Six Kinds of Consciousness in Our 3-D World / Sáu loại thức trong thế giới 3-D của chúng ta

Revised August 23, 2022

Chỉnh sửa ngày 23/08/2022

Having looked into the issue of the “awareness” or consciousness issue related to dimensions, we now turn to our familiar 3-D space. Even here the possibilities are endless, as we see below.

Sau khi đã xem xét vấn đề “sự nhận biết” hay vấn đề ý thức liên quan đến các chiều, bây giờ chúng ta quay sang không gian 3-D quen thuộc của mình. Ngay cả ở đây, các khả năng cũng là vô tận, như chúng ta sẽ thấy dưới đây.

  1. We become aware of our surrounding “objects” (i.e., visual objects, sound, smell, taste, tangible objects) using the five “external senses” of eye, ear, nose, tongue, and body. We see visual objects with our eyes, sounds with our ears, smell with our nose, taste with the tongue, and touch or feel with our body.

Chúng ta nhận biết các “đối tượng” xung quanh mình (tức là đối tượng thị giác, âm thanh, mùi, vị, các đối tượng xúc chạm) bằng năm “giác quan bên ngoài” là mắt, tai, mũi, lưỡi và thân. Chúng ta thấy các đối tượng thị giác bằng mắt, nghe âm thanh bằng tai, ngửi mùi bằng mũi, nếm vị bằng lưỡi, và chạm hay cảm nhận bằng thân.

  • Correspondingly, the Buddha stated that there is eye-consciousness, ear-consciousness, nose-consciousness, tongue-consciousness, and body-consciousness. The cognitive processes that involve those “five physical doors” are called five-door processes.

Tương ứng với điều đó, Đức Phật dạy rằng có nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức và thân thức. Các tiến trình nhận thức liên quan đến “năm cửa vật lý” ấy được gọi là các tiến trình qua năm cửa.

  • In addition to those five traditional physical senses, in Buddha Dhamma, there is the mind and the associated mind-consciousness since we are also conscious of mind-objects such as thoughts and visual images. The mind-consciousness is also involved in each of the five-physical-door processes.

Ngoài năm giác quan vật lý truyền thống ấy, trong Dhamma của Đức Phật, còn có tâm và ý thức liên hệ với tâm, vì chúng ta cũng nhận biết các đối tượng của tâm như suy nghĩ và hình ảnh trong tâm. Ý thức cũng tham gia vào từng tiến trình qua năm cửa vật lý.

  1. Note that the Buddha did not mention the brain in the mind-consciousness, and he used the term “mental element” without mentioning the brain. This is because the mind belongs to the “manomaya kāya” and the brain belongs to the “physical body”; see, “Manomaya Kāya (Gandhabba) and the Physical Body.”

Lưu ý rằng Đức Phật không đề cập đến bộ não trong ý thức, và Ngài dùng thuật ngữ “yếu tố tâm” mà không nhắc đến bộ não. Đó là vì tâm thuộc về “manomaya kāya”, còn bộ não thuộc về “thân vật chất”; xem “Manomaya Kāya (Gandhabba) and the Physical Body.”

  • Also note that five “indriya” (eye, ear, etc.) are not the physical eye, physical ear, etc. The five indriya, are called internal rūpa or pasāda rūpa, are invisible and unknown to modern science. The physical eye is different from the cakkhu pasāda rūpa; but the physical eye is needed for seeing.

Cũng cần lưu ý rằng năm “indriya” (mắt, tai, v.v.) không phải là mắt vật lý, tai vật lý, v.v. Năm indriya, được gọi là rūpa nội tại hay pasāda rūpa, là vô hình và chưa được khoa học hiện đại biết đến. Mắt vật lý khác với cakkhu pasāda rūpa; nhưng mắt vật lý là cần thiết cho việc thấy.

  • When one develops the mind, it is possible to see without the physical eye and much more (like beings in other realms). Similarly, the mind is not the brain, but the brain is needed for a normal human for mind to work.

Khi một người phát triển tâm, có thể thấy mà không cần mắt vật lý và còn nhiều điều hơn nữa (như thấy các chúng sinh ở những cảnh giới khác). Tương tự, tâm không phải là bộ não, nhưng đối với một người bình thường, bộ não là cần thiết để tâm hoạt động.

  1. Therefore, our five physical senses limit our consciousness; we perceive the “world” as we sense it with our five physical senses of eyes, ears, nose, tongue, and body.

Do đó, năm giác quan vật lý giới hạn ý thức của chúng ta; chúng ta nhận thức “thế giới” như cách chúng ta cảm nhận nó bằng năm giác quan vật lý là mắt, tai, mũi, lưỡi và thân.

  • The “world” or “the universe” is much more complex than we perceive. This is one reason we think everything around us is permanent, and is why it is so hard for us to understand the true nature of “this world,” i.e., anicca, dukkha, and anatta.

“Thế giới” hay “vũ trụ” phức tạp hơn rất nhiều so với những gì chúng ta nhận thức. Đây là một lý do khiến chúng ta nghĩ rằng mọi thứ quanh mình là thường còn, và đó cũng là lý do vì sao chúng ta rất khó hiểu được bản chất thật của “thế giới này,” tức là anicca, dukkha, và anatta.

  • With our “enhanced consciousness” from our scientific and technological advances, we have recently realized that even our universe is not permanent; it came into being some 14 billion years ago and will eventually re-collapse or disintegrate.

Với “ý thức được tăng cường” nhờ những tiến bộ khoa học và công nghệ, gần đây chúng ta đã nhận ra rằng ngay cả vũ trụ của chúng ta cũng không thường còn; nó đã hình thành khoảng 14 tỷ năm trước và cuối cùng sẽ co sụp trở lại hoặc tan rã.

  • Furthermore, as I mentioned elsewhere, we can still “see” only 4%-6%% of the “stuff” in the universe. The other 96% or so is termed “dark energy” and “dark matter” by scientists because we do not know what that 96% consists of; see, “The Four Percent Universe” by Richard Panek (2011). Thus, even though we have vastly expanded our awareness, we are far from conscious of the “world as it is.”

Hơn nữa, như tôi đã đề cập ở nơi khác, chúng ta vẫn chỉ có thể “thấy” 4%-6%% “vật chất” trong vũ trụ. Khoảng 96% còn lại được các nhà khoa học gọi là “năng lượng tối” và “vật chất tối” vì chúng ta không biết 96% đó gồm những gì; xem “The Four Percent Universe” của Richard Panek (2011). Vì vậy, dù chúng ta đã mở rộng sự nhận biết của mình rất nhiều, chúng ta vẫn còn xa mới ý thức được “thế giới như nó thật sự là.”

  1. In Buddha Dhamma, the above discussion with six sense bases applies specifically to humans, but in general applies to many but not all animals as well as other beings in the “sense sphere” (kāmaloka).

Trong Dhamma của Đức Phật, phần thảo luận trên về sáu căn áp dụng đặc biệt cho con người, nhưng nói chung cũng áp dụng cho nhiều loài vật, dù không phải tất cả, cũng như các chúng sinh khác trong “dục giới” (kāmaloka).

  • The Buddha categorized all the living beings subject to the rebirth process in the saṁsāra, and the categorization is according to consciousness. Beings in the other planes of existence have different consciousness than humans or animals.

Đức Phật phân loại tất cả chúng sinh còn chịu tiến trình tái sinh trong saṁsāra, và sự phân loại ấy dựa theo ý thức. Các chúng sinh trong những cõi tồn tại khác có ý thức khác với con người hay loài vật.

  • For example, beings in the Arūpaloka (“form-less sphere”) have only the mind consciousness since they do not have physical bodies. Before getting into that discussion, let us first discuss different aspects of consciousness that we see around us.

Ví dụ, các chúng sinh trong Arūpaloka (“vô sắc giới”) chỉ có ý thức thuộc về tâm, vì họ không có thân vật chất. Trước khi đi vào phần thảo luận đó, trước hết chúng ta hãy bàn về các khía cạnh khác nhau của ý thức mà chúng ta thấy quanh mình.

  1. Even though the “beings” in the “sense-sphere” that includes humans and animals in general have five external sense-doors (eye, ear, nose, tongue, and body), there are many exceptions.

Mặc dù các “chúng sinh” trong “dục giới”, nói chung bao gồm con người và loài vật, có năm cửa giác quan bên ngoài (mắt, tai, mũi, lưỡi và thân), vẫn có nhiều ngoại lệ.

  • For example, some animals do not have fully-developed five external senses. Others have different types of sense doors; a jellyfish has eyes but no brain for information processing, so its visual consciousness is still very limited. It can distinguish between dark and illuminated areas, and that is about all. On the other hand, a dog has visual consciousness comparable to humans, and it can catch a rabbit by chasing it.

Ví dụ, một số loài vật không có đủ năm giác quan bên ngoài phát triển hoàn chỉnh. Những loài khác có các loại cửa giác quan khác nhau; sứa có mắt nhưng không có não để xử lý thông tin, nên ý thức thị giác của nó vẫn rất giới hạn. Nó có thể phân biệt giữa vùng tối và vùng có ánh sáng, và gần như chỉ có vậy. Mặt khác, chó có ý thức thị giác tương đương với con người, và nó có thể bắt một con thỏ bằng cách đuổi theo.

  • A bat does not have visual consciousness, so it cannot hunt during the daytime but has different consciousness using radar that enables it to hunt at night. So, it is clear that “consciousness” or “awareness” has many different “avenues” (for example, humans become aware of their surroundings by using sight, hearing, smell, taste, touch, and thoughts).

Dơi không có ý thức thị giác, nên nó không thể săn mồi vào ban ngày, nhưng có một dạng ý thức khác sử dụng radar, giúp nó săn mồi vào ban đêm. Vì vậy, rõ ràng “ý thức” hay “sự nhận biết” có nhiều “con đường” khác nhau (ví dụ, con người nhận biết môi trường xung quanh bằng thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác và suy nghĩ).

  • Lower life forms may have fewer avenues of consciousness, and the degree of consciousness can vary too (a jellyfish has minimal visual consciousness). In a few cases, we may be less conscious than an animal. For example, a bat would be much more conscious about its dark surroundings than a human.

Các dạng sống thấp hơn có thể có ít con đường ý thức hơn, và mức độ ý thức cũng có thể khác nhau (sứa có ý thức thị giác rất tối thiểu). Trong một vài trường hợp, chúng ta có thể kém nhận biết hơn một loài vật. Ví dụ, trong môi trường tối, dơi sẽ nhận biết rõ hơn con người rất nhiều.

  1. Even though most animals have the same five physical senses as humans, they are “aware” of only their immediate environment.

Mặc dù phần lớn loài vật có cùng năm giác quan vật lý như con người, chúng chỉ “nhận biết” môi trường ngay trước mắt của mình.

  • But contemporary humans are aware of a huge Black hole at the center of our Milky Way universe, millions of light years away.

Nhưng con người thời nay biết đến một Hố đen khổng lồ ở trung tâm vũ trụ Dải Ngân Hà của chúng ta, cách xa hàng triệu năm ánh sáng.

  • Humans used to have much limited awareness even a few hundred years ago, before the advent of the telescope and the microscope. Since then, humans have slowly built up our awareness using technology; see “Expanding Consciousness by Using Technology.”

Con người từng có sự nhận biết rất giới hạn ngay cả chỉ vài trăm năm trước, trước khi kính thiên văn và kính hiển vi ra đời. Kể từ đó, con người đã dần dần xây dựng và mở rộng sự nhận biết của mình bằng công nghệ; xem “Expanding Consciousness by Using Technology.”

  • However, we must remember that a complete theory of consciousness (Buddha Dhamma) was described by the Buddha 2500 years ago. It had been hidden for nearly 2000 years, at least in its pure form.

Tuy nhiên, chúng ta phải nhớ rằng một lý thuyết hoàn chỉnh về ý thức (Dhamma của Đức Phật) đã được Đức Phật mô tả cách đây 2500 năm. Lý thuyết ấy đã bị che khuất gần 2000 năm, ít nhất là trong hình thức thuần khiết của nó.

  1. Therefore, it is clear that “the awareness’ or the “consciousness” can come in different flavors as well as different levels of intensity, even within the “sense sphere” (kāmaloka):

Do đó, rõ ràng là “sự nhận biết” hay “ý thức” có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau cũng như ở nhiều mức độ mạnh yếu khác nhau, ngay cả trong “dục giới” (kāmaloka):

  • The humans and devas in the kāmaloka have the highest levels of consciousness (especially mind-consciousness).

Con người và deva trong kāmaloka có các mức độ ý thức cao nhất (đặc biệt là ý thức thuộc về tâm).

  • In the “form-sphere” (rūpaloka), the consciousness level in general is higher, even though they have only visual, auditory, and mind-consciousness; their minds are much higher.

Trong “sắc giới” (rūpaloka), mức độ ý thức nói chung cao hơn, dù họ chỉ có ý thức về thị giác, thính giác và tâm; tâm của họ cao hơn rất nhiều.

  • The beings in the “form-less sphere” (arūpa loka) do not have physical bodies at all and have highly developed minds and thus have even higher levels of consciousness.

Các chúng sinh trong “vô sắc giới” (arūpa loka) hoàn toàn không có thân vật chất và có tâm phát triển cao, vì vậy họ có các mức độ ý thức còn cao hơn nữa.

  • Those three levels of consciousness are called lokiya (mundane).

Ba mức độ ý thức ấy được gọi là lokiya (thế gian).

  • Beings in the three mundane levels have finite lifetimes, and a given “being” wanders through all these different planes in the unfathomably-long saṁsāra (rebirth process). Even a sentient being born in the arūpaloka may end up in the lowest level (apāya) in the kāmaloka, depending on the unspent kamma.

Các chúng sinh trong ba mức độ thế tục có tuổi thọ hữu hạn, và một “chúng sinh” nhất định lang thang qua tất cả các cảnh giới khác nhau này trong saṁsāra dài không thể nghĩ bàn (tiến trình tái sinh). Ngay cả một chúng sinh được sinh vào arūpaloka cũng có thể rơi xuống mức thấp nhất (apāya) trong kāmaloka, tùy thuộc vào kamma chưa cho quả.

  1. The higher levels of consciousness are supermundane or “beyond mundane” (lokuttara), and there are four levels of supermundane consciousness, with Nibbāna achieved by the Arahants being the highest.

Các mức độ ý thức cao hơn là siêu thế hay “vượt ngoài thế tục” (lokuttara), và có bốn mức độ ý thức siêu thế, trong đó Nibbāna mà các vị Arahant chứng đạt là cao nhất.

  • The first three levels of supermundane consciousness are Stream Enterer (Sotāpanna), Once-Returner (Sakadāgāmī), and Non-Returner (Anāgāmī).

Ba mức độ đầu tiên của ý thức siêu thế là bậc Nhập Lưu (Sotāpanna), bậc Nhất Lai (Sakadāgāmī), và bậc Bất Lai (Anāgāmī).

  • As one progresses on the Path, the consciousness starts to clear up, first by removing the five hindrances (panca nivarana) at the Sotāpanna stage.

Khi một người tiến bước trên Đạo, ý thức bắt đầu trở nên trong sáng, trước hết bằng cách loại bỏ năm triền cái (panca nivarana) ở giai đoạn Sotāpanna.

  • The Arahant stage purified consciousness. The undefiled mind becomes separated from any trace of matter (four great elements or cattāro mahā bhūta) at the death of the Arahant. Thus the Arahant is not reborn anywhere in the 31 realms, and his/her mind becomes free, Nibbāna.

Giai đoạn Arahant là ý thức đã được thanh lọc. Khi vị Arahant qua đời, tâm không còn ô nhiễm ấy tách khỏi mọi dấu vết của vật chất (tứ đại hay cattāro mahā bhūta). Vì vậy, vị Arahant không tái sinh ở bất cứ nơi nào trong 31 cảnh giới, và tâm của vị ấy trở nên tự do, Nibbāna.

  • All the suffering we experience is due to trying to satisfy the physical body attached to the mind. When attachment to that body (which is subjected to decay and death) is severed, the worldly bonds are broken (Nibbāna), and the mind attains the complete “cooled down” (Nivana); see “How to Taste Nibbāna,” and “Nibbāna – Is It Difficult to Understand?.”

Tất cả khổ đau mà chúng ta trải nghiệm là do cố gắng thỏa mãn thân vật chất gắn liền với tâm. Khi sự dính mắc vào thân ấy (vốn chịu sự hoại diệt và cái chết) bị cắt đứt, các trói buộc thế gian bị phá vỡ (Nibbāna), và tâm đạt đến trạng thái “nguội lạnh” hoàn toàn (Nivana); xem “How to Taste Nibbāna,” và “Nibbāna – Is It Difficult to Understand?.”

Next, “Expanding Consciousness by Using Technology”, ……….

Tiếp theo, “Expanding Consciousness by Using Technology”, ……….