August 26, 2019; revised May 1, 2023; August 18, 2023 (#12-#14); rewritten December 20, 2024
Ngày 26/08/2019; chỉnh sửa ngày 01/05/2023; ngày 18/08/2023 (#12-#14); viết lại ngày 20/12/2024
Buddhist worldview is based on the sensory experience. Specifically, it focuses on how sensory experience arises and how our unwise response to it (with rāga, dosa, and moha) keeps us bound to the rebirth process dominated by suffering.
Thế giới quan Phật học dựa trên trải nghiệm giác quan. Cụ thể, nó tập trung vào cách các trải nghiệm giác quan phát sinh và cách phản ứng thiếu trí tuệ của chúng ta đối với chúng (với rāga, dosa, và moha) khiến chúng ta bị trói buộc trong vòng tái sinh đầy khổ đau.
Cornerstones of Buddha’s Worldview
Những Nền Tảng Cốt Lõi Của Thế Giới Quan Của Đức Phật
- The following are the fundamental aspects of Buddha’s worldview. I will address them in detail in this series of posts: “Worldview of the Buddha.” I am rewriting the old posts (and adding a few) in this section to make a better presentation.
Sau đây là những khía cạnh nền tảng của thế giới quan của Đức Phật. Tôi sẽ trình bày chi tiết trong loạt bài: “Worldview of the Buddha.” Tôi đang viết lại các bài cũ (và bổ sung thêm một số) trong phần này để trình bày rõ ràng hơn.
- Our “actions” with rāga, dosa, and moha maintain the rebirth process. Such actions (including bodily actions, speech, and thoughts with rāga, dosa, and moha) generate kammic energies to bring in “unpleasant consequences” (kamma vipāka) in the future (and sustain the rebirth process.)
Những “hành động” của chúng ta với rāga, dosa, và moha duy trì quá trình tái sinh. Những hành động đó (bao gồm hành động thân, lời nói và suy nghĩ với rāga, dosa, và moha) tạo ra năng lượng kamma dẫn đến những “kết quả bất lợi” (kamma vipāka) trong tương lai (và duy trì vòng tái sinh.)
- Such actions are initiated by attaching to sensory inputs (ārammaṇa) with rāga, dosa, and moha. Let us focus on attachment with rāga (cravings) to make the discussion easier.
Những hành động đó được khởi đầu bằng việc bám chấp vào các đối tượng giác quan (ārammaṇa) với rāga, dosa, và moha. Hãy tập trung vào sự bám chấp với rāga (tham ái) để dễ hiểu hơn.
Two Ways to Stop Attachment (Rāga)
Hai Cách Để Chấm Dứt Sự Bám Chấp (Rāga)
- The Buddha pointed out two ways to stop attaching to “appealing” sensory inputs.
Đức Phật chỉ ra hai cách để chấm dứt sự bám chấp vào các đối tượng giác quan “hấp dẫn.”
- One is to examine the harmful consequences of actions with rāga (cravings). To satisfy those cravings, we engage in akusala kamma, which generates kammic energies to bring their results in the future, including rebirths in “undesired realms.” Some people can focus on this aspect and break the mental bonds (saṁyojana) that bind one to the rebirth process.
Một là xem xét những hậu quả có hại của các hành động với rāga (tham ái). Để thỏa mãn những tham ái đó, chúng ta thực hiện akusala kamma, tạo ra năng lượng kamma dẫn đến các kết quả trong tương lai, bao gồm tái sinh vào các “cõi không mong muốn.” Một số người có thể tập trung vào khía cạnh này và phá vỡ các trói buộc tâm (saṁyojana) trói buộc họ vào vòng tái sinh.
- The second approach is to examine the root causes for such cravings to arise in our minds in the first place. We attach to certain sensory inputs because our minds get a “joyful sensation” when experiencing them. These include sensory inputs coming through all six senses. For example, we automatically feel a “sense of joy” when eating tasty food or looking at an “attractive person.” The Buddha explained that such sensations are illusory, i.e., the mind is the root cause of such sensations. However, that illusion is not made at the moment of experience; it arises because we had desired such experiences in previous lives, and our current “bodies” and the “environment” have been “prepared” via Paṭicca Samuppāda to bring that illusive “sensation” which I call “distorted saññā.” Even though the Buddha sometimes used the phrase “saññā vipallāsa” (see the links in the summary below) to describe that, in most cases, there was no distinction made (and the word “saññā” was used) because “saññā” is always “saññā vipallāsa,” i.e., it is built into our “bodies” and the “environment.”
Cách thứ hai là xem xét nguyên nhân gốc rễ khiến những tham ái đó phát sinh trong tâm ngay từ đầu. Chúng ta bám chấp vào các đối tượng giác quan vì tâm của chúng ta nhận được một “cảm giác vui thích” khi trải nghiệm chúng. Những điều này bao gồm các đối tượng đến từ cả sáu giác quan. Ví dụ, chúng ta tự động cảm thấy “niềm vui” khi ăn thức ăn ngon hoặc nhìn một “người hấp dẫn.” Đức Phật giải thích rằng những cảm giác đó là ảo tưởng, tức là tâm chính là nguyên nhân gốc rễ của chúng. Tuy nhiên, ảo tưởng đó không được tạo ra ngay tại thời điểm trải nghiệm; nó phát sinh vì chúng ta đã khao khát những trải nghiệm đó trong các đời trước, và “thân” hiện tại cùng “môi trường” đã được “chuẩn bị” thông qua Paṭicca Samuppāda để tạo ra “cảm giác ảo tưởng” mà tôi gọi là “saññā sai lệch.” Mặc dù đôi khi Đức Phật dùng cụm từ “saññā vipallāsa” (xem các liên kết trong phần tóm tắt bên dưới) để mô tả điều đó, nhưng trong hầu hết các trường hợp không có sự phân biệt (và từ “saññā” được dùng) vì “saññā” luôn là “saññā vipallāsa,” tức là nó được cài sẵn trong “thân” và “môi trường” của chúng ta.
- The second approach is a bit harder to understand. However, once understood, losing the craving for sensory inputs becomes easy.
Cách thứ hai hơi khó hiểu hơn. Tuy nhiên, khi đã hiểu, việc buông bỏ tham ái đối với các đối tượng giác quan trở nên dễ dàng.
World Offers “Mind-Pleasing Experiences”
Thế Giới Mang Lại “Những Trải Nghiệm Làm Hài Lòng Tâm”
- Note that both approaches admit the following fact: There are sights, sounds, tastes, smells, and body touches that do generate a “feeling of happiness/joy” in our minds.
Lưu ý rằng cả hai cách tiếp cận đều thừa nhận một sự thật: Có những hình ảnh, âm thanh, vị, mùi và xúc chạm thân thực sự tạo ra “cảm giác hạnh phúc/niềm vui” trong tâm chúng ta.
- The first approach admits that there are things that can bring assāda (pleasure) to mind, but one can try to overcome that attachment by looking at the dire consequences (ādīnava) of attaching to them; if one can engage the mind fully with that approach it can lead to breaking of mental bonds (saṁyojana) that bind one to the rebirth process, i.e., it leads to nissaraṇa. Thus, this approach can be called “looking at assāda, ādīnava, nissaraṇa.”
Cách thứ nhất thừa nhận rằng có những thứ mang lại assāda (khoái lạc) cho tâm, nhưng người ta có thể vượt qua sự bám chấp bằng cách quán sát những hậu quả nghiêm trọng (ādīnava) của việc bám chấp đó; nếu có thể tập trung tâm hoàn toàn theo hướng này thì có thể dẫn đến việc phá vỡ các trói buộc tâm (saṁyojana) trói buộc vào vòng tái sinh, tức là dẫn đến nissaraṇa. Vì vậy, cách này có thể gọi là “quán assāda, ādīnava, nissaraṇa.”
- The second approach looks into why and how things exist in the world to bring such assāda (pleasure) to mind. Even though it is more challenging in one aspect (one must understand how those “mind-pleasing things” in the world arise via Paṭicca Samuppāda), it explains why those apparent assāda are an illusion on a grand scale.
Cách thứ hai tìm hiểu tại sao và bằng cách nào các sự vật tồn tại trong thế giới lại mang đến assāda (khoái lạc) cho tâm. Mặc dù khó hơn ở một khía cạnh (cần hiểu cách các “đối tượng làm hài lòng tâm” phát sinh qua Paṭicca Samuppāda), nhưng nó giải thích vì sao những assāda tưởng chừng đó thực chất là ảo tưởng ở quy mô lớn.
- A critical point is that different species (such as humans and animals) experience joy/happiness when experiencing different sensory inputs. If “seeds of happiness” are embedded in external things, they must provide the same “happiness” to all living beings; that is not the case. Let us discuss that briefly.
Một điểm then chốt là các loài khác nhau (như con người và động vật) trải nghiệm niềm vui/hạnh phúc khi tiếp xúc với các đối tượng giác quan khác nhau. Nếu “hạt giống của hạnh phúc” nằm sẵn trong các đối tượng bên ngoài, thì chúng phải mang lại cùng một “hạnh phúc” cho mọi chúng sinh; nhưng thực tế không phải vậy. Hãy xem xét ngắn gọn điều này.
Paṭicca Samuppāda Determines Which Experiences Are “Mind-Pleasing”
Paṭicca Samuppāda Quyết Định Những Trải Nghiệm Nào Là “Làm Hài Lòng Tâm”
- The following is a summary of the two approaches in another way.
Sau đây là phần tóm tắt hai cách tiếp cận theo một cách khác.
- Our sensory experiences arise because we are born with six sensory faculties (eyes, ears, nose, tongue, body, and mind). Each lifestream’s physical and mental bodies arise via Paṭicca Samuppāda, where only actions by that lifestream matter. We all have our unique “lifestream,” which can take the form of a human, animal, Deva, etc., based on Paṭicca Samuppāda; see “What Reincarnates? – Concept of a Lifestream.” Kammic energies accumulated over all past lives can contribute to determining future lives.
Trải nghiệm giác quan của chúng ta phát sinh vì chúng ta được sinh ra với sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý). Thân vật lý và thân tâm của mỗi “dòng sống” phát sinh qua Paṭicca Samuppāda, trong đó chỉ những hành động của chính dòng sống đó là quan trọng. Mỗi chúng ta đều có một “dòng sống” riêng biệt, có thể mang hình thức con người, động vật, Deva, v.v., tùy theo Paṭicca Samuppāda; xem “What Reincarnates? – Concept of a Lifestream.” Năng lượng kamma tích lũy từ tất cả các đời quá khứ góp phần quyết định các đời sống tương lai.
- “Things in the external world” (sights, sounds, smells, tastes, body touches, and memories) also arise via Paṭicca Samuppāda. However, actions by all relevant living beings (or “lifestreams”) contribute to “making” the external world.
“Các sự vật trong thế giới bên ngoài” (hình ảnh, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm và ký ức) cũng phát sinh qua Paṭicca Samuppāda. Tuy nhiên, hành động của tất cả các chúng sinh liên quan (hay “các dòng sống”) cùng góp phần “tạo nên” thế giới bên ngoài.
“Distorted Saññā” Is Built-in to the Bodies We are Born with
“Saññā Sai Lệch” Được Cài Sẵn Trong Thân Mà Chúng Ta Được Sinh Ra
- A specific set of sensory experiences leads to an “automatic pleasure sensation/perception” (“saññā”) within a particular lifestream. For example, humans enjoy different sensory experiences compared to any animal species. In the same way, each animal species has its own sensory experiences that provide an “automatic pleasure sensation/perception.” Because each “lifestream” (or living being) and the environment are “created” by kammic energy (via Paṭicca Samuppāda), that “distorted saññā” is built into both. That is why it is difficult to “remove the distorted saññā” (for example, the sweet taste of honey is a “distorted saññā”; it feels “real.”)
Một tập hợp trải nghiệm giác quan cụ thể dẫn đến “cảm giác/nhận thức vui thích tự động” (“saññā”) trong một dòng sống nhất định. Ví dụ, con người thích những trải nghiệm giác quan khác với bất kỳ loài động vật nào. Tương tự, mỗi loài động vật có những trải nghiệm giác quan riêng mang lại “cảm giác/nhận thức vui thích tự động.” Vì mỗi “dòng sống” (hay chúng sinh) và môi trường đều được “tạo ra” bởi năng lượng kamma (qua Paṭicca Samuppāda), nên “saññā sai lệch” đó được cài sẵn trong cả hai. Đó là lý do tại sao rất khó để “loại bỏ saññā sai lệch” (ví dụ, vị ngọt của mật ong là một “saññā sai lệch”; nó có cảm giác rất “thật.”)
- Even after attaining Arahanthood, that “distorted saññā” does not disappear because it is built into the body of that Arahant. However, when its origin is comprehended, all ten mental bonds (saṁyojana) are broken; thus, Arahant’s mind will not be attached to any sensory experience. This is why the Buddha emphasized that Nibbāna can be reached only by cultivating wisdom (paññā).
Ngay cả sau khi đạt quả vị Arahant, “saññā sai lệch” đó vẫn không biến mất vì nó được cài sẵn trong thân của vị Arahant. Tuy nhiên, khi hiểu rõ nguồn gốc của nó, mười trói buộc tâm (saṁyojana) sẽ bị đoạn trừ; do đó, tâm của vị Arahant không còn bám chấp vào bất kỳ trải nghiệm giác quan nào. Đây là lý do Đức Phật nhấn mạnh rằng chỉ có thể đạt Nibbāna bằng cách tu tập trí tuệ (paññā).
- In this series of posts, I will focus on the second approach; see #2 above. I will leave it up to each person to decide whether to follow this series or try to stick with the first approach. My goal is to fully describe the second approach for the benefit of future generations. I have not seen anyone else explain it, even though it is in the suttās and Abhidhamma.
Trong loạt bài này, tôi sẽ tập trung vào cách tiếp cận thứ hai; xem mục #2 ở trên. Tôi để mỗi người tự quyết định theo loạt bài này hay tiếp tục với cách thứ nhất. Mục tiêu của tôi là trình bày đầy đủ cách tiếp cận thứ hai để phục vụ cho các thế hệ sau. Tôi chưa thấy ai khác giải thích theo cách này, mặc dù nó có trong các suttā và Abhidhamma.
Importance of “Distorted Saññā”
Tầm Quan Trọng Của “Saññā Sai Lệch”
- In many suttās, the Buddha explained that what we perceive as pleasure (the taste of food, pleasant smells, pleasing sights/sounds, etc.) is a grand illusion. That illusion is so good that it takes a Buddha to uncover it.
Trong nhiều suttā, Đức Phật giải thích rằng những gì chúng ta cảm nhận là khoái lạc (vị của thức ăn, mùi dễ chịu, hình ảnh/âm thanh dễ chịu, v.v.) là một ảo tưởng lớn. Ảo tưởng này tinh vi đến mức cần có một vị Phật mới có thể khám phá ra.
- For example, by analyzing the structure of honey, scientists can show that it contains “flavor-giving compounds” in it. When coming into contact with sensors in our tongues, those molecules generate a pleasure sensation in our minds.
Ví dụ, bằng cách phân tích cấu trúc của mật ong, các nhà khoa học có thể cho thấy nó chứa các “hợp chất tạo vị.” Khi tiếp xúc với các cảm biến trên lưỡi, các phân tử này tạo ra cảm giác dễ chịu trong tâm.
- In the same way, a rose emits microscopic particles, which, when they come into contact with the sensors in our noses, lead to a sensation of pleasure in our minds. Bodily contacts also provide a sensation of pleasure/displeasure via the nerves on the skin.
Tương tự, hoa hồng phát ra các hạt vi mô, khi tiếp xúc với các cảm biến trong mũi, sẽ tạo ra cảm giác dễ chịu trong tâm. Xúc chạm thân cũng mang lại cảm giác dễ chịu/khó chịu thông qua các dây thần kinh trên da.
- The other two sensory faculties (sights and sounds) work differently. No particles/molecules contact our eyes or ears to yield a direct sensation. Even though “light particles” (photons) make contact with our eyes, they only produce an “image” on the retina in the back of our eyes. That image is sent to the brain and converted into a signal that generates a “pleasure-inducing saññā” in our minds. Sounds work similarly; vibrations in the eardrums are sent to the brain, which generates a “pleasure-inducing saññā” in the mind.
Hai giác quan còn lại (thị giác và thính giác) hoạt động khác. Không có phân tử/hạt nào trực tiếp tiếp xúc với mắt hay tai để tạo cảm giác trực tiếp. Dù các “hạt ánh sáng” (photon) tiếp xúc với mắt, chúng chỉ tạo ra “hình ảnh” trên võng mạc phía sau mắt. Hình ảnh đó được gửi đến não và chuyển thành tín hiệu tạo ra “saññā gây cảm giác dễ chịu” trong tâm. Âm thanh cũng tương tự; các dao động ở màng nhĩ được gửi đến não, nơi tạo ra “saññā gây cảm giác dễ chịu” trong tâm.
Saññā Depends on the Living Being and Specific Sensory Input
Saññā Phụ Thuộc Vào Chúng Sinh và Đối Tượng Giác Quan Cụ Thể
- The interesting and critical aspect of this phenomenon is that the “pleasure-inducing saññā” depends not only on external sensory input (sight, sound, etc.), but also on the sentient being. Humans experience different types of saññā compared to animals.
Khía cạnh thú vị và quan trọng của hiện tượng này là “saññā tạo cảm giác dễ chịu” không chỉ phụ thuộc vào đối tượng giác quan bên ngoài (hình ảnh, âm thanh, v.v.) mà còn phụ thuộc vào chính chúng sinh. Con người trải nghiệm các loại saññā khác với động vật.
- In one example above, we noted that honey contains “flavor-giving compounds” (fructose molecules). In the same way, sucrose molecules in sugar provide a similar “tasty experience” in humans. However, the sensors in the tongues of cows or tigers do not provide a “pleasure sensation” for them. In another example, pigs like to eat garbage and even feces. They enjoy that taste.
Trong một ví dụ ở trên, chúng ta đã thấy mật ong chứa các “hợp chất tạo vị” (phân tử fructose). Tương tự, các phân tử sucrose trong đường cũng mang lại “trải nghiệm ngon” tương tự cho con người. Tuy nhiên, các cảm biến trên lưỡi của bò hoặc hổ không tạo ra “cảm giác dễ chịu” cho chúng. Trong một ví dụ khác, heo thích ăn rác và thậm chí cả phân. Chúng cảm thấy ngon với vị đó.
- The same is true for smell and body touches. Even though an injury can produce a “painful sensation,” some people who have a deficiency in their nervous system do not feel the pain.
Điều tương tự cũng đúng với mùi và xúc chạm thân. Mặc dù chấn thương có thể tạo ra “cảm giác đau,” một số người có khiếm khuyết trong hệ thần kinh lại không cảm nhận được cơn đau đó.
Even Among Humans, Saññā Can Vary
Ngay Cả Giữa Những Con Người, Saññā Cũng Có Thể Khác Nhau
- For sights and sounds,
Đối với hình ảnh và âm thanh,
- “Pleasure-inducing saññā” is even more vague. These sensory experiences do not involve “direct contacts” like taste, smell, and body touch.
“Saññā tạo cảm giác dễ chịu” còn mơ hồ hơn. Những trải nghiệm giác quan này không liên quan đến “tiếp xúc trực tiếp” như vị, mùi và xúc chạm thân.
- We discussed the main difference in #7 above. There is another aspect that is a bit more subtle.
Chúng ta đã bàn về sự khác biệt chính ở mục #7. Còn một khía cạnh khác tinh tế hơn.
- For example, suppose two men, X and Y, see the same woman, Z, who is perceived as a “beautiful woman.” However, if Y and Z are sworn enemies, that takes precedence when Y sees Z. Within a split-second of seeing Z, displeasure arises in Y’s mind (it does not involve conscious thinking; just the sight of Z causes displeasure in Y’s mind). In this case, the “enemy saññā” dominates and overrides the “beauty saññā.”
Ví dụ, giả sử hai người đàn ông X và Y nhìn thấy cùng một người phụ nữ Z, được xem là “đẹp.” Tuy nhiên, nếu Y và Z là kẻ thù không đội trời chung, thì điều đó sẽ chi phối khi Y nhìn thấy Z. Trong tích tắc nhìn thấy Z, sự khó chịu phát sinh trong tâm Y (không cần suy nghĩ có ý thức; chỉ việc nhìn thấy Z đã gây khó chịu trong tâm Y). Trong trường hợp này, “saññā kẻ thù” lấn át và thay thế “saññā về vẻ đẹp.”
- Thus, even though X and Y are looking at the same beautiful woman (Z), their minds automatically generate “pleasure-inducing saññā” and “displeasure-inducing saññā” respectively.
Do đó, dù X và Y nhìn cùng một người phụ nữ đẹp (Z), tâm của họ tự động tạo ra “saññā dễ chịu” và “saññā khó chịu” tương ứng.
Summary
Tóm tắt
- Saññā plays a critical role in our sensory experience. Most of the joy/happiness we experience with sights, sounds, tastes, smells, touches (and recalling such previous experiences) has the root cause in saññā. See “Mūlapariyāya Sutta – The Root of All Things.”
Saññā đóng vai trò then chốt trong trải nghiệm giác quan của chúng ta. Phần lớn niềm vui/hạnh phúc mà chúng ta trải nghiệm qua hình ảnh, âm thanh, vị, mùi, xúc chạm (và cả việc hồi tưởng những trải nghiệm đó) đều có gốc rễ từ saññā. Xem “Mūlapariyāya Sutta – The Root of All Things.”
- The illusory nature of saññā is stated as “saññā vipallāsa”; see “WebLink: suttacentral: Vipallāsa Sutta (AN 4.49).” All our wrong views (diṭṭhi vipallāsa) and wrong way of thinking (citta vipallāsa) have origins in saññā vipallāsa. In most suttas, “saññā” is used without explicitly pointing out it is a “distorted saññā.” All “saññā” we experience are “distorted saññā.”
Bản chất ảo tưởng của saññā được gọi là “saññā vipallāsa”; xem “WebLink: suttacentral: Vipallāsa Sutta (AN 4.49).” Tất cả các tà kiến (diṭṭhi vipallāsa) và cách suy nghĩ sai (citta vipallāsa) đều có nguồn gốc từ saññā vipallāsa. Trong hầu hết các suttā, từ “saññā” được dùng mà không chỉ rõ đó là “saññā sai lệch.” Tất cả các saññā mà chúng ta trải nghiệm đều là “saññā sai lệch.”
- It is “saññā” that is the root cause of our attachments to sensory inputs; because of such attachments, we engage in immoral deeds to “get more of them.” See “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā)” and “Saññā Nidānā hi Pāpañca Saṅkhā – Immoral Thoughts Based on “Distorted Saññā.”
Chính “saññā” là nguyên nhân gốc rễ của sự bám chấp vào các đối tượng giác quan; do sự bám chấp đó, chúng ta thực hiện các hành vi phi đạo đức để “có thêm chúng.” Xem “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā)” và “Saññā Nidānā hi Pāpañca Saṅkhā – Immoral Thoughts Based on “Distorted Saññā.”
- I will discuss this in future posts and refer to old posts (like those in the above links). Please keep in mind that grasping these deeper aspects will take an effort; don’t expect to read a few posts and understand these concepts. Feel free to ask questions in the forum. That is the best way to resolve any issues. I have no way of figuring out how much a given person has understood. I can write specific posts to clear up any problems as they are brought up.
Tôi sẽ bàn thêm về điều này trong các bài tiếp theo và dẫn lại các bài cũ (như các liên kết ở trên). Xin lưu ý rằng việc nắm bắt những khía cạnh sâu này cần nỗ lực; đừng mong chỉ đọc vài bài là hiểu được các khái niệm này. Hãy thoải mái đặt câu hỏi trên diễn đàn. Đó là cách tốt nhất để giải quyết các vấn đề. Tôi không có cách nào biết được một người đã hiểu đến mức nào. Tôi có thể viết các bài cụ thể để làm rõ các vấn đề khi chúng được nêu ra.
