Saṅkhāra – Life is a Bundle of Saṅkhāra / Saṅkhāra – Đời sống Là một bó Saṅkhāra

Revised November 26, 2017

Sửa ngày 26/11/2017

In the previous introductory post, “What is “Saŋ”? Meaning os sansāra (or saṁsāra),” we introduced the term “saṅkhāra”, and in the next post saṅkhāra was discussed in somewhat technical terms. Since it is such an important term, in this post I will discuss it in a bit more detail.

Trong bài dẫn nhập trước “What is ‘Saŋ’? Meaning os sansāra (or saṁsāra)”, chúng ta đã giới thiệu thuật ngữ “saṅkhāra”, và ở bài tiếp theo saṅkhāra được bàn ở mức kỹ thuật hơn. Vì đây là thuật ngữ rất quan trọng, trong bài này tôi sẽ trình bày chi tiết hơn.

1. Buddha Dhamma is based on the fact that all “saṅkhāra” are done in vain: “sabbe saṅkhāra aniccā.”

Dhamma của Đức Phật đặt nền trên sự thật rằng mọi “saṅkhāra” đều làm trong vô ích: “sabbe saṅkhāra aniccā”.

• As we saw in the previous post, saṅkhāra (“saŋ” + “kāra” or actions; සන් + කාර in Sinhala) are anything (thought, speech, bodily actions) done while living in “this world” of 31 realms. This includes breathing, walking, or thinking about the chores for the day.

Như đã thấy ở bài trước, saṅkhāra (“saŋ” + “kāra” nghĩa là hành động; සන් + කාර trong Sinhala) là bất kỳ (ý nghĩ, lời nói, hành vi thân) nào được thực hiện khi sống trong “thế giới” 31 cõi này. Bao gồm thở, đi lại hay suy nghĩ về việc vặt trong ngày.

• All saṅkhāra arise in the mind. We cannot utter a word or lift a finger without generating saṅkhāra in the mind. It happens very fast, so it feels like we just speak or do things; see, “Saṅkhāra – What It Really Means” and “Difference Between Dhammā and Saṅkhāra.”

Mọi saṅkhāra đều khởi từ tâm. Ta không thể thốt lời hay nhấc một ngón tay nếu không khởi saṅkhāra trong tâm. Điều đó diễn ra rất nhanh nên ta có cảm giác chỉ là mình nói hay làm; xem “Saṅkhāra – What It Really Means” và “Difference Between Dhammā and Saṅkhāra”.

2. So, all saṅkhāra involve thinking (some could be manifested as speech or bodily actions), but some actions like breathing happens without CONSCIOUS thinking. Those are just saṅkhāra that do not have kammic

Như vậy, mọi saṅkhāra đều dính tới tư duy (một số biểu hiện thành lời nói hay hành động thân), nhưng vài hành vi như thở diễn ra mà không cần suy nghĩ CÓ Ý THỨC. Đó chỉ là các saṅkhāra không có hệ quả kamma.

• However, saṅkhāra become abhisaṅkhāra when they involve conscious thinking with lobha, dosa, moha (or alobha, adosa, amoha) coming to play roles. Those abhisaṅkhāra have bad (or good) kammic

Tuy nhiên, saṅkhāra trở thành abhisaṅkhāra khi có suy nghĩ có ý thức với lobha, dosa, moha (hoặc alobha, adosa, amoha) tham dự. Những abhisaṅkhāra ấy có hệ quả kamma xấu (hoặc tốt).

• Thus even an Arahant keeps doing saṅkhāra until death. But an Arahant does not do abhisaṅkhāra, a “stronger version” of saṅkhāra that will lead to accumulating mental energy (kamma) for future repercussions (kamma vipāka) until that kammic energy is exhausted.

Vì thế, ngay cả một vị Arahant vẫn làm saṅkhāra cho đến khi mệnh chung. Nhưng Arahant không làm abhisaṅkhāra—“phiên bản mạnh hơn” của saṅkhāra—vốn dẫn đến tích lũy năng lượng tâm (kamma) cho các hệ quả về sau (kamma vipāka) cho đến khi năng lượng kamma ấy cạn.

• In order for a saṅkhāra to become an abhisaṅkhāra, one of the six root causes (greed, hate, ignorance, generosity, kindness, wisdom) need to be involved.

Để một saṅkhāra trở thành một abhisaṅkhāra, cần có một trong sáu nguyên nhân gốc (tham, sân, si; rộng lượng, tử tế, trí tuệ) tham dự.

3. If the “bad roots” of greed, hate, and ignorance are involved, then those thoughts, speech, actions will create kamma bīja (or energy seeds) that either lead to bad outcomes during a life or to rebirth in the lowest four realms (apāyā). These are apuññābhisaṅkhāra (“apuñña” + “abhisaṅkhāra” where “apuñña” means non-meritorious).

Nếu các “căn gốc xấu” là tham, sân và si tham dự, thì các ý nghĩ, lời nói, hành động ấy sẽ tạo kamma bīja (hay hạt giống năng lượng) dẫn tới kết quả xấu trong đời này hoặc tái sinh vào bốn cõi thấp nhất (apāyā). Đó là apuññābhisaṅkhāra (“apuñña” + “abhisaṅkhāra”, trong đó “apuñña” nghĩa là bất thiện/không có phước đức).

• On the other hand, abhisaṅkhāra done with the “good roots” of generosity, kindness, wisdom either lead to good outcomes during a life or to rebirth in the realms at or above the human realm. These are puññābhisaṅkhāra (“puñña” + “abhisaṅkhāra” where “puñña” means meritorious).

Ngược lại, abhisaṅkhāra được làm với các “căn gốc tốt” là rộng lượng, tử tế, trí tuệ sẽ đưa đến kết quả lành trong đời hoặc tái sinh vào các cõi bằng hoặc cao hơn cõi người. Đó là puññābhisaṅkhāra (“puñña” + “abhisaṅkhāra”, trong đó “puñña” nghĩa là có phước đức/thiện).

• If no roots are involved, they are just saṅkhāra, and their kamma seeds are duds; there is no energy in them. Basically one can say, saṅkhāra (that are not abhisaṅkhāra) do not generate kamma

Nếu không có căn gốc nào tham dự, chúng chỉ là saṅkhāra và các hạt giống kamma của chúng là “lép”; không có năng lượng trong đó. Nói gọn, các saṅkhāra (không phải abhisaṅkhāra) không tạo hạt giống kamma.

4. Let us take some examples. When we see someone is walking with a knife in hand, we cannot come to a conclusion about what kind of saṅkhāra is that person is generating.

Lấy vài ví dụ. Khi thấy ai đó đang đi và cầm con dao trong tay, ta không thể kết luận người ấy đang tạo loại saṅkhāra nào.

• He may be just taking the knife from one place to another, in which case, it is just saṅkhāra.

Người ấy có thể chỉ đang mang dao từ chỗ này sang chỗ khác; khi đó chỉ là saṅkhāra.

• If he is planning to stab someone, then he is generating apuññābhisaṅkhāra.

Nếu đang có kế hoạch đâm ai đó, thì người ấy đang tạo apuññābhisaṅkhāra.

• If he is planning to rescue an animal who got entangled in a trap, then he is generating puññābhisaṅkhāra.

Nếu đang định cứu một con vật bị mắc bẫy, thì người ấy đang tạo puññābhisaṅkhāra.

• In any type of speech or bodily action, what really matters is the INTENTION behind the speech or action.

Trong mọi loại lời nói hay hành động thân, điều thực sự quan trọng là Ý ĐỊNH đứng phía sau lời nói hay hành động ấy.

5. In another example, we may see two people have built and donated two hospitals for the poor. Even though both seem to be “good actions”, we cannot say both had puññābhisaṅkhāra. One could have had an ulterior motive of getting elected in an upcoming election, rather than thoughts of loving kindness for poor people. In that case, he would be generating mostly apuññābhisaṅkhāra, even though there may be some puññābhisaṅkhāra involved too.

Ở ví dụ khác, có hai người xây và hiến tặng hai bệnh viện cho người nghèo. Dù cả hai đều có vẻ là “hành động tốt”, ta không thể nói cả hai đều có puññābhisaṅkhāra. Một người có thể có động cơ ẩn là giành phiếu trong kỳ bầu cử sắp tới, chứ không phải tâm từ với người nghèo. Khi đó, người ấy chủ yếu tạo apuññābhisaṅkhāra, dù có thể vẫn có chút puññābhisaṅkhāra.

• This is why sorting out kamma is impossible for anyone but a Buddha. Some of our actions could involve both kinds of abhisaṅkhāra. For example, if we see a bird digging up a worm and chase the bird away, we would have done both kinds of abhisaṅkhāra: Saving the life of the worm is a puññābhisaṅkhāra, but we also did an apuññābhisaṅkhāra because we denied the bird of its meal. Both types of abhisaṅkhāra can bear fruits (vipāka) in the future.

Vì thế, phân định kamma là điều không ai ngoài một vị Phật có thể làm. Một số hành động của ta có thể bao hàm cả hai loại abhisaṅkhāra. Ví dụ, thấy chim mổ được con trùn và ta xua chim đi, ta đã làm cả hai loại: cứu mạng con trùn là puññābhisaṅkhāra, nhưng cũng là apuññābhisaṅkhāra vì đã tước bữa ăn của con chim. Cả hai loại abhisaṅkhāra ấy đều có thể trổ quả (vipāka) về sau.

6. There is this famous “trolley problem” in ethics, where one could save five people from death by sacrificing the life of a single person; see, WebLink: WIKI: Trolley problem

Có “bài toán xe điện” nổi tiếng trong đạo đức học, trong đó người ta có thể cứu năm người khỏi chết bằng cách hy sinh mạng sống của một người; xem WebLink: WIKI: Trolley problem

This “thought experiment” has been debated for many years. We can make the following observations based on Buddha Dhamma:

“Thí nghiệm tư duy” này đã được tranh luận nhiều năm. Dựa trên Dhamma của Đức Phật, có thể ghi nhận như sau:

• If one decides to take action (i.e., save five by sacrificing one), then one will acquire “good kamma” for saving the five lives, and “bad kamma” for killing the other person. Both types can bear fruits in the future.

Nếu quyết định ra tay (tức cứu năm người bằng cách hy sinh một người), thì sẽ tích lũy “kamma tốt” vì cứu năm mạng, và “kamma xấu” vì giết người kia. Cả hai loại đều có thể trổ quả về sau.

• But it goes even deeper. What if the person that we sacrificed was an Arahant or at least a Sotāpanna, and the other five were normal people or even criminals? Then we would have acquired much more bad kamma than good kamma.

Nhưng còn sâu hơn: nếu người bị hy sinh là một Arahant hoặc ít nhất là Sotāpanna, còn năm người kia chỉ là người thường hay thậm chí tội phạm? Khi ấy, ta sẽ tạo nhiều kamma xấu hơn kamma tốt rất nhiều.

7. When someone is talking or doing some bodily action, we can at least try to guess what kind of saṅkhāra are involved. But if a person is just sitting down quietly, he/she could be generating any kind of saṅkhāra ranging from just thinking about whether or not to go out for a walk (just saṅkhāra) to planning a murder (worst kind of apuññābhisaṅkhāra).

Khi ai đó đang nói hay làm điều gì, ta còn có thể đoán loại saṅkhāra nào đang tham dự. Nhưng nếu một người chỉ ngồi yên lặng, họ có thể đang tạo bất kỳ loại saṅkhāra nào: từ suy nghĩ xem có ra ngoài đi dạo không (chỉ là saṅkhāra) cho đến lập kế hoạch giết người (loại apuññābhisaṅkhāra tệ hại nhất).

• We generate more abhisaṅkhāra via thinking than via speech or actions.

Chúng ta tạo abhisaṅkhāra qua suy nghĩ nhiều hơn là qua lời nói hay hành động.

• When we have disagreement with other people, we normally do not hit the person or even refrain from saying anything. But depending on the purity of our minds, we may be generating a little to unimaginable amounts of apuññābhisaṅkhāra. This is a key factors that most people tend to disregard.

Khi bất đồng với người khác, thường thì ta không đánh họ, thậm chí nhịn không nói gì. Nhưng tùy độ thanh tịnh của tâm, ta có thể đang tạo từ ít cho tới vô số apuññābhisaṅkhāra. Đây là yếu tố then chốt mà đa số người hay xem nhẹ.

• If someone’s outward actions/speech seem to be “disciplined”, we automatically assume that he/she is a good person; and the person may be trying to fool himself/herself by displaying that outward appearance. But if the mind is impure, there could be a lot of hateful/greedy thoughts in that mind. Whether or not any verbal or bodily actions are committed, those thoughts still accumulate kamma

Nếu hành vi/lời nói bề ngoài của ai đó có vẻ “có kỷ luật”, ta dễ mặc định họ là người tốt; bản thân họ cũng có thể tự đánh lừa mình bằng bề ngoài ấy. Nhưng nếu tâm không trong sạch, trong đó có thể đầy các ý nghĩ sân/tham. Dù có hay không phát sinh lời nói hay hành động, những ý nghĩ ấy vẫn tích lũy hạt giống kamma.

8. Therefore, it is utterly useless to judge other people. Each person has true awareness AND control only over one’s own thoughts, speech, actions, which are ultimately based on the intentions.

Vì vậy, phán xét người khác là hoàn toàn vô ích. Mỗi người thật sự chỉ thực sự biết VÀ làm chủ được chính ý nghĩ, lời nói, hành động của mình mà rốt cuộc đều dựa trên các ý định.

• But we know exactly what our own intentions are. And that is what really matters. We may be able to fool a court of law by hiring a good lawyer, but we will have to reap the results of what we sow in the future at some point.

Còn ý định của chính mình thì ta biết rất rõ. Và đó mới là điều quyết định. Ta có thể qua mặt tòa án nhờ thuê luật sư giỏi, nhưng rồi cũng phải gặt quả do mình gieo trong tương lai vào một lúc nào đó.

9. This is the basis of ānāpāna meditation, to be aware of the types of saṅkhāra involved in a given action; see, “ What is Ānāpāna?”. If someone asks us to join in fishing trip, we need to think what kind of kamma will be associated with killing fish for our pleasure; this is the basic form of “kāyānupassanā.” Contemplate on any bodily action one is about to do and abstain from doing it if it involves apuññābhisaṅkhāra (in this case taking the lives of several fish for our pleasure).

Đây là nền tảng của thiền ānāpāna: hay biết các loại saṅkhāra tham dự trong một hành động; xem “7. What is Ānāpāna?”. Nếu ai rủ đi câu cá, ta cần nghĩ xem loại kamma nào gắn với việc giết cá vì niềm vui của mình; đây là hình thức căn bản của “kāyānupassanā”. Quán xét mọi hành động thân sắp làm và tránh làm nếu nó liên hệ apuññābhisaṅkhāra (trường hợp này là tước mạng nhiều con cá vì niềm vui của ta).

• Bodily actions are easier to prevent, because they take time and we have time to contemplate.

Hành động thân dễ ngăn hơn, vì chúng cần thời gian và ta có thì giờ để quán xét.

• Speech is a bit more tricky, because speech comes out faster than carrying out bodily action. Still one can stop oneself even after uttering a few sentences.

Lời nói khó hơn đôi chút, vì nó phát ra nhanh hơn hành động thân. Tuy vậy, ta vẫn có thể dừng lại ngay cả sau khi đã lỡ nói vài câu.

• Thoughts are the hardest, and that is why “cittānupassanā” comes after one has practiced “kāyānupassanā.”

Ý nghĩ là khó nhất, nên “cittānupassanā” chỉ thực hành vững khi đã thực hành “kāyānupassanā”.

10. If one wants to start doing ānāpāna meditation, one should first control one’s bodily actions, and the more one does it, the easier it becomes. And then it also becomes easier to control one speech. When both actions and speech are brought under control, one’s thoughts will be easier to control too.

Nếu muốn bắt đầu thực hành ānāpāna, trước hết hãy kiểm soát hành động thân; làm càng nhiều sẽ càng dễ. Rồi sẽ dễ kiểm soát lời nói. Khi thân và khẩu đều trong vòng kiểm soát, ý nghĩ cũng sẽ dễ kiểm soát hơn.

• Furthermore, willfully engaging in puññābhisaṅkhāra also helps to keep apuññābhisaṅkhāra at bay. By concentrating on meritorious deeds, one’s mind is automatically turned away from thinking about unmeritorious deeds.

Hơn nữa, cố ý làm puññābhisaṅkhāra cũng giúp đẩy lùi apuññābhisaṅkhāra. Chú tâm vào các việc phước đức thì tâm tự khắc rời xa các ý nghĩ bất thiện.

• This is why real Buddhist meditation is much more than just formal sitting meditation. The key is to purify the mind, and avoid defiling the mind at anytime. One could be doing the breath meditation for a lifetime, but may not get anywhere in purifying the mind.

Bởi vậy, thiền Phật giáo đích thực còn vượt xa hình thức ngồi thiền. Cốt lõi là thanh lọc tâm và tránh làm ô nhiễm tâm bất cứ lúc nào. Một người có thể một đời chỉ ngồi thiền hơi thở mà chẳng tiến bộ gì trong việc thanh lọc tâm.

• This is explained in detail and how to start practice in the “Living Dhamma” section. One does not even need to believe in rebirth in the beginning.

Điều này được giải thích chi tiết và cách thực hành  ở mục “Living Dhamma”. Lúc đầu một người thậm chí không cần tin vào tái sinh.

11. Nibbāna is attained not by abstaining from both puññābhisaṅkhāra and apuññābhisaṅkhāra as some suggest. On the way to Nibbāna, one needs to do puññābhisaṅkhāra AND also engage in learning Dhamma so that one could comprehend the true nature of all types of saṅkhāra, i.e., that all saṅkhāra are anicca, dukkha, anatta. This leads to the purification of the mind; just by doing puññābhisaṅkhāra is not enough to purify the mind.

Nibbāna không đạt được bằng cách kiêng cả puññābhisaṅkhāra lẫn apuññābhisaṅkhāra như có người gợi ý. Trên đường đến Nibbāna, cần làm puññābhisaṅkhāra VÀ học Dhamma để thấu hiểu bản chất thật của mọi loại saṅkhāra, tức mọi saṅkhāra đều là anicca, dukkha, anatta. Nhờ đó tâm được thanh lọc; chỉ làm puññābhisaṅkhāra thôi thì không đủ.

• Ultimately, just by doing puññābhisaṅkhāra is not enough to purify the mind. However, one MUST start there before being able to comprehend anicca, dukkha, anatta; see, “Living Dhamma.”

Sau cùng, chỉ làm puññābhisaṅkhāra thì không đủ để thanh lọc tâm. Tuy nhiên, PHẢI khởi đầu từ đó rồi mới có thể thấu hiểu anicca, dukkha, anatta; xem “Living Dhamma”.

• Next, “Difference Between Dhamma and Saṅkhāra”, ……….

Tiếp theo, “Difference Between Dhamma and Saṅkhāra”, ……….