pihitanava,” within the kamma bhava. In bhava, “bha” means “to appear and become established”; hence every kamma becomes fixed as an imprint. We cannot see bhava, but its outcomes appear as jāti (birth or manifestation).
Mọi hành động bằng thân, khẩu, ý đều tạo nên một bản ghi (nāma gotta), gọi bằng Sinhala là “bihiwelā pihitanava,” trong kamma bhava. Trong bhava, “bha” nghĩa là “hiện khởi và được thiết lập”; do đó mỗi kamma được ghi lại như một ấn tích. Ta không thấy bhava, nhưng thấy kết quả của nó qua jāti (sự sinh khởi hay hiện hữu).
- Not only strong kamma but all memories are preserved intact in the nāma loka (mind plane). The continuous stream of thought is recorded like an unbroken film; see “What Reincarnates? – Concept of a Lifestream.”
Không chỉ kamma mạnh mà mọi ký ức đều được lưu trữ nguyên vẹn trong nāma loka (cõi tâm). Dòng ý niệm liên tục được ghi lại như cuốn phim không ngắt; xem “What Reincarnates? – Concept of a Lifestream.”
- Thus, while the fruits of kamma reside as kamma bīja (seeds) within the kamma bhava, the chronological records exist as nāma gotta within the nāma loka.
Vì vậy, kết quả của kamma tồn tại như hạt giống kamma (kamma bīja) trong kamma bhava, còn bản ghi thời gian tồn tại như nāma gotta trong nāma loka.
- Kamma seeds in kamma bhava can ripen later under suitable conditions, but nāma gotta are merely records, devoid of material essence — hence permanent and indestructible, unlike conditioned phenomena (saṅkhāra or saṅkhata); see, “Difference Between Dhamma and Saṅkhāra (Sankhata).”
Hạt giống kamma trong kamma bhava có thể trổ quả khi đủ duyên, còn nāma gotta chỉ là ghi nhận, không có thực thể vật chất— vì vậy vĩnh cửu, không bị hoại diệt như các hiện tượng có điều kiện/pháp hữu vi (saṅkhāra hay saṅkhata); xem “Difference Between Dhamma and Saṅkhāra (Sankhata).”
- This explains how Buddha Gotama could recall the precise scene billions of years earlier when, as the ascetic Sumedha, he received confirmation (niyata vivaraṇa) of his future Buddhahood from Buddha Dīpaṅkara; see WebLink: WIKI: Dīpaṅkara Buddha.
Điều này giải thích tại sao Đức Phật Gotama có thể nhớ chính xác cảnh hàng tỉ năm trước, khi còn là đạo sĩ Sumedha được Phật Dīpaṅkara thọ ký (niyata vivaraṇa) thành Phật vị lai; xem WebLink: WIKI: Dīpaṅkara Buddha.
- Similarly, kamma bīja stored in the nāma loka are instantly activated when proper conditions arise, see “Anantara and Samanatara Paccaya”. Yet, unlike nāma gotta, kamma seeds fade with time if not given opportunity to bear fruit.
Tương tự, kamma bīja được lưu trong nāma loka sẽ kích hoạt ngay khi hội đủ điều kiện , xem “Anantara and Samanatara Paccaya”. Tuy nhiên, khác với nāma gotta, hạt giống kamma phai tàn theo thời gian nếu không gặp duyên trổ quả.
- Thus, memories (whatever the portion that is remembered) are played back in a “movie-like” manner, like in a dream. It is like a segment of a “movie recording.” It is not just a “gist” or a summary; we can recall the whole “sequence of events” like in a movie.
Do đó, ký ức (dù là phần nào được nhớ lại) được phát lại theo kiểu “như một bộ phim,” giống như trong một giấc mơ. Nó giống như một đoạn của một “bản ghi hình.” Nó không chỉ là “ý chính” hay một bản tóm tắt; chúng ta có thể nhớ lại toàn bộ “chuỗi diễn biến” như trong một bộ phim.
- People naturally recall memories sequentially because the event replays in order, like a film reel in the mind. The listener may grow impatient, but for the speaker, the sequence unfolds exactly as it was recorded.
Con người tự nhiên hồi tưởng ký ức theo trình tự vì sự kiện được tái hiện tuần tự như cuộn phim trong tâm. Người nghe có thể nôn nóng, nhưng với người kể, ký ức diễn ra đúng thứ tự khi được “chiếu lại.”
- Memories do not exist in physical space but in the nāma loka (mental world). What we experience through the five senses belongs to the rūpa loka (material world of 31 realms).
Ký ức không tồn tại trong không gian vật lý mà ở nāma loka (cõi tâm). Những gì ta cảm nhận qua năm căn thuộc về rūpa loka (cõi vật chất gồm 31 cảnh giới).
- This is also why scientists will not be able to describe the mind in terms of matter; see, “The Double Slit Experiment – Correlation between Mind and Matter?.” Mind and matter belong to two distinct domains.
Đây cũng là lý do tại sao các nhà khoa học sẽ không thể mô tả tâm theo các khái niệm vật chất; xem “The Double Slit Experiment – Correlation between Mind and Matter?”. Tâm và vật chất thuộc hai lĩnh vực hoàn toàn khác nhau.
- As I will clarify in detail in the future, this is related to the fact that there are six fundamental entities (six dhātus): pathavi (hardness), āpo (cohesiveness), tejo (vitality), vāyo (motion), ākāsa (space), and viññāṇa (consciousness). The viññāṇa dhātu is associated with the “nāma loka” and the other five dhātus are associated with the “rūpa loka” or the “material world.” But we don’t need to worry about that right now. You will see other pieces falling into place in a “big jigsaw puzzle” as all these seemingly unrelated aspects come together to form a cohesive, complete picture of the “wider world.”
Như tôi sẽ giải thích chi tiết sau này, điều này liên quan đến thực tế rằng có sáu thực thể căn bản (sáu dhātu): pathavi (độ cứng), āpo (tính kết dính), tejo (năng lực duy trì), vāyo (chuyển động), ākāsa (không gian), và viññāṇa (thức). Viññāṇa dhātu gắn với “nāma loka,” còn năm dhātu kia gắn với “rūpa loka” hay “thế giới vật chất.” Nhưng ta chưa cần bận tâm điều đó ngay bây giờ. Bạn sẽ thấy các mảnh ghép khác dần khớp vào nhau trong một “bức tranh ghép lớn” khi những khía cạnh tưởng như không liên quan này kết hợp lại để tạo nên một cái nhìn đầy đủ và thống nhất về “thế giới rộng lớn hơn.”
- This could be related to the possibility of higher “curled up” dimensions that is being discussed in String Theory in physics; see, “What Happens in Other Dimensions?.”
Điều này có thể liên hệ với khả năng tồn tại các chiều không gian “cuộn lại” cao hơn, vốn đang được bàn luận trong Thuyết String trong vật lý; xem “What Happens in Other Dimensions?”.
- We can normally access our own “information” from this life but some people, especially some young children, have the ability to recall nāma gotta from past lives. Those who have abhiññā powers can access such “information” or “nāma gotta” of other people as well; however, even they cannot read another’s “thoughts” or “kamma bīja” or “kamma bhava.”
Thông thường chúng ta chỉ có thể truy cập “thông tin” của chính mình từ đời sống hiện tại, nhưng một số người — đặc biệt là trẻ nhỏ — có khả năng nhớ lại nāma gotta từ các đời trước. Những ai có abhiññā cũng có thể truy cập loại “thông tin” hay nāma gotta này của người khác; tuy nhiên, ngay cả họ cũng không thể đọc “tư tưởng,” “kamma bīja,” hay “kamma bhava” của người khác.
- We can retrieve this memory by thinking about it. There is a mechanism for that memory to be retrieved; the mind initiates the process, but the brain acts as the “receiver” for the incoming information.
Ta có thể truy xuất ký ức bằng cách nghĩ đến nó. Có một cơ chế cho việc truy xuất ấy; tâm khởi động tiến trình, nhưng não hoạt động như “bộ thu” cho thông tin truyền về.
- When we think about something that happened in the past, the mind sends mind rays out and they bounce off that specific target in the “nama loka” and the memory is reflected back. That retrieval process does not change the memory record, and the record stays intact. Thus one can go back and recall it again.
Khi ta nghĩ đến điều gì xảy ra trong quá khứ, tâm phát ra các tia tâm và chúng dội vào đúng đối tượng trong “nama loka,” rồi ký ức phản hồi trở lại. Tiến trình truy xuất ấy không làm thay đổi bản ghi ký ức, và bản ghi ấy vẫn nguyên vẹn. Vì vậy ta có thể quay lại và nhớ lại nó lần nữa.
- When the retrieved information comes back, that signal is processed by the brain. Our whole body is prepared by the kamma seed that led to this human existence to limit/facilitate certain capabilities; thus what we can actually remember depends on the status of our brain. Our human bodies are generally setup (by kamma vipāka) to be able to retrieve only the strong memories from the early days of this life and cannot access memories of previous lives. But few people can, and so can some children. Furthermore, if the relevant parts of the brain gets damaged, then the retrieval capability may be lost.
Khi thông tin truy xuất quay trở lại, tín hiệu ấy được não xử lý. Toàn bộ cơ thể của chúng ta được chuẩn bị bởi hạt giống kamma dẫn đến kiếp người này, nhằm giới hạn hoặc hỗ trợ những khả năng nhất định; do đó điều ta thực sự có thể nhớ phụ thuộc vào tình trạng của não. Thân người thường được thiết lập (do kamma vipāka) để chỉ truy xuất được các ký ức mạnh của những năm đầu đời và không truy cập được ký ức của các đời trước. Nhưng một số ít người có thể làm được, và một số trẻ em cũng vậy. Hơn nữa, nếu các phần liên quan của não bị tổn thương, khả năng truy xuất có thể bị mất.
- Some beings in preta loka can remember past lives to impart more suffering on them. They can remember the bad deeds done by them that led to the birth in the preta world, and how long they will have to suffer to “pay back the debt.”
Một số chúng sinh trong preta loka có thể nhớ các đời trước, khiến họ chịu thêm đau khổ. Họ có thể nhớ những hành động xấu đã làm dẫn họ đến sinh vào cõi preta, và biết họ phải chịu khổ trong bao lâu để “trả hết món nợ.”
- How much of that memory one actually recalls depends on two things: the health of the brain and the purity of the mind.
Mức độ ký ức mà một người thật sự nhớ lại phụ thuộc vào hai yếu tố: tình trạng não và sự thanh tịnh của tâm.
- If the brain is not functioning well, only bits and pieces of the memory will be actually experienced. When people get old, the brain’s efficiency goes down and thus memory will not work well. The brain is like a playback device and if it is defective, the display will be blurry or at worst no display will result.
Nếu não không hoạt động tốt, chỉ những mảnh vụn của ký ức thực sự được kinh nghiệm. Khi người ta già đi, hiệu suất của não giảm xuống và ký ức không vận hành tốt nữa. Não giống như một thiết bị phát lại; nếu nó hỏng, hình ảnh sẽ mờ hoặc tệ hơn là không hiển thị được.
- Secondly, even a person with a healthy brain, may not be able to recall memories if the mind is “covered” by the five hindrances (panca nivarana); see, “Key to Calming the Mind – The Five Hindrances.”
Thứ hai, ngay cả người có não khỏe mạnh cũng có thể không nhớ được ký ức nếu tâm bị “che lấp” bởi năm chướng ngại (pañca nivarana); xem “Key to Calming the Mind – The Five Hindrances.”
- When there is kāmacchanda or vyāpāda, the mind is too much focused on those objects of thought (ārammaṇa). When there is thina middha, the mind is now “stuck” lazily at something (sleepy or just distracted), and will not retrieve the memory. With uddhacca kukkucca, the mind is normally “intoxicated” with power, money, beauty etc is stuck at a “low level.” With vicikicchā (which is due to micchā diṭṭhi or not knowing the true characteristics anicca, dukkha, anatta), one engages in inappropriate acts and thus the mind is not “sharp.”
Khi có kāmacchanda hay vyāpāda, tâm quá tập trung vào các đối tượng ấy (ārammaṇa). Khi có thina middha, tâm trở nên “mắc kẹt” lười nhác ở một điều gì đó (buồn ngủ hoặc xao lãng) và sẽ không truy xuất ký ức. Với uddhacca kukkucca, tâm thường “say mê” quyền lực, tiền tài, sắc đẹp v.v., nên bị kẹt ở “mức thấp.” Với vicikicchā (do micchā diṭṭhi hay không biết rõ đặc tính anicca, dukkha, anatta), người ta làm các hành động không thích hợp và tâm không thể “sắc bén.”
- Thus, any, some, or all of these five factors can affect the memory of even a person with a healthy brain. When we purify our minds of the pañca nīvaraṇa, its ability to pinpoint a given “memory location” is improved.
Do đó, một, vài, hoặc tất cả năm yếu tố này đều có thể ảnh hưởng đến ký ức ngay cả ở người có não khỏe mạnh. Khi ta thanh lọc tâm khỏi pañca nīvaraṇa, khả năng định vị chính xác “vị trí ký ức” được cải thiện.
- Furthermore, when the mind is purified, that can make one’s brain function better by changing the conditions for better kamma vipāka to come to fruition; see, “Anantara and Samanatara Paccaya.” This “mind effect” on the brain and the body in general is being re-discovered by scientists; see, for example, “The Biology of Belief” by Bruce H. Lipton.
Hơn nữa, khi tâm được thanh tịnh, điều đó có thể khiến não hoạt động tốt hơn bằng cách thay đổi các điều kiện để kamma vipāka thuận lợi hơn trổ quả; xem “Anantara and Samanatara Paccaya.” Tác động của tâm lên não và thân nói chung đang được các nhà khoa học “tái khám phá;” ví dụ như trong “The Biology of Belief” của Bruce H. Lipton.
- Most scientists and philosophers believe that our memories are stored in our brains. There are key problems with that assumption:
Hầu hết các nhà khoa học và triết gia tin rằng ký ức được lưu trữ trong não. Giả định ấy có những vấn đề then chốt:
- If that is the case, then the “state of the mind” should not be a factor in recalling a memory, because then it is like retrieving a sound track from a disc; the playback should be good as long as the “playing device” (i.e., the brain) is in good condition.
Nếu đúng như vậy, thì “trạng thái của tâm” không nên ảnh hưởng đến việc truy xuất ký ức, vì khi đó nó giống như phát lại một bản ghi âm từ đĩa; miễn là “thiết bị phát” (tức não) còn tốt thì việc phát lại phải rõ ràng.
- It is astounding how much one can recall from the memory. And it comes out like a video clip; we can visualize and even recall the conversations that took place a long time ago in case of poignant memories. Can all those details be “stored” in a biological membrane?
Thật kinh ngạc khi thấy con người có thể nhớ nhiều đến mức nào. Và ký ức xuất hiện như một đoạn video; ta có thể hình dung và thậm chí nhớ lời thoại của những cuộc trò chuyện xảy ra rất lâu trước đây. Tất cả những chi tiết ấy có thể “lưu trữ” trong một màng sinh học được không?
- Even if it is possible to encode all that information (exact features of the 10-year old child and her 30-year old mother, what they spoke at that time in the same tone, etc. in the hypothetical example of #1 above), how can it be recalled instantaneously?
Và ngay cả nếu có thể mã hoá toàn bộ thông tin ấy (nét mặt chính xác của đứa trẻ 10 tuổi và người mẹ 30 tuổi, những gì họ nói lúc đó với cùng giọng điệu, v.v. như ví dụ giả định ở #1 trên), làm sao nó có thể được truy xuất tức thời?
- Here is an article which discusses these unresolved scientific issues: WebLink: VIEWZONE: Are your memories really in your brain?
Đây là một bài viết bàn về các vấn đề khoa học chưa được giải quyết này: WebLink: VIEWZONE: Are your memories really in your brain?
- Here is a good site if you need to dig in deeper: WebLink: HUMAN-MEMORY: MEMORY STORAGE
Đây là một trang web tốt nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn: WebLink: HUMAN-MEMORY: MEMORY STORAGE