February 12, 2016; revised October 23, 2018; re-written November 23, 2020; re-written September 25, 2022
Ngày 12/02/2016; chỉnh sửa ngày 23/10/2018; viết lại ngày 23/11/2020; viết lại ngày 25/09/2022
Udayabbaya or udayavaya ñāṇa is the knowledge of the mechanism responsible for the arising of rebirth (i.e., suffering) and the way to stop such arising (i.e., end of suffering.)
Udayabbaya hay udayavaya ñāṇa là sự hiểu biết về cơ chế làm phát sinh tái sinh (tức đau khổ) và cách chấm dứt sự phát sinh ấy (tức chấm dứt đau khổ).
The udayavaya ñāṇa (ñāṇa pronounced “ngāna”; see the pronunciation guide in “Pāli Glossary – (L-Z)”) is also referred to as the udayabbaya ñāṇa.
Udayavaya ñāṇa (ñāṇa được phát âm là “ngāna”; xem hướng dẫn phát âm trong “Pāli Glossary – (L-Z)”) cũng được gọi là udayabbaya ñāṇa.
▪ The actual Pāli word is udayabbaya (I had inadvertently used the Sinhala word udayavaya). A description of the udayabbaya ñāṇa is in the Paṭisambhidāmagga Pakaraṇa: “WebLink: suttacentral: 1.1.6 Udayabbayañāṇaniddesa (KN Paṭisambhidāmagga 1.1 Ñāṇakathā).” [pakaraṇa : [nt.] an occasion; a literary work or exposition.]
Từ Pāli đúng là udayabbaya (tôi đã vô tình dùng từ Sinhala udayavaya). Phần mô tả udayabbaya ñāṇa có trong Paṭisambhidāmagga Pakaraṇa: “WebLink: suttacentral: 1.1.6 Udayabbayañāṇaniddesa (KN Paṭisambhidāmagga 1.1 Ñāṇakathā).” [pakaraṇa: [danh từ trung tính] một dịp; một tác phẩm văn chương hoặc bài trình bày, giải thích.]
▪ However, it is about the arising (udaya) and destruction (vaya) of a saṅkhata. This is another example of two Pāli words combining to sound differently: udayabbaya.
Tuy nhiên, thuật ngữ này nói về sự sinh khởi (udaya) và hoại diệt (vaya) của một saṅkhata. Đây là một ví dụ khác về hai từ Pāli kết hợp với nhau tạo thành cách phát âm khác: udayabbaya.
Pronunciation of udayavaya ñāṇa:
Cách phát âm udayavaya ñāṇa:
WebLink: Listen to Pronunciation: Udayavaya ñāṇa
This series of posts needs to be rewritten. It may take some time since I am busy these days with other things.
Loạt bài viết này cần được viết lại. Việc đó có thể mất một thời gian vì gần đây tôi đang bận những công việc khác.
▪ However, it is not urgent to study udayabbaya ñāṇa in detail. As I explain below, if one understands “Paṭicca Samuppāda,” one would have the udayabbaya ñāṇa.
Tuy nhiên, chưa cần vội nghiên cứu chi tiết udayabbaya ñāṇa. Như tôi giải thích bên dưới, nếu hiểu “Paṭicca Samuppāda,” người ấy sẽ có udayabbaya ñāṇa.
What is Udaya (Arising)?
Udaya (Sự sinh khởi) Là gì?
1. Things in this world do not arise without causes. Births in the 31 realms occur due to six causes, which reduces to three root causes lobha, dosa, and moha. That is because the mundane versions of alobha, adosa, and amoha that give rise to births in the “good realms” above the four lowest realms are milder versions of lobha, dosa, and moha. See “Six Root Causes – Loka Samudaya (Arising of Suffering) and Loka Nirodhaya (Nibbāna).”
Những điều trong thế giới này không sinh khởi mà không có nguyên nhân. Sự tái sinh trong 31 cõi xảy ra do sáu nguyên nhân, quy về ba nguyên nhân gốc rễ là lobha, dosa và moha. Đó là vì các dạng thế tục của alobha, adosa và amoha, dẫn đến tái sinh trong những “cõi lành” bên trên bốn cõi thấp nhất, là những dạng nhẹ hơn của lobha, dosa và moha. Xem “Six Root Causes – Loka Samudaya (Arising of Suffering) and Loka Nirodhaya (Nibbāna).”
▪ The “milder versions” of lobha, dosa, and moha can be removed only by comprehending the teachings of the Buddha embedded in “Paṭicca Samuppāda, Tilakkhaṇa, Four Noble Truths.”
Chỉ có thể loại bỏ những “dạng nhẹ hơn” của lobha, dosa và moha bằng cách thấu hiểu lời dạy của Đức Phật được trình bày trong “Paṭicca Samuppāda, Tilakkhaṇa, Four Noble Truths.”
▪ The mechanism of the arising of any saṅkhata in this world is systematically described by “Paṭicca Samuppāda.” Upon his Enlightenment, this was the first part of ultimate knowledge gained by our Bodhisatta to become a Buddha: “WebLink: suttacentral: Paṭhama Bodhi Sutta (KN Ud 1.1).”
Cơ chế sinh khởi của bất kỳ saṅkhata nào trong thế giới này được mô tả một cách có hệ thống trong “Paṭicca Samuppāda.” Khi giác ngộ, đây là phần đầu tiên của trí tuệ tối thượng mà vị Bodhisatta của chúng ta chứng đạt để trở thành một Đức Phật: “WebLink: suttacentral: Paṭhama Bodhi Sutta (KN Ud 1.1).”
▪ This forward (or anuloma) Paṭicca Samuppāda describes the “udaya” part of the udayabbaya ñāṇa.
Paṭicca Samuppāda theo chiều thuận (hay anuloma) này mô tả phần “udaya” của udayabbaya ñāṇa.
One Meaning of “Vaya” – Destruction
Một nghĩa của “Vaya” – Sự hoại diệt
2. Anything that comes into existence in this world WILL be destroyed, without exception. That is one meaning of “vaya.“
Bất cứ thứ gì xuất hiện trong thế giới này ĐỀU SẼ hoại diệt, không có ngoại lệ. Đó là một nghĩa của “vaya.”
▪ For example, any saṅkhata that comes into existence will exist for a certain duration (during which it will undergo unexpected changes) and then cease to exist. See, for example, “WebLink: suttacentral: Ānanda Sutta (SN 22.37).”
Ví dụ, bất kỳ saṅkhata nào khi sinh khởi cũng sẽ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định (trong đó sẽ trải qua những biến đổi ngoài dự liệu), rồi chấm dứt tồn tại. Xem ví dụ trong “WebLink: suttacentral: Ānanda Sutta (SN 22.37).”
▪ That is one meaning of “vaya.” But that is not the meaning implied in the udayabbaya ñāṇa.
Đó là một nghĩa của “vaya.” Nhưng đó không phải là nghĩa được hàm ý trong udayabbaya ñāṇa.
Second Meaning of “Vaya” – “Stopping of Arising” or Permanent Destruction
Nghĩa Thứ hai của “Vaya” – “Chấm dứt Sự sinh khởi” hay Sự hoại diệt Vĩnh viễn
3. The second meaning of “permanent destruction” achieved via eliminating all root causes is implied in the udayabbaya ñāṇa.
Nghĩa thứ hai, “sự hoại diệt vĩnh viễn” đạt được bằng cách loại bỏ tất cả các nguyên nhân gốc rễ, là nghĩa được hàm ý trong udayabbaya ñāṇa.
▪ A human being dies within about 100 years. That “death of a person” is the previous meaning of vaya for a human.
Một con người sẽ chết trong vòng khoảng 100 năm. “Cái chết của một người” ấy là nghĩa trước đó của vaya khi nói về con người.
▪ However, that “lifestream” does not end at the death of the physical body. If that human gandhabba has more lifetime left, it will get into a suitable womb and give rise to another human body.
Tuy nhiên, “dòng sống” ấy không chấm dứt khi thân vật chất chết. Nếu gandhabba của con người ấy vẫn còn thọ mạng, nó sẽ đi vào một tử cung thích hợp và làm phát sinh một thân người khác.
▪ Even when that human gandhabba dies, that lifestream will just “switch over” to another existence, such as Deva or animal.
Ngay cả khi gandhabba của con người ấy chết, dòng sống đó cũng chỉ “chuyển sang” một dạng tồn tại khác, chẳng hạn như Deva hoặc động vật.
4. A lifestream will come to an end ONLY at the Parinibbāna of an Arahant, i.e., when the rebirth process comes to an end. That is the meaning of vaya (complete and permanent stopping) in udayabbaya ñāṇa.
Một dòng sống CHỈ chấm dứt khi một Arahant đạt Parinibbāna, tức khi tiến trình tái sinh chấm dứt. Đó là nghĩa của vaya (sự chấm dứt hoàn toàn và vĩnh viễn) trong udayabbaya ñāṇa.
▪ That is achieved by eliminating avijjā (ignorance of the Four Noble Truths), i.e., “avijjā nirodhā saṅkhāra nirodho” leads to “saṅkhāra nirodhā viññāṇa nirodho,” etc. ending in “bhava nirodhā jāti nirodho” and, thus, to the end of suffering: “Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’ti.”
Điều đó đạt được bằng cách loại bỏ avijjā (không hiểu Tứ Thánh Đế), tức “avijjā nirodhā saṅkhāra nirodho” dẫn đến “saṅkhāra nirodhā viññāṇa nirodho,” v.v., kết thúc ở “bhava nirodhā jāti nirodho,” và do đó chấm dứt đau khổ: “Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’ti.”
▪ That is the reverse of the Paṭicca Samuppāda or the paṭiloma Paṭicca Samuppāda, the second part of the udayabbaya ñāṇa gleaned by the Buddha: “WebLink: suttacentral: Dutiya Bodhi Sutta (KN Ud 1.2).”
Đó là Paṭicca Samuppāda theo chiều nghịch, hay paṭiloma Paṭicca Samuppāda, phần thứ hai của udayabbaya ñāṇa được Đức Phật chứng đạt: “WebLink: suttacentral: Dutiya Bodhi Sutta (KN Ud 1.2).”
Udayabbaya Ñāṇa – Fifty Types
Udayabbaya Ñāṇa – Năm mươi Loại
5. The Paṭisambhidāmagga Pakaraṇa analyzes the udayabbaya ñāṇa by describing 25 factors that lead to “udaya” of the five aggregates and 25 factors leading to their “vaya”: “WebLink: suttacentral: 1.1.6 Udayabbayañāṇaniddesa (KN Paṭisambhidāmagga 1.1 Ñāṇakathā).”
Paṭisambhidāmagga Pakaraṇa phân tích udayabbaya ñāṇa bằng cách mô tả 25 yếu tố dẫn đến “udaya” của năm uẩn và 25 yếu tố dẫn đến “vaya” của chúng: “WebLink: suttacentral: 1.1.6 Udayabbayañāṇaniddesa (KN Paṭisambhidāmagga 1.1 Ñāṇakathā).”
▪ Each of the five aggregates arises via avijjā, taṇhā, kamma, āhāra, and nibbatti lakkhaṇa. The last refers to the arising of a physical body (for rūpa) according to kammic energy.
Mỗi uẩn trong năm uẩn sinh khởi do avijjā, taṇhā, kamma, āhāra và nibbatti lakkhaṇa. Yếu tố cuối cùng nói đến sự sinh khởi của một thân vật chất (đối với rūpa) theo năng lượng kamma.
▪ Each of the five aggregates ceases to arise with the cessation of avijjā, taṇhā, kamma, āhāra, and vipariṇāma lakkhaṇa. The last is the natural death of a physical body in the case of rūpa. That happens at Parinibbāna of an Arahant.
Mỗi uẩn trong năm uẩn ngừng sinh khởi khi avijjā, taṇhā, kamma, āhāra và vipariṇāma lakkhaṇa chấm dứt. Yếu tố cuối cùng, trong trường hợp rūpa, là cái chết tự nhiên của thân vật chất. Điều đó xảy ra khi một Arahant đạt Parinibbāna.
▪ That is the basic idea of the udayavaya or udayabbaya ñāṇa.
Đó là ý chính của udayavaya hay udayabbaya ñāṇa.
