May 21, 2017; revised May 11, 2022
Ngày 21/05/2017; chỉnh sửa ngày 11/05/2022
- We can see various human happiness/suffering levels around us. Some people live with relatively higher levels of health, wealth, and happiness, while others live in poverty, ill-health, and misery.
Chúng ta có thể thấy xung quanh mình những mức độ hạnh phúc và khổ đau khác nhau của con người. Có người sống với sức khỏe, tài sản và hạnh phúc tương đối cao, trong khi người khác lại sống trong nghèo đói, bệnh tật và bất hạnh.
- We become distraught upon hearing that a child died prematurely or someone brutally murdered. Of course, we should generate empathy and sympathy and do our utmost to prevent such horrible occurrences.
Chúng ta đau xót khi nghe tin một đứa trẻ chết yểu hoặc một người bị sát hại dã man. Dĩ nhiên, chúng ta cần khởi tâm cảm thông và thương xót, và cố gắng hết sức để ngăn chặn những sự việc khủng khiếp như vậy.
- However, we also need to look at the CAUSES of such happenings. Once we understand the underlying causes, we will be able to prevent such things happening to us in the future, if not in this life, in future lives.
Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn vào NGUYÊN NHÂN của những sự việc ấy. Khi hiểu được các nguyên nhân sâu xa, chúng ta sẽ có thể ngăn chặn những điều tương tự xảy đến với mình trong tương lai, nếu không phải trong đời này thì trong các đời sau.
- Nothing happens without reason or a cause (commonly multiple causes). If we understand that specific causes can lead to bad outcomes, we need to block such causes. If we suspect such causes are already there, we must stop making conditions for those causes to bear fruit.
Không có điều gì xảy ra mà không có lý do hay nguyên nhân (thường là nhiều nguyên nhân cùng hội đủ). Nếu hiểu rằng những nguyên nhân cụ thể có thể dẫn đến kết quả xấu, chúng ta cần chặn đứng các nguyên nhân đó. Nếu nghi ngờ rằng những nguyên nhân ấy đã tồn tại, chúng ta phải ngừng tạo điều kiện để chúng trổ quả.
- That is the key message of the Buddha: It is not possible to eliminate the suffering that has arisen (we can minimize it), but we can eradicate FUTURE suffering.
Đó là thông điệp then chốt của Đức Phật: không thể xóa bỏ hoàn toàn khổ đau đã phát sinh (chỉ có thể làm giảm nhẹ), nhưng chúng ta có thể đoạn trừ khổ đau TRONG TƯƠNG LAI.
- The principle of cause and effect (hetu/phala) is a key principle in Buddha Dhamma, as in modern science.
Nguyên lý nhân quả (hetu/phala) là một nguyên lý cốt lõi trong Dhamma của Đức Phật, cũng như trong khoa học hiện đại.
- Science is all about finding out HOW things HAPPEN around us due to CAUSES. A pebble on the ground will not go up by itself; we have to pick it up and throw it.
Khoa học tập trung vào việc tìm hiểu CÁCH các sự vật quanh ta XẢY RA do NHỮNG NGUYÊN NHÂN nào. Một viên sỏi nằm trên mặt đất sẽ không tự bay lên; ta phải nhặt nó và ném lên.
- We receive sunlight because the Sun puts out a vast amount of energy every second, and science has figured out how that happens: the Sun is a giant fusion reactor.
Chúng ta nhận được ánh sáng mặt trời vì Mặt Trời phát ra một lượng năng lượng khổng lồ mỗi giây, và khoa học đã tìm ra cơ chế ấy: Mặt Trời là một lò phản ứng nhiệt hạch khổng lồ.
- With the development of modern science, we have figured out that nothing happens without a cause; usually, more than one cause leads to an effect.
Với sự phát triển của khoa học hiện đại, chúng ta đã hiểu rằng không có gì xảy ra mà không có nguyên nhân; thường là nhiều nguyên nhân cùng dẫn đến một kết quả.
- However, science has not yet figured out that humans and other living beings are also subject to the principle of causes and conditions. That is Paṭicca Samuppāda in Buddha Dhamma.
Tuy nhiên, khoa học vẫn chưa nhận ra rằng con người và các chúng sinh khác cũng chịu sự chi phối của nguyên lý nhân và duyên. Đó chính là Paṭicca Samuppāda trong Dhamma của Đức Phật.
- Does it just happen that X is born healthy and wealthy, Y is born healthy but poor, and Z is born handicapped and poor?
Có phải chỉ ngẫu nhiên mà người X sinh ra khỏe mạnh và giàu có, người Y khỏe mạnh nhưng nghèo, còn người Z lại tàn tật và nghèo khổ?
- There must be reasons why X, Y, and Z are born that way.
Ắt hẳn phải có những nguyên nhân khiến X, Y và Z sinh ra trong những hoàn cảnh như vậy.
- Not only that, a person born rich can become poor, and vice versa. Or a person in good health can die suddenly in an accident or by a heart attack. There must be reasons for such turnarounds too.
Không chỉ vậy, người sinh ra giàu có cũng có thể trở nên nghèo khổ, và ngược lại. Hoặc một người đang khỏe mạnh có thể chết đột ngột vì tai nạn hay nhồi máu tim. Những sự đảo ngược như vậy cũng phải có nguyên nhân.
- The laws of kammā can explain all the above. But the laws of kammā are not just based on causes and effects; they DEPEND on CONDITIONS. That is what prevents the laws of kammā from being deterministic. One’s future is not determined solely by past actions or kammā. Past kamma cannot bring vipāka unless suitable conditions are present.
Luật kammā có thể giải thích tất cả những điều trên. Tuy nhiên, luật kammā không chỉ dựa trên nhân và quả, mà còn PHỤ THUỘC vào CÁC ĐIỀU KIỆN. Chính điều này khiến luật kammā không mang tính định mệnh cứng nhắc. Tương lai của một người không được quyết định hoàn toàn bởi các hành động hay kammā trong quá khứ. Kamma quá khứ không thể trổ vipāka nếu không có các điều kiện thích hợp.
- Science has been unable to come up with explanations for the effects discussed above. There are two critical reasons for this lack of progress in science.
Khoa học cho đến nay vẫn chưa thể đưa ra lời giải thích thỏa đáng cho những hiện tượng được bàn ở trên. Có hai lý do then chốt dẫn đến sự hạn chế này của khoa học.
- First, unlike inert objects like a pebble, a living being has a mind. When a person moves, the cause originates in that person’s mind, i.e., the person decides to move. Your hand will not move until you choose to move it. And you have the power to STOP its movement too.
Thứ nhất, không giống như các vật vô tri như viên sỏi, một chúng sinh có tâm. Khi một người cử động, nguyên nhân xuất phát từ tâm của người đó, tức là người ấy quyết định cử động. Tay bạn sẽ không di chuyển nếu bạn không chọn làm vậy, và bạn cũng có khả năng DỪNG sự cử động đó lại.
- The second difference is that there is a rebirth process for living beings. The laws of kammā cannot operate without the rebirth process. That is why not believing in rebirth is wrong (micchā diṭṭhi). With that wrong view, one will never be able to figure out the true nature of the world; see “Complexity of Life and the Way to Seek Good Rebirths” and “Micchā Diṭṭhi, Gandhabba, and Sotāpanna Stage.” [May need this: Vagaries of Life and the Way to Seek “Good Rebirths”]
Khác biệt thứ hai là chúng sinh có tiến trình tái sinh. Luật kammā không thể vận hành nếu không có tái sinh. Vì vậy, không tin vào tái sinh là một tà kiến (micchā diṭṭhi). Với tà kiến này, người ta sẽ không bao giờ hiểu được bản chất thật của thế giới; xem “Complexity of Life and the Way to Seek Good Rebirths” và “Micchā Diṭṭhi, Gandhabba, and Sotāpanna Stage.” [Có thể cần tham khảo: Vagaries of Life and the Way to Seek “Good Rebirths”]
- The human life of about 100 years is extremely short compared to the saṁsāric journey (rebirth process). Our mental states and physical appearance change as we go from life to life; see “What Reincarnates? – Concept of a Lifestream.”
Đời sống con người khoảng 100 năm là vô cùng ngắn ngủi so với hành trình luân hồi (tiến trình tái sinh). Trạng thái tâm lý và hình tướng vật chất của chúng ta thay đổi qua từng đời sống; xem “What Reincarnates? – Concept of a Lifestream.”
- So, anything and everything happens due to reasons or causes. However, just because there is a cause, it is not guaranteed to give rise to the corresponding effect.
Vì vậy, mọi sự vật và hiện tượng đều xảy ra do những lý do hay nguyên nhân. Tuy nhiên, chỉ vì có nguyên nhân không có nghĩa là nhất định sẽ phát sinh kết quả tương ứng.
- In the terminology of Buddha Dhamma, past kammā do not necessarily lead to kammā vipāka.
Theo thuật ngữ của Dhamma của Đức Phật, kammā trong quá khứ không nhất thiết sẽ dẫn đến kammā vipāka.
- We can grasp this key idea with an example.
Chúng ta có thể nắm bắt ý then chốt này qua một ví dụ.
- A seed CAN give rise to a tree. It has the POTENTIAL to bring a tree to existence. However, for that to happen, suitable CONDITIONS must be present.
Một hạt giống CÓ THỂ mọc thành cây. Nó có TIỀM NĂNG để tạo ra một cái cây. Tuy nhiên, để điều đó xảy ra, CÁC ĐIỀU KIỆN thích hợp phải hội đủ.
- If we keep a seed in a cool, dry place, it will not give rise to a tree, and will remain a seed with that POTENTIAL for hundreds of years.
Nếu chúng ta giữ hạt giống ở nơi khô ráo, mát mẻ, nó sẽ không nảy mầm thành cây, mà vẫn tồn tại như một hạt giống với TIỀM NĂNG đó trong hàng trăm năm.
- Eventually, that potential to bring about a tree will disappear, and the seed will be “dead.”
Cuối cùng, tiềm năng sinh ra cây sẽ mất đi, và hạt giống sẽ “chết”.
- A strong kammā creates a kammā bīja, or a kammā seed, that works pretty much like an ordinary seed that we discussed above.
Một kammā mạnh tạo ra một kammā bīja, hay hạt giống kammā, vận hành rất giống với hạt giống thông thường đã nêu ở trên.
- For that kammā bīja to bring about its result, i.e., kammā vipāka, suitable CONDITIONS must exist.
Để hạt giống kammā đó trổ kết quả, tức là kammā vipāka, các ĐIỀU KIỆN thích hợp phải tồn tại.
- If suitable conditions do not materialize for a long time, then that kammā bīja will lose its energy and it is said that it will become an ahosi kammā, i.e., that kammā will not bring about any kammā vipāka.
Nếu các điều kiện thích hợp không xuất hiện trong thời gian dài, thì hạt giống kammā đó sẽ mất năng lượng, và được gọi là ahosi kammā, tức là kammā đó sẽ không còn trổ bất kỳ kammā vipāka nào.
- As mentioned above, the other important factor in this complex process is that a living being goes through a rebirth that has no discoverable beginning.
Như đã nói ở trên, một yếu tố quan trọng khác trong tiến trình phức tạp này là chúng sinh trải qua luân hồi không có điểm khởi đầu có thể tìm ra được.
- In this unimaginably long rebirth process, we all have accumulated uncountable kammā seeds, both good and bad.
Trong tiến trình tái sinh dài vô hạn này, tất cả chúng ta đã tích lũy vô số hạt giống kammā, cả thiện lẫn bất thiện.
- Those good kammā seeds can bring about good results such as health, wealth, beauty, and so on, while bad kammā seeds lead to bad results such as illness, handicaps, and pverty, etc..
Những hạt giống kammā thiện có thể mang lại kết quả tốt như sức khỏe, tài sản, sắc đẹp…, còn những hạt giống kammā bất thiện dẫn đến kết quả xấu như bệnh tật, tàn tật, nghèo đói.
- But either kind can run out of energy without giving results if suitable CONDITIONS do not appear.
Tuy nhiên, cả hai loại đều có thể cạn năng lựợng và không trổ quả nếu các ĐIỀU KIỆN thích hợp không xuất hiện.
- A seed cannot germinate unless suitable CONDITIONS appear, such as being in the ground with water, sunlight, and nutrients present.
Một hạt giống không thể nảy mầm nếu không có các ĐIỀU KIỆN thích hợp, như được gieo vào đất và có nước, ánh sáng mặt trời, cùng dưỡng chất.
- In the same way, we can avoid many possible bad kammā vipāka by being mindful and not providing conditions for them to appear. We can also make conditions for good kammā vipāka to bring about good results.
Tương tự như vậy, chúng ta có thể tránh được nhiều kammā vipāka xấu có thể xảy ra bằng cách chánh niệm và không tạo điều kiện cho chúng trổ quả. Đồng thời, chúng ta cũng có thể tạo điều kiện để các kammā vipāka tốt mang lại kết quả tốt.
- For example, going into a bad neighborhood at night provides conditions for bad kammā seeds to bear fruit. On the other hand, we cannot succeed in any project unless we are willing to provide the right conditions; to pass an examination, we must study.
Ví dụ, đi vào khu vực nguy hiểm vào ban đêm sẽ tạo điều kiện cho những hạt giống kammā xấu đang chờ trổ quả có cơ hội phát tác. Ngược lại, chúng ta không thể thành công trong bất kỳ việc gì nếu không sẵn sàng tạo ra các điều kiện phù hợp; muốn thi đậu, chúng ta phải học.
- Even if one is born poor, one could work hard and overcome poverty. If one is prone to catching diseases, one could eat healthily and exercise, to overcome at least some recurring ailments. Kammā is not deterministic, see, “What is Kamma? – Is Everything Determined by Kamma?”.
Ngay cả khi sinh ra trong nghèo khó, một người vẫn có thể nỗ lực làm việc và vượt qua nghèo đói. Nếu một người dễ mắc bệnh, họ có thể ăn uống lành mạnh và tập luyện để khắc phục ít nhất một phần các bệnh tái diễn. Kammā không mang tính định mệnh cứng nhắc; xem “What is Kamma? – Is Everything Determined by Kamma?”.
- But of course it will be difficult to overcome the results of very strong kammā One may be born handicapped due to a strong kammā seed that was generated in a previous birth.
Tuy nhiên, dĩ nhiên là rất khó để vượt qua kết quả của những hạt giống kammā quá mạnh. Một người có thể sinh ra bị khuyết tật do một hạt giống kammā mạnh được tạo ra trong một đời sống trước.
- In the same way, strong good kammā seeds can bring about good results without much effort. Some are born rich, healthy, and wealthy due to a past strong good kammā seed coming to fruition.
Tương tự như vậy, những hạt giống kammā thiện mạnh có thể mang lại kết quả tốt mà không cần nhiều nỗ lực. Có người sinh ra đã giàu có, khỏe mạnh là do một hạt giống kammā thiện mạnh trong quá khứ trổ quả.
- So, I hope it is clear that one’s happiness in this life could be determined by several different factors.
Vì vậy, hy vọng rằng đã rõ ràng: hạnh phúc trong đời này của một người có thể được quyết định bởi nhiều yếu tố khác nhau.
- In relatively few cases, one could automatically (without much effort) receive health, wealth, and relative happiness due to strong kammā In the same way, some others could be facing miserable lives.
Trong một số ít trường hợp, một người có thể tự nhiên (không cần nhiều nỗ lực) có được sức khỏe, tài sản và hạnh phúc tương đối do các hạt giống kammā mạnh. Ngược lại, cũng có những người phải đối diện với cuộc sống khổ đau.
- However, on average, one’s happiness in this life is to a large extent determined by one’s willingness to make right conditions for good vipāka to take place and prevent bad vipāka from appearing.
Tuy nhiên, xét trung bình, hạnh phúc trong đời này phần lớn được quyết định bởi sự sẵn lòng của mỗi người trong việc tạo ra các điều kiện đúng đắn để vipāka tốt trổ quả và ngăn chặn vipāka xấu xuất hiện.
- Even more importantly, one could make conditions for health, wealth, and so on in future lives by living moral lives and doing good deeds.
Quan trọng hơn nữa, một người có thể tạo điều kiện cho sức khỏe, tài sản và những điều tốt đẹp khác trong các đời sống tương lai bằng cách sống đạo đức và làm các việc thiện.
- Now let us look at what happens when a result materializes due to a kammā vipāka. Once a bad vipāka materializes, we can certainly manage it to minimize its effects, and in some cases even get rid of it by working to make conditions for a good kammā seed to overcome it.
Bây giờ, hãy xem điều gì xảy ra khi một kết quả xuất hiện do kammā vipāka. Khi một vipāka xấu đã trổ quả, chúng ta chắc chắn có thể xử lý để giảm thiểu tác động của nó, và trong một số trường hợp còn có thể loại bỏ nó bằng cách tạo điều kiện để một hạt giống kammā thiện vượt qua nó.
- For example, if one comes down with cancer, in some cases it can be overcome by good medical treatment, that is, making conditions to counter the initial effect.
Ví dụ, nếu một người mắc bệnh ung thư, trong một số trường hợp có thể vượt qua nhờ điều trị y khoa tốt, tức là tạo ra các điều kiện để chống lại tác động ban đầu.
- If one is born tall or short, there is nothing much one can do about it. If one is born handicapped, one will have to live the whole life that way.
Nếu một người sinh ra cao hay thấp, thì hầu như không thể làm gì để thay đổi. Nếu sinh ra bị khuyết tật, người đó sẽ phải sống cả đời với tình trạng ấy.
- As we can see, we can improve some of those kammā vipāka, while we cannot do much about some others.
Như vậy, có những kammā vipāka ta có thể cải thiện được, nhưng cũng có những cái hầu như không thể thay đổi.
- Even the Buddha could not avoid certain vipāka. He had back aches and Devadatta was able to injure his foot. Ven. Moggallāna was beaten to death.
Ngay cả Đức Phật cũng không tránh khỏi một số vipāka. Ngài bị đau lưng và Devadatta đã làm bị thương bàn chân của Ngài. Tôn giả Moggallāna thì bị đánh chết.
- Another observation we can make from the above discussion is that when one becomes an Arahant (or even a Buddha), his suffering is not completely ended at the attainment of Arahanthood. He still had to suffer due to the physical body that had already started.
Một nhận xét khác rút ra từ phần thảo luận trên là: khi một người trở thành Arahant (thậm chí là một vị Phật), khổ đau của người đó chưa chấm dứt hoàn toàn ngay tại thời điểm chứng đắc Arahant. Người ấy vẫn còn phải chịu khổ do thân vật lý đã hình thành từ trước.
- So, what was meant by “removal of suffering” when one attains Nibbāna? It is the future suffering, that is, suffering in future lives, that is ended. When an Arahant attains Parinibbāna (physical death), he or she will not be reborn in this suffering-filled world of 31 realms, and that is when suffering completely ends.
Vậy “diệt khổ” khi chứng đắc Nibbāna có nghĩa là gì? Đó là sự chấm dứt khổ đau trong tương lai, tức là khổ đau trong các đời sống sau. Khi một Arahant đạt Parinibbāna (thân hoại mạng chung), vị ấy sẽ không còn tái sinh trong thế giới đầy khổ đau của 31 cõi, và đó là lúc khổ đau chấm dứt hoàn toàn.
- However, as we have discussed, part of suffering ends with the attainment of Arahanthood: suffering associated with saṅkhāra dukkha, or what is called samphassa jā vedanā; see, “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways.”
Tuy nhiên, như đã bàn, một phần khổ đau chấm dứt ngay khi chứng đắc Arahant, đó là khổ đau gắn liền với saṅkhāra dukkha, hay còn gọi là samphassa jā vedanā; xem “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways.”
- Of course, in the long run in the rebirth process, no matter how hard one strives, it will be impossible to attain permanent happiness anywhere in this world. This is called the anicca That is why we need to strive to attain Nibbāna to avoid future suffering.
Dĩ nhiên, xét về lâu dài trong tiến trình luân hồi, dù một người có nỗ lực đến đâu cũng không thể đạt được hạnh phúc vĩnh viễn ở bất cứ nơi nào trong thế giới này. Đó chính là bản chất anicca. Vì vậy, chúng ta cần nỗ lực đạt đến Nibbāna để tránh khổ đau trong tương lai.
- However, it is not an easy task to even begin to comprehend the anicca nature, until one enters the mundane Eightfold Path by getting rid of the 10 types of micchā diṭṭhi, which include not believing in rebirth or the concept of a gandhabba; see, “Micchā Diṭṭhi, Gandhabba, and Sotāpanna Stage.”
Tuy nhiên, ngay cả việc bắt đầu hiểu được bản chất anicca cũng không hề dễ dàng, cho đến khi một người bước vào Bát Chánh Đạo thế gian bằng cách loại bỏ mười loại micchā diṭṭhi, trong đó có việc không tin vào tái sinh hay khái niệm gandhabba; xem “Micchā Diṭṭhi, Gandhabba, and Sotāpanna Stage.”
- Only when one enters the mundane Eightfold Path that one will be able to grasp the Three Characteristics of Nature (anicca, dukkha, anatta), and start on the Noble Eightfold Path to attain Nibbāna.
Chỉ khi một người bước vào Bát Chánh Đạo thế gian, người ấy mới có thể nắm bắt được Ba đặc tướng của Tự nhiên (anicca, dukkha, anatta) và bắt đầu đi trên Bát Thánh Đạo để chứng đạt Nibbāna.
- The two types of Eightfold Paths were discussed by the Buddha in the “Mahā Cattārīsaka Sutta (Discourse on the Great Forty).” Also see, “Buddha Dhamma – In a Chart.”
Hai loại Bát Chánh Đạo đã được Đức Phật giảng dạy trong “Mahā Cattārīsaka Sutta (Discourse on the Great Forty)”. Cũng có thể xem thêm “Buddha Dhamma – In a Chart.”
- Finally, the role of conditions in the laws of kammā are inherent in the Paṭicca Samuppāda; see, “What Does ‘Paccaya’ Mean in Paṭicca Samuppāda?” and “Paṭṭhāna Dhamma – Connection to Cause and Effect (Hetu Phala).”
Cuối cùng, vai trò của các điều kiện trong luật kammā vốn đã nằm sẵn trong Paṭicca Samuppāda; xem “What Does ‘Paccaya’ Mean in Paṭicca Samuppāda?” và “Paṭṭhāna Dhamma – Connection to Cause and Effect (Hetu Phala).”
- Paṭicca Samuppāda is discussed in the section: “Paṭicca Samuppāda.”
Paṭicca Samuppāda được thảo luận trong mục “Paṭicca Samuppāda.”