January 26, 2024; revised #6 January 27, 2024; revised March 16, 2025
Ngày 26/01/2024; chỉnh sửa mục #6 ngày 27/01/2024; chỉnh sửa ngày 16/03/2025
“Saññānidānā hi papañcasaṅkhā” verse captures the root cause for defilements to arise in mind. The “built-in distorted saññā” is why it is so hard to eliminate the tendency to crave sensual pleasures. [papañca:[m.] an obstacle; impediment; delay; illusion; hindrance to spiritual progress. saṅkhā : (f.) enumeration; calculation; a number; definition.]
Câu “Saññānidānā hi papañcasaṅkhā” nêu lên nguyên nhân gốc rễ khiến các ô nhiễm phát sinh trong tâm. “Saññā bị méo mó được cài sẵn” chính là lý do khiến khuynh hướng khao khát các dục lạc rất khó bị loại bỏ. [papañca: [danh từ giống đực] chướng ngại; trở ngại; sự trì hoãn; ảo tưởng; trở ngại đối với sự tiến bộ tâm linh. saṅkhā: [danh từ giống cái] sự liệt kê; sự tính toán; một con số; định nghĩa.]
Previously Unheard Teachings of a Buddha
Những Giáo Pháp Chưa Từng Được Nghe Trước Đây của một Vị Phật
- The Buddha called saññā a mirage in the “WebLink: suttacentral: Pheṇapiṇḍūpama Sutta (SN 22.95),” and we discussed that in the posts “Sotāpanna Stage and Distorted Saññā” and “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”
Đức Phật gọi saññā là một ảo ảnh trong “WebLink: suttacentral: Pheṇapiṇḍūpama Sutta (SN 22.95)”, và chúng ta đã thảo luận điều đó trong các bài “Sotāpanna Stage and Distorted Saññā” và “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”
- Here, we will discuss another critical sutta with the above verse to provide evidence that the “sweetness of sugar” or the “beauty of a woman” is a “mirage” created in the human mind by the “distorted saññā” built into our biological bodies. Those are not vedanā but “made-up saññā.” However, “distorted saññā” leads to “mind-made vedanā” or “samphassa-jā-vedanā,” i.e., becoming joyful or unhappy depending on the sensory input.
Ở đây, chúng ta sẽ thảo luận một bài sutta quan trọng khác có câu kệ nói trên để đưa ra bằng chứng rằng “vị ngọt của đường” hay “vẻ đẹp của một người phụ nữ” là một “ảo ảnh” được tạo ra trong tâm con người bởi “saññā bị méo mó” vốn được cài sẵn trong cơ thể sinh học của chúng ta. Những điều đó không phải là vedanā mà là “saññā được tạo dựng”. Tuy nhiên, “saññā bị méo mó” dẫn đến “vedanā do tâm tạo ra” hay “samphassa-jā-vedanā”, tức là trở nên vui thích hoặc không vui tùy theo đầu vào giác quan.
- The physical and mental bodies of any living being arises via kammic energy (also called uppatti bhava), which gives rise to that existence. That happens via the “bhava paccaya jāti” step in the Uppatti Paṭicca Samuppāda.
Thân vật chất và thân tâm của bất kỳ chúng sinh nào cũng phát sinh nhờ năng lượng kamma (còn gọi là uppatti bhava), năng lượng này làm phát sinh sự hiện hữu đó. Điều này xảy ra thông qua bước “bhava paccaya jāti” trong Uppatti Paṭicca Samuppāda.
- That is the “previously unheard teachings of a Buddha.”
Đó chính là “những giáo pháp trước đây chưa từng được nghe của một vị Phật”.
Jāti (With a Physical Body) Dictated by Paṭicca Samuppāda
Jāti (Với Một Thân Vật Chất) Được Quy Định bởi Paṭicca Samuppāda
- The “bhava paccaya jāti” step in the Uppatti Paṭicca Samuppāda came about starting with attachment to similar sensory stimulations (“avijjā paccayā saṅkhāra.”) Attachment to certain stimulations (“paṭi icca”) leads to “births to provide matching experiences” (sama uppāda); see “Paṭicca Samuppāda – “Pati+ichcha”+“Sama+uppāda.”
Bước “bhava paccaya jāti” trong Uppatti Paṭicca Samuppāda phát sinh bắt đầu từ sự dính mắc vào những kích thích giác quan tương tự (“avijjā paccayā saṅkhāra”). Sự dính mắc vào những kích thích nhất định (“paṭi icca”) dẫn đến “những lần sinh ra để cung cấp các trải nghiệm tương ứng” (sama uppāda); xem “Paṭicca Samuppāda – “Pati+ichcha”+“Sama+uppāda.”
- A pig’s birth is based on the lowly deeds (kamma) done with “avijjā paccayā saṅkhāra.” A lion’s birth is based on vicious deeds.
Việc sinh làm heo dựa trên những hành vi thấp kém (kamma) được thực hiện với “avijjā paccayā saṅkhāra”. Việc sinh làm sư tử dựa trên những hành vi hung ác.
- Thus, the “sweetness of sugar” or the “beauty of a woman” would not arise in a pig or a lion. A pig’s mind craves garbage for food. A lion does not crave sugar or garbage but the flesh of other animals. For details, see “Gati to Bhava to Jāti – Ours to Control” and “Gati (Habits/Character) Determine Births – Saṁsappanīya Sutta.”
Vì vậy, “vị ngọt của đường” hay “vẻ đẹp của một người phụ nữ” sẽ không phát sinh trong tâm của một con heo hay một con sư tử. Tâm của heo khao khát rác làm thức ăn. Sư tử không khao khát đường hay rác mà khao khát thịt của những loài vật khác. Để biết chi tiết, xem “Gati to Bhava to Jāti – Ours to Control” và “Gati (Habits/Character) Determine Births – Saṁsappanīya Sutta.”
- Human births are based on “good/moral gati” but mixed with kāma rāga (tendency to value sensory pleasures.) The “sweetness of sugar” or the “beauty of a woman” is unavoidable for anyone born with a human body; the Buddha experienced them, too. Thus, even an Arahant born a human would generate that “distorted saññā” (unless in a jhāna or samāpatti.)
Việc sinh làm người dựa trên “gati tốt/đạo đức” nhưng vẫn pha lẫn kāma rāga (khuynh hướng coi trọng các dục lạc giác quan). “Vị ngọt của đường” hay “vẻ đẹp của một người phụ nữ” là điều không thể tránh khỏi đối với bất kỳ ai sinh ra với thân người; Đức Phật cũng trải nghiệm những điều đó. Vì vậy, ngay cả một vị Arahant sinh làm người cũng sẽ phát sinh “saññā bị méo mó” ấy (trừ khi đang ở trong jhāna hoặc samāpatti).
- However, if people fully understand how that “distorted saññā” arises, their minds will no longer be fooled. That is what Bāhiya Dārucīriya (amazingly) understood when the Buddha only told him to realize “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati, sute sutamattaṁ bhavissati, mute mutamattaṁ bhavissati, viññāte viññātamattaṁ bhavissatī’ti.” That means, “‘Don’t go beyond what is seen, heard, experienced by the tongue, nose, body or with the mind.” Ven. Bāhiya understood that anything that appears “mind-pleasing” is not a truthful depiction of reality. See “WebLink: suttacentral: Bāhiya Sutta (KN Ud 1.10)”;” English translations are always inadequate because the translator does not understand the deeper meaning. [See “WebLink: wisdomlib.org: Bāhiya Dārucīriya Mahāthera” from the book “WebLink: PDF Download: The Great Chronicle of Buddhas”.]
Tuy nhiên, nếu con người hiểu đầy đủ “saññā bị méo mó” ấy phát sinh như thế nào thì tâm của họ sẽ không còn bị đánh lừa nữa. Đó chính là điều Bāhiya Dārucīriya đã hiểu được một cách đáng kinh ngạc khi Đức Phật chỉ bảo ông nhận ra rằng: “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati, sute sutamattaṁ bhavissati, mute mutamattaṁ bhavissati, viññāte viññātamattaṁ bhavissatī’ti.” Điều đó có nghĩa là: “‘Đừng đi xa hơn những gì được thấy, được nghe, được trải nghiệm qua lưỡi, mũi, thân hoặc qua tâm.” Đại đức Bāhiya hiểu rằng bất cứ điều gì hiện ra là “làm tâm vui thích” đều không phải là sự phản ánh chân thực của thực tại. Xem “WebLink: suttacentral: Bāhiya Sutta (KN Ud 1.10)”; các bản dịch tiếng Anh luôn chưa đầy đủ vì người dịch không hiểu được ý nghĩa sâu xa. [Xem “WebLink: wisdomlib.org: Bāhiya Dārucīriya Mahāthera” từ sách “WebLink: PDF Download: The Great Chronicle of Buddhas”.]
A Mind Always Falls on One of the Three “Lokās/Dhātus”
Tâm Luôn Đi Vào Một Trong Ba “Lokās/Dhātus”
- When not receiving sensory input via any of the six senses, the mind is in the “uppatti bhavaṅga state.” That is the “mindset” that one is born with. Since a human birth results from “good kamma vipāka,” that state of any human is positive. Only those in the apāyās (four lowest realms) have “negative” or “bad” uppatti bhavaṅga states.
Khi không tiếp nhận đầu vào giác quan qua bất kỳ giác quan nào trong sáu giác quan, tâm ở trong “trạng thái uppatti bhavaṅga”. Đây là “trạng thái nền của tâm” mà một người có khi sinh ra. Vì việc sinh làm người là kết quả của “kamma vipāka tốt”, trạng thái này ở bất kỳ con người nào cũng mang tính tích cực. Chỉ những chúng sinh trong các apāyā (bốn cảnh giới thấp nhất) mới có các trạng thái uppatti bhavaṅga “tiêu cực” hay “xấu”.
- While in the uppatti bhavaṅga state, the mind is inactive, and no javana cittās arise. When an ārammaṇa is received via any of the six senses, the mind breaks away from that uppatti bhavaṅga state and focuses on the ārammaṇa, i.e., becomes active.
Khi ở trong trạng thái uppatti bhavaṅga, tâm ở trạng thái không hoạt động và không có javana cittā phát sinh. Khi một ārammaṇa được tiếp nhận qua bất kỳ giác quan nào trong sáu giác quan, tâm rời khỏi trạng thái uppatti bhavaṅga ấy và tập trung vào ārammaṇa, tức là trở nên hoạt động.
- This is analogous to a car being “in neutral” and starting to move only when it is put into a gear. While in the neutral gear, the car is “alive” but not engaged in moving.
Điều này tương tự như một chiếc xe đang ở “số mo” và chỉ bắt đầu di chuyển khi được vào số. Khi đang ở số mo, chiếc xe vẫn “hoạt động” nhưng chưa thực sự chuyển động.
- A human will NOT lose that “uppatti bhavaṅga state” until the end of human existence. Thus, an Arahant born a human will also have the mind in that “uppatti bhavaṅga state” unless in a jhāna or samāpatti.
Một người sẽ KHÔNG mất “trạng thái uppatti bhavaṅga” ấy cho đến khi kết thúc kiếp sống làm người. Vì vậy, một vị Arahant sinh làm người cũng sẽ có tâm ở trong “trạng thái uppatti bhavaṅga” ấy, trừ khi đang ở trong jhāna hoặc samāpatti.
- Upon receiving an ārammaṇa, a human mind will “break away” from the “uppatti bhavaṅga state” and will first fall on the “kāma dhātu” stage corresponding to human bhava. It will automatically receive the “kāma saññā” associated with the “human bhava.” That includes “distorted saññā” of “sweetness in sugar,” “beauty of a woman,” or “stench of feces.”
Khi tiếp nhận một ārammaṇa, tâm người sẽ “rời khỏi” “trạng thái uppatti bhavaṅga” và trước tiên đi vào giai đoạn “kāma dhātu” tương ứng với human bhava. Tâm sẽ tự động tiếp nhận “kāma saññā” gắn với “human bhava”. Điều đó bao gồm “saññā bị méo mó” về “vị ngọt của đường”, “vẻ đẹp của một người phụ nữ” hoặc “mùi hôi của phân”.
- In contrast, a pig would receive a “distorted saññā” of an “attractive smell” with a pile of feces. In reality, feces is made of suddhaṭṭhaka (atoms and molecules in the language of modern science) and would not have “good or bad” qualities. This is a more profound point requiring in-depth contemplation.
Ngược lại, một con heo sẽ có “saññā bị méo mó” về một “mùi hấp dẫn” khi gặp một đống phân. Trên thực tế, phân được cấu thành từ suddhaṭṭhaka (theo ngôn ngữ khoa học hiện đại là các nguyên tử và phân tử) và tự thân nó không có những phẩm chất “tốt hay xấu”. Đây là một điểm sâu sắc hơn, đòi hỏi phải quán xét kỹ lưỡng.
- We are thrilled to watch a magic show where the magician performs “unbelievable actions.” But the magician always uses a “trick.” Once that trick is discovered, there is no “thrill in watching the magic show.”
Chúng ta cảm thấy thích thú khi xem một màn ảo thuật trong đó ảo thuật gia thực hiện những “hành động khó tin”. Nhưng ảo thuật gia luôn sử dụng một “mánh lừa”. Một khi mánh lừa đó bị phát hiện thì việc xem màn ảo thuật không còn đem lại cảm giác thích thú nữa.
- “Distorted saññā” is the best magic trick in the world. Nature itself is the magician. It is so good that no one but a Buddha can discover it. Since our physical bodies are built to provide that “distorted saññā,” no matter how many investigations are done (based on mundane techniques, including scientific experiments) to uncover the trick, they will all fail.
“Saṅñā bị méo mó” là mánh ảo thuật tinh vi nhất trên thế gian. Chính tự nhiên là ảo thuật gia. Mánh lừa ấy tinh vi đến mức không ai ngoài một vị Phật có thể khám phá ra. Vì thân vật chất của chúng ta được cấu thành để tạo ra “saññā bị méo mó” ấy, nên dù có tiến hành bao nhiêu cuộc khảo sát đi nữa (dựa trên các phương pháp thế tục, kể cả các thí nghiệm khoa học) để khám phá mánh lừa này, tất cả đều sẽ thất bại.
- It requires a “paradigm shift” to see how that trick is performed. The Buddha described how kamma done with particular “gati” led to births with corresponding “distorted saññā,” as explained in #2 above. That is the “previously unheard teachings of a Buddha.”
Cần có một “sự chuyển đổi hệ hình nhận thức” mới có thể thấy được mánh lừa ấy diễn ra như thế nào. Đức Phật đã giải thích rằng kamma được thực hiện với những “gati” nhất định dẫn đến những lần sinh có “saññā bị méo mó” tương ứng, như đã trình bày ở mục #2 bên trên. Đó chính là “những giáo pháp trước đây chưa từng được nghe của một vị Phật”.
“Saññānidānā hi papañcasaṅkhā”
“Saññānidānā hi papañcasaṅkhā”
- As we proceed, I will discuss several critical suttās on “distorted saññā.” The above verse appears in the “WebLink: suttacentral: Kalahavivāda Sutta (Snp 4.11).” The full verse is:
Trong phần tiếp theo, tôi sẽ thảo luận một số suttā quan trọng về “saññā bị méo mó”. Câu kệ trên xuất hiện trong “WebLink: suttacentral: Kalahavivāda Sutta (Snp 4.11).” Toàn bộ câu kệ là:
“Na saññasaññī na visaññasaññī, Nopi asaññī na vibhūtasaññī; Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ, Saññānidānā hi papañcasaṅkhā”.
- In the Tipitaka, words are combined to compress the lines of text. If we expand the verse:
Trong Tipitaka, các từ được ghép lại để rút gọn các dòng văn bản. Nếu tách câu kệ ra:
“Na sañña saññī na visañña saññī, Nopi asaññī na vibhūta saññī; Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ, Saññā nidānā hi papañca saṅkhā”.
- As we discussed, accumulation to pañcupādānakkhandha/pañca upādānakkhandha (or “loka samudaya” according to the Buddha); see “Loka Sutta – Origin and Cessation of the World” and “Sensory Inputs Initiate ‘Creation of the World’ or ‘Loka Samudaya’”) happens with the generation of “akusala accumulation” (papañca saṅkhā) in the “nava kamma” stage. But that process starts with the “saṅkappa generation” based on “distorted saññā” in the “purāṇa kamma” stage. See “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.” [papañca :[m.] an obstacle; impediment; delay; illusion; hindrance to spiritual progress. saṅkhā: (f.) enumeration; calculation; a number; definition.]
Như chúng ta đã thảo luận, sự tích lũy thành pañcupādānakkhandha/pañca upādānakkhandha (hay “loka samudaya” theo cách Đức Phật gọi); xem “Loka Sutta – Origin and Cessation of the World” và “Sensory Inputs Initiate ‘Creation of the World’ or ‘Loka Samudaya’”) diễn ra cùng với sự phát sinh của “sự tích lũy akusala” (papañca saṅkhā) trong giai đoạn “nava kamma”. Tuy nhiên, tiến trình ấy bắt đầu bằng “sự phát sinh saṅkappa” dựa trên “saññā bị méo mó” trong giai đoạn “purāṇa kamma”. Xem “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.” [papañca: [danh từ giống đực] chướng ngại; trở ngại; sự trì hoãn; ảo tưởng; chướng ngại đối với sự tiến bộ tâm linh. saṅkhā: [danh từ giống cái] sự liệt kê; sự tính toán; một con số; định nghĩa.]
- But let us first look at the next verse that mentions various types of saññā.
Nhưng trước tiên, hãy xem câu kệ tiếp theo đề cập đến các loại saññā khác nhau.
- “Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ” means “once one comprehends the true nature of saññā, mind-made rūpās stop arising in mind.” In other words, akusala accumulation via “giving priority to immoral or papañca” (papañca saṅkhā) has origins (nidāna) in saññā, which refers to the “distorted saññā.” Now, let us look at the first part of the verse.
“Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ” có nghĩa là “một khi hiểu được bản chất thực sự của saññā, các rūpā do tâm tạo ra sẽ ngừng phát sinh trong tâm”. Nói cách khác, sự tích lũy akusala thông qua việc “đặt ưu tiên vào những điều bất thiện hay papañca” (papañca saṅkhā) có nguồn gốc (nidāna) từ saññā, ở đây chỉ “saññā bị méo mó”. Bây giờ, hãy xem phần đầu của câu kệ.
- “Na sañña saññī” means one cannot grasp the truth with the “naturally built-in distorted saññā.” However, one cannot sort it out without that “distorted saññā” being experienced either (for example, if one is an ummattakā or “gone mad”), and that is what “na visañña saññī” means.
“Na sañña saññī” có nghĩa là một người không thể nắm bắt sự thật bằng “saññā bị méo mó vốn được cài sẵn một cách tự nhiên”. Tuy nhiên, người ấy cũng không thể nhận ra sự thật nếu hoàn toàn không trải nghiệm “saññā bị méo mó” đó (chẳng hạn như khi là một ummattakā hay “người mất trí”), và đó là ý nghĩa của “na visañña saññī”.
- For example, one cannot sort it out by losing saññā altogether and becoming “asañña.” We know that those who cultivate “asañña saññā” techniques (“asañña Bhāvanā”) end up in the “asaññā realm” where saññā does not arise. Such an “asañña saññā” state is when one becomes unconscious; while unconscious, saññā of any kind cannot arise because no cittās arise.
Chẳng hạn, người ta không thể hiểu ra chân lý bằng cách hoàn toàn mất saññā và trở thành “asañña”. Chúng ta biết rằng những người thực hành các phương pháp “asañña saññā” (“asañña Bhāvanā”) cuối cùng sẽ sinh vào “cảnh giới asaññā”, nơi saññā không phát sinh. Trạng thái “asañña saññā” như vậy là khi một người rơi vào trạng thái vô thức; trong lúc vô thức, không loại saññā nào có thể phát sinh vì không có cittā nào phát sinh.
- Next, “na vibhūta saññī” means one cannot be without “(distorted) saññā” to grasp the truth, i.e., when in an arūpa samāpattī. These descriptions are in the “WebLink: suttacentral: Kalahavivāda sutta niddesa (KN Mnd 11).”
Tiếp theo, “na vibhūta saññī” có nghĩa là người ta không thể nắm bắt chân lý khi không có “saññā (bị méo mó)”, tức là khi đang ở trong một arūpa samāpattī. Những mô tả này có trong “WebLink: suttacentral: Kalahavivāda sutta niddesa (KN Mnd 11).”
- The true nature of the “distorted saññā” we experience is discussed in the “Mūlapariyāya Sutta – The Root of All Things.” As the sutta’s name implies, grasping this “root of all things” is the key to stopping papañca saṅkhā from arising. Also see “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”
Bản chất thực sự của “saññā bị méo mó” mà chúng ta trải nghiệm được thảo luận trong “Mūlapariyāya Sutta – Cội Nguồn của Vạn Pháp.” Như tên của suttā hàm ý, việc thấu hiểu “cội nguồn của vạn pháp” này là chìa khóa để ngăn papañca saṅkhā phát sinh. Cũng xem “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”
- The “distorted saññā” includes “subha and paṭigha saññā” which need to be overcome (by understanding their origin) via Satipaṭṭhāna after going through the “jānato and passato” stages. [heard (jānato) and fully comprehended (passato)]
“Saṅñā bị méo mó” bao gồm “subha saññā và paṭigha saññā”, những thứ cần được vượt qua (bằng cách hiểu rõ nguồn gốc của chúng) thông qua Satipaṭṭhāna sau khi trải qua các giai đoạn “jānato và passato”. [đã nghe (jānato) và đã thấu hiểu trọn vẹn (passato)]
“Distorted Saññā” Remains with a Living Arahant
“Saṅñā Bị Méo Mó” Vẫn Còn Nơi Một Vị Arahant Đang Sống
- Arahanthood is attained while experiencing the “distorted saññā” but understanding with wisdom how it arises. The key is to understand how that “distorted saññā,” the “mirage,” or the “trick,” is done. It is created by our own minds when we go through the Paṭicca Samuppāda process with avijjā and create future uppatti (bhava and jāti.) That rebirth (jāti) will automatically present that mirage or the “distorted saññā.”
Quả vị Arahant được chứng đắc trong khi vẫn trải nghiệm “saññā bị méo mó”, nhưng với trí tuệ hiểu rõ nó phát sinh như thế nào. Điểm then chốt là hiểu được “saññā bị méo mó”, “ảo ảnh” hay “mánh lừa” ấy được tạo ra bằng cách nào. Chính tâm của chúng ta tạo ra nó khi trải qua tiến trình Paṭicca Samuppāda với avijjā và tạo nên uppatti trong tương lai (bhava và jāti). Lần tái sinh (jāti) ấy sẽ tự động làm xuất hiện ảo ảnh hay “saññā bị méo mó” đó.
- It is a vicious circle that keeps the rebirth process repeating perpetually UNTIL the “trick” is heard (jānato) and fully comprehended (passato.)
Đó là một vòng luẩn quẩn khiến tiến trình tái sinh tiếp diễn không ngừng CHO ĐẾN KHI “mánh lừa” ấy được nghe biết (jānato) và được thấu hiểu trọn vẹn (passato).
- Note that the ideal saññā (without “distorted saññā”) is the saññā that arises only in a “pabhassara citta.” An Arahant in “Arahant phala samādhi” experiences that “pure citta.” That “pabhassara citta” is first experienced at the Arahant phala moment.
Lưu ý rằng saññā lý tưởng (không có “saññā bị méo mó”) là saññā chỉ phát sinh trong một “pabhassara citta”. Một vị Arahant khi ở trong “Arahant phala samādhi” trải nghiệm “citta thanh tịnh” ấy. “Pabhassara citta” này được trải nghiệm lần đầu tiên tại sát-na Arahant phala.
- On the other hand, an Arahant, while engaged with “kāma dhātu,” experiences “cittās with kāma saññā” as we discussed. Furthermore, an Arahant in a jhāna or samāpatti experiences cittās with “rūpa saññā” (“jhānic pleasures”) and “arūpa saññā” (“samāpatti pleasures”) respectively, but their minds do not attach to them either. See “Loka and Nibbāna (Aloka) – Complete Overview.”
Mặt khác, khi đang tương tác với “kāma dhātu”, một vị Arahant trải nghiệm “các cittā với kāma saññā” như chúng ta đã thảo luận. Hơn nữa, một vị Arahant khi ở trong jhāna hoặc samāpatti lần lượt trải nghiệm các cittā với “rūpa saññā” (“các hỷ lạc jhāna”) và “arūpa saññā” (“các hỷ lạc samāpatti”), nhưng tâm của vị ấy cũng không dính mắc vào chúng. Xem “Loka and Nibbāna (Aloka) – Complete Overview.”
Arahants Experience the “Distorted Saññā” – Tipiṭaka Evidence
Các Vị Arahant Trải Nghiệm “Saṅñā Bị Méo Mó” – Bằng Chứng từ Tipiṭaka
- The “WebLink: suttacentral: Nibbānadhātu Sutta (Iti 44)” describes a living Arahant as “Tassa tiṭṭhanteva pañcindriyāni yesaṁ avighātattā manāpāmanāpaṁ paccanubhoti, sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedeti. Tassa yo rāgakkhayo, dosakkhayo, mohakkhayo—ayaṁ vuccati, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu.”
“WebLink: suttacentral: Nibbānadhātu Sutta (Iti 44)” mô tả một vị Arahant đang sống như sau: “Tassa tiṭṭhanteva pañcindriyāni yesaṁ avighātattā manāpāmanāpaṁ paccanubhoti, sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedeti. Tassa yo rāgakkhayo, dosakkhayo, mohakkhayo—ayaṁ vuccati, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu.”
Translated: “Their five sensory faculties remain. So long as their sensory faculties operate, they continue to experience the agreeable/disagreeable and to feel bodily pleasure/pain. The ending of greed, hate, and delusion in them—is called the element of nibbāna with something left over.” Here, “what is left over” is their physical body with the sensory faculties.
Bản dịch: “Năm căn giác quan của các vị ấy vẫn còn. Chừng nào các căn giác quan ấy còn hoạt động, các vị ấy vẫn tiếp tục trải nghiệm điều dễ chịu/khó chịu và cảm nhận lạc/khổ nơi thân. Sự chấm dứt tham, sân và si nơi các vị ấy được gọi là yếu tố nibbāna còn dư y.” Ở đây, “phần còn lại” chính là thân vật chất cùng với các căn giác quan.
- Here, “agreeable and disagreeable” refers to the two main types of “distorted saññā”: subha saññā for “mind-pleasing experiences” and “paṭigha saññā” for “disliked experiences.” As we have discussed, they experience, for example, the “sweetness of sugar” or the “bad odor of rotten meat.”
Ở đây, “dễ chịu và khó chịu” chỉ hai loại chính của “saññā bị méo mó”: subha saññā đối với “những trải nghiệm làm tâm vui thích” và “paṭigha saññā” đối với “những trải nghiệm không ưa thích”. Như chúng ta đã thảo luận, chẳng hạn, các vị ấy vẫn trải nghiệm “vị ngọt của đường” hay “mùi hôi của thịt thối”.
- The key point is that their minds do not even go through the “purāṇa kamma” stage (unlike in a puthujjana) automatically. Thus, no further additions to pañcupādānakkhandha will not happen for an Arahant.
Điểm then chốt là tâm của các vị ấy thậm chí không tự động đi qua giai đoạn “purāṇa kamma” (khác với một puthujjana). Vì vậy, đối với một vị Arahant, sẽ không có thêm bất kỳ sự tích lũy nào vào pañcupādānakkhandha.
- Even the Buddha experienced the “distorted saññā” because he was born with a human body. When describing various “characteristics of the Buddha,” the “WebLink: suttacentral: Brahmāyu Sutta (MN 91)” states, “Rasapaṭisaṁvedī kho pana so bhavaṁ gotamo āhāraṁ āhāreti, no ca rasarāgapaṭisaṁvedī” OR “He eats experiencing the taste, but without experiencing attachment for the taste.”
Ngay cả Đức Phật cũng trải nghiệm “saññā bị méo mó” vì Ngài sinh ra với một thân người. Khi mô tả các “đặc điểm của Đức Phật”, “WebLink: suttacentral: Brahmāyu Sutta (MN 91)” ghi: “Rasapaṭisaṁvedī kho pana so bhavaṁ gotamo āhāraṁ āhāreti, no ca rasarāgapaṭisaṁvedī” HOẶC “Ngài ăn và trải nghiệm vị, nhưng không trải nghiệm sự dính mắc vào vị ấy.”
- For details, see #9 in “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?.”
Để biết chi tiết, xem mục #9 trong “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?”
Attachment to “Distorted Saññā” Initiates Kamma Accumulation
Sự Dính Mắc vào “Saññā Bị Méo Mó” Khởi Đầu Quá Trình Tích Lũy Kamma
- Therefore, anyone born with a human body will experience the “distorted saññā.” But the mind of a Buddha or an Arahant will not be fooled by it. They fully understand it is a “magic show.”
Vì vậy, bất kỳ ai sinh ra với một thân người đều sẽ trải nghiệm “saññā bị méo mó”. Nhưng tâm của một vị Phật hay một vị Arahant sẽ không bị nó đánh lừa. Các vị ấy hoàn toàn hiểu rằng đó chỉ là một “màn ảo thuật”.
- The mind of anyone with kāma raga anusaya/saṁyojana will automatically attach to any ārammaṇa and the “upaya stage” or the “purāṇa kamma” stage is launched. No kamma accumulation happens in this FIRST stage because no javana cittās arise. This process happens subconsciously, without our awareness.
Tâm của bất kỳ ai còn kāma raga anusaya/saṁyojana sẽ tự động dính mắc vào bất kỳ ārammaṇa nào, và “giai đoạn upaya” hay “giai đoạn purāṇa kamma” sẽ được khởi động. Không có sự tích lũy kamma trong giai đoạn THỨ NHẤT này vì không có javana cittā phát sinh. Tiến trình này diễn ra ở tầng tiềm thức, ngoài sự nhận biết của chúng ta.
- However, if the mind becomes interested in the ārammaṇa, it gets into the “upādāna stage” or the “nava kamma” stage. That is the SECOND stage. Kamma accumulation with javana cittās happens in this SECOND stage. This process happens consciously, where we engage in vacī and kāya saṅkhāra (i.e., generate vacī and kāya kamma.)
Tuy nhiên, nếu tâm trở nên quan tâm đến ārammaṇa, nó sẽ đi vào “giai đoạn upādāna” hay “giai đoạn nava kamma”. Đây là giai đoạn THỨ HAI. Sự tích lũy kamma với javana cittā diễn ra trong giai đoạn THỨ HAI này. Tiến trình này diễn ra một cách có ý thức, khi chúng ta thực hiện vacī và kāya saṅkhāra (tức tạo ra vacī và kāya kamma).
- The upaya and upādāna stages were discussed in “Upaya and Upādāna – Two Stages of Attachment.” The alternative way of explaining the same process is to call them the “purāṇa kamma” and “nava kamma” stages. That discussion is in “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”
Các giai đoạn upaya và upādāna đã được thảo luận trong “Upaya and Upādāna – Two Stages of Attachment.” Một cách khác để giải thích cùng tiến trình này là gọi chúng là các giai đoạn “purāṇa kamma” và “nava kamma”. Nội dung này được thảo luận trong “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”
- Those alternative terminologies appear in different suttās. It is good to be aware of the nomenclature.
Những cách gọi khác nhau này xuất hiện trong các suttā khác nhau. Việc nhận biết rõ hệ thống thuật ngữ này là điều hữu ích.
Transition to the Second Stage
Chuyển Sang Giai Đoạn Thứ Hai
- Transition to kamma accumulation or “nava kamma” stage happens if we generate kāma guṇa for that ārammaṇa. That means the sensory input (ārammaṇa) is strong enough to convince the mind to pursue it. That is illustrated in the following chart (and also that Arahants and Anāgāmis minds stop at the kāma dhātu stage with kāma saññā.) Kamma accumulation, once started with the first citta vīthi, will continue until either (i) a strong kamma is done with vacī/kāya saṅkhāra), or (ii) one mindfully stops the “nava kamma” stage close to the beginning.
Sự chuyển sang giai đoạn tích lũy kamma hay “nava kamma” xảy ra nếu chúng ta tạo kāma guṇa đối với ārammaṇa ấy. Điều đó có nghĩa là đầu vào giác quan (ārammaṇa) đủ mạnh để khiến tâm muốn tiếp tục theo đuổi nó. Điều này được minh họa trong biểu đồ sau (đồng thời cho thấy tâm của các vị Arahant và Anāgāmi dừng lại ở giai đoạn kāma dhātu với kāma saññā). Một khi sự tích lũy kamma đã bắt đầu với citta vīthi đầu tiên, nó sẽ tiếp tục cho đến khi hoặc (i) một kamma mạnh được thực hiện với vacī/kāya saṅkhāra, hoặc (ii) người ấy có chánh niệm và dừng giai đoạn “nava kamma” ngay từ gần lúc bắt đầu.
Kamma accumulation with citta vīthi
Tích Lũy Kamma với citta vīthi

Download/Print: “WebLink: Image Download: Kamma accumulation with citta vīthi”
Tải xuống/In: “WebLink: Image Download: Kamma accumulation with citta vīthi”
- If the ārammaṇa is not strong enough to trigger kāma guṇa (and generate kāmacchanda), then javana citta will not arise in the first citta vīthi; thus, no “nava kamma” will be done. Furthermore, no more citta vīthi will arise, as shown in the chart above. That is the case for most sensory inputs that go through our minds daily. We attach only to a small fraction.
Nếu ārammaṇa không đủ mạnh để kích hoạt kāma guṇa (và làm phát sinh kāmacchanda), thì javana citta sẽ không phát sinh trong citta vīthi đầu tiên; do đó, sẽ không có “nava kamma” được tạo ra. Hơn nữa, sẽ không có thêm citta vīthi nào phát sinh, như được thể hiện trong biểu đồ bên trên. Đây là trường hợp của phần lớn các đầu vào giác quan đi qua tâm chúng ta mỗi ngày. Chúng ta chỉ dính mắc vào một phần rất nhỏ trong số đó.
- See “Kāma Guṇa – Origin of Attachment (Taṇhā)” for details on how kāma guṇa arise in the mind.
Xem “Kāma Guṇa – Origin of Attachment (Taṇhā)” để biết chi tiết về cách kāma guṇa phát sinh trong tâm.
- Obviously, kāma guṇa does not arise in the mind of an Arahant.
Hiển nhiên, kāma guṇa không phát sinh trong tâm của một vị Arahant.
