“Self” and “no-self”: A Simple Analysis – Do We Always Act with Avijjā? / “Cái tôi” và “vô ngã”: Một Phân Tích Đơn Giản – Có Phải Chúng Ta Luôn Hành Động Với Avijjā Không?

October 23, 2015; revised August 14, 2019; July 30, 2022

Ngày 23/10/2015; chỉnh sửa ngày 14/8/2019; ngày 30/7/2022

I like to address two comments that I recently received. Questions such as these bring out significant issues that help clarify fundamental concepts.

Tôi muốn đề cập đến hai nhận xét mà gần đây tôi nhận được. Những câu hỏi như thế này nêu bật các vấn đề quan trọng, giúp làm rõ những khái niệm nền tảng.

***

First comment (by Mr. Alexander Ausweger):

Nhận xét Thứ nhất (của ông Alexander Ausweger):

Premises:

Các tiền đề:

(1) The number of rebirths of a single sentient being before now is infinite.

(1) Số lần tái sinh của một chúng sinh hữu tình riêng lẻ trước thời điểm hiện tại là vô hạn.

(2) The probability of becoming an Arahant in one life-phase (from birth to death) is minuscule but not zero. (The possible probability-values range from 0 to 1 as usual in probability theory).

(2) Xác suất trở thành một Arahant trong một giai đoạn đời sống, từ khi sinh ra đến khi chết, là cực kỳ nhỏ nhưng không phải bằng không. (Các giá trị xác suất khả dĩ dao động từ 0 đến 1 như thông thường trong lý thuyết xác suất).

Conclusion: In an infinite number of rebirths, the probability of reaching Arahantship would be one, which means that everyone would already have left saṁsāra.

Kết luận: Trong vô số lần tái sinh, xác suất đạt quả vị Arahant sẽ bằng một, điều đó có nghĩa là mọi người lẽ ra đều đã rời khỏi saṁsāra.

Conclusion: Since we are still here, one of the premises must be wrong.

Kết luận: Vì chúng ta vẫn còn ở đây, một trong các tiền đề hẳn phải sai.

Second comment (by Mr. Chamila Wickramasinghe):

Nhận xét Thứ hai (của ông Chamila Wickramasinghe):

“….in Akusala-Mūla Paṭicca Samuppāda, since “avijjā anusaya” is remaining for a person below the Arahant stage, is there not a single “citta-kshana” (or citta) that arises without avijjā? ..”

“….trong Akusala-Mūla Paṭicca Samuppāda, vì “avijjā anusaya” vẫn còn tồn tại đối với một người chưa đạt đến giai đoạn Arahant, chẳng lẽ không có dù chỉ một “citta-kshana” (hay citta) nào phát sinh mà không có avijjā hay sao? ..”

There is a perception of well-defined “self” embedded in both the above comments. That there is “a well-defined sentient being” that goes through a cycle of rebirths. Since we use names to label a person, that automatically gives the impression of a non-changing “self.” Thus it is a bit hard to remove this “sense of a self” from our minds.

Trong cả hai nhận xét trên đều hàm chứa một nhận thức về một “cái tôi” được xác định rõ ràng. Đó là quan niệm rằng có “một chúng sinh hữu tình được xác định rõ ràng” đi qua một chu kỳ tái sinh. Vì chúng ta dùng tên để gán nhãn cho một người, điều đó tự động tạo ấn tượng về một “cái tôi” không thay đổi. Vì vậy, việc loại bỏ “cảm nhận về một cái tôi” này khỏi tâm chúng ta có phần khó khăn.

  • The other side of this issue is the common misconception that “anatta” means “no-self.” That is correct in a strict sense. However, there is a sense of a “self” until one attains Arahanthood. The other meaning of “anatta” is “being helpless” and “subject to suffering” as long as one has the perception of a “self.”

Mặt còn lại của vấn đề này là quan niệm sai lầm phổ biến cho rằng “anatta” có nghĩa là “vô ngã”. Theo nghĩa chặt chẽ, điều đó là đúng. Tuy nhiên, vẫn có một cảm nhận về “cái tôi” cho đến khi một người đạt quả vị Arahant. Ý nghĩa khác của “anatta” là “bất lực” và “chịu đau khổ” chừng nào một người còn có nhận thức về một “cái tôi”.

  • That is why the Buddha said it is wrong to believe that there is a “self.” It is also incorrect to think that “there is no self.” That is a bit difficult to comprehend at first; that is why the Buddha said, “My Dhamma has never been known to the world…”. So we will discuss some examples to clarify why both these views are incorrect.

Đó là lý do Đức Phật dạy rằng tin có một “cái tôi” là sai. Nghĩ rằng “không có cái tôi” cũng không đúng. Điều này lúc đầu hơi khó lĩnh hội; đó là lý do Đức Phật dạy: “Dhamma của Ta chưa từng được thế gian biết đến…”. Vì vậy, chúng ta sẽ thảo luận một số ví dụ để làm rõ vì sao cả hai quan điểm này đều không chính xác.

Let us first discuss the First Comment. The answer to the second comment will become apparent during that discussion.

Trước hết, chúng ta hãy thảo luận Nhận xét Thứ nhất. Câu trả lời cho nhận xét thứ hai sẽ trở nên rõ ràng trong quá trình thảo luận đó.

  1. The critical issue brought out by the first comment is the first premise: By assuming that “there is a single sentient being…” we are distorting the actual reality. That says there is a “soul” or “self.” To assign an absolute identity, there must be something unchanging in it.

Vấn đề then chốt được nêu ra trong nhận xét thứ nhất là tiền đề đầu tiên: Khi giả định rằng “có một chúng sinh hữu tình riêng lẻ…”, chúng ta đang bóp méo thực tại thực sự. Điều đó hàm ý rằng có một “linh hồn” hoặc “cái tôi”. Để gán một bản sắc tuyệt đối, trong đó phải có một điều gì đó không thay đổi.

  • Now, let us discuss HOW the Buddha explained that the above premise is incorrect.

Bây giờ, chúng ta hãy thảo luận Đức Phật đã giải thích NHƯ THẾ NÀO rằng tiền đề trên là không chính xác.

  • At the time of the Buddha, many believed in a “ātma” or a “soul” or a “self.” When asked what is a “person” is unique to give that absolute identity, some said it was one’s body (rūpa). Others said either one’s feelings (vedanā), one’s perceptions (saññā), one’s actions (saṅkhāra), one’s thoughts (viññāṇa), or some combinations of the above five. However, we are not talking about pañcakkhandha here, i.e., not rūpakkhandha etc. I will write a series of posts later to clarify the difference.

Vào thời Đức Phật, nhiều người tin vào một “ātma”, hay một “linh hồn”, hoặc một “cái tôi”. Khi được hỏi điều gì ở một “con người” là độc nhất để tạo nên bản sắc tuyệt đối ấy, một số người nói đó là thân thể của người ấy (rūpa). Những người khác nói đó là cảm thọ (vedanā), nhận thức (saññā), hành động (saṅkhāra), ý nghĩ (viññāṇa), hoặc một số sự kết hợp của năm điều trên. Tuy nhiên, ở đây chúng ta không nói về pañcakkhandha, tức không phải rūpakkhandha, v.v. Sau này, tôi sẽ viết một loạt bài để làm rõ sự khác biệt.

  • There is nothing else that can be called “one’s own.”

Không có điều gì khác có thể được gọi là “của riêng mình”.

  1. The Buddha explained in detail why none of the above remains the same in a “given person.” Let us take a simple example to understand the basic idea. Let us consider person A when entering and leaving high school.

Đức Phật đã giải thích chi tiết vì sao không điều nào trong các điều trên vẫn giữ nguyên trong một “người nhất định”. Hãy lấy một ví dụ đơn giản để hiểu ý tưởng căn bản. Hãy xét người A khi bắt đầu vào trung học và khi rời khỏi trung học.

  • Did any of the five categories (rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa) remain the same at those two instances of time, several years apart? Person A would have grown and will not have the same body. At the time of his leaving high school, most of his primary thoughts (vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa) are on getting a job or entering a university. Those would be very different from the time he entered high school.

Có bất kỳ loại nào trong năm loại (rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa) vẫn giữ nguyên tại hai thời điểm ấy, cách nhau vài năm hay không? Người A đã lớn lên và sẽ không còn cùng một thân thể như trước. Vào thời điểm rời khỏi trung học, phần lớn những ý nghĩ chính của người ấy (vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa) là về việc tìm việc làm hoặc vào đại học. Những điều đó sẽ rất khác so với thời điểm người ấy mới vào trung học.

  1. Now we can reduce the time interval to the end of his first year at high school. All of the above arguments still hold. “He” would have changed in all five of the above characteristics that define “him.”

Bây giờ, chúng ta có thể rút ngắn khoảng thời gian xuống đến cuối năm đầu tiên của người ấy ở trung học. Tất cả các lập luận nêu trên vẫn còn đúng. “Người ấy” đã thay đổi ở cả năm đặc tính nêu trên vốn dùng để định nghĩa “người ấy”.

  • We can keep reducing the time interval for that person. When we think about this carefully, we can see that even his physical body would have changed a little by the time he got to the school from home. Of course, all his “metal properties” keep changing moment-to-moment.

Chúng ta có thể tiếp tục rút ngắn khoảng thời gian đối với người ấy. Khi suy xét điều này một cách cẩn thận, chúng ta có thể thấy rằng ngay cả thân thể vật lý của người ấy cũng đã thay đổi đôi chút từ lúc rời nhà đến khi đến trường. Dĩ nhiên, tất cả các “thuộc tính tinh thần” của người ấy liên tục thay đổi trong từng khoảnh khắc.

  • To see a “significant change” over a long period, we need to look at time intervals several months apart. But when we keep narrowing down the time interval, we can see that all five characteristics of that person keep changing even moment-to-moment.

Để thấy một “sự thay đổi đáng kể” trong một khoảng thời gian dài, chúng ta cần xem xét các khoảng thời gian cách nhau vài tháng. Nhưng khi tiếp tục thu hẹp khoảng thời gian, chúng ta có thể thấy rằng cả năm đặc tính của người ấy vẫn liên tục thay đổi, ngay cả trong từng khoảnh khắc.

  • When a person enters a room, walks to the other side, and leaves the room through the back door, is it the “same person” who left? Which of the above five characteristics would have remained the same?

Khi một người bước vào một căn phòng, đi sang phía bên kia và rời khỏi phòng qua cửa sau, liệu người rời đi có phải là “cùng một người” hay không? Đặc tính nào trong năm đặc tính nêu trên vẫn còn giữ nguyên?

  • Once we start contemplating it, it is easy to see that all four of our mental characteristics keep changing moment-to-moment. It is a bit harder to “see” that our bodies change moment-to-moment, but the above argument logically extends to smaller and smaller time intervals. That is why it is called “seeing with wisdom.”

Một khi bắt đầu quán xét điều đó, chúng ta dễ dàng thấy rằng cả bốn đặc tính tinh thần của mình liên tục thay đổi trong từng khoảnh khắc. Việc “thấy” thân thể của chúng ta thay đổi trong từng khoảnh khắc có phần khó hơn, nhưng lập luận trên về mặt logic vẫn có thể được mở rộng đến những khoảng thời gian ngày càng nhỏ hơn. Đó là lý do điều này được gọi là “thấy bằng trí tuệ”.

  • Furthermore, modern science indeed shows how fast our bodies change. Every few months, most cells in our bodies get completely REPLACED. We have a “new body” every year!

Hơn nữa, khoa học hiện đại thật sự cho thấy thân thể chúng ta thay đổi nhanh đến mức nào. Cứ sau vài tháng, phần lớn các tế bào trong thân thể chúng ta được THAY THẾ hoàn toàn. Mỗi năm, chúng ta có một “thân thể mới”!

Tuy nhiên, điều này KHÔNG giống với việc nói rằng TỪNG suddhaṭṭhaka RIÊNG LẺ, tức đơn vị vật chất nhỏ nhất, trong một thân thể đều được tái tạo trong từng khoảnh khắc. Xem “Does any Object (Rūpa) Last only 17 Thought Moments?.” Tuy vậy, ít nhất MỘT SỐ TẾ BÀO trong một thân thể gồm hàng nghìn tỷ tế bào sẽ thay đổi ngay cả trong từng khoảnh khắc. Vui lòng đọc lại và hiểu sự khác biệt rất lớn này. Ngoài ra, xem “Human Life – A Mental Base (Gandhabba) and a Material Base (Cell).”

  • This way of “seeing” with wisdom (instead of “seeing” with the eyes) is what the Buddha called “cakkhuṁ udapādi..” or “seeing with dhamma eye…” Unless we do this, when we look at a person, we automatically get the perception (saññā) of a “non-changing self,” say John Smith.

Cách “thấy” bằng trí tuệ này, thay vì “thấy” bằng mắt, là điều Đức Phật gọi là “cakkhuṁ udapādi..”, hay “thấy bằng con mắt dhamma…” Nếu không làm như vậy, khi nhìn một người, chúng ta tự động có nhận thức (saññā) về một “cái tôi không thay đổi”, chẳng hạn John Smith.

  1. We assign a name to a person and talk about, say, a “John Smith.” But we can see there was nothing common about John Smith at various points in his life. A newborn baby looks different when grown to be a young person; with more time, the older adult will appear very different.

Chúng ta gán một cái tên cho một người và nói về, chẳng hạn, một “John Smith”. Nhưng chúng ta có thể thấy rằng không có điều gì chung bất biến về John Smith ở các thời điểm khác nhau trong đời. Một em bé sơ sinh trông khác khi lớn lên thành một người trẻ; theo thời gian lâu hơn nữa, người trưởng thành lớn tuổi sẽ có vẻ ngoài rất khác.

  • However, we also should not go to the other extreme and say that “there is no such person called John Smith.” How can we say that, either? We can talk to John Smith and see him actively engaging in various activities, etc. That is the other extreme of “no-soul” or “no-self.”

Tuy nhiên, chúng ta cũng không nên đi sang thái cực còn lại và nói rằng “không có người nào tên là John Smith”. Làm sao chúng ta có thể nói như vậy được? Chúng ta có thể nói chuyện với John Smith và thấy người ấy đang tích cực tham gia vào nhiều hoạt động khác nhau, v.v. Đó là thái cực còn lại của “không có linh hồn” hoặc “không có cái tôi”.

  • That is why the Buddha rejected both “self” and “no-self” as reality.

Đó là lý do Đức Phật bác bỏ cả “cái tôi” lẫn “không có cái tôi” như là thực tại.

  • We need to use the terminology of a person named John Smith to be able to communicate. Even the Buddha talked about “his previous lives.” But we must remember that there is nothing to be called an “unchanging person.”

Chúng ta cần sử dụng cách gọi về một người tên là John Smith để có thể giao tiếp. Ngay cả Đức Phật cũng nói về “các kiếp trước của Ngài”. Nhưng chúng ta phải nhớ rằng không có điều gì có thể được gọi là một “con người không thay đổi”.

  • A “person” can acquire a “new identity” within moments. We have talked about several people who attained Arahanthood within a few minutes. Even these days, we have heard about people who have drastically changed their character within a few months. Of course, we can gain or lose significant weight in a month and change our appearance.

Một “con người” có thể có được một “bản sắc mới” chỉ trong vài khoảnh khắc. Chúng ta đã nói về một số người đạt quả vị Arahant chỉ trong vài phút. Ngay cả ngày nay, chúng ta cũng từng nghe về những người thay đổi tính cách một cách mạnh mẽ chỉ trong vài tháng. Dĩ nhiên, chúng ta có thể tăng hoặc giảm cân đáng kể trong một tháng và thay đổi ngoại hình của mình.

  1. The absolute truth (paramattha) is that all our mental phenomena CAN change moment-to-moment. Some of this mental activity arise due to avijjā and can lead to significant changes even in real-time; see, “Idappaccayatā Paṭicca Samuppāda.”

Chân lý tuyệt đối (paramattha) là tất cả các hiện tượng tinh thần của chúng ta CÓ THỂ thay đổi trong từng khoảnh khắc. Một phần hoạt động tinh thần này phát sinh do avijjā và có thể dẫn đến những thay đổi đáng kể ngay trong thời gian thực; xem “Idappaccayatā Paṭicca Samuppāda.”

  • While using conventional terminology (vohāra), we need to keep in mind that the absolute reality (paramattha) is that the “state of existence” changes moment-to-moment.

Khi sử dụng thuật ngữ quy ước (vohāra), chúng ta cần ghi nhớ rằng thực tại tuyệt đối (paramattha) là “trạng thái tồn tại” thay đổi trong từng khoảnh khắc.

  • Our physical bodies (and any material form or a saṅkhata) change with time. Some change fast (a fruit fly lives a few days; thus, it goes from birth to ripe age to being dead in a few days), but others change slower (a tortoise lives about 200 years).

Thân thể vật lý của chúng ta, cũng như bất kỳ dạng vật chất nào hoặc một saṅkhata, đều thay đổi theo thời gian. Một số thay đổi nhanh, chẳng hạn ruồi giấm chỉ sống vài ngày; vì vậy, nó đi từ lúc sinh ra đến khi trưởng thành rồi chết chỉ trong vài ngày. Nhưng những dạng khác thay đổi chậm hơn, chẳng hạn rùa sống khoảng 200 năm.

  1. Thus “a person,” in absolute reality, CAN change for better or worse even moment-to-moment, according to Paṭicca Samuppāda.

Vì vậy, trong thực tại tuyệt đối, “một con người” CÓ THỂ thay đổi theo hướng tốt hơn hoặc xấu hơn ngay cả trong từng khoảnh khắc, theo Paṭicca Samuppāda.

  • A kusala Paṭicca Samuppāda cycle starts with “kusala-mūla paccayā saṅkhāra”; see, “Kusala-Mūla Paṭicca Samuppāda.”

Một chu trình kusala Paṭicca Samuppāda bắt đầu với “kusala-mūla paccayā saṅkhāra”; xem “Kusala-Mūla Paṭicca Samuppāda.”

  • An Akusala-Mūla Paṭicca Samuppāda cycle starts with “avijjā paccayā saṅkhāra”; see, “Akusala-Mūla Paṭicca Samuppāda” and “Idappaccayatā Paṭicca Samuppāda.”

Một chu trình Akusala-Mūla Paṭicca Samuppāda bắt đầu với “avijjā paccayā saṅkhāra”; xem “Akusala-Mūla Paṭicca Samuppāda” và “Idappaccayatā Paṭicca Samuppāda.”

  • But most of the time, we do things that are neither kusala nor akusala.
    Nhưng phần lớn thời gian, chúng ta làm những việc không thuộc kusala cũng không thuộc akusala.
  • Thus avijjā is not there ALL THE TIME, even for a normal human being. Avijjā is triggered when a desirable/undesirable sense input tempts one.

Vì vậy, avijjā không hiện diện MỌI LÚC, ngay cả đối với một người bình thường. Avijjā được kích hoạt khi một đầu vào giác quan đáng ưa hoặc không đáng ưa cám dỗ một người.

  1. Now we can address the second comment. Yes. The avijjā anusaya is there with anyone who has not attained the Arahant stage of Nibbāna. But not all thoughts (citta) arise due to avijjā, and there are many levels of avijjā when it appears.

Bây giờ, chúng ta có thể bàn đến nhận xét thứ hai. Đúng vậy. Avijjā anusaya vẫn tồn tại nơi bất kỳ ai chưa đạt đến giai đoạn Arahant của Nibbāna. Nhưng không phải tất cả các ý nghĩ (citta) đều phát sinh do avijjā, và khi avijjā xuất hiện, nó có nhiều mức độ khác nhau.

  • Anusaya means our cravings and habits (that we have acquired through avijjā) that lie underneath the surface, waiting for a trigger to surface.

Anusaya có nghĩa là những tham ái và thói quen của chúng ta, những thứ chúng ta đã tích lũy thông qua avijjā, nằm ẩn dưới bề mặt và chờ một tác nhân kích hoạt để trồi lên.

  • Thus avijjā itself is not something that is there all the time. An average human being acts without avijjā most of the time. Only when one does something with greed, dislike, or without a full understanding of the situation does one take action with avijjā.

Vì vậy, bản thân avijjā không phải là thứ luôn luôn hiện diện. Phần lớn thời gian, một người bình thường hành động mà không có avijjā. Chỉ khi một người làm điều gì đó với lòng tham, sự không ưa, hoặc không hiểu đầy đủ tình huống, người ấy mới hành động với avijjā.

Avijjā được kích hoạt bởi một đầu vào giác quan làm tâm chúng ta hài lòng hoặc không hài lòng. Liệu một “tác nhân kích hoạt” nhất định có khơi dậy avijjā hay không sẽ tùy thuộc vào gati (gathi) và anusaya của một người; xem “Āsava, Anusaya, and Gati (Gathi),” “Sansāric Habits, Character (Gati), and Cravings (Āsava),” và “Gati to Bhava to Jāti – Ours to Control.”

  • Thus it is not correct to say that an average human is an entity with avijjā. There is no such “fixed living being,” i.e., one with “self.” The only things associated with “a person” are his/her gati and anusaya; these keep changing too.

Vì vậy, không đúng khi nói rằng một người bình thường là một thực thể có avijjā. Không có một “chúng sinh cố định” như vậy, tức một chúng sinh có “cái tôi”. Những điều duy nhất gắn với “một con người” là gati và anusaya của người ấy; những điều này cũng liên tục thay đổi.

  1. Even when avijjā arises, it can occur at many levels ranging from moha (totally covered mind) to not knowing the Four Noble Truths. In that latter case, one may do moral acts (puññābhi saṅkhāra) but expect meritorious results. Here also, the Akusala-Mūla PS cycle operates but will lead to good births within the 31 realms.

Ngay cả khi avijjā phát sinh, nó có thể xuất hiện ở nhiều mức độ, từ moha, tức tâm bị che phủ hoàn toàn, cho đến việc không hiểu Bốn Chân lý Cao quý. Trong trường hợp sau, một người có thể thực hiện các hành vi thiện lành (puññābhi saṅkhāra) nhưng mong đợi các kết quả phước báu. Ở đây cũng vậy, chu trình Akusala-Mūla PS vận hành nhưng sẽ dẫn đến những lần tái sinh tốt trong 31 cõi.

  • The kusala-mūla PS cycle operates only when one acts meritoriously without any future expectations in return, i.e., without avijjā. That happens when one becomes an Ariya or a Noble Person. An Ariya knows that it is unfruitful to strive for anything in this world. An Ariya below the Arahant stage may act with avijjā at lower levels (i.e., would not have moha).

Chu trình kusala-mūla PS chỉ vận hành khi một người hành động thiện lành mà không có bất kỳ kỳ vọng nào trong tương lai để đổi lại, tức không có avijjā. Điều đó xảy ra khi một người trở thành Ariya, hay một Bậc Cao quý. Một Ariya biết rằng nỗ lực đạt bất kỳ điều gì trong thế giới này đều không mang lại kết quả thật sự. Một Ariya chưa đạt giai đoạn Arahant có thể hành động với avijjā ở các mức độ thấp hơn, tức không có moha.

  • But in most cases, we disregard what we see, hear, etc. Unless one becomes interested in something, avijjā does not arise.

Nhưng trong phần lớn trường hợp, chúng ta bỏ qua những gì mình thấy, nghe, v.v.

Trừ khi một người trở nên quan tâm đến điều gì đó, avijjā không phát sinh.

  • Thus avijjā is something that is not there all the time for any person. The avijjā anusaya gets triggered by sensory input.

Vì vậy, avijjā là thứ không luôn luôn hiện diện nơi bất kỳ người nào. Avijjā anusaya được kích hoạt bởi đầu vào giác quan.

  1. Getting back to the first comment, instead of saying either “a person exists” or “a person does not exist,” the Buddha said that a living being exists moment-to-moment. We cannot deny that a person exists; but there is nothing absolute about “a person.” Instead, “a person” continually changes; we conventionally call a person “John Smith,” etc.

Quay lại nhận xét thứ nhất, thay vì nói rằng “một con người tồn tại” hoặc “một con người không tồn tại”, Đức Phật dạy rằng một chúng sinh tồn tại trong từng khoảnh khắc. Chúng ta không thể phủ nhận rằng một con người tồn tại; nhưng không có điều gì tuyệt đối về “một con người”. Thay vào đó, “một con người” liên tục thay đổi; theo quy ước, chúng ta gọi một người là “John Smith”, v.v.

  • Another way to say the same thing is to say that “a living being” exists in a given state until the cause (and conditions) that give rise to that existence exist. Once root causes are changed, that existence will change to a new one. For example, if a human starts doing things that animals usually do, then that person will likely get an animal birth after death.

Một cách khác để diễn đạt cùng điều này là nói rằng “một chúng sinh” tồn tại trong một trạng thái nhất định chừng nào nhân và các điều kiện làm phát sinh sự tồn tại ấy còn hiện hữu. Một khi các căn nguyên thay đổi, sự tồn tại ấy sẽ thay đổi sang một trạng thái mới. Chẳng hạn, nếu một con người bắt đầu làm những việc mà động vật thường làm, thì người ấy có khả năng sẽ tái sinh làm động vật sau khi chết.

  1. We can get more insight into both comments by considering what happens when one attains Arahanthood.

Chúng ta có thể hiểu sâu hơn cả hai nhận xét trên bằng cách xem điều gì xảy ra khi một người chứng đắc quả vị Arahant.

  • One attains the Arahanthood when one loses avijjā anusaya; see the links in #7. When that happens, avijjā will not get triggered by ANY sense input. There is no “upādāna” for any likes/dislikes. Thus at death, there in no “sama uppada” (birth of similar characteristics) corresponding to “paṭicca” (whatever one willingly attaches to).

Một người chứng đắc quả vị Arahant khi đã đoạn trừ avijjā anusaya; xem các liên kết ở mục #7. Khi điều đó xảy ra, avijjā sẽ không còn bị kích hoạt bởi BẤT KỲ đối tượng giác quan nào. Không còn “upādāna” đối với bất kỳ sự ưa thích hay không ưa thích nào. Vì vậy, khi chết sẽ không còn “sama uppada” (sự sinh khởi của các đặc tính tương đồng) tương ứng với “paṭicca” (bất cứ điều gì mà một người tự nguyện bám chấp vào).

  • But the kammic energy that fueled the present life is still there. So, just a rock thrown by someone will stay up until the energy given to it is exhausted, and the Arahant will live until the kammic energy for his/her life is exhausted. Still, he/she will not be tempted by any sensory input, since there is no āsava/anusaya left.

Tuy nhiên, năng lượng kamma duy trì đời sống hiện tại vẫn còn. Cũng giống như một hòn đá được ném lên sẽ tiếp tục bay cho đến khi năng lượng truyền cho nó cạn kiệt, một vị Arahant cũng sẽ tiếp tục sống cho đến khi năng lượng kamma của đời sống ấy chấm dứt. Dù vậy, vị ấy sẽ không còn bị bất kỳ đối tượng giác quan nào cám dỗ, vì không còn āsava/anusaya nữa.

  • An Arahant will experience all sense inputs just like any other human being but will not generate any likes/dislikes. And since he/she is likely to have many kamma vipāka left, he/she could also experience pains and aches or even worse. The Buddha himself suffered from some ailments, and Ven. Mahā Moggallāna was beaten to death.

Một vị Arahant vẫn trải nghiệm mọi đối tượng giác quan như bất kỳ con người nào khác, nhưng sẽ không khởi sinh bất kỳ sự ưa thích hay không ưa thích nào. Hơn nữa, vì vị ấy vẫn có thể còn nhiều kamma vipāka chưa trổ quả, nên vẫn có thể chịu đau nhức hoặc thậm chí những khổ đau nặng nề hơn. Chính Đức Phật cũng từng mắc một số bệnh, và Tôn giả Mahā Moggallāna đã bị đánh đến chết.

  • It is the FUTURE SUFFERING that is removed at the Arahant stage. Since there is no rebirth, there is no future suffering. The mind is forever released from the material body that CAN AND WILL impart suffering to those who remain in the saṁsāra, the cycle of rebirths.

Điều được đoạn trừ ở giai đoạn Arahant chính là KHỔ ĐAU TRONG TƯƠNG LAI. Vì không còn tái sinh nên cũng không còn khổ đau trong tương lai. Tâm được giải thoát vĩnh viễn khỏi thân vật chất – thứ CÓ THỂ và CHẮC CHẮN sẽ mang đến khổ đau cho những ai còn trôi lăn trong saṁsāra, vòng luân hồi tái sinh.