Do Things Just Happen? – The Hidden Causes / Mọi Việc Chỉ Đơn Giản Tự Xảy Ra? – Những Nguyên Nhân Tiềm Ẩn

October 30, 2015

Ngày 30/10/2015

Just like in science, Buddha Dhamma is based on cause and effect. Nothing happens without a cause (or more accurately multiple causes). But some of the causes are hidden and can be revealed only to a Buddha with the perfect mind. By learning his Dhamma, we can figure out many such important and relevant causes that affect us.

Cũng giống như trong khoa học, Dhamma của Đức Phật dựa trên nguyên lý nhân và quả. Không có điều gì xảy ra mà không có nguyên nhân (chính xác hơn là nhiều nguyên nhân). Tuy nhiên, một số nguyên nhân bị che khuất và chỉ một vị Phật với trí tuệ viên mãn mới có thể thấy rõ. Thông qua việc học Dhamma của Ngài, chúng ta có thể hiểu được nhiều nguyên nhân quan trọng và thiết thực đang ảnh hưởng đến cuộc sống của mình.

  1. There are many instances when we face a traumatic situation, and the first thing comes to our mind is “Why is this happening to me? What have I done to deserve this?”

Có rất nhiều lúc chúng ta gặp phải một biến cố đau thương, và điều đầu tiên xuất hiện trong tâm là: “Tại sao chuyện này lại xảy ra với tôi? Tôi đã làm gì để phải chịu điều này?”

  • And when we encounter good fortune (say landing a good job or winning a lottery), we are overjoyed: “my luck has finally turned around.”

Ngược lại, khi gặp may mắn (chẳng hạn tìm được một công việc tốt hoặc trúng số), chúng ta vui mừng nghĩ rằng: “Cuối cùng vận may của mình cũng đã đến.”

  • Both those conclusions are wrong. Nothing happens in this world without a cause (usually there are multiple causes). Things DO NOT just happen. Nature does not work that way. In science, we always look at the underlying causes to explain material phenomena.

Cả hai kết luận trên đều không đúng. Không có điều gì trong thế gian này xảy ra mà không có nguyên nhân (thường là nhiều nguyên nhân cùng lúc). Mọi việc KHÔNG tự nhiên xảy ra. Tự nhiên không vận hành theo cách đó. Trong khoa học, người ta luôn tìm các nguyên nhân nền tảng để giải thích các hiện tượng vật chất.

  • A scientific theory is not even taken seriously unless it can provide evidence to support the theory, i.e., to illustrate “cause and effect.” Buddha Dhamma is based on “cause and effect.”

Một học thuyết khoa học sẽ không được xem trọng nếu không có bằng chứng chứng minh, tức là không thể chỉ ra được mối quan hệ “nhân và quả”. Dhamma của Đức Phật cũng được xây dựng trên nguyên lý “nhân và quả”.

  1. The “cause and effect” of inert objects is easy to see and verify. Scientists can accurately land a spaceship on the Moon because they can take into account all the causes and effects that would be relevant to the flight of the spaceship. All scientific progress is made due to the “apparent” causes and effects.

Quan hệ “nhân và quả” đối với các vật vô tri rất dễ quan sát và kiểm chứng. Các nhà khoa học có thể đưa tàu vũ trụ hạ cánh chính xác xuống Mặt Trăng vì họ có thể tính đến tất cả các nguyên nhân và hệ quả liên quan đến chuyến bay của con tàu. Mọi tiến bộ khoa học đều dựa trên những nguyên nhân và kết quả có thể quan sát được.

  • We can even predict/control the behavior of plants. By making suitable conditions for their growth, farmers can reap good harvests. Even when things do not work out with farming, we know the reasons (drought, too much rain, etc.).

Chúng ta thậm chí còn có thể dự đoán hoặc kiểm soát sự phát triển của thực vật. Khi tạo được các điều kiện thích hợp, người nông dân sẽ thu hoạch được mùa màng bội thu. Ngay cả khi việc canh tác thất bại, chúng ta cũng biết nguyên nhân (hạn hán, mưa quá nhiều, v.v.).

  • Thus we can verify the applicability of “cause and effect” when dealing with inert matter and vegetation. The causes are not hidden.

Vì vậy, chúng ta có thể dễ dàng kiểm chứng nguyên lý “nhân và quả” khi xét đến vật chất vô tri và thực vật. Các nguyên nhân trong những trường hợp đó không bị che giấu.

  • This principle is also known as “action and reaction” in physics. Every action has an equal and opposite reaction. Laws of kamma are more complex, but it is the same basic principle. You cannot expect to do something and assume that it has no consequences.

Trong vật lý, nguyên lý này còn được gọi là “tác dụng và phản tác dụng”. Mỗi tác động đều tạo ra một phản tác động tương ứng. Các quy luật của kamma phức tạp hơn nhiều, nhưng vẫn dựa trên cùng nguyên lý nền tảng đó. Không thể nghĩ rằng mình làm một việc gì đó mà lại không có hậu quả.

  1. Unlike material phenomena that involve dead and inert matter, each sentient living being has a “history that goes back into the deep past” (a tree is living, but not sentient, i.e., it cannot think).

Khác với các hiện tượng vật chất chỉ liên quan đến vật vô tri, mỗi chúng sinh có tri giác đều mang theo một “lịch sử kéo dài từ quá khứ rất xa” (cây cối là sinh vật sống nhưng không có tri giác, tức là không có khả năng tư duy).

  • Therefore, for each sentient being, there could be causes that lie in the deep past. We just cannot see them (if we develop abhiññā powers, we could see some).

Vì vậy, đối với mỗi chúng sinh có tri giác, có thể tồn tại những nguyên nhân bắt nguồn từ quá khứ rất xa. Chúng ta chỉ không thể nhìn thấy chúng (nếu phát triển được các năng lực abhiññā, chúng ta có thể thấy được một phần).

  • This is why it is hard for many people to grasp the concept of kamma. When we look around us, we may not see the “law of kamma” working. While a pious peasant may be living in a hut, a drug lord seems to be enjoying life. Yet, in the long run, the laws of kamma work: that pious peasant may be reborn to enjoy a good life, while the drug lord may suffer for a long time to come in future births.

Đó là lý do vì sao nhiều người khó hiểu được khái niệm kamma. Khi quan sát xung quanh, chúng ta có thể không thấy “quy luật kamma” đang vận hành. Trong khi một người nông dân hiền lành sống trong túp lều nghèo khó thì một trùm buôn ma túy dường như lại đang hưởng thụ cuộc sống. Tuy nhiên, về lâu dài, các quy luật của kamma vẫn vận hành: người nông dân hiền lành ấy có thể được tái sinh vào một đời sống tốt đẹp, còn tên trùm ma túy có thể phải chịu khổ trong một thời gian rất dài ở các đời sau.

  • The present birth started due to past causes. It will proceed until that kammic power is exhausted. What we should be mainly worried about is the next life.

Đời sống hiện tại bắt đầu từ những nguyên nhân trong quá khứ. Nó sẽ tiếp diễn cho đến khi năng lượng kamma ấy cạn kiệt. Điều chúng ta nên quan tâm nhất chính là đời sống kế tiếp.

  • All deeds have their consequences. As Nietzsche (1882) said, “..Lightening and thunder require time, the light of the stars require time, deeds require time even after they are done, before they can be seen and heard…”

Mọi hành động đều có hậu quả của nó. Như Nietzsche (1882) đã nói: “…Tia chớp và tiếng sấm cần thời gian, ánh sáng của các vì sao cần thời gian; các hành động cũng cần thời gian, ngay cả sau khi đã được thực hiện, trước khi người ta có thể nhìn thấy và nghe thấy hậu quả của chúng…”

  1. Then people ask: “But where is the evidence for that?” The (indirect) evidence is all around us. We just do not take time to analyze what we see. Our tendency is to take things at the face value, without bothering to analyze a bit deeper; see, “Wrong Views (Micchā Diṭṭhi) – A Simpler Analysis.”

Rồi người ta hỏi: “Nhưng bằng chứng cho điều đó ở đâu?”. Thật ra, những bằng chứng (gián tiếp) ở ngay xung quanh chúng ta. Chỉ là chúng ta không dành thời gian để phân tích những gì mình quan sát được. Chúng ta thường có xu hướng chấp nhận mọi việc theo bề ngoài mà không chịu tìm hiểu sâu hơn; xem “Wrong Views (Micchā Diṭṭhi) – A Simpler Analysis.”

  • When we look around we see that some people are rich, some are poor; some die within a few months, but there are others live to old age; some are healthy and vibrant, others are sick most of the time, etc. All these happen now due to causes from past lives.

Khi nhìn xung quanh, chúng ta thấy có người giàu, có người nghèo; có người mất chỉ sau vài tháng tuổi, trong khi người khác sống đến tuổi già; có người khỏe mạnh, tràn đầy sức sống, trong khi có người gần như luôn đau yếu, v.v. Tất cả những điều đó đều xảy ra do các nguyên nhân từ những đời quá khứ.

  • What are the causes for all those and much more varieties of life that we see all around us? Many more are discussed in, “Vagaries of Life and the Way to Seek Good Rebirths.”

Nguyên nhân nào đã tạo nên tất cả những khác biệt ấy cũng như vô số hoàn cảnh sống đa dạng mà chúng ta thấy xung quanh? Nhiều trường hợp khác được trình bày trong bài “Vagaries of Life and the Way to Seek Good Rebirths.”

  1. Laws of kamma are nothing but “causes and effects.” Moral behavior leads to good results either in this life OR in future lives. Immoral behavior leads to bad results, including bad rebirths.

Các quy luật của kamma thực chất chỉ là quy luật “nhân và quả”. Hành vi đạo đức sẽ dẫn đến kết quả tốt trong đời này HOẶC trong các đời sau. Hành vi bất thiện sẽ dẫn đến kết quả xấu, bao gồm cả những sự tái sinh bất hạnh.

  • However, kamma is nondeterministic, i.e., a cause does not inevitably lead to a result; see, “What is Kamma? – Is Everything Determined by Kamma?.” By acting with mindfulness, one can avoid many possible bad kamma vipāka, and also make conditions for good kamma vipāka to come to fruition.

Tuy nhiên, kamma không mang tính tất định, nghĩa là một nguyên nhân không nhất thiết luôn dẫn đến một kết quả cố định; xem “What is Kamma? – Is Everything Determined by Kamma?”. Bằng cách sống với chánh niệm, một người có thể tránh được nhiều kamma vipāka bất lợi có thể xảy ra, đồng thời tạo điều kiện để những kamma vipāka tốt được trổ quả.

  • Actually, without a Buddha in the world, a normal human cannot figure out these things on his/her own. But luckily, some evidence is coming from modern science due to the efforts of thousands of scientists over the past few hundred years.

Thực ra, nếu không có một vị Phật xuất hiện trên thế gian thì một người bình thường không thể tự mình khám phá ra những điều này. Nhưng may mắn thay, nhờ công sức của hàng nghìn nhà khoa học trong vài trăm năm qua, khoa học hiện đại đã dần đưa ra một số bằng chứng hỗ trợ.

  • Many “wrong views” that people used to have in the old days have been corrected by science. Actually, those helped confirm what the Buddha taught 2500 years ago; see, “Dhamma and Science.”

Nhiều “tà kiến” mà con người từng tin tưởng trong quá khứ đã được khoa học sửa chữa. Thực tế, những khám phá đó lại góp phần xác nhận những gì Đức Phật đã giảng dạy cách đây hơn 2.500 năm; xem “Dhamma and Science.”

  1. Our ancestors could not explain many natural phenomena like earthquakes, volcano eruptions, floods, etc., and attributed those to “the fury of the Gods.” Even to date, whenever we don’t understand something, our tendency is to attribute that to a supernatural being and “fill that gap”; this tendency is called, “God of the gaps.”

Tổ tiên chúng ta không thể giải thích nhiều hiện tượng tự nhiên như động đất, núi lửa phun, lũ lụt, v.v., nên cho rằng đó là “cơn thịnh nộ của các vị thần”. Cho đến ngày nay, mỗi khi không hiểu một điều gì, con người vẫn có xu hướng quy nó cho một đấng siêu nhiên để “lấp đầy khoảng trống” trong hiểu biết của mình; khuynh hướng này được gọi là thuyết “Thượng đế lấp đầy khoảng trống tri thức”.

  • But advances in science are slowly but surely closing those gaps that exist with regard to the workings of the MATERIAL WORLD. Those are due to natural causes.

Tuy nhiên, những tiến bộ của khoa học đang dần dần nhưng chắc chắn lấp đầy những khoảng trống đó đối với sự vận hành của THẾ GIỚI VẬT CHẤT. Những hiện tượng ấy đều có nguyên nhân tự nhiên.

  1. However, there ARE gaps in our knowledge base that CANNOT be closed by the current approach of science. These are to explain the workings of the human mind or consciousness.

Tuy nhiên, vẫn còn những khoảng trống trong tri thức của chúng ta mà phương pháp khoa học hiện nay KHÔNG THỂ lấp đầy. Đó là những vấn đề liên quan đến sự vận hành của tâm hay thức.

  • Most theologians of today are correct in saying that mind cannot arise from matter; it does not make sense to say that a human with feelings and perceptions can just “arise” out of inert matter.

Phần lớn các nhà thần học ngày nay đúng khi cho rằng tâm không thể phát sinh từ vật chất. Thật vô lý nếu nói rằng một con người có cảm xúc và nhận thức lại chỉ đơn thuần “xuất hiện” từ vật chất vô tri.

  • However, there is no need to “fill that gap” with God either. The Buddha described in detail the workings of the human mind, which is separate from the working of the material world; see, “Is Buddha Dhamma (Buddhism) a Religion?”.

Tuy nhiên, cũng không cần phải dùng khái niệm Thượng đế để “lấp đầy khoảng trống” ấy. Đức Phật đã giải thích rất chi tiết về sự vận hành của tâm con người, một lĩnh vực tách biệt với sự vận hành của thế giới vật chất; xem “Is Buddha Dhamma (Buddhism) a Religion?”.

  • The “cause and effect” for the mind to arise is described by Paṭicca Samuppāda, but before that can start making sense, one needs to understand the basics of Buddha Dhamma discussed in the “Key Dhamma Concepts” section on the top menu.

Mối quan hệ “nhân và quả” dẫn đến sự phát sinh của tâm được giải thích qua Paṭicca Samuppāda, nhưng trước khi điều đó trở nên dễ hiểu, người học cần nắm vững những nền tảng của Dhamma của Đức Phật được trình bày trong mục “Key Dhamma Concepts” trên thanh menu phía trên.

  1. Another effect that cannot be explained by current science is the “sense of fulfilment” one gets by giving to the poor. If one takes a totally materialistic view, it is not possible to see ANY benefits in giving.

Một hiện tượng khác mà khoa học hiện nay chưa thể giải thích là “cảm giác mãn nguyện” khi giúp đỡ người nghèo. Nếu chỉ nhìn thế giới theo quan điểm thuần túy vật chất thì sẽ không thể thấy được BẤT KỲ lợi ích nào của việc bố thí.

  • There was a wealthy brahmin at the time of the Buddha, who was very much against giving. He explained to others why giving can only lead to a loss by actually doing a demonstration: He took a sack of rice and started giving portions to those who gathered. At the end the sack was empty and he said, “look, this is what happens when you give. You lose what you have.”

Vào thời Đức Phật có một vị brahma rất giàu nhưng cực kỳ phản đối việc bố thí. Ông đã trực tiếp minh họa để giải thích cho mọi người rằng bố thí chỉ dẫn đến mất mát: ông mang một bao gạo và chia từng phần cho những người đang tụ tập. Khi bao gạo trống rỗng, ông nói: “Hãy nhìn xem, đó là điều xảy ra khi bố thí. Bạn sẽ mất những gì mình đang có.”

  • The Buddha explained that the brahmin was unable to see the benefits in giving even in this life (sense of joy), because of his wrong views, and thus there was no way he could see the benefits in future lives. The brahmin died and was born a dog at the same house. It is a long story and I may get to it in a future post.

Đức Phật giải thích rằng vị brahma ấy không thể thấy được lợi ích của việc bố thí ngay trong đời này (niềm vui trong tâm), vì ông bị chi phối bởi tà kiến. Do đó, ông càng không thể thấy được những lợi ích trong các đời sau. Sau khi qua đời, vị brahma ấy tái sinh thành một con chó ngay trong chính ngôi nhà đó. Đây là một câu chuyện dài và có thể tôi sẽ trình bày trong một bài viết khác.

  • The key point here is that there are many things that cannot be explained by just what we see with our eyes. Cause and effect is not readily apparent when it involves the mind. Furthermore, benefits of giving are not proportional to the value of the things given, but the state of the mind of the giver.

Điểm quan trọng ở đây là có rất nhiều điều không thể giải thích chỉ bằng những gì mắt chúng ta nhìn thấy. Khi liên quan đến tâm thì quan hệ nhân quả không dễ dàng nhận ra. Hơn nữa, công đức của việc bố thí không tỷ lệ với giá trị của vật được cho, mà phụ thuộc vào trạng thái tâm của người bố thí.

  1. But more than anything else, the truth of what the Buddha taught can be experienced. When one follows the path recommended by the Buddha one can feel and experience the results in this life itself.

Nhưng trên hết, chân lý mà Đức Phật giảng dạy là điều có thể tự mình trải nghiệm. Khi đi theo con đường mà Đức Phật chỉ dạy, một người có thể cảm nhận và chứng nghiệm kết quả ngay trong chính đời sống này.

  • Just by reading and understanding Dhamma concepts one’s mind can become calm and peaceful; see, “Key to Calming the Mind – The Five Hindrances.” I encourage everyone to peruse through different sections at the site and read first whatever seem to make sense or relevant to what one is looking for.

Chỉ cần đọc và hiểu các khái niệm trong Dhamma, tâm cũng có thể trở nên bình an và tĩnh lặng; xem “Key to Calming the Mind – The Five Hindrances.” Tôi khuyến khích mọi người xem qua các chuyên mục khác nhau trên trang web và trước hết đọc những bài mà mình thấy hợp lý hoặc phù hợp với điều mình đang tìm hiểu.

  • For example, one of the key issues that led people to believe in a supernatural being was how morality can be there without such a being. But the Buddha taught that morality and immorality are both built into nature; see, “Origin of Morality (and Immorality) in Buddhism.”

Ví dụ, một trong những nguyên nhân khiến con người tin vào một đấng siêu nhiên là họ không hiểu làm sao đạo đức có thể tồn tại nếu không có một đấng như vậy. Nhưng Đức Phật dạy rằng cả đạo đức lẫn bất thiện đều là những quy luật vốn có của tự nhiên; xem “Origin of Morality (and Immorality) in Buddhism.”

  • It could be surprising to many. But Buddha Dhamma can explain ANY phenomenon, whether material or mind-based. Everything happens due to causes, even though some may be hidden from a normal human’s sense faculties. By purifying one’s mind, one can have a better understanding of how the nature operates; see, “The Importance of Purifying the Mind.”

Điều này có thể khiến nhiều người ngạc nhiên. Tuy nhiên, Dhamma của Đức Phật có thể giải thích BẤT KỲ hiện tượng nào, dù thuộc về vật chất hay thuộc về tâm. Mọi sự việc đều xảy ra do các nguyên nhân, mặc dù một số nguyên nhân bị che khuất đối với các giác quan thông thường của con người. Khi thanh lọc tâm, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn cách tự nhiên vận hành; xem “The Importance of Purifying the Mind.”

Ngày 18/10/2016: Một bài viết mới giải thích vấn đề này chi tiết hơn: “Micca Diṭṭhi – Connection to Hethu Phala (Cause and Effect).”