March 11, 2016; revised October 31, 2017; February 10, 2020
Ngày 11/03/2016; chỉnh sửa ngày 31/10/2017; ngày 10/02/2020
- The essence of the Buddha Dhamma is that what we PERCEIVE to be enjoyment (assāda) is actually the CAUSE of FUTURE SUFFERING; that is called ādīnava (or dangers) of assāda. But that understanding comes in stages. This is a subtle point to understand, and requires some cleansing of the mind to “see.” Grasping the essence of Buddha Dhamma requires a concentrated mind.
Cốt lõi của Dhamma của Đức Phật là những gì chúng ta CẢM NHẬN là sự thích thú (assāda) thực ra lại là NGUYÊN NHÂN gây KHỔ ĐAU TRONG TƯƠNG LAI; đó được gọi là ādīnava (hay những hiểm họa) của assāda. Nhưng sự hiểu biết ấy phát triển theo từng bậc. Đây là một điểm tinh tế, cần thanh lọc tâm ở một mức độ nhất định mới có thể “thấy” được. Muốn nắm bắt cốt lõi của Dhamma của Đức Phật, cần có một tâm định tĩnh.
- At a minimum, one should read these posts when the mind is calm. That will make a huge difference in comprehending Dhamma. Most people (especially those who come to this site) are not “immoral”, but the state of mind can change. Even an excited mind cannot grasp deep Dhamma. I discussed this in a few of my very first posts two years ago; see, for example, “The Importance of Purifying the Mind.”
Ít nhất, nên đọc những bài viết này khi tâm an tĩnh. Điều đó sẽ tạo ra sự khác biệt rất lớn trong việc thấu hiểu Dhamma. Phần lớn mọi người (đặc biệt là những người đến với trang web này) không phải là người “thiếu đạo đức”, nhưng trạng thái tâm có thể thay đổi. Ngay cả một tâm đang phấn khích cũng không thể nắm bắt Dhamma sâu sắc. Tôi đã thảo luận điều này trong một vài bài viết đầu tiên của mình cách đây hai năm; chẳng hạn, xem “The Importance of Purifying the Mind.”
- This is why I highly recommend everyone to read the first several posts in the meditation section starting with “1. Introduction to Buddhist Meditation.”
Vì vậy, tôi rất khuyến khích mọi người đọc những bài đầu tiên trong phần thiền tập, bắt đầu từ “1. Introduction to Buddhist Meditation.”
- Most people new to Buddha Dhamma (Buddhism), start at the wrong place: “Do I really need to give up all these sense pleasures?.” The answer is no. One will voluntarily give up things that one will be convinced to be dangerous or at least unfruitful. Nirāmisa sukha comes from this understanding.
Phần lớn những người mới tìm hiểu Dhamma của Đức Phật (Phật giáo) bắt đầu từ một câu hỏi chưa đúng trọng tâm: “Tôi có thực sự cần từ bỏ tất cả những dục lạc này không?” Câu trả lời là không. Mỗi người sẽ tự nguyện từ bỏ những thứ mà mình đã xác tín là nguy hiểm, hoặc ít nhất không mang lại lợi ích đích thực. Nirāmisa sukha đến từ sự hiểu biết này.
- The key here is to understand that “bhava” and “jāti” are according to one’s gati. That is because “bhava” arises via “upādāna” and upādāna means what one likes or enjoys; see, “Paṭicca Samuppāda – “Pati+ichcha”+“Sama+uppāda”.”
Điểm then chốt ở đây là hiểu rằng “bhava” và “jāti” tùy thuộc vào gati của mỗi người. Đó là vì “bhava” sinh khởi thông qua “upādāna”, và upādāna chỉ những gì người ấy thích hoặc hưởng thụ; xem “Paṭicca Samuppāda – “Pati+ichcha”+“Sama+uppāda”.”
- Bhava means “potential to bring about existence” and that existence is according what one craves for (upādāna), not what one wishes for. Upādāna means things that one is AUTOMATICALLY attracted to. At least the initial reaction is automatic, and that is what counts at the cuti-paṭisandhi moment; see below.
Bhava có nghĩa là “tiềm năng làm phát sinh một trạng thái tồn tại”, và trạng thái tồn tại ấy tùy thuộc vào những gì người ấy tham muốn (upādāna), chứ không phải những gì người ấy mong ước. Upādāna chỉ những thứ mà người ấy bị thu hút MỘT CÁCH TỰ ĐỘNG. Ít nhất, phản ứng ban đầu là tự động, và chính phản ứng ấy có vai trò quyết định tại sát-na cuti-paṭisandhi; xem phần bên dưới.
- If one craves for sensual pleasures in the kāma loka, then it is hard to avoid a bhava and jāti in the kāma loka.
Nếu một người tham muốn dục lạc trong kāma loka, thì khó tránh được bhava và jāti trong kāma loka.
- More importantly, if one is seeking sense pleasures and is willing to do things that can be done only with “animal gati,” “pretha gati,” “asura gati,” or “niraya gati,” then no matter how much one wishes, one cannot avoid birth in those realms.
Quan trọng hơn, nếu một người tìm kiếm dục lạc và sẵn sàng thực hiện những việc chỉ có thể làm khi mang “gati của loài vật”, “pretha gati”, “asura gati” hoặc “niraya gati”, thì dù mong muốn đến đâu, người ấy cũng không thể tránh việc tái sinh vào những cõi đó.
- One cannot fool one’s mind. One has to see the dangers in the lowest four realms to cultivate the desire and drive to be free of them.
Không ai có thể đánh lừa tâm mình. Mỗi người cần thấy rõ những hiểm họa trong bốn cõi thấp nhất để nuôi dưỡng mong muốn và động lực thoát khỏi những cõi ấy.
- The four lowest realms are collectively called the “apāyā.” Those who are destined to go to apāya have “dugati.” The word “dugati” comes from “du” + “gati” or immoral habits (character).
Bốn cõi thấp nhất được gọi chung là “apāyā”. Những người sẽ phải sinh vào apāya có “dugati”. Từ “dugati” bắt nguồn từ “du” + “gati”, tức những thói quen (tính cách) bất thiện.
- On the other hand, those who have moral character have “sugati,” which means good (“su”) gati.
Mặt khác, những người có phẩm hạnh tốt có “sugati”, nghĩa là gati tốt (“su”).
- Sometimes the apāyā themselves are also called dugati, and the higher realms are called sugati.
Đôi khi, chính các cõi apāyā cũng được gọi là dugati, còn những cõi cao hơn được gọi là sugati.
- A given person could have both sugati as well as dugati. One becomes the Sotāpanna when the possibility for dugati to surface (i.e., anusaya) is permanently removed.
Một người có thể có cả sugati lẫn dugati. Người ấy trở thành Sotāpanna khi khả năng dugati trỗi dậy (tức anusaya) được loại bỏ vĩnh viễn.
- It is hard to see the true anicca nature of the higher realms, i.e., in sugati (for example in the deva realm), until one is free of the lowest four realms. Most of us perceive deva realms to be full of happiness. Until one’s mind is purified to at least the level of a Sotāpanna it is hard to comprehend the futility of a birth in the deva realms.
Khi chưa thoát khỏi bốn cõi thấp nhất, rất khó thấy được bản chất anicca thực sự của những cõi cao hơn, tức sugati (chẳng hạn cõi deva). Phần lớn chúng ta cho rằng các cõi deva tràn đầy hạnh phúc. Khi tâm chưa được thanh lọc ít nhất đến mức của một Sotāpanna, rất khó thấu hiểu rằng việc tái sinh vào các cõi deva không mang lại lợi ích đích thực.
- But the animal and human realms have enough visible suffering for us to be motivated.
Tuy nhiên, cõi súc sinh và cõi người có đủ những khổ đau có thể thấy rõ để thúc đẩy chúng ta tu tập.
- One cannot even imagine to comprehend the anicca nature of rūpa loka or arūpa loka until one is free of kāma loka, including the deva loka.
Khi chưa thoát khỏi kāma loka, bao gồm cả deva loka, thì chưa thể nghĩ đến việc thấu hiểu bản chất anicca của rūpa loka hay arūpa loka.
- This is why COMPREHENDING Dhamma at each level is the essential. It is a step-by-step process.
Vì vậy, THẤU HIỂU Dhamma ở từng cấp độ là điều thiết yếu. Đây là một tiến trình từng bước.
- In the Dhamma Cakka Pavattana Sutta, the Buddha described three rounds of bondage (tiprivattaya); see, “Dhammacakkappavattana Sutta.” Getting through those three walls is done via four stages of Nibbāna (Sotāpanna, Sakadāgāmī, Anāgāmī, Arahant).
Trong Dhamma Cakka Pavattana Sutta, Đức Phật mô tả ba vòng ràng buộc (tiprivattaya); xem “Dhammacakkappavattana Sutta.” Việc vượt qua ba bức tường ấy được thực hiện qua bốn bậc của Nibbāna (Sotāpanna, Sakadāgāmī, Anāgāmī, Arahant).
- At each stage, one gains wisdom (ñāṇa) to “see further”, i.e., the anicca nature of higher realms. Thus one has to make progress systematically. This process is analogous to the following example. Let us visualize a person wearing glasses that have been covered with four layers of a dark, but see-through, film. One could see through a single layer of the film, but when all four layers are on, one is virtually blind.
Ở mỗi bậc, người tu tập có thêm trí tuệ (ñāṇa) để “thấy xa hơn”, tức thấy được bản chất anicca của những cõi cao hơn. Vì vậy, cần tiến từng bước một cách có hệ thống. Tiến trình này tương tự ví dụ sau: Hãy hình dung một người đeo kính có phủ bốn lớp màng tối màu nhưng vẫn có thể nhìn xuyên qua. Người ấy có thể nhìn qua một lớp màng, nhưng khi cả bốn lớp cùng phủ lên kính, người ấy gần như không nhìn thấy gì.
- A normal human without exposure to pure Dhamma is like a person wearing those glasses covered with all four layers. He/she could just barely see the immediate surroundings, but not much else. Such a person would only be concerned with the immediate surrounding, and will not be able to see any dangers existing not too far away.
Một người bình thường chưa được tiếp cận Dhamma thuần túy giống như người đeo chiếc kính phủ cả bốn lớp màng ấy. Người ấy chỉ có thể thấy lờ mờ những gì ngay xung quanh, còn ngoài ra thì thấy rất ít. Người như vậy chỉ quan tâm đến những gì ở ngay trước mắt và không thể thấy những hiểm họa hiện diện cách đó không xa.
- When exposed to Buddha Dhamma for the first time, it is like bringing in more light. Even with the dark glasses, one can see a bit more clearly, and that is enough for most people to get interested and learn more.
Lần đầu tiên được tiếp cận Dhamma của Đức Phật giống như được chiếu thêm ánh sáng. Dù vẫn đeo chiếc kính tối màu, người ấy cũng có thể thấy rõ hơn đôi chút; điều đó đủ để phần lớn mọi người bắt đầu quan tâm và tìm hiểu thêm.
- When one learns about the various aspects of Dhamma, one can see evidence that there is a much bigger hidden world out there, and at some point one could comprehend the dangers of rebirth in the apāyā. That stage can be compared to one layer of those dark films coming off. It is the attainment of the Sotāpanna stage. This is a big step since pañcanīvaraṇa (those five factors that cover the mind) are permanently removed.
Khi tìm hiểu các khía cạnh khác nhau của Dhamma, người ấy có thể thấy những bằng chứng cho thấy còn có một thế giới rộng lớn hơn nhiều đang bị che khuất; đến một lúc nào đó, người ấy có thể thấu hiểu những hiểm họa của việc tái sinh vào apāyā. Bậc ấy có thể ví như một lớp màng tối màu được gỡ bỏ. Đó là sự chứng đắc bậc Sotāpanna. Đây là một bước tiến lớn vì pañcanīvaraṇa (năm yếu tố che lấp tâm) được loại bỏ vĩnh viễn.
- Now, one can see much better, and thus has the ability to start comprehending the dangers of the higher realms in the kāma loka, i.e., the human realm and the deva realms. First one comprehends the dangers of sense pleasures associated with the human realm and when that happens one attains the Sakadāgāmī stage (one will never again be born in the human realm), and the second film comes off.
Lúc này, người ấy có thể thấy rõ hơn nhiều, nhờ đó bắt đầu có khả năng thấu hiểu những hiểm họa của các cõi cao hơn trong kāma loka, tức cõi người và các cõi deva. Trước hết, người ấy thấu hiểu những hiểm họa của dục lạc gắn với cõi người; khi điều đó xảy ra, người ấy đạt đến bậc Sakadāgāmī (sẽ không bao giờ sinh lại vào cõi người), và lớp màng thứ hai được gỡ bỏ.
- In two more stages (Anāgāmī and Arahant), the remaining two films come off and one will be able to clearly see the true nature of this world only at the Arahant stage.
Qua hai bậc tiếp theo (Anāgāmī và Arahant), hai lớp màng còn lại được gỡ bỏ; chỉ ở bậc Arahant, người ấy mới có thể thấy rõ bản chất thật của thế giới này.
- Thus, it is useless to try to grasp everything at once or to try to give up “normal” sense pleasures forcefully. However, it is imperative to give up those extreme (immoral) behaviors (gati) to be free from dugati (apāyā).
Vì vậy, cố nắm bắt tất cả cùng một lúc hoặc ép mình từ bỏ những dục lạc “thông thường” là vô ích. Tuy nhiên, nhất thiết phải từ bỏ những hành vi (gati) cực đoan (bất thiện) ấy để thoát khỏi dugati (apāyā).
- The main problem is that some people go to extremes in seeking sense pleasures. They are willing to steal, lie, and even commit murder to acquire wealth, status, or titles. All those are perceived to lead to higher sense pleasures.
Vấn đề chính là một số người đi đến mức cực đoan trong việc tìm kiếm dục lạc. Họ sẵn sàng trộm cắp, nói dối và thậm chí giết người để có được của cải, địa vị hay danh vị. Họ cho rằng tất cả những thứ ấy sẽ mang lại nhiều dục lạc hơn.
- But in doing so, one will be cultivating gati suitable for rebirth in the apāyā, i.e., dugati.
Nhưng khi làm như vậy, người ấy đang nuôi dưỡng những gati có thể dẫn đến tái sinh vào apāyā, tức dugati.
- One may enjoy such sense pleasures for maximum of 100 years or so. But when one is born in the apāyā it is very difficult to get out. One could be trapped there for billions of years to come. This is the danger that many do not see.
Một người có thể hưởng thụ những dục lạc ấy nhiều nhất khoảng 100 năm. Nhưng một khi sinh vào apāyā, rất khó thoát ra. Người ấy có thể bị mắc kẹt ở đó hàng tỷ năm về sau. Đây là hiểm họa mà nhiều người không thấy.
- This is the difference a Buddha makes. In the absence of a Buddha in the world, humans are unaware of the existence of these other 29 realms, and in particular, the four lowest realms.
Đây chính là sự khác biệt mà một vị Phật mang lại. Khi không có một vị Phật xuất hiện trên thế gian, con người không biết đến sự tồn tại của 29 cõi khác này, đặc biệt là bốn cõi thấp nhất.
- Those akusala kamma that makes one to be eligible to be born in the apāyā have a special name: pāpa kamma. I guess the closest English translation would be “akusala kamma of the worst kinds.”
Những akusala kamma khiến một người có đủ điều kiện để tái sinh vào apāyā có một tên gọi riêng: pāpa kamma. Tôi cho rằng cách diễn đạt gần nghĩa nhất bằng tiếng Anh là “những akusala kamma thuộc loại tồi tệ nhất”.
- As I have discussed in a previous post, there is a huge difference between lobha and rāga, dosa and paṭigha, and moha and avijjā: “Lobha, Dosa, Moha versus Raga, Patigha, Avijjā.”
Như tôi đã thảo luận trong một bài viết trước, có sự khác biệt rất lớn giữa lobha và rāga, dosa và paṭigha, cũng như moha và avijjā: “Lobha, Dosa, Moha versus Raga, Patigha, Avijjā.”
- Pāpa kamma are done with lobha, dosa, and moha, the stronger versions of greed, hate, and ignorance.
Pāpa kamma được thực hiện với lobha, dosa và moha, là những dạng mãnh liệt hơn của tham, sân và si.
- When one attains the Sotāpanna stage one is left with the milder versions of rāga, paṭigha, and avijjā. It basically means a Sotāpanna still likes to enjoy sense pleasures, but not at the expense of others.
Khi đạt đến bậc Sotāpanna, người ấy chỉ còn những dạng nhẹ hơn là rāga, paṭigha và avijjā. Về cơ bản, điều đó có nghĩa là một Sotāpanna vẫn thích hưởng thụ dục lạc, nhưng không vì thế mà gây tổn hại cho người khác.
- A Sotāpanna is inherently incapable of doing anything that normally would qualify one to be born in the apāyā. Even under extreme pressure, a Sotāpanna would not be compelled to such pāpa kamma.
Một Sotāpanna tự thân không còn khả năng thực hiện bất kỳ hành vi nào vốn có thể khiến một người phải tái sinh vào apāyā. Ngay cả dưới áp lực cực lớn, một Sotāpanna cũng không bị đẩy đến việc thực hiện những pāpa kamma như vậy.
- I have done analyses to show that such pāpa kamma are done because one has micchā diṭṭhi. When one has micchā diṭṭhi, one has the hidden ability (anusaya) to generate “diṭṭhi sampayutta citta” and those are strongest of the 8 lobha citta; see, for example, “Akusala Citta – How a Sotāpanna Avoids Apayagami Citta.”
Tôi đã thực hiện những phân tích cho thấy các pāpa kamma như vậy được tạo ra vì một người có micchā diṭṭhi. Khi có micchā diṭṭhi, người ấy có khả năng tiềm ẩn (anusaya) sinh khởi “diṭṭhi sampayutta citta”, và đó là những citta mạnh nhất trong tám lobha citta; chẳng hạn, xem “Akusala Citta – How a Sotāpanna Avoids Apayagami Citta.”
- Thus it is very important to understand what micchā diṭṭhi is. One can use the Search box to find many relevant posts, but here is a simple explanation: “Wrong Views (Micchā Diṭṭhi) – A Simpler Analysis.”
Vì vậy, hiểu micchā diṭṭhi là gì là điều rất quan trọng. Người đọc có thể dùng ô Tìm kiếm để tìm nhiều bài viết liên quan, nhưng đây là một cách giải thích đơn giản: “Wrong Views (Micchā Diṭṭhi) – A Simpler Analysis.”
- Another issue to think about is which factor dominates the determination of the next bhava and thus jāti (birth): kamma vipāka (seeds) from the past OR one’s gati right now.
Một vấn đề khác cần suy ngẫm là yếu tố nào giữ vai trò quyết định đối với bhava tiếp theo, và do đó là jāti (lần sinh): kamma vipāka (những hạt giống) từ quá khứ HAY gati hiện tại của người ấy.
- We all have done both highly meritorious deeds and highly immoral deeds in the past. Those cannot be eliminated easily. But the critical point is that unless one “willingly grasp” any one of those kamma seeds at the cuti-paṭisandhi moment at the end of the current bhava, those kamma seeds cannot bring about a new bhava.
Tất cả chúng ta đều đã làm cả những việc tạo phước lớn lẫn những việc hết sức bất thiện trong quá khứ. Những hạt giống ấy không thể dễ dàng bị loại bỏ. Nhưng điểm then chốt là nếu người ấy không “sẵn lòng chấp thủ” một trong những hạt giống kamma ấy tại sát-na cuti-paṭisandhi, khi bhava hiện tại kết thúc, thì chúng không thể làm phát sinh một bhava mới.
- When one attains the Sotāpanna stage, one permanently loses “gati suitable for the apāyā,” i.e., one loses “upādāna” for bhava in the lowest four realms. Thus even though we may have potent kamma seeds for such bhava, they CANNOT be grasped at the cuti-paṭisandhi moment.
Khi đạt đến bậc Sotāpanna, người ấy vĩnh viễn loại bỏ “những gati có thể dẫn đến apāyā”, tức không còn “upādāna” đối với bhava trong bốn cõi thấp nhất. Vì vậy, dù chúng ta có thể còn những hạt giống kamma mạnh dẫn đến các bhava ấy, chúng cũng KHÔNG THỂ được chấp thủ tại sát-na cuti-paṭisandhi.
- At the Arahant stage, one loses “upādāna” for bhava in all 31 realms, even though he/she may have even an uncountable number of kamma seeds from the past.
Ở bậc Arahant, người ấy không còn “upādāna” đối với bhava trong cả 31 cõi, dù có thể vẫn còn vô số hạt giống kamma từ quá khứ.
- This is why Aṅgulimāla, who killed 999 people, was able to attain the Arahanthood within 7 days. He lost craving for rebirth anywhere in the 31 realms. See, “Account of Aṅgulimāla – Many Insights to Buddha Dhamma.”
Đây là lý do Aṅgulimāla, người đã giết 999 người, có thể chứng đắc quả vị Arahant trong vòng 7 ngày. Ngài đã đoạn trừ tham ái đối với việc tái sinh vào bất kỳ cõi nào trong 31 cõi. Xem “Account of Aṅgulimāla – Many Insights to Buddha Dhamma.”
- We just need to get rid of gati suitable to be reborn in the lowest four realms to become a Sotāpanna. That is the critical and first step.
Để trở thành một Sotāpanna, chúng ta chỉ cần loại bỏ những gati có thể dẫn đến tái sinh vào bốn cõi thấp nhất. Đó là bước đầu tiên và then chốt.
- To repeat: Avoiding immoral behavior and actively engaging in moral behavior is not only for the prevention of creating bad kamma seeds or for creating good kamma seeds, but for changing our bad gati.
Xin nhắc lại: Tránh những hành vi bất thiện và tích cực thực hiện những hành vi thiện không chỉ nhằm ngăn việc tạo ra những hạt giống kamma bất thiện hay tạo ra những hạt giống kamma thiện, mà còn nhằm thay đổi những gati bất thiện của chúng ta.
- The more critical end result we are looking for is to change our mindset, our gati. That starts with first getting rid of dugati. For most people, it is easy to see the dangers of the apāyā.
Kết quả sau cùng quan trọng hơn mà chúng ta hướng đến là thay đổi cách nghĩ, thay đổi gati của mình. Điều đó bắt đầu bằng việc loại bỏ dugati trước tiên. Với phần lớn mọi người, những hiểm họa của apāyā là điều dễ nhận thấy.
- When we lose dugati suitable for rebirth in the apāyā, we will not grasp such a bhava at the cutipaṭisandhi moment.
Khi loại bỏ những dugati có thể dẫn đến tái sinh vào apāyā, chúng ta sẽ không chấp thủ một bhava như vậy tại sát-na cutipaṭisandhi.
- Until we lose both kinds of gati at the Arahant stage, we NEED TO cultivate sugati so that we will grasp only such a “good bhava” at the cuti-paṭisandhi moment.
Cho đến khi loại bỏ cả hai loại gati ở bậc Arahant, chúng ta CẦN nuôi dưỡng sugati để chỉ chấp thủ một “bhava tốt” như vậy tại sát-na cuti-paṭisandhi.
- Once one gets rid of dugati, one advances to the next stage automatically. It is hard to see the bad consequences of “kāma gati” (sense pleasures that keep one bound to kāma loka), until one is free of the “apāya gati” or dugati.
Một khi loại bỏ dugati, người ấy tự động tiến sang bậc tiếp theo. Khi chưa thoát khỏi “apāya gati”, hay dugati, rất khó thấy những hậu quả bất lợi của “kāma gati” (những dục lạc khiến người ấy bị ràng buộc trong kāma loka).
- In the same way, it is hard to see the anicca nature of “rūpa and arūpa loka gati” (jhānic pleasures that keep one bound to rūpa and arūpa loka), until one is free of the “kāma gati.”
Tương tự, khi chưa thoát khỏi “kāma gati”, rất khó thấy bản chất anicca của “gati thuộc rūpa và arūpa loka” (những lạc thú jhāna khiến người ấy bị ràng buộc trong rūpa và arūpa loka).
- This is why it is totally useless to meditate on things like “there is no self” or “there is no ‘me’.” The feeling of a self (or more correctly the saṁyojana of “māna”) is removed only at the Arahant stage, which is infinitely far away compared to losing dugati.
Đây là lý do việc thiền quán về những điều như “không có bản ngã” hay “không có ‘tôi’” là hoàn toàn vô ích. Cảm nhận về bản ngã (hay chính xác hơn là saṁyojana “māna”) chỉ được đoạn trừ ở bậc Arahant, một bậc còn xa hơn vô cùng so với việc loại bỏ dugati.
- The perception of a “self” is going to be there as long as one craves for at least a trace of anything in the 31 realms. This is another point that needs a lot of contemplation. The critical point to understand is that it is unfruitful/dangerous to commit immoral actions to enjoy assāda or “mind-made pleasures.”
Nhận thức về một “bản ngã” vẫn còn hiện diện chừng nào người ấy còn dù chỉ một chút tham ái đối với bất kỳ điều gì trong 31 cõi. Đây là một điểm khác cần suy ngẫm nhiều. Điều then chốt cần hiểu là thực hiện những hành vi bất thiện để hưởng thụ assāda, hay “những lạc thú do tâm tạo ra”, là điều không mang lại lợi ích đích thực và nguy hiểm.
