Cuti and Marana – Related to Bhava and Jāti / Cuti và Maraṇa – Liên hệ với Bhava và Jāti

Dated 17/08/2022; revised 03/09/2024

Ngày 17/08/2022; Sửa 03/09/2024

Cuti is the end of a uppatti bhava, and maraṇa is the end of a jāti within a uppatti bhava. There can be many jātis (births) within a uppatti bhava for humans and animals.

Cuti là sự chấm dứt của một uppatti bhava, và maraṇa là sự chấm dứt của một jāti trong cùng một uppatti bhava. Có thể có nhiều jāti (lần sinh) trong một uppatti bhava đối với loài người và loài vật.

Introduction

Giới thiệu

  1. There can be many jātis within a uppatti bhava. See “Bhava and Jāti – States of Existence and Births Therein.” That holds particularly true for the human and animal realms. There usually is one jāti within uppatti bhava in the Deva and Brahma realms.

Có thể có nhiều jāti trong một uppatti bhava. Xem “Bhava and Jāti – States of Existence and Births Therein.” Điều này đặc biệt đúng với các cõi người và loài vật. Thông thường chỉ có một jāti trong một uppatti bhava ở các cõi Deva và Brahma.

  • An uppatti bhava starts at a paṭisandhi moment and ends at a cuti moment. For example, if a Deva dies and gets a “human existence (bhava),” the cuti of that Deva bhava is immediately followed by a paṭisandhi to grasp the human bhava.

Một uppatti bhava bắt đầu tại khoảnh khắc paṭisandhi và kết thúc tại khoảnh khắc cuti. Ví dụ, nếu một vị Deva chết và nhận một “sự tồn tại (bhava) làm người,” thì cuti của Deva bhava đó lập tức được nối tiếp bằng paṭisandhi để chấp giữ bhava làm người.

  • That human uppatti bhava can last many thousands of years. At the moment of paṭisandhi to the human bhava, only a manomaya kāya (human gandhabba) is born. That human gandhabba will get into many wombs during that time and be born with physical human bodies many times. A human baby’s birth (jāti) ends in physical death (maraṇa) within about 100 years.

Uppatti bhava của loài người có thể kéo dài hàng ngàn năm. Tại khoảnh khắc paṭisandhi vào bhava loài người, chỉ có một manomaya kāya (gandhabba của con người) được sinh. Gandhabba ấy sẽ đi vào nhiều tử cung trong khoảng thời gian đó và được sinh ra nhiều lần với các thân xác con người khác nhau. Sự sinh (jāti) của một đứa trẻ kết thúc bằng cái chết vật lý (maraṇa) trong khoảng 100 năm.

  • At the end of the human bhava, that human gandhabba’s life will end (cuti), and paṭisandhi to a new existence will occur unless that lifestream has attained the Arahant stage. Maraṇa (death of a physical body) usually does not end the human bhava. See Ref. 1 for details.

Khi bhava loài người chấm dứt, mạng sống của gandhabba loài người ấy sẽ chấm dứt (cuti), và paṭisandhi sang một sự tồn tại mới sẽ xảy ra trừ khi dòng sinh mệnh đó đã chứng đắc quả Arahant. Maraṇa (cái chết của thân vật lý) thường không chấm dứt bhava loài người. Xem Tham khảo 1 để biết chi tiết.

  • If the above is not clear, please ask questions at the forum. With that summary, we can now discuss the details.

Nếu phần trên chưa rõ, có thể nêu câu hỏi tại diễn đàn. Với phần tóm lược đó, giờ ta có thể đi vào chi tiết.

Bhava and Gati

Bhava và Gati

  1. The Buddha divided all existences into five main categories based on predominant gati. The “WebLink: suttacentral: Gati Sutta (AN 9.68)” lists those five main categories: Hell (niraya), the animal realm (tiracchāna), the hungry ghost realm (peta), humans (manussa), and Deva. Many suttas (including Dhammacakkappavattana Sutta) sometimes lump the Devās in the six Deva realms and Brahmās in 20 Brahma realms into one category as Devās.

Đức Phật phân chia mọi sự tồn tại thành năm nhóm chính dựa trên gati chi phối. “WebLink: suttacentral: Gati Sutta (AN 9.68)” liệt kê năm nhóm chính đó: Địa ngục (niraya), cõi súc sinh (tiracchāna), cõi ngạ quỷ (peta), loài người (manussa) và Deva. Nhiều sutta (kể cả Dhammacakkappavattana Sutta) đôi khi gộp các Devā trong sáu cõi Deva và các Brahmā trong 20 cõi Brahma vào cùng một nhóm là các Devā.

  • When a lifestream is in a specific existence, it will predominantly have the gati associated with that realm. While in Deva realms, that living being mainly displays “Deva gati.” For example, Devās in the lower six realms still crave sensual pleasures, i.e., kāma rāga. Brahmās in the higher 20 realms don’t have cravings for sensual pleasures. But neither will engage in akusala kamma during their life as Deva/Brahma.

Khi một dòng sinh mệnh ở trong một sự tồn tại nhất định, nó chủ yếu mang gati đặc trưng của cõi đó. Khi ở các cõi Deva, hữu tình chủ yếu biểu hiện “Deva gati.” Ví dụ, các Devā trong sáu cõi thấp vẫn còn khát ái dục, tức kāma rāga. Các Brahmā trong 20 cõi cao không còn dục ái. Nhưng cả hai đều không thực hiện akusala kamma trong thời gian tồn tại làm Deva/Brahma.

  • A lifestream in a niraya realm will have the gati of a “hell being.” During such an existence, no pleasant thoughts arise, for example, and mostly a painful and angry mindset persists. This bhava has dosa (extreme anger/hate) as the base; of course, moha is there too.

Một dòng sinh mệnh trong cõi niraya sẽ mang gati của “chúng sinh địa ngục.” Trong sự tồn tại ấy, không có tư tưởng dễ chịu nào khởi sinh, tâm chủ yếu là đau đớn và phẫn nộ. Bhava này lấy dosa (sân hận cực độ) làm nền; dĩ nhiên moha cũng có mặt.

  • In a hungry ghost (peta) realm, the mindset/gati will be that of one constantly in hunger pains. This gati is based on lobha (extreme greed) and moha.

Trong cõi ngạ quỷ (peta), tâm và gati là của kẻ luôn chịu đau khổ vì đói. Gati này dựa trên lobha (tham lam cực độ) và moha.

  • The animal realm has “all three defiled gati,” i.e., lobha, dosa, and moha.

Cõi súc sinh mang “cả ba gati ô nhiễm,” tức lobha, dosa và moha.

  1. Human (manussa) existence is unique in many ways.

Sự tồn tại loài người (manussa) có nhiều điểm đặc biệt.

  • A human can cultivate gati corresponding to any of the 31 realms, not just the primary five categories mentioned in the Gati Sutta.

Một con người có thể tu tập gati tương ứng với bất kỳ trong 31 cõi, không chỉ năm nhóm chính được đề cập trong Gati Sutta.

  • We can see some humans who behave like Devās: Some engage in giving, helping others, etc., and cultivate gati to be born in the six Deva realms. Others develop (anāriya/Ariya) jhāna corresponding to various Brahma realms and will be reborn in the corresponding Brahma realms.

Có thể thấy một số người cư xử giống như Devā: một số thực hành bố thí, giúp đỡ người khác, v.v., và tu tập gati dẫn đến sinh vào sáu cõi Deva. Một số khác phát triển jhāna (anāriya/Ariya) tương ứng với các cõi Brahma khác nhau và sẽ tái sinh vào đúng cõi Brahma tương ứng.

  • Some humans cultivate “apāyagāmi gati,” leading to birth in the niraya, peta, asura, and animal realms. Those who develop extreme anger/hate (and thus kill, rape, and abuse others) will be born in the niraya (hell). Some cultivate extremely greedy gati (and steal, take bribes, etc.) and become destined to the peta realms. An animal bhava has developed with both greed and hate. An animal bhava has a mixture of both. Since ignorance is also there, they will have all three “saŋ” (that is the root of the word “tirisan = three saŋs” for an animal in Sinhala.) See #3 of “Lobha, Dosa, Moha versus Rāga, Paṭigha, Avijjā.”

Một số người tu tập “apāyagāmi gati,” dẫn đến sinh vào các cõi niraya, peta, asura và cõi súc sinh. Những người phát triển sân hận/căm ghét cực độ (và vì thế giết hại, hiếp dâm, bạo hành người khác) sẽ sinh vào niraya (địa ngục). Một số khác tu tập gati tham lam cực độ (và trộm cắp, nhận hối lộ, v.v.) và trở thành kẻ hướng đến cõi peta. Một bhava súc sinh được hình thành bởi cả tham và sân. Một bhava súc sinh là sự pha trộn của cả hai. Vì vô minh cũng có mặt, chúng có cả ba “saŋ” (đó là gốc của từ “tirisan = ba saŋ” đối với loài súc sinh trong tiếng Sinhala). Xem mục #3 của “Lobha, Dosa, Moha versus Rāga, Paṭigha, Avijjā.”

  • Humans can cultivate “human gati” that will allow another human bhava in the future. “Human gati” is similar to the gati of Devās in the lower six realms but with an enhanced craving for sensory pleasures.

Con người có thể tu tập “gati loài người,” điều này cho phép có một bhava loài người khác trong tương lai. “Gati loài người” tương tự như gati của Devā trong sáu cõi thấp nhưng có mức độ khát ái mạnh hơn đối với các khoái lạc giác quan.

Connection to Aggañña Sutta

Liên hệ với Aggañña Sutta

  1. To make some connections, let us digress to the introductory post “Buddhism and Evolution – Aggañña Sutta (DN 27).”

Để liên kết, có thể quay lại bài giới thiệu “Buddhism and Evolution – Aggañña Sutta (DN 27).”

Per “WebLink: suttacentral: Aggañña Sutta (DN 27),” at the beginning of a “new Earth” (after a loka vināsaya or the destruction of the existing Earth), only the realms above the Ābhassara Brahma realm are populated. Destruction of Earth (and the Sun) would have led to the destruction of lower realms. As explained in that post, all sentient beings would have moved up to or above the Ābhassara Brahma realm by the time of “loka vināsaya.”

Theo “WebLink: suttacentral: Aggañña Sutta (DN 27),” vào thời điểm bắt đầu của một “Trái đất mới” (sau một loka vināsaya hay sự hủy hoại của Trái đất hiện tại), chỉ có các cõi trên Ābhassara Brahma là còn chúng sinh. Sự hủy diệt Trái đất (và Mặt trời) sẽ dẫn đến hủy diệt các cõi thấp hơn. Như đã giải thích trong bài đó, đến thời điểm “loka vināsaya,” tất cả chúng sinh sẽ đã chuyển lên hoặc vượt lên trên cõi Ābhassara Brahma.

  • When a new Earth forms after billions of years, an uncountable number of Ābhassara Brahmās will be at the end of their lifetimes, and they will first be reborn in the human realm with “Brahma-like” subtle bodies. Then over millions of years, those “Brahma-like” bodies will evolve into the denser physical bodies we have today.

Khi một Trái đất mới hình thành sau hàng tỷ năm, vô số Ābhassara Brahmā sẽ ở vào cuối thọ mạng và trước tiên họ sẽ tái sinh vào cõi người với các thân vi tế “giống Brahma.” Rồi qua hàng triệu năm, những thân “giống Brahma” ấy sẽ tiến hóa thành các thân thể thô nặng như hiện nay.

  • After millions of years (especially after evolving into denser bodies), some will start engaging in akusala kamma when the “old habits (gati)” return. They had been hiding as “anusaya.” First, some will be reborn in the animal realm; then, the other three lower realms will start populating as more humans leave the human bhava and “proceed downward.” Before the arrival of the animals, plant life will gradually come into existence. See Ref. 2 for more details on gati and anusaya.

Sau hàng triệu năm (đặc biệt sau khi tiến hóa thành các thân thô nặng hơn), một số sẽ bắt đầu tạo akusala kamma khi “tập khí (gati) cũ” quay trở lại. Chúng đã ẩn trong dạng “anusaya.” Trước tiên, một số sẽ tái sinh vào cõi súc sinh; sau đó ba cõi thấp còn lại sẽ bắt đầu có chúng sinh khi nhiều người rời khỏi bhava loài người và “tụt xuống.” Trước khi xuất hiện các loài động vật, thực vật sẽ dần xuất hiện. Xem Tham khảo 2 để biết chi tiết về gati và anusaya.

  1. The point is that the human realm is the “base station.” This is where the seeds (kamma bīja/kamma bhava) to be born in all other realms are cultivated.

Điểm cốt yếu là cõi người là “trạm gốc.” Đây là nơi gieo trồng các hạt giống (kamma bīja/kamma bhava) đưa đến sinh trong các cõi khác.

  • That point can be clearly illustrated with an Abhidhamma analysis, which I hope to do. But the following is a summary.

Điểm đó có thể được minh họa rõ ràng bằng một phân tích theo Abhidhamma, điều tôi hy vọng sẽ thực hiện. Nhưng phần sau đây là tóm lược.

  • Only a human mind can generate all 89 (121) types of citta. On the other hand, arūpāvacara Brahmās mainly generate only eight types of citta. The human realm is like a training school. Those humans taking a “downward path” by engaging in akusala kamma end up in apāyās; those who cultivate arūpāvacara jhānās are born in an arūpāvacara Brahma realm, etc.

Chỉ tâm loài người mới có thể tạo ra đủ 89 (hoặc 121) loại citta. Ngược lại, các arūpāvacara Brahmā chủ yếu chỉ tạo ra tám loại citta. Cõi người giống như một trường huấn luyện. Những người đi theo “con đường đi xuống” bằng cách thực hiện akusala kamma sẽ rơi vào các apāyā; những người tu tập các arūpāvacara jhānā sẽ sinh vào cõi arūpāvacara Brahma, v.v.

  • Those uncountable number of “Brahma-like” humans at the beginning of a “new Earth” will slowly start populating all other realms, mainly the lower realms. Of course, some will even move up to realms higher than the Ābhassara Brahma realm.

Vô số “con người giống Brahma” vào buổi đầu của một “Trái đất mới” sẽ dần dần bắt đầu làm đầy các cõi khác, chủ yếu là các cõi thấp. Tất nhiên, một số còn tiến lên các cõi cao hơn cõi Ābhassara Brahma.

  1. Almost all the living beings in the apāyās now had been “Brahma-like” humans at the beginning of the mahā kappa, i.e., at the beginning of this Earth when it was first formed.

Hầu hết chúng sinh trong các apāyā hiện nay từng là “con người giống Brahma” vào thời điểm bắt đầu của mahā kappa, tức lúc Trái đất này vừa được hình thành.

  • It is worthwhile to contemplate that. There are less than eight billion people on Earth right now. But in the backyard of a house, there can be more small insects, ants, worms, and other tiny creatures. Scientists estimate one quadrillion (one million billion) ants on Earth. There are even more living beings in the oceans than in the land.

Đáng để suy xét điều đó. Hiện tại trên Trái đất có chưa tới tám tỷ người. Nhưng chỉ trong sân sau của một ngôi nhà, số lượng côn trùng nhỏ, kiến, giun và các sinh vật nhỏ khác có thể nhiều hơn thế. Các nhà khoa học ước tính có một triệu tỷ con kiến trên Trái đất. Trong đại dương còn có nhiều chúng sinh hơn trên đất liền.

  • Therefore, when the Earth formed several billion years ago, there must have been an uncountable number of humans with “Brahma-like” subtle bodies. Most of them took “downward paths.” Of course, we can see only the animals, not those born in the other realms in apāya.

Vì vậy, khi Trái đất hình thành cách đây hàng tỷ năm, hẳn phải có vô số con người với các thân vi tế “giống Brahma.” Phần lớn trong số họ đã đi theo “những con đường đi xuống.” Dĩ nhiên, chúng ta chỉ nhìn thấy loài động vật, chứ không thấy những chúng sinh sinh vào các cõi khác trong apāya.

  • Thus, Buddha’s explanation is exactly the opposite of Darwin’s theory of evolution. However, the theory of evolution will be proven to be incorrect in the future.

Như vậy, giải thích của Đức Phật hoàn toàn ngược với thuyết tiến hóa của Darwin. Tuy nhiên, thuyết tiến hóa sẽ bị chứng minh là sai trong tương lai.

  • Of course, science’s position that the whole universe came to existence in a “Big Bang” is also not consistent with Dhamma của Đức Phật, as I discussed in “Buddhism and Evolution – Aggañña Sutta (DN 27).” So far, several of the Buddha’s original teachings — which were thought to be incorrect by science a few hundred years ago — have now been confirmed by science. See Ref. 3.

Dĩ nhiên, quan điểm của khoa học cho rằng toàn vũ trụ hình thành từ một “Vụ Nổ Lớn” cũng không phù hợp với Dhamma của Đức Phật, như đã bàn trong “Buddhism and Evolution – Aggañña Sutta (DN 27).” Cho đến nay, một số lời dạy nguyên thủy của Đức Phật — từng bị khoa học xem là sai vài trăm năm trước — nay đã được khoa học xác nhận. Xem Tham khảo 3.

Series of “Cuti Suttā”

Loạt “Cuti Suttā”

  1. It is informative to look at a series of suttas on what happens at the end of human bhava, i.e., the “cuti moment” of leaving the human bhava. Remember that (per #1 above) grasping of a new existence happens only at the “cuti moment” at the end of the human bhava, not at “maraṇa” or the death of a physical human body.

Rất hữu ích khi xem loạt các sutta về điều xảy ra vào cuối bhava loài người, tức khoảnh khắc “cuti” rời khỏi bhava loài người. Hãy nhớ rằng (theo mục #1 ở trên) sự chấp giữ một sự tồn tại mới chỉ xảy ra tại khoảnh khắc “cuti” ở cuối bhava loài người, không phải tại “maraṇa” hay cái chết của thân vật lý.

Có một sutta dạy rằng (khi rời bất kỳ sự tồn tại nào) được sinh làm người là rất hiếm; xem “WebLink: suttacentral: Nakhasikha Sutta (SN 20.2).”

  • Then there are a series of suttas specific to different types of originating and destination bhava.

Sau đó có một loạt sutta chỉ rõ các loại bhava khởi sinh và bhava tái sinh khác nhau.

“Good Rebirths” Are Rare

“Tái sinh Tốt” là hiếm

  1. The series of specific suttas start with the “WebLink: suttacentral: Manussacutiniraya Sutta (SN 56.102)” which says, “… those who die as humans (not the physical death, but cuti) and are reborn as humans are few, while those who die as humans and are reborn in hell are many ….”

Loạt sutta này bắt đầu với “WebLink: suttacentral: Manussacutiniraya Sutta (SN 56.102)” dạy rằng “… những ai chết khi đang là người (không phải chết thân vật lý mà là cuti) và được sinh lại làm người thì ít, còn những ai chết khi đang là người và sinh vào địa ngục thì nhiều ….”

Các sutta tiếp theo dạy rằng những ai chết khi đang là người và sinh vào cõi súc sinh và cõi ngạ quỷ thì nhiều: “WebLink: suttacentral: Manussacutitiracchāna Sutta (SN 56.103)” và “WebLink: suttacentral: Manussacutipettivisaya Sutta (SN 56.104).”

“WebLink: suttacentral: Manussacutidevanirayādi Sutta (SN 56.105-107)” dạy rằng những ai chết khi đang là người và sinh vào các cõi Deva thì ít, nhưng sinh vào niraya thì nhiều. Rồi “WebLink: suttacentral: Devacutinirayādi Sutta (SN 56.108-110)” dạy rằng “những ai chết khi đang là Devā và sinh lại làm Devā thì ít, còn những ai chết khi đang là Devā và sinh vào địa ngục, cõi súc sinh hoặc cõi ngạ quỷ thì nhiều.”

  • Note that “Manussacutiniraya Sutta” is “Manussa cuti niraya Sutta” and indicates a human grasping a niraya bhava at the cuti moment. The other suttas have similar names.

Lưu ý rằng “Manussacutiniraya Sutta” là “Manussa cuti niraya Sutta,” chỉ con người chấp giữ một niraya bhava tại khoảnh khắc cuti. Các sutta khác có cấu trúc tên tương tự.

  • Many such combinations are shown in the rest of the series. It is a good idea to click through the rest of the suttas.

Nhiều tổ hợp như vậy được trình bày trong phần còn lại của loạt sutta. Nên xem toàn bộ các sutta đó.

Summary

Tóm lược

  1. Cuti is the end of an uppatti bhava, and maraṇa is the end of a jāti within an uppatti bhava. There can be many jātis (births) within an uppatti bhava for humans and animals.

Cuti là sự chấm dứt của một uppatti bhava, và maraṇa là sự chấm dứt của một jāti trong cùng một uppatti bhava. Có thể có nhiều jāti (lần sinh) trong một uppatti bhava đối với loài người và loài động vật.

  • Devās and Brahmās have only a single jāti (birth) to that uppatti bhava.

Các Devā và Brahmā chỉ có một jāti (lần sinh) trong uppatti bhava ấy.

  • An uppatti bhava ends at the cuti moment.

Một uppatti bhava chấm dứt tại khoảnh khắc cuti.

  • It is only for humans (and animals) that “maraṇa” takes place at the death of a physical body; that is not the end of the human (animal) bhava. On the other hand, Devās and Brahmās are born (jāti) at paṭisandhi and reach the end of that existence at the cuti moment.

Chỉ đối với con người (và loài động vật) thì “maraṇa” xảy ra khi thân vật lý chết; đó không phải là sự chấm dứt của bhava con người (súc sinh). Ngược lại, Devā và Brahmā được sinh (jāti) tại paṭisandhi và kết thúc sự tồn tại ấy tại khoảnh khắc cuti.

  • It is extremely difficult to get a uppatti bhava at or above human bhava. Most cuti–paṭisandhi transitions grasp a bhava in the four lowest realms or the apāyās. It is critical to keep that in mind.

Vô cùng khó để đạt được một uppatti bhava bằng hoặc cao hơn bhava loài người. Hầu hết các lần chuyển tiếp cuti–paṭisandhi đều chấp giữ một bhava trong bốn cõi thấp hoặc các apāyā. Điều đó cần được ghi nhớ.

References

Tham khảo

  1. “Gati, Bhava, and Jāti” and “Cuti-Paṭisandhi – An Abhidhamma Description.”

“Gati, Bhava, and Jāti” và “Cuti-Paṭisandhi – An Abhidhamma Description.”

  1. “The Law of Attraction, Habits, Character (Gati), and Cravings (Āsava)” and “9. Key to Ānāpānasati – How to Change Habits and Character (Gati).”

“The Law of Attraction, Habits, Character (Gati), and Cravings (Āsava)” và “9. Key to Ānāpānasati – How to Change Habits and Character (Gati).”

  1. “31 Realms Associated with the Earth.” Also, see the last two subsections in “Dhamma and Science.”

“31 Realms Associated with the Earth.” Ngoài ra xem hai tiểu mục cuối trong “Dhamma and Science.”

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *