Revised February 3, 2018
Sửa ngày 3/2/2018
Please see, “What are Rūpa? Relation to Nibbāna” for an introduction.
Xin xem bài “What are Rūpa? Relation to Nibbāna” để biết thông tin giới thiệu.
Most people have many misconceptions about rūpa. So, we will systematically look at different kinds of rūpa. Rūpa are basically everything that the five physical senses sense: we see vaṇṇa rūpa (physical objects that bounce light off; also called ‘rūpa rūpa’), we hear sadda rūpa (sounds), we smell gandha rūpa (odors), we taste rasa rūpa (food), and we touch pottabba rūpa (physical objects). Our internal senses that sense those external rūpa are also fine rūpa that are controlled by the mind. Those that are sensed by the mind are dhamma (concepts), and mind is not a rūpa.
Hầu hết mọi người có nhiều hiểu lầm về rūpa. Vì vậy, chúng ta sẽ xem xét một cách hệ thống các loại rūpa khác nhau. Rūpa về cơ bản là tất cả những gì năm giác quan có thể nhận biết: chúng ta thấy vaṇṇa rūpa (vật thể phản chiếu ánh sáng; còn gọi là “rūpa rūpa”), chúng ta nghe sadda rūpa (âm thanh), ngửi gandha rūpa (mùi), nếm rasa rūpa (vị), và chạm pottabba rūpa (vật thể xúc chạm). Các căn nội tại giúp nhận biết các rūpa bên ngoài cũng là những rūpa vi tế được điều khiển bởi tâm. Những pháp được tâm nhận biết là dhamma (các khái niệm), và tâm không phải là rūpa.
- Here is a simple way to figure out the five types of rūpa: If we take a toasted slice of bread that is rūpa rūpa or a vaṇṇa rūpa; if it is freshly toasted, when we break it, it will make a sound, which is a sadda rūpa; the smell of that bread is a gandha rūpa; when we taste it, we taste the rasa rūpa in the bread; when we touch it, we touch the pottabba rūpa in the bread.
Một cách đơn giản để nhận ra năm loại rūpa là: nếu ta cầm một lát bánh mì nướng, đó là rūpa rūpa hay vaṇṇa rūpa; nếu bánh mới nướng, khi bẻ ra sẽ phát âm thanh — đó là sadda rūpa; mùi của bánh là gandha rūpa; khi nếm, ta nếm rasa rūpa trong bánh; khi chạm vào, ta chạm pottabba rūpa của bánh.
There are many ways that rūpa can be analyzed. The basic “building blocks” of all rūpa are the four great elements (mahā bhūta): pathavi (element of extension with the characteristic of hardness), āpo (The element of cohesion with the characteristics of cohesiveness and fluidity), tejo (the element of heat or heat energy with the characteristics of hotness and coldness), and vāyo (the element of motion or kinetic energy with the characteristics of pushing and supporting).
Có nhiều cách phân tích rūpa. Các “thành tố cơ bản” của mọi rūpa là bốn đại chủng (mahā bhūta): pathavi (địa đại — đặc tính cứng, hỗ trợ sự chiếm chỗ), āpo (thủy đại — đặc tính kết dính và lưu động), tejo (hỏa đại — năng lượng nhiệt với đặc tính nóng và lạnh), và vāyo (phong đại — năng lượng chuyển động với đặc tính đẩy và nâng đỡ).
- It must be noted that in many cases, the Buddha took existing terms and redefined them to be consistent with Buddha Dhamma. The terms pathavi (earth), āpo (water), tejo (fire), and vāyo (wind) were thought to be the basic building blocks for matter in the pre-Buddha era, including the Greeks.
Cần lưu ý rằng trong nhiều trường hợp, Đức Phật đã lấy những thuật ngữ đã có và định nghĩa lại chúng theo đúng Dhamma của Đức Phật. Các thuật ngữ pathavi (đất), āpo (nước), tejo (lửa), và vāyo (gió) từng được xem là thành phần cơ bản của vật chất trong thời tiền Phật giáo, kể cả đối với người Hy Lạp cổ.
Bottom of Form
Top of Form
Bottom of Form
- But those names have deeper meanings too; for an in-depth discussion see, “The Origin of Matter – Suddhaṭṭhaka.”
Nhưng các tên gọi ấy còn có những ý nghĩa sâu hơn; để xem phân tích chi tiết, hãy xem bài “The Origin of Matter – Suddhaṭṭhaka.”
There are 28 types of basic rūpa, and the other 24 are derivatives (upādāya rūpa) of the four mahā bhūta.
Có 28 loại rūpa căn bản, và 24 loại còn lại là các upādāya rūpa (các phái sinh) từ bốn mahā bhūta.
- Rūpa can be put into two categories regarding whether they are internal (ajjhattika) and external (bāhira). The internal rūpa are the five pasāda rūpa associated with the physical body: eye (cakkhu), ear (sota), nose (ghāṇa), tongue (jivhā), and body (kāya). Internal rūpa also include our physical body (including the physical eyes, ears, etc). Here are a few things to note: [bāhira : [adj.] external; outer; foreign. (nt.), outside.]
Rūpa có thể chia thành hai loại: nội tại (ajjhattika) và ngoại tại (bāhira). Rūpa nội tại gồm năm pasāda rūpa liên hệ với thân vật lý: mắt (cakkhu), tai (sota), mũi (ghāṇa), lưỡi (jivhā), và thân (kāya). Rūpa nội còn bao gồm cả thân vật lý của chúng ta (kể cả mắt, tai vật lý). Sau đây là vài điểm cần lưu ý: [bāhira: [tính từ] bên ngoài; phía ngoài; ngoại lai. (trung tính), bên ngoài.]
- These five internal or pasāda rūpa are essential for experiencing the outside world. Without them, people will not be different from inanimate logs. Those internal rūpa associated with the physical body become inert (and external) when the gandhabba leaves the body.
Năm pasāda rūpa này là thiết yếu để kinh nghiệm thế giới bên ngoài. Không có chúng, con người chẳng khác gì khúc gỗ vô tri. Những rūpa nội này trở nên vô dụng (và trở thành rūpa ngoại) khi gandhabba rời khỏi thân.
- It must be emphasized that pasāda rūpa are NOT the physical organs that we see. These are fine rūpa (matter) that stop being regenerated at death. Thus cakkhu is NOT the physical eye.
Cần nhấn mạnh rằng pasāda rūpa KHÔNG phải là các cơ quan vật lý mà ta thấy. Chúng là rūpa (vật chất) vi tế và ngừng sinh khi chết. Do đó cakkhu KHÔNG phải là con mắt vật lý.
- From the moment of death of the physical body, cakkhu is not there anymore; it is gone with the gandhabba. However, the physical eye is there and can be even used in another person’s body within 24 hours or so.
Từ lúc thân vật lý chết, cakkhu không còn nữa; nó đi cùng với gandhabba. Nhưng con mắt vật lý vẫn còn và thậm chí có thể được dùng để ghép cho người khác trong vòng khoảng 24 giờ.
- Therefore, those physical senses are internal only as long as the gandhabba is associated with the physical body. As soon as gandhabba leaves at the death of the physical body, they become external rūpa.
Vì vậy, các giác quan vật lý chỉ là nội tại khi gandhabba còn liên hệ với thân. Khi gandhabba rời thân lúc chết, chúng trở thành rūpa ngoại.
- Out of all the external (bāhira or bahiddhā) rūpa, seven are called gocara rūpa or objective rūpa because those are the ones that can be sensed by the five internal (pasāda) rūpa.
Trong tất cả các rūpa ngoại (bāhira hay bahiddhā), có bảy loại gọi là gocara rūpa hay rūpa đối tượng, vì chúng là những gì có thể được nhận biết bởi năm pasāda rūpa nội.
- These are: visible (vaṇṇa) rūpa, sound (sadda) rūpa, smell (gandha) rūpa, taste (rasa) rūpa, and tangible rūpa (phoṭṭhabba). There are no separate rūpā called phoṭṭhabba rūpa; they are pathavi, tejo, and vāyo, three of the four great elements (mahā bhūta). Thus things we see with our eyes are the visible (vaṇṇa) rūpā; they are only part of the class of rūpa.
Các loại này gồm: sắc (vaṇṇa rūpa), âm thanh (sadda rūpa), mùi (gandha rūpa), vị (rasa rūpa), và xúc chạm (phoṭṭhabba). Không có loại rūpa riêng mang tên phoṭṭhabba rūpa; mà đó chính là pathavi, tejo, và vāyo — ba trong bốn đại chủng (mahā bhūta). Những gì ta thấy bằng mắt là vaṇṇa rūpa, chỉ là một phần của lớp rūpa.
- It is important to note that the gocara rūpa or objective rūpa are the only rūpa that we EXPERIENCE with our five physical senses. For example the remaining great essential, āpo, is not experienced by our senses.
Lưu ý rằng gocara rūpa hay sắc đối tượng là những rūpa duy nhất mà ta TRẢI NGHIỆM bằng năm giác quan vật lý. Ví dụ, đại chủng còn lại là āpo thì không được trải nghiệm qua các giác quan.
- The five pasāda rūpa and the seven gocara rūpa that are sensed by them are collectively called the olarika (gross or coarse) rūpas because they can touch (strike) each other. The other 16 rūpas are subtle or fine (sukhuma) rūpa.
Năm pasāda rūpa và bảy gocara rūpa mà chúng nhận biết được gọi chung là olarika rūpa (rūpa thô), vì chúng có thể “va chạm” nhau. Mười sáu loại rūpa còn lại là rūpavi tế (sukhuma rūpa).
- There are several fine rūpā that are associated with our body.
Có một số rūpa vi tế liên hệ với thân của chúng ta.
- Hadaya vatthu (heart base) – together with the five pasāda rūpa — are located close to the heart.
Hadaya vatthu (tâm sở y) — cùng với năm pasāda rūpa — nằm gần vùng tim.
- Jivitindriya rūpa (vital force of kammaja rūpa) is spread throughout the body.
Jīvitindriya rūpa (mạng căn của rūpa do kamma sinh) lan khắp thân.
- There are two bhava rūpā that determine whether it is a male or a female: itthi bhava (femininity) and purisa bhava (masculinity). One kind is spread throughout a body.
Có hai bhava rūpa quyết định giới tính: itthi bhava (nữ tính) và purisa bhava (nam tính). Mỗi loại lan khắp cơ thể.
- Āhāra rūpa (oja) are nutritive essence that sustains the body. It is extracted from the food we eat.
Āhāra rūpa (oja) là tinh chất nuôi dưỡng thân, được rút ra từ thực phẩm ta ăn.
- So far we have discussed five pasāda rūpā, seven rūpā that constitute the external rūpa (vaṇṇa, sadda, rasa, gandha, pathavi, tejo, vāyo) that are sensed by the pasāda rūpa, and the five other rūpa (hadaya, jivitindriya, two bhava rūpa, and oja) in #3.
Cho đến đây, ta đã bàn về năm pasāda rūpa, bảy rūpa cấu thành sắc ngoại (vaṇṇa, sadda, rasa, gandha, pathavi, tejo, vāyo) được nhận qua pasāda rūpa, và năm rūpa khác (hadaya, jīvitindriya, hai bhava rūpa, và oja) ở mục #3.
- The remaining mahā bhūta or the great element is āpo. It is the rūpa that holds any structure together, but it is not sensed by the body (kaya) rūpa. With the āpo rūpa, up to this point we have discussed 18 types of rūpa. These 18 types of rūpa are called nippanna rūpa (concretely produced rūpa) because they are caused and conditioned by one or more of four things: kamma, citta, utu (tejo) and āhāra (food); thus they are suitable for contemplation by insight.
Đại chủng còn lại là āpo. Đây là rūpa giữ cho cấu trúc vật chất kết dính, nhưng không được cảm nhận bởi thân (kāya rūpa). Với āpo rūpa, cho đến đây ta đã đề cập đến 18 loại rūpa. Mười tám loại rūpa này gọi là nippanna rūpa (rūpa được tạo thành rõ ràng), vì chúng được sinh và duy trì bởi một hay nhiều yếu tố trong bốn yếu tố: kamma, citta, utu (tejo), và āhāra (thức ăn); do đó chúng thích hợp để quán chiếu.
- The five pasāda rūpa, two bhava rūpa, hadaya vatthu and jivitindriya rūpa (9 in all) are produced by kamma and kamma
Năm pasāda rūpa, hai bhava rūpa, hadaya vatthu và jīvitindriya rūpa (tổng cộng 9) được tạo ra bởi kamma và chỉ bởi kamma.
- Sadda (sound) rūpa are produced by citta and utu (tejo). Vocal sounds such as speech, laughter, whistling, etc are produced by citta. Non-vocal sounds, such as thunder and music from instruments are produced by utu.
Sadda rūpa (âm thanh) được tạo bởi citta và utu (tejo). Âm thanh hữu thanh như lời nói, tiếng cười, tiếng huýt sáo được tạo bởi citta. Âm thanh vô thanh như tiếng sấm hay nhạc cụ được tạo bởi utu.
- The different ways that kamma, citta, utu, and āhāra produce the 24 types of rūpa is summarized in the “Tables and Summaries” Section; see, “Rūpa – Generation Mechanisms.”
Các cách kamma, citta, utu, và āhāra tạo ra 24 loại rūpa được tóm tắt trong mục “Tables and Summaries”; xem bài “Rūpa – Generation Mechanisms.”
- The remaining 10 rūpa are more abstract in nature. They are called anippana rūpa (nonconcretely produced rūpa).
Mười loại rūpa còn lại trừu tượng hơn. Chúng được gọi là anippana rūpa (rūpa không được tạo thành một cách cụ thể).
- Akasa dhātu (space element) is not so much “space”, but more like the inter-atomic space or intra-atomic space. It occupies whatever is not occupied by any other rūpa. Thus it is everywhere, even in the deep inter-galactic space where there is no “detectable matter.” Scientists are beginning to suspect that
there is much more energy in the vacuum (zero point energy) than the energy that we experience. It is like the deep ocean and what we see are only the ripples.
Ākāsa dhātu (yếu tố không gian) không phải là “không gian” theo nghĩa rộng, mà giống như khoảng trống giữa các nguyên tử hoặc trong nội nguyên tử. Nó chiếm bất kỳ nơi nào không bị chiếm bởi các rūpa khác. Vì vậy nó hiện diện khắp nơi, ngay cả trong khoảng cách liên thiên hà nơi không có vật chất có thể phát hiện. Các nhà khoa học bắt đầu nghi ngờ rằng trong chân không có năng lượng lớn hơn nhiều so với năng lượng mà ta cảm nhận — giống như đại dương sâu và điều ta thấy chỉ là những gợn sóng trên mặt.
- We communicate using two fine rūpā: vinnatti rūpa or material qualities of communication. We use both the mouth and and the body to communicate with each other. Kāya vinnatti (bodily intimation) is gestures by hand, head, physical eye, leg, etc, to indicate one’s intentions to another. Vacī vinnatti
(vocal intimation) is the movement of the mouth to produce vocal speech.
Chúng ta giao tiếp bằng hai loại rūpā vi tế: vinnatti rūpa (sắc biểu đạt). Ta dùng cả miệng lẫn thân để giao tiếp. Kāya vinnatti (sự biểu đạt bằng thân) gồm các cử chỉ tay, đầu, mắt, chân… nhằm biểu lộ ý định. Vacī vinnatti (sự biểu đạt bằng lời) là chuyển động miệng tạo âm thanh.
- There are three vikara (mutable) rūpa that help with the movements of the body. The lahuta (lightness or buoyancy) rūpa suppresses the heaviness of a body. This make it possible for up jump, for example. Imagine trying to toss up an equivalent weight! Muduta (elasticity) removes the stiffness in the body. Kammannata (weildiness) gives strength to hold up body parts. All these make possible our body movements.
Có ba vikāra rūpa (sắc biến hoại) hỗ trợ sự chuyển động của thân:
lahuta rūpa (nhẹ, nhu động) làm giảm sức nặng của thân — nhờ đó ta có thể nhảy lên; mudutā rūpa (mềm mại) làm giảm sự cứng đờ của thân; kammaṇṇatā rūpa (khả năng vận dụng) tạo sức mạnh để nâng đỡ các phần thân. Nhờ các rūpa này mà thân thể có thể cử động.
- Finally, there are four lakkhaṇa (material qualities) rūpa that are common characteristics of all rūpas: Upacaya and santati rūpa are associated with the arising of a rūpa, jarata rūpa is associated with the decay, and aniccata rūpa is the dissolving stage. See the lifetime discussed below.
Cuối cùng, có bốn lakkhaṇa rūpa (rūpa đặc tánh) chung cho mọi rūpa: upacaya rūpa và santati rūpa liên hệ đến sự sinh khởi của một rūpa, jaratā rūpa liên hệ đến sự lão suy, aniccata rūpa liên hệ đến sự tan rã. Xem thêm phần tuổi thọ bên dưới.
- The four great elements (mahā bhūta) are the primary rūpa. Each of the four has its own character: pathavi element of hardness; the āpo element of fluidity and cohesion; tejo of heat; vāyo of motion and pressure.
Bốn đại chủng (mahā bhūta) là sắc chính. Mỗi đại có đặc tính riêng: pathavi — cứng, hỗ trợ cấu trúc; āpo — tính kết dính và lưu động; tejo — nhiệt, nóng hoặc lạnh; vāyo — chuyển động và áp lực.
- The mahā bhūta can never be detected separately. The eight rūpa of pathavi, āpo, tejo, vāyo, are always found together with vaṇṇa, gandha, rasa, oja in inseparable units called pure octads or suddhaṭṭhaka, which are the fundamental units of matter. These eight rūpā are inseparable and indivisible, and thus are known as avinibbhoga rūpa; for an in-depth discussion see, “The Origin of Matter – Suddhaṭṭhaka.”
Bốn đại chủng không bao giờ tồn tại tách rời. Tám rūpa gồm pathavi, āpo, tejo, vāyo luôn đi cùng vaṇṇa, gandha, rasa, oja trong các đơn vị không thể chia tách gọi là bát tố thuần tịnh hay suddhaṭṭhaka, tức đơn vị căn bản của vật chất. Tám sắc này không thể tách rời hay phân chia, nên gọi là avinibbhoga rūpa. Xem thêm bài “The Origin of Matter – Suddhaṭṭhaka.”
- It is not necessary to memorize all these details about different rūpa. But it is good to have a reference base to look up if needed. Abhidhamma goes to much more detail and shows how the mental energy can form different kinds of rūpa.
Không cần phải học thuộc tất cả chi tiết về các loại rūpa. Nhưng tốt khi có nền tảng tham khảo khi cần. Abhidhamma giải thích chi tiết hơn nữa và cho thấy năng lượng tâm có thể tạo ra các loại rūpa khác nhau như thế nào.
If you have not read about saṅkhāra (the remaining one of the five aggregates):
“Saṅkhāra, Kamma, Kamma Vipāka, Kamma Bīja”, ……
Nếu bạn chưa đọc về saṅkhāra (uẩn còn lại trong năm uẩn):
“Saṅkhāra, Kamma, Kamma Vipāka, Kamma Bīja”, ……