Pañcakkhandha or Five Aggregates – A Misinterpreted Concept / Pañcakkhandha hay Năm Uẩn – Một Khái Niệm Thường Bị Hiểu Sai

December 25, 2015; revised September 29, 2018; September 10, 2022

Ngày 25/12/2015; sửa ngày 29/9/2018; ngày 10/9/2022

First, many people have the impression that rūpakkhandha is one’s own body OR that pañcakkhandha is “in one’s own body.” The problem with this critical mistake can be seen with the description of rūpakkhandha (and the other four khandha as 11 types).

Trước hết, nhiều người có cảm tưởng rằng rūpakkhandha chính là thân của mình HOẶC rằng pañcakkhandha “nằm trong thân mình.” Sai lầm quan trọng này có thể thấy rõ khi xem mô tả về rūpakkhandha (và bốn khandha còn lại với 11 loại).

Eleven Types of Rūpa in the Rūpakkhandha (Same for Other Khandhā)

Mười Một Loại Rūpa trong Rūpakkhandha (Tương tự với các Khandhā Khác)

1. This is clearly described in many suttā, even though the true meaning has been hidden all these years. In particular, the WebLink: suttacentral: Khandha Sutta (SN 22.48) summarizes what is included in each aggregate.

Điều này được mô tả rõ trong nhiều suttā, dù ý nghĩa thật sự đã bị che lấp qua nhiều thế kỷ. Đặc biệt, WebLink: suttacentral: Khandha Sutta (SN 22.48) tóm tắt những gì thuộc mỗi uẩn.

• Eleven types of rūpa (mental impressions) are in the rūpakkhandha: past, present, future, near, far, fine (sukuma), coarse (oḷārika), likes (paṇīta), dislikes (appaṇīta), internal (ajjhatta), and external (bahiddha). Here internal rūpa means (mental impressions) of one’s body parts, and external rūpa are (mental impressions) of external objects.

Mười một loại rūpa (ấn tượng tâm) thuộc rūpakkhandha: quá khứ, hiện tại, tương lai, gần, xa, vi tế (sukuma), thô (oḷārika), ưa thích (paṇīta), không thích (appaṇīta), nội tại (ajjhatta) và ngoại tại (bahiddha). Ở đây, rūpa nội là các ấn tượng tâm về thân mình, còn rūpa ngoại là ấn tượng tâm về các đối tượng bên ngoài.

• Thus, it is quite clear that rūpakkhandha encompasses anything that we ever saw (including previous births), we are seeing now, and hope to see in the future. The record of what belongs to the past is permanent and is called nāmagotta. Any rūpa about the future (for example, a sketch of the type of house one is thinking about building) can change with time.

Do đó, rõ ràng rằng rūpakkhandha bao gồm mọi thứ ta từng thấy (kể cả trong các kiếp trước), đang thấy hiện tại, và hy vọng sẽ thấy trong tương lai. Những ghi nhận về quá khứ mang tính vĩnh viễn và được gọi là nāmagotta. Bất kỳ rūpa nào về tương lai (ví dụ phác thảo ngôi nhà người ta định xây) đều có thể thay đổi theo thời gian.

• The other four khandhā have the same 11 types.

Bốn khandhā còn lại cũng có cùng 11 loại như vậy.

• An acceptable English translation of the Khandha Sutta is available online: “WebLink: suttacentral: Khandha Sutta: Aggregates.”

Có một bản dịch tiếng Anh có thể chấp nhận được của Khandha Sutta trực tuyến: “WebLink: suttacentral: Khandha Sutta: Aggregates.”

• It does not explain the concept discussed above. But one can see the 11 components of each khandha are there. Also, note that it is NOT Skandha Sutta; it is Khandha Sutta. This is why I say that skandha is a WRONG TERM.

Bản dịch ấy không giải thích ý nghĩa sâu như điều đang bàn ở đây. Nhưng ta có thể thấy 11 thành phần của mỗi khandha ở đó. Cũng lưu ý rằng đó KHÔNG phải là “Skandha Sutta,” mà là “Khandha Sutta.” Đây là lý do tác giả khẳng định rằng skandha là THUẬT NGỮ SAI.

2. We can see that Buddha Dhamma has become so contaminated over the past thousands of years. Fortunately, we still have the Tipiṭaka in close to its original form. The Buddha stated that his Buddha Sasana would last for 5000 years, and the way he made sure that will happen was to compose the suttā as described in “Sutta Interpretation – Uddesa, Niddesa, Paṭiniddesa.”

Ta có thể thấy rằng Dhamma của Đức Phật đã bị pha tạp rất nhiều qua hàng ngàn năm. May thay, ta vẫn còn Tipiṭaka khá gần với nguyên bản. Đức Phật dạy rằng Phật pháp của Ngài sẽ tồn tại 5000 năm, và Ngài đảm bảo điều đó bằng cách kết cấu các suttā như được giải thích trong bài “Sutta Interpretation – Uddesa, Niddesa, Paṭiniddesa.”

• Furthermore, Abhidhamma and Vinaya sections, as well as the three original commentaries, are still intact in the Tipiṭaka; see “Preservation of the Dhamma” and other posts in “Historical Background.”

Hơn nữa, các phần Abhidhamma và Vinaya, cùng ba bộ chú giải nguyên thủy, vẫn còn nguyên vẹn trong Tipiṭaka; xem bài “Preservation of the Dhamma” và các bài khác trong mục “Historical Background.”

• The main problem even with the Theravāda version of “Buddhism” is that instead of using the Tipiṭaka as the basis, the tendency is to use the Visuddhimagga written by Buddhaghosa, who had not attained any magga phala and declared that his wish was to become a deva in the next life from the merits he gained by writing Visuddhimagga!

Vấn đề chính ngay cả với Phật giáo Theravāda ngày nay là thay vì lấy Tipiṭaka làm nền tảng, người ta lại dựa vào Visuddhimagga của Buddhaghosa — người chưa chứng đắc bất kỳ magga phala nào và từng tuyên bố mong muốn được sinh lên thiên giới trong đời sau nhờ phước do viết bộ Visuddhimagga!

• Even when using the Tipiṭaka, most people use the wrong interpretations of keywords such as anicca, dukkha, anatta, khandha, and Paṭicca Samuppāda. This problem is apparent in the Sinhala translation of the Tipiṭaka, which was done with the sponsorship of the Sri Lankan government several years ago.

Ngay cả khi dùng Tipiṭaka, đa số người vẫn hiểu sai các thuật ngữ then chốt như anicca, dukkha, anatta, khandha, và Paṭicca Samuppāda. Điều này thể hiện rõ trong bản dịch tiếng Sinhala của Tipiṭaka, được chính phủ Sri Lanka bảo trợ vài năm trước.

Rūpa and Rūpakkhandha – The Difference

Sự khác biệt giữa Rūpa và Rūpakkhandha

1. Contrary to popular belief, pañcakkhandha or pañca khandha (five aggregates) is all mental, and realizing this fact can help get rid of the “ghana saññā,” the perception that the world around us is “solid and permanent.” I will write more on this later.

Trái với quan niệm phổ biến, pañcakkhandha hay pañca khandha (năm uẩn) hoàn toàn là tâm, và thấy được sự thật này giúp đoạn trừ “ghana saññā,” tức nhận thức sai rằng thế giới quanh ta “kiên cố và bền chắc.” Tôi sẽ viết thêm về điều này sau.

• It is sometimes erroneously called pancaskhandha, and I will explain why that is incorrect.

Đôi khi nó bị gọi sai thành pancaskhandha, và tôi sẽ giải thích vì sao cách gọi đó là sai.

2. For example, there is a huge difference between rūpa (material form) and rūpa khandha, the aggregate of material form. Rūpa khandha is commonly written as rūpakkhandha by connecting the two terms to one word, by adding an extra “k” (a common way of connecting words or “sandhi” in Pāli). The same is true for the other four aggregates. The correct interpretation makes many other concepts easier to
   

Ví dụ, có sự khác biệt rất lớn giữa rūpa (dạng vật chất) và rūpa khandha (sắc uẩn – tập hợp các ấn tượng tâm về sắc). Rūpa khandha thường được viết gộp thành rūpakkhandha bằng cách thêm một chữ “k” (một dạng sandhi trong Pāli). Điều tương tự áp dụng cho bốn uẩn còn lại. Hiểu đúng sự khác biệt này giúp làm sáng tỏ nhiều khái niệm khác.

• Rūpa is matter (and energy) and is made of the cattāro mahā bhūta (pathavi, āpo, tejo, vāyo) and their derivatives.

Rūpa là vật chất (và năng lượng), được cấu thành từ cattāro mahā bhūta (pathavi, āpo, tejo, vāyo) và các rūpa phát sinh từ chúng.

• Rūpa khandha is all MENTAL.

Rūpa khandha hoàn toàn là TÂM.

• Similarly, there is a difference between vedanā (feelings) and vedanākkhandha (the aggregate of feelings), even though here both kinds are mental; we will discuss the difference below. The other three khandha of saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are similar to that of vedanā.

Tương tự, có sự khác biệt giữa vedanā (cảm thọ) và vedanākkhandha (thọ uẩn), dù cả hai đều thuộc tâm; chúng ta sẽ bàn khác biệt này bên dưới. Ba uẩn còn lại — saññā, saṅkhāra, và viññāṇa — cũng tương tự như vậy.

• This is very important to understand, and I will proceed slowly to clarify the concepts.

Điều này rất quan trọng để hiểu, và tôi sẽ trình bày chậm rãi để làm rõ các khái niệm.

3. The key to clarifying what rūpakkhandha is to examine why the Buddha added “khandha” to the rūpa. He could have labelled past rūpa, future rūpa, sukuma rūpa, oḷārika rūpa, etc. to describe the 11 types of them as discussed above. What was the need to add “khandha“? That is because rūpakkhandha is all MENTAL, and to see how it comes about we need to examine how each of us experiences “the world.”
   Each of us does it differently.

Cốt lõi để hiểu rõ rūpakkhandha là xem tại sao Đức Phật thêm chữ “khandha” vào rūpa. Ngài hoàn toàn có thể chỉ nói rūpa quá khứ, tương lai, sukuma rūpa, oḷārika rūpa, v.v. để mô tả 11 loại như đã nói trên. Vậy tại sao phải thêm “khandha”?
Lý do là rūpakkhandha hoàn toàn mang tính TÂM, và để thấy nó hình thành thế nào, ta cần xem mỗi người chúng ta trải nghiệm “thế giới” ra sao — và mỗi người làm điều đó khác nhau.

• Each person has his/her own rūpakkhandha or how he/she perceives the material rūpa in the world. That rūpakkhandha has associated with it the other four khandhas and thus comprises the pañcakkhandha. And panca upadanakkhandha, or what one has cravings for, is a small part of that.

Mỗi người có một rūpakkhandha riêng — tức cách người đó nhận thức các rūpa vật chất trong thế giới. Rūpakkhandha này gắn liền với bốn uẩn còn lại, hợp thành pañcakkhandha. Và pañca upādānakkhandha — tức phần mà người ấy khởi tham ái, chấp thủ — chỉ là một phần nhỏ trong đó.

• Just like the concept of anicca, this again is a very important concept to understand, so please try to read through slowly at a quiet time and grasp the concepts. As the Buddha said, “at the end what matters is understanding a concept, not memorizing words.”

Cũng giống như khái niệm anicca, đây lại là một khái niệm rất quan trọng, vì vậy hãy đọc chậm rãi trong lúc yên tĩnh để nắm ý. Như Đức Phật dạy: “Điều quan trọng là hiểu được pháp, không phải học thuộc lời.”

• When I first grasped this concept, it was like turning the lights on in a previously dark area that I did not even know existed! This is a good example of what the Buddha meant by “aloko udapādi.”

Khi tôi lần đầu hiểu được khái niệm này, cảm giác giống như bật đèn trong một vùng tối mà trước đó tôi không biết là tồn tại! Đây là một ví dụ cho điều Đức Phật gọi là “aloko udapādi”

What is a Khandha?

Khandha Là Gì?

1. One of the main problems we have today is that many key terms are in Sanskrit rather than the original Pāli. The meanings get distorted. A good example is Paṭicca Samuppāda, for which the Sanskrit term is pratittyasamutpada, which does not convey the meaning; see, “Paṭicca Samuppāda – ‘Pati+ichcha’ + ‘Sama+uppāda.’”

Một trong các vấn đề ngày nay là nhiều thuật ngữ then chốt lại được dùng dưới dạng tiếng Sanskrit thay vì Pāli nguyên thủy, khiến nghĩa bị sai lệch. Ví dụ điển hình là Paṭicca Samuppāda, trong tiếng Sanskrit là pratittyasamutpada, nhưng không truyền tải đúng nghĩa; xem bài “Paṭicca Samuppāda – ‘Pati+ichcha’ + ‘Sama+uppāda.’”

2. Similarly, the Sanskrit term “skandha” is commonly used in the place of khandha, the original Pāli term. Khandha is a heap and the Sinhala term is kanda, which is even used today to denote a heap or a pile.

Tương tự, thuật ngữ Sanskrit “skandha” thường được dùng thay cho khandha, là dạng Pāli nguyên thủy. Khandha nghĩa là một tập hợp, một nhóm; từ kanda trong tiếng Sinhala ngày nay vẫn dùng để chỉ “một tập hợp, một bó.”

• When we experience the world, we do that with our six senses, and that experience is registered as thoughts (citta). But a single citta is born and gone in a small fraction of a second. What we EXPERIENCE are the aggregates of numerous citta that go through our minds even in a fraction of a second.

Khi ta kinh nghiệm thế giới, ta làm điều đó qua sáu căn, và kinh nghiệm ấy được ghi nhận thành các tâm (citta). Nhưng một citta sinh và diệt trong một phần rất nhỏ của giây. Điều ta thực sự KINH NGHIỆM là tập hợp của vô số citta xảy ra trong tâm ngay cả trong một khoảnh khắc.

• We experience a rūpa (sight, sound, smell, taste, touch, dhamma) with a citta AND based on that generate mental qualities of vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa. In each citta, the mind analyzes all these, and that citta is gone in a fraction of a second.

Ta kinh nghiệm một rūpa (sắc, thanh, hương, vị, xúc, dhamma) trong một citta, VÀ dựa trên đó sinh ra vedanā, saññā, saṅkhāra, và viññāṇa. Trong mỗi citta, tâm phân tích tất cả những yếu tố ấy, rồi citta diệt mất trong một phần nhỏ của giây.

• The manasikāra cetasika that is in each citta puts together the contents in all these “packets” — including our past impressions — and provides us with an overall experience that includes a “sketch of what we see, hear, ..”, and those feelings, perceptions etc that arise due to that sense impression.

Manasikāra cetasika trong mỗi citta gom lại tất cả nội dung của các “gói thông tin” này — bao gồm cả ấn tượng quá khứ — và tạo cho ta một kinh nghiệm tổng thể gồm “hình ảnh ta thấy, tiếng ta nghe, …” cùng các cảm thọ, tri giác sinh từ cảnh ấy.

• This can be compared to connecting individual links in a metal chain. In the old days, lacksmiths used to make chains by manually connecting one link to the next by hand. He can only see himself linking two of them at a time, but if he looks back he can see the whole chain. In the same way, the five aggregates or heaps keep building up with each passing second.

Điều này giống như việc nối từng khoen sắt tạo thành một sợi xích. Người thợ rèn mỗi lần chỉ thấy mình nối hai khoen, nhưng khi nhìn lại thì thấy cả sợi xích hoàn chỉnh. Tương tự, năm uẩn được tạo nên liên tục từng giây.

3. In another example, it is like a movie recording that keeps recording non-stop from our birth to death. And when we die it does not stop, it just starts recording the new life. And these five heaps or aggregates that have accumulated over ALL previous lives are in the nāmagotta, a permanent record; see, “The Amazing Mind – Critical Role of Nāmagotta (Memories).”

Một ví dụ khác: nó giống như một cuộn phim ghi hình liên tục từ lúc ta sinh ra cho đến lúc chết. Và khi ta chết, cuộn phim ấy không dừng lại — nó lập tức bắt đầu ghi hình cho đời sống mới. Năm “tập hợp” hay năm uẩn được tích lũy qua TẤT CẢ các kiếp sống trước đều nằm trong nāmagotta, một hồ sơ vĩnh viễn; xem “The Amazing Mind – Critical Role of Nāmagotta (Memories).”

• Of course, we remember only a fraction of it, even in the present life. But some people remember more things than others; see “Recent Evidence for Unbroken Memory Records (HSAM).”

Tất nhiên, chúng ta chỉ nhớ được một phần rất nhỏ, ngay cả trong đời này. Nhưng có người nhớ được nhiều hơn người khác; xem bài “Recent Evidence for Unbroken Memory Records (HSAM).”

• But we also make plans for the future. And those heaps about the future are also in the pañcakkhandha, but not in the nāmagotta, which only records what has already happened. As soon as the present moment passes, more of the five heaps are added to the nāmagotta.

Nhưng chúng ta cũng lập kế hoạch cho tương lai. Và những “tập hợp uẩn” về tương lai cũng thuộc pañcakkhandha, nhưng không nằm trong nāmagotta, vì nāmagotta chỉ ghi những gì đã xảy ra. Ngay khi khoảnh khắc hiện tại trôi qua, phần mới của năm uẩn được thêm vào nāmagotta.

• Thus pañcakkhandha includes past, present, and future, whereas nāmagotta includes only that portion of the pañcakkhandha that has gone to the past.

Do đó, pañcakkhandha bao gồm quá khứ, hiện tại và tương lai, còn nāmagotta chỉ chứa phần đã thuộc về quá khứ của pañcakkhandha.

• Even though I have discussed these concepts in the introductory posts in the Abhidhamma section, I will go through a simpler version to get the ideas across here. Those interested can then also review the posts in Abhidhamma section; see “Essential Abhidhamma – The Basics.”

Dù tôi đã bàn những khái niệm này trong các bài nhập môn Abhidhamma, tôi sẽ trình bày phiên bản đơn giản hơn tại đây để giúp nắm ý. Những ai quan tâm có thể xem thêm trong mục Abhidhamma; xem bài “Essential Abhidhamma – The Basics.”

What We Experience Comes in “Packets” or “Heaps” or “Khandha”

Những Gì Chúng Ta Kinh Nghiệm Đến Trong Dạng “Gói,” “Tập hợp,” Hay “Uẩn (Khandha)”

1. A simple view of how we sense the outside world is as follows: The five physical senses receive images, sounds, smells, tastes, and touches from the outside. Those sense inputs are sent to the brain via the nervous system. The brain analyzes such “signals” and helps the mind (hadaya vatthu) to extract the “meanings” conveyed by those images, sounds, smells, tastes, and touches.

Một cách nhìn đơn giản về cách ta cảm nhận thế giới bên ngoài: Năm giác quan tiếp nhận hình ảnh, âm thanh, mùi, vị và xúc chạm. Những tín hiệu ấy được truyền đến não qua hệ thần kinh. Não phân tích chúng và hỗ trợ tâm (hadaya vatthu) trích ra “ý nghĩa” của các hình ảnh, âm thanh, mùi vị và xúc ấy.

• Let us take an example of looking at a cake. The eye is like a camera; it captures an image of the cake just like a camera does. That image is sent to the brain and the brain analyzes that picture and sends it to the mind (hadaya vatthu), which matches it with previous experiences (manasikāra cetasika does this) and identifies it as a chocolate cake made by grandma. The brain and mind working together this way
  can analyze many such pictures in a fraction of a second.

Hãy lấy ví dụ nhìn một chiếc bánh. Mắt giống như một chiếc máy ảnh, chụp lại hình chiếc bánh. Hình ấy được gửi đến não, não phân tích và chuyển cho tâm (hadaya vatthu), nơi đối chiếu nó với kinh nghiệm trước đây (do manasikāra cetasika thực hiện) và nhận ra đó là bánh chocolate bà ngoại làm. Não và tâm phối hợp theo cách này để phân tích vô số hình ảnh trong một phần nhỏ của giây.

• This is basically what scientists believe happens too. Still, the difference is that scientists believe that the brain compares the current image of the cake with zillions of images “stored in the brain,” which I say is an impossibility. The brain needs to scan through “its depository of images” and not only identify that it is
  not a loaf of bread or a piece of wood, but also what kind of a cake it is, and whether it is made by grandma or bought from a store. And this is done within a fraction of a second. Think about it! This is real vipassanā meditation! What we are trying to do is to understand how nature works.

Đây cũng là điều các nhà khoa học tin là xảy ra. Tuy nhiên, sự khác biệt là các nhà khoa học cho rằng não so sánh hình ảnh hiện tại với vô số hình ảnh “cất trong não” — điều mà tôi cho là bất khả thi. Não phải rà soát qua “kho hình ảnh” ấy để xác định không chỉ rằng đó không phải ổ bánh mì hay khúc gỗ, mà còn là loại bánh gì, và do bà ngoại làm hay mua từ tiệm. Và tất cả được làm trong một phần nhỏ của giây. Hãy nghĩ về điều đó! Đây mới thật là vipassanā — chúng ta đang cố hiểu cách vận hành của tự nhiên.

2. In Buddha Dhamma, the brain is in constant communication with the “hadaya vatthu” which is the seat of the mind. All our past experiences are “stored” in the mental plane (mano loka), and hadaya vatthu can access that information; these are what we call “nāmagotta.” A record of each sensory event gets added to nāmagotta in viññāṇa dhātu — via the mana indriya in the brain.) See, “Our Two Worlds: Material and
   Immaterial.”

Trong Dhamma của Đức Phật, não liên tục giao tiếp với hadaya vatthu — nơi trú của tâm. Tất cả kinh nghiệm quá khứ của ta được “lưu” trong cảnh giới tâm (mano loka), và hadaya vatthu có thể truy cập chúng; đây là cái gọi là nāmagotta. Mỗi sự kiện giác quan đều được ghi thêm vào nāmagotta trong viññāṇa dhātu — thông qua mana indriya trong não. Xem bài “Our Two Worlds: Material and Immaterial.”

The Abhidhamma section discusses how the brain constantly communicates with the hadaya vatthu and other details. Those details are not important as long as one can picture this process in one’s mind.

Mục Abhidhamma giải thích chi tiết cách não giao tiếp liên tục với hadaya vatthu và các chi tiết liên quan. Những chi tiết ấy không quá quan trọng miễn là ta có thể hình dung tiến trình này.

• This image sent by the eyes (and the brain) to the hadaya vatthu generates an imprint or a record. That record gets added to nāmagotta in viññāṇa dhātu — via the mana indriya in the brain. Thus, our memories are “stored” in viññāṇa dhātu (or nāma loka) and not in the brain.

Hình ảnh được gửi từ mắt (và não) đến hadaya vatthu tạo nên một dấu ấn hay một bản ghi. Bản ghi này được thêm vào nāmagotta trong viññāṇa dhātu — thông qua mana indriya trong não. Vì vậy, ký ức của chúng ta “lưu trữ” trong viññāṇa dhātu (hay nāma loka), chứ không nằm trong não vật lý.

• That record is now part of the rūpakkhandha. It is not material but a record.

Bản ghi đó giờ thuộc về rūpakkhandha. Nó không phải vật chất, mà là một dấu ấn.

• If a smell is analyzed, then a record of that smell is made. Thus the rūpakkhandha here is a record of that particular smell. In this way, rūpakkhandha are just records or imprints. All five physical senses help generate rūpakkhandha; remember that sight, sound, smell, taste, and touch are all rūpa.

Nếu một mùi được phân tích, một dấu ấn của mùi ấy được tạo ra. Vì vậy rūpakkhandha trong trường hợp này là bản ghi của mùi đó. Theo cách này, rūpakkhandha chỉ là các bản ghi hay dấu ấn. Năm giác quan vật lý đều góp phần tạo rūpakkhandha; hãy nhớ rằng sắc, thanh, hương, vị, xúc đều là rūpa.

• The mind receives a set of static frames in a given second. Many such records for various sensory inputs go through our minds in a second. The mind can make this appear as a continuous movie, with pictures, sounds, tastes, etc. flowing smoothly.

Tâm nhận một loạt “khung hình tĩnh” trong mỗi giây. Nhiều bản ghi như vậy từ các đối tượng giác quan khác nhau đi qua tâm trong một giây. Tâm có thể làm cho chúng xuất hiện như một thước phim liên tục, với hình ảnh, âm thanh, mùi vị… trôi chảy liền lạc.

Animation Video

Video Hoạt hình

1. Just to give the flavor of what happens, we can look at what happens when we watch a movie. The movie is a series of static pictures or frames. When making a movie, what is done is to take many static pictures and
   then play them back at fast enough speed. If the playback speed is too slow, we can see individual pictures, but above a certain “projection rate,” it looks like real motion. Here is a video that illustrates this well:

Để hình dung phần nào tiến trình này, ta hãy xét điều xảy ra khi xem phim. Phim thật ra là một chuỗi hình ảnh tĩnh. Khi làm phim, người ta chụp nhiều tấm hình tĩnh rồi chiếu chúng với tốc độ đủ nhanh. Nếu chiếu chậm, ta thấy từng khung riêng lẻ; nhưng vượt một tốc độ nhất định, ta thấy chuyển động liên tục. Đây là ảo giác chuyển động.

WebLink: YOUTUBE: Animation basics: The optical illusion of motion

2. When we experience (see, hear,…) the outside world, what happens is very similar to the above. At the end of the video it is stated that the “movie” we see is an illusion, and as the Buddha explained, that holds for real life as well. In real life when we see someone coming towards us, what we actually see is a series of “static pictures” or citta projected at a very fast rate in our minds, giving us the illusion of a “movie-like experience.”

Khi ta kinh nghiệm thế giới bên ngoài (thấy, nghe,…), điều xảy ra rất giống ví dụ trên. Cuối video có nói rằng “bộ phim” ta thấy chỉ là ảo giác — và như Đức Phật dạy, điều này đúng với cả đời sống thực. Khi ta thấy ai đó đi đến, thực ra ta đang thấy một chuỗi “hình tĩnh” — các citta — được chiếu cực nhanh trong tâm, tạo ảo giác về một “trải nghiệm giống phim.”

• Even though in the above video it is suggested that the brain puts together all the information from the “previous static frames,” that is true only to a certain extent.

Dù video gợi ý rằng não ghép các “khung hình tĩnh trước đó,” điều đó chỉ đúng một phần.

• The brain puts together the individual frames, but without actual “memories,” it is impossible to get the details about what is seen.

Não có ghép các khung, nhưng nếu không có “ký ức” thật sự thì không thể có đầy đủ chi tiết về điều được thấy.

• We not only “see” the video, but we also RECOGNIZE what is seen (we identify a given actor, we can even remember previous movies with that actor, we KNOW all about the scenes in the background, etc.); to have all that information instantly available to the brain is not possible. This is a point that needs a lot of thought.

Chúng ta không chỉ “thấy” hình ảnh, mà còn NHẬN RA điều được thấy (nhận ra diễn viên, nhớ phim trước đó có diễn viên ấy, biết các cảnh phía sau,…). Để não có ngay tức thì tất cả thông tin đó là điều bất khả. Đây là điểm cần suy ngẫm rất nhiều.

• What happens, according to Abhidhamma, is that the brain periodically sends packets of acquired data put together by the cortex in the brain to the hadaya vatthu (the seat of the mind). Citta vīthi arise in hadaya vatthu accepting that information from the brain, and it is the mind that does all the compiling (with the help of the manasikāra and cetanā cetasika). That is how we EXPERIENCE any sensory input.

Theo Abhidhamma, điều xảy ra là não định kỳ gửi các “gói dữ liệu” đã được vỏ não xử lý đến hadaya vatthu (nơi trú của tâm). Citta vīthi sinh lên tại hadaya vatthu nhận thông tin ấy từ não, và chính tâm tổng hợp thông tin (với trợ giúp của manasikāra và cetanā cetasika). Đây là cách ta thực sự TRẢI NGHIỆM bất kỳ đối tượng giác quan nào.

• For those who are interested in more details, see, “Citta and Cetasika – How Viññāṇa (Consciousness) Arises.”

Ai muốn xem chi tiết có thể xem bài “Citta and Cetasika – How Viññāṇa Arises.”

3. When the mind analyzes those packets of information sent by the brain with cittā, it generates feelings (vedanā), perception (saññā), and follow-up thoughts (viññāṇa); if the mind likes/dislikes that sense input it may decide to act on it by generating saṅkhāra.

Khi tâm phân tích các gói thông tin do não gửi đến bằng các citta, nó sinh cảm thọ (vedanā), tri giác (saññā), và tư duy tiếp nối (viññāṇa); nếu tâm thích hay không thích cảnh ấy, nó có thể quyết định hành động bằng cách sinh saṅkhāra.

• Thus we can see that depending on the nature of the sensory input, the mind will generate a “packet” of vedanā (i.e., vedanākkhandha), a “packet” of saññā (saññākkhandha), a “packet” of saṅkhāra (saṅkhārakkhandha), a “packet” of viññāṇa (viññāṇakkhandha), in addition to the rūpakkhandha that was involved in the sensory input. All these five khandhā are generated within the same series of citta.

Do đó, tùy vào bản chất của đối tượng giác quan, tâm sẽ tạo ra một “gói” vedanā (vedanākkhandha), một “gói” saññā (saññākkhandha), một “gói” saṅkhāra (saṅkhārakkhandha), một “gói” viññāṇa (viññāṇakkhandha), cùng với rūpakkhandha liên quan đến đối tượng ấy. Cả năm uẩn này được tạo trong cùng một chuỗi citta.

Our Experience is Stored in Those Khandhā

Trải Nghiệm Của Chúng Ta Được Lưu Giữ Trong Các Khandhā Ấy

1. Thus, our experiences are stored in five types of “heaps” (rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa) in the mental plane (mano loka). Some of these “clips” or “packets” from those five heaps or aggregates can be recalled and played back in our minds just like a movie is played on a screen. When we do that, we can recall that particular experience with sights, sounds, etc.

Do đó, các trải nghiệm của ta được lưu giữ trong năm loại “tập hợp” (rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa) trong cảnh giới tâm (mano loka). Một số “đoạn phim” hay “gói” trong năm uẩn này có thể được gọi lại và “trình chiếu” trong tâm giống như chiếu phim. Khi làm vậy, ta nhớ lại trải nghiệm ấy với hình ảnh, âm thanh… đầy đủ.

• It is the sum of all such packets of a given kind called a khandha, for example, a rūpakkhandha. All these are memories of what we see, hear, smell, taste, touch, and think.

Tổng của tất cả các gói cùng loại được gọi là một khandha, ví dụ rūpakkhandha. Tất cả những thứ ấy là ký ức về những gì ta thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc chạm và nghĩ.

• The ability to recall past experiences, we call memory. Some have better memories than others. Some people can “playback” basically one’s life day-by-day for many years into the past; see, “Recent Evidence for Unbroken Memory Records (HSAM).” It is amazing to see how much they can recall.

Khả năng nhớ lại các kinh nghiệm quá khứ được gọi là ký ức. Có người có trí nhớ tốt hơn người khác. Một số người thậm chí có thể “chiếu lại” cuộc đời mình từng ngày trong nhiều năm về trước; xem “Recent Evidence for Unbroken Memory Records (HSAM).” Thật đáng kinh ngạc khi thấy họ nhớ được nhiều đến mức nào.

• Yet, one can recall not only memories from this life, but also from past lives by developing abhiññā Thus the Buddha Gotama vividly described the scene, eons ago, when the Buddha Dīpaṅkara stated that he was to become a Buddha in the future.

Tuy nhiên, không chỉ ký ức đời này có thể được nhớ lại — người ta còn có thể nhớ đến các kiếp trước bằng cách phát triển năng lực abhiññā. Đức Phật Gotama đã mô tả một cách sống động cảnh tượng từ vô lượng kiếp trước, khi Đức Phật Dīpaṅkara nói rằng Ngài sẽ thành Phật trong tương lai.

• But let us get back to the main discussion.

Nhưng giờ hãy quay lại chủ đề chính.

2. The brain analyzes multiple sense inputs of different kinds in a second. When we watch a movie, we see the picture, hear the sounds, and if we are eating popcorn we can smell and taste popcorn too; see, “What is a Thought?.” Even if you are unfamiliar with Abhidhamma, you can get a good idea of what happens by reading that post. Just try to get the overall picture of what happens instead of trying to analyze in detail.

Não phân tích nhiều loại đối tượng giác quan khác nhau trong mỗi giây. Khi xem phim, ta thấy hình ảnh, nghe âm thanh, và nếu ăn bắp rang ta còn ngửi và nếm mùi vị nữa; xem bài “What is a Thought?”. Dù bạn chưa quen với Abhidhamma, bạn vẫn có thể hình dung tiến trình này bằng cách đọc bài viết đó. Hãy cố nắm tổng thể thay vì phân tích chi li.

• Thus our perception of an object is due to the sum of many thoughts (cittā) that arise per second. And each citta has “embedded in it,” our feelings (vedanā), perceptions (saññā), our decisions on how to act (saṅkhāra), and our overall sense experience (viññāṇa). In the case of a visual, auditory, … event, we also have the corresponding “imprints of them” in our mind.

Do đó, tri giác của chúng ta về một đối tượng là tổng hợp của vô số cittā sinh trong mỗi giây. Và trong mỗi citta đều “hàm chứa” cảm thọ (vedanā), tri giác (saññā), ý định hay quyết định hành động (saṅkhāra), và kinh nghiệm nhận thức tổng quát (viññāṇa). Trong trường hợp thị giác, thính giác…, ta còn có các “dấu ấn” tương ứng trong tâm.

• In other words, all our sensory experiences can be described by five heaps or khandhas. The totality of our experience or “our world” is panca khandha (pañcakkhandha). And it has nothing to do with our physical bodies.

Nói cách khác, tất cả trải nghiệm giác quan của ta có thể mô tả bằng năm “tập hợp” hay năm uẩn (khandha). Tổng thể kinh nghiệm của ta — “thế giới riêng của ta” — chính là pañcakkhandha. Và nó không liên quan gì đến thân vật lý của ta.

• Thus it is important to understand that “rūpa” can be used in the sense of “matter” and also in the sense of “records of such material rūpa.”

Vì vậy, cần hiểu rằng từ “rūpa” có thể dùng theo nghĩa “vật chất,” nhưng cũng có nghĩa “bản ghi của các rūpa vật chất ấy.”

3. These mental components are what the Buddha called khandhas. Rūpakkhandha does not include actual material objects, sounds, smells, tastes, or touches. Rather rūpa khandha includes only the mental records or imprints of those sense inputs.

Các thành phần mang tính tâm này là điều Đức Phật gọi là khandha. Rūpakkhandha không bao gồm vật thể thật, âm thanh thật, mùi thật, vị thật hay xúc chạm thật. Rūpa khandha chỉ bao gồm các bản ghi hay dấu ấn tâm về những cảnh giác quan ấy.

• We continuously accumulate khandhā or bundles of heaps of sense imprints during our life. Thus a rūpa khandha or rūpakkhandha (note how the two words were connected by inserting an additional “k”) is not an actual rūpa but our mental images of such rūpa.

Chúng ta liên tục tích lũy khandhā, tức các tập hợp dấu ấn giác quan, trong suốt cuộc đời. Do đó, rūpa khandha hay rūpakkhandha (lưu ý cách ghép hai từ bằng một chữ “k” phụ) không phải là rūpa thật mà chỉ là hình ảnh tâm về rūpa.

• Similarly, we keep accumulating bundles of vedanā (vedanākkhandha), saññā (saññākkhandha), saṅkhāra (saṅkhārakkhandha), and viññāṇa (viññāṇakkhandha).

Tương tự, ta liên tục tích lũy các tập hợp vedanā (vedanākkhandha), saññā (saññākkhandha), saṅkhāra (saṅkhārakkhandha), và viññāṇa (viññāṇakkhandha).

4. These khandhā are all that we have ever experienced, and would like to experience in the future. The five khandhā encompass our (changing) identity, and our sense of the whole world out there. They have embedded in them all our past experiences and also future hopes.

Các khandhā này chứa toàn bộ những gì ta từng kinh nghiệm, và cả những gì ta mong muốn trải nghiệm trong tương lai. Năm uẩn bao trùm toàn bộ “cái tôi đang thay đổi” của ta và cảm nhận của ta về thế giới xung quanh. Chúng chứa trong đó mọi kinh nghiệm quá khứ và cả hy vọng tương lai.

• That is why pañcakkhandha (the five aggregates) represent our whole world.

Đó là lý do vì sao pañcakkhandha (năm uẩn) đại diện cho toàn bộ thế giới của ta.

• And these records can go back to beginning-less time! Some people can recall more records than others, but by gradually developing abhiññā powers, one can recall more and more past lives.

Và những bản ghi này có thể kéo dài đến vô thủy! Một số người nhớ được nhiều hơn người khác, nhưng bằng cách phát triển dần abhiññā, người ta có thể nhớ lại nhiều kiếp sống trong quá khứ.

Part 2: Pañcupādānakkhandha – It Is All Mental

Phần 2: Pañcupādānakkhandha – It Is All Mental