May 7, 2016; revised December 4, 2017; May 12, 2023; last revised December 29, 2024
Ngày 07/05/2016; sửa ngày 04/12/2017; 12/05/2023; sửa lần cuối ngày 29/12/2024
Āyatana has no corresponding word in English. Indriya, in the context of āyatana, are the physical senses such as the eye and ear. Indriya becomes āyatana when used with a defiled mind.
Āyatana không có từ tương ứng trong tiếng Anh. Indriya, trong bối cảnh nói về āyatana, là các giác quan vật lý như mắt và tai. Indriya trở thành āyatana khi được sử dụng cùng một tâm ô nhiễm.
Indriya – Two Possible Meaning
Indriya – Hai Nghĩa Có thể có
- First, it must be noted that another type of indriya comes into play in a different context.
Trước hết, cần lưu ý rằng có một loại indriya khác xuất hiện trong một bối cảnh khác.
- “Pañca indriya” indicates five faculties that must be cultivated to attain Nibbāna: sati, samādhi, paññā, viriya, and saddhā; see “Pañca Indriya and Pañca Bala – Five Faculties and Five Powers,” “37 Factors of Enlightenment” and “Two Versions of 37 Factors of Enlightenment.”
“Pañca indriya” chỉ năm căn cần được tu tập để chứng Nibbāna: sati, samādhi, paññā, viriya và saddhā; xem “Pañca Indriya and Pañca Bala – Five Faculties and Five Powers,” “37 Factors of Enlightenment” và “Two Versions of 37 Factors of Enlightenment.”
- The six sense faculties are cakkhu indriya, sota indriya, ghāna indriya, jivhā indriya, kāya indriya, and mana indriya; see “WebLink: suttacentral: Arahanta Sutta (SN 48.27).” Only Arahants use them as indriya at all times; an average human (puthujjana) always uses them as āyatana, i.e., with rāga, dosa, or moha.
Sáu căn cảm giác là cakkhu indriya, sota indriya, ghāna indriya, jivhā indriya, kāya indriya và mana indriya; xem “WebLink: suttacentral: Arahanta Sutta (SN 48.27).” Chỉ Arahant luôn dùng chúng như indriya; người bình thường (puthujjana) luôn dùng chúng như āyatana, tức là kèm theo rāga, dosa hoặc moha.
- There are five indriya in “pañca indriya,” whereas six indriya are about the six sense faculties of sight, hearing, taste, smell, touch, and mind.
Có năm indriya trong “pañca indriya”, nhưng sáu indriya còn lại thuộc về sáu căn: thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc chạm và ý.
Indriya Are the Sensory Faculties
Indriya Là các Căn Cảm Giác
- In the Western world, we speak about the five physical senses: eyes, ears, nose, tongue, and body. The mind is supposed to “reside” in the physical brain, which is supposed to process signals from the five senses and generate “consciousness” or awareness of the external world.
Trong thế giới phương Tây, người ta nói về năm giác quan vật lý: mắt, tai, mũi, lưỡi và thân. Tâm được cho là “cư trú” trong não bộ vật lý, nơi xử lý tín hiệu từ năm giác quan và tạo ra “ý thức” hay sự nhận biết về thế giới bên ngoài.
- For example, cakkhu indriya is the whole system comprising the physical eyes, nerves connecting to the visual cortex in the brain, the visual cortex, and the cakkhu pasāda rūpa. If any of those do not function, no signal will reach the hadaya vatthu, i.e., there will be no vision. Thus, an Arahant or an average human can see unless they are blind.
Ví dụ, cakkhu indriya là toàn bộ hệ thống gồm mắt vật lý, các dây thần kinh nối đến vỏ thị giác trong não, vỏ thị giác, và cakkhu pasāda rūpa. Nếu bất kỳ phần nào không hoạt động, không tín hiệu nào đến được hadaya vatthu, tức là không có cái thấy. Do đó, Arahant hay người bình thường đều có thể thấy, trừ khi bị mù.
- In addition, per Buddha Dhamma, another indriya (mana indriya) processes dhammā (kamma bīja and recalled memories) from the external world. This “mana indriya” or manindriya includes a “receiver/transmitter” located in the brain, (not yet identified by science) and also the hadaya vatthu in the manomaya kāya.
Thêm nữa, theo Dhamma của Đức Phật, có một indriya khác (mana indriya) xử lý dhammā (kamma bīja và các ký ức được gọi lại) từ thế giới bên ngoài. “Mana indriya” hay manindriya bao gồm một “bộ thu/phát” nằm trong não (khoa học chưa xác định), và cả hadaya vatthu trong manomaya kāya.
- This has been discussed in detail in, “What are Dhamma? – A Deeper Analysis.”
Điều này được giải thích chi tiết trong “What are Dhamma? – A Deeper Analysis.”
- In Buddha Dhamma, those five senses are “five doors” to the external physical world. The mind is the primary sense faculty, which experiences all sensory inputs.
Trong Dhamma của Đức Phật, năm giác quan ấy là “năm cửa” hướng ra thế giới vật lý bên ngoài. Tâm là căn chính, trải nghiệm toàn bộ các dữ kiện giác quan.
- Sensory faculties (eyes, ears, nose, tongue, and body working with the brain) bring external signals (sights, sounds, smells, tastes, and body touches) to the mind.
Các căn cảm giác (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân phối hợp với não bộ) mang các tín hiệu bên ngoài (sắc, thanh, hương, vị, xúc) đến tâm.
- In Buddha Dhamma, the five physical senses, or the “indriya,” can be thought of as “physical instruments” mounted on our physical bodies to extract information (vision, sounds, smells, tastes, and touches) from the external physical world. The sensory inputs received are processed by the brain and transmitted to the mental body (manomaya kāya) or gandhabba. The five pasāda rūpa in the mental body transfer those signals to the hadaya vatthu (seat of the mind), where citta (roughly translated as “thoughts”) arises in response to that sensory input. See “Brain – Interface between Mind and Body.”
Trong Dhamma của Đức Phật, năm giác quan vật lý — tức indriya — có thể xem như những “dụng cụ vật lý” gắn lên thân thể để thu lấy thông tin (thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc chạm) từ thế giới vật lý bên ngoài. Các dữ kiện này được não xử lý rồi truyền đến thân tâm (manomaya kāya) hay gandhabba. Năm pasāda rūpa trong thân tâm truyền tín hiệu ấy đến hadaya vatthu (chỗ ngụ của tâm), nơi citta (tạm dịch là “tư tưởng”) sinh khởi để phản ứng với các dữ kiện giác quan đó. Xem “Brain – Interface between Mind and Body.”
- If the mind does not generate rāga, dosa, or moha based on the sensory experience, the sense faculties work as indriya.
Nếu tâm không sinh rāga, dosa hay moha dựa trên kinh nghiệm giác quan, thì các căn hoạt động như indriya.
- Buddha Dhamma has two versions of sensory faculties: “indriya” and “āyatana.” There is no corresponding word for āyatana in English; thus, we will use the Pāli word.
Trong Dhamma của Đức Phật có hai phiên bản của các căn cảm giác: “indriya” và “āyatana”. Không có từ tương ứng với āyatana trong tiếng Anh; do đó ta giữ nguyên từ Pāli này.
Six Indriya Can Become Internal Āyatana
Sáu Indriya Có Thể Trở Thành Āyatana Nội tại
- If the mind generates rāga, dosa, or moha based on sensory experience, the sense faculties instantly become āyatana.
Nếu tâm sinh rāga, dosa hay moha dựa trên kinh nghiệm giác quan, các căn lập tức trở thành āyatana.
- We have lived in this world of 31 realms forever because we enjoy sensory pleasures. Nothing is wrong with enjoying sensory pleasures, but we tend to engage in immoral deeds (akusala kamma), seeking more. That is the problem with sensory pleasures!
Chúng ta đã lang thang trong thế giới 31 cõi từ vô thủy vì ưa thích các lạc thú giác quan. Tự thân việc hưởng lạc giác quan không sai, nhưng ta thường vì tìm kiếm thêm mà làm các hành vi bất thiện (akusala kamma). Đó mới là vấn đề của lạc thú giác quan.
- By understanding the true nature of sense inputs (according to the Buddha), we can see how seeking sensory pleasures leads to future suffering. He showed that “sensory pleasures” are “mind-made.” However, an in-depth examination is required to uncover how this happens.
Bằng cách hiểu đúng bản chất của các dữ kiện giác quan (theo Đức Phật), ta có thể thấy việc chạy theo lạc thú giác quan dẫn đến khổ về sau như thế nào. Ngài chỉ ra rằng “lạc thú giác quan” là “do tâm tạo”. Tuy nhiên, cần khảo sát sâu mới thấy rõ quá trình này.
- The physical sense faculties bring to the mind a “distorted version” of external rūpa (sights, sounds, tastes, smells, touches); I call it “distorted saññā.” Only an Arahant’s mind will not be “fooled” by that “distorted saññā” and, thus, sense faculties ALWAYS work as indriya.
Các căn vật lý mang đến tâm một “phiên bản bị bóp méo/sai lệch” của rūpa bên ngoài (sắc, thanh, vị, hương, xúc); ở đây gọi là “saññā bị bóp méo”. Chỉ tâm của Arahant không bị “đánh lừa” bởi “saññā bị bóp méo” ấy, và vì thế các căn LUÔN hoạt động như indriya.
- A mind with all ten saṁyojana (saṁsāric bonds) will automatically and instantly attach to that “distorted version” of external rūpa and start generating rāga, dosa, and moha. When that happens, indriya becomes āyatana. One may start accumulating kamma if the mind further attaches to the sense input. We don’t stay focused on all the sensory inputs that we receive.
Tâm còn đủ mười saṁyojana (sợi dây trói buộc trong saṁsāra) sẽ tự động và tức khắc dính mắc vào “phiên bản bị bóp méo” ấy của rūpa bên ngoài và khởi rāga, dosa, moha. Khi điều đó xảy ra, indriya trở thành āyatana. Nếu tâm tiếp tục chấp vào dữ kiện giác quan, người ấy bắt đầu tích lũy kamma. Ta không hề chú ý liên tục đến mọi dữ kiện giác quan mà mình tiếp nhận.
- In an Arahant, an indriya never becomes āyatana, whereas indriya ALWAYS becomes āyatana for average humans (puthujjana.)
Ở một Arahant, indriya không bao giờ trở thành āyatana, trong khi đối với người bình thường (puthujjana), indriya LUÔN biến thành āyatana.
- The mechanism by which a mind attaches to a sensory input requires a detailed explanation. Such an explanation is in the section “Sotāpanna Stage via Understanding Perception (Saññā).”
Cơ chế tâm dính mắc vào một dữ kiện giác quan cần được giải thích chi tiết. Giải thích này có trong phần “Sotāpanna Stage via Understanding Perception (Saññā).”
How Do Indriya Become Āyatana?
Indriya Trở thành Āyatana Như thế nào?
- Now we can also look at this from a different angle and see that while indriya can be considered as PHYSICAL devices that help “extract sense signals” from the outside world, āyatana are MENTAL.
Ta cũng có thể nhìn từ một góc khác: indriya có thể được xem như các thiết bị VẬT LÝ giúp “trích xuất các tín hiệu giác quan” từ thế giới bên ngoài, còn āyatana là các yếu tố THUỘC TÂM.
- Upon receiving ANY sensory input, any indriya of a puthujjana (with all ten saṁyojana intact) WILL automatically become āyatana. This becomes clear when carefully examining many suttās; see “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”
Khi nhận BẤT KỲ dữ kiện giác quan nào, indriya của một puthujjana (còn nguyên mười saṁyojana) SẼ tự động biến thành āyatana. Điều này trở nên rõ ràng khi khảo sát kỹ nhiều suttā; xem “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”
- In the “Idappaccayatā Paṭicca Samuppāda”, salāyatana arise via, “nāmarūpa paccayā salāyatana.” When we trace steps backwards, we see that nāmarūpa arise via “viññāṇa paccayā nāmarūpa.” Going further back, “saṅkhāra paccayā viññāṇa,” “avijjā paccayā saṅkhāra.” Thus salāyatana arise as a series of mental actions starting with avijjā.
Trong “Idappaccayatā Paṭicca Samuppāda”, salāyatana sinh khởi theo “nāmarūpa paccayā salāyatana”. Lần ngược lại, nāmarūpa sinh khởi theo “viññāṇa paccayā nāmarūpa”; xa hơn nữa, “saṅkhāra paccayā viññāṇa”, “avijjā paccayā saṅkhāra”. Như vậy, salāyatana sinh khởi như một chuỗi hành động thuộc tâm, bắt đầu từ avijjā.
- When one attains the Sotāpanna stage, some sensory inputs will not make the corresponding indriya become āyatana because the three saṁyojana have been removed. As one attains higher magga phala, this effect will continue. Thus, an Arahant (with all ten saṁyojana removed from the mind) will not generate āyatana.
Khi chứng Sotāpanna, một số dữ kiện giác quan sẽ không còn khiến indriya tương ứng biến thành āyatana, vì ba saṁyojana đầu đã được đoạn trừ. Khi chứng các bậc magga phala cao hơn, tác động này tiếp tục tăng. Do đó, một Arahant (đã đoạn trừ mười saṁyojana khỏi tâm) sẽ không còn tạo āyatana.
Indriya Becoming Āyatana Happens in a Split Second
Việc Indriya Trở thành Āyatana Diễn ra Trong Chớp Mắt
- If the corresponding saṁyojana is not removed, an indriya will become an āyatana in a split second without us being aware.
Nếu saṁyojana tương ứng chưa được đoạn trừ, một indriya sẽ trở thành āyatana trong chớp mắt mà ta không hề hay biết.
- The contamination of a mind does not happen in one step. It takes a series of steps, with the mind becoming increasingly contaminated at each step. Analyzing these steps requires effort and involves examining several suttās. Those with enough background can explore the steps discussed in “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.” Otherwise, remember that an indriya becoming an āyatana happens in the very early stages of that “mind contamination process” upon receiving sensory input.
Sự ô nhiễm của tâm không xảy ra trong một bước, mà qua một chuỗi bước, ở mỗi bước tâm bị nhiễm nhiều hơn. Phân tích các bước này đòi hỏi công phu và phải dựa vào nhiều suttā. Ai có đủ căn bản có thể khảo sát các bước được trình bày trong “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.” Còn nếu không, chỉ cần nhớ rằng việc một indriya trở thành āyatana diễn ra ngay ở giai đoạn rất sớm của “tiến trình ô nhiễm tâm” khi tiếp nhận dữ kiện giác quan.
- We start consciously accumulating kamma after the “taṇhā paccayā upādāna” step in the Idappaccayātā Paṭicca Samuppāda, where this “mind contamination” is analyzed from another point of view. It is also discussed in “Ārammaṇa (Sensory Input) Initiates Critical Processes”; see #7 and chart there.
Ta bắt đầu tích lũy kamma một cách có ý thức sau bước “taṇhā paccayā upādāna” trong Idappaccayātā Paṭicca Samuppāda, nơi tiến trình “ô nhiễm tâm” được phân tích từ một góc nhìn khác. Điều này cũng được đề cập trong “Ārammaṇa (Sensory Input) Initiates Critical Processes”; xem mục #7 và sơ đồ tại đó.
Conscious Kamma Accumulation
Tích Lũy Kamma Có Ý Thức
- After an indriya becomes an āyatana, in many cases, we may not pursue that sensory input. Conscious kamma accumulation (with kāya, vacī, and mano kamma) happens only if the mind gets firmly attached to sensory input. This step takes place depending on the gati of the person at that time.
Sau khi một indriya trở thành āyatana, trong nhiều trường hợp ta sẽ không tiếp tục theo đuổi dữ kiện giác quan đó. Việc tích lũy kamma có ý thức (qua kāya, vacī và mano kamma) chỉ xảy ra nếu tâm bám chặt vào dữ kiện giác quan. Bước này xảy ra tùy theo gati của người ấy vào thời điểm đó.
- To understand that point, let us consider the following two situations the same person may face within a single day. Suppose person X travels to work on a bus or a train in the morning. If someone accidentally bumps into X or steps on X’s foot, X may brush it off without a second thought, fully aware that it was an accident. Suppose X had a rough day at work and is in an agitated/angry state of mind on his way home. If someone accidentally steps on X’s foot, he may get angry and shout at that person. His state of mind (gati) has changed!
Để thấy rõ điều này, hãy xét hai tình huống mà cùng một người có thể gặp trong một ngày. Buổi sáng, X đi làm bằng xe buýt hoặc tàu. Nếu ai đó vô tình đụng vào X hoặc giẫm lên chân X, X có thể bỏ qua ngay, hiểu rằng đó là tai nạn. Nhưng nếu X có một ngày căng thẳng ở nơi làm việc và tâm đang bực bội trên đường về, chỉ cần ai vô tình giẫm chân X, X có thể nổi nóng và quát người đó. Gati (trạng thái tâm) của X đã thay đổi!
- If that other person also gets angry, the situation can deteriorate, with both people getting increasingly irate. That also happens via many steps discussed in “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.” Strong kamma generation occurs at the end of that process with kāya, vacī, and mano kamma. For example, angry exchanges of words (vacī kamma) may progress to kāya kamma if one pushes or hits the other person.
Nếu người kia cũng nổi nóng, tình huống có thể tệ hơn, cả hai càng lúc càng giận dữ. Điều này diễn ra qua nhiều bước như trong “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.” Kamma mạnh được tạo cuối tiến trình, qua kāya, vacī và mano kamma. Ví dụ, lời qua tiếng lại (vacī kamma) có thể dẫn đến kāya kamma nếu một người đẩy hoặc đánh người kia.
Indriya Bhāvanā = Ānāpānasati/Satipaṭṭhāna
Indriya Bhāvanā = Ānāpānasati/Satipaṭṭhāna
- As we saw above, it is impossible to stop an indriya from turning to an āyatana if the mind has not removed the corresponding saṁyojana. For example, for anyone below the Anāgāmi state, cakkhu indriya will turn into cakkhu āyatana upon seeing a sensual sight; jivhā indriya will turn into jivhā āyatana upon tasting honey. That happens automatically, without us having any control of it.
Như đã thấy ở trên, không thể ngăn indriya biến thành āyatana nếu tâm chưa đoạn trừ saṁyojana tương ứng. Ví dụ, với bất kỳ ai dưới bậc Anāgāmī, cakkhu indriya sẽ biến thành cakkhu āyatana khi thấy sắc dục; jivhā indriya sẽ biến thành jivhā āyatana khi nếm mật ong. Điều đó xảy ra tự động, ngoài sự kiểm soát của ta.
- However, once we become conscious that we are attached to it, we can stop that activity (look away or stop eating in the above examples.)
Tuy nhiên, khi ta nhận ra mình đang chấp dính vào đó, ta có thể dừng lại (như quay đi hoặc ngừng ăn trong các ví dụ trên).
- Of course, we need to focus on the most egregious acts first. For example, when one sees an eye-catching object in a shop, one may automatically stop and take another look because cakkhu indriya has turned into cakkhu āyatana. However, once we become aware that the “mind has attached to that object,” we can decide not to pursue it and walk away. That is what we call “being mindful.”
Tất nhiên, ta cần tập trung vào những hành động dễ tạo bất thiện nhất trước. Ví dụ, khi thấy một món đồ bắt mắt trong cửa hàng, ta có thể tự động dừng lại và nhìn kỹ hơn vì cakkhu indriya đã thành cakkhu āyatana. Nhưng khi nhận ra “tâm đã dính vào vật ấy”, ta có thể quyết định không theo đuổi và bước đi. Đó gọi là “tỉnh giác”.
- Thus, “indriya bhāvanā” is nothing but one aspect of the Satipaṭṭhāna/Ānāpānasati Bhāvanā. In fact, “indriya bhāvanā” is to be practiced not in a “sitting down” meditation session but during normal day-to-day activities.
Vì vậy, “indriya bhāvanā” không gì khác hơn một khía cạnh của Satipaṭṭhāna/Ānāpānasati Bhāvanā. Thật ra, “indriya bhāvanā” cần được thực hành không phải trong các buổi thiền ngồi, mà trong những sinh hoạt hằng ngày.
Summary
Tóm lược
- Turning an indriya (sensory faculty) into an āyatana cannot be avoided if the mind has not removed the corresponding saṁyojana.
Không thể tránh việc một indriya (căn cảm giác) biến thành āyatana nếu tâm chưa đoạn trừ saṁyojana tương ứng.
- Thus, only Arahants use their sense faculties as indriya ALL THE TIME. They do not form attachments to body touches, tastes, odors, sounds (music), pictures, or any concept (thoughts).
Vì vậy, chỉ các Arahant mới dùng các căn như indriya MỌI LÚC. Họ không dính mắc vào xúc chạm, vị, hương, âm thanh (âm nhạc), hình ảnh hoặc bất kỳ khái niệm (tư tưởng) nào.
- Even an average human does not pursue all sensory inputs. We may see numerous things even during a short walk. Most of the things we see we just ignore because they don’t interest us. Once an indriya turns into an āyatana, the mind must attach to it in another step involving the “taṇhā paccayā upādāna” step for potent kamma accumulation to occur. Whether or not that step happens depends on the state of mind (or gati) at that moment. We discussed examples in #7 and #8 above.
Ngay cả người bình thường cũng không đuổi theo mọi dữ kiện giác quan. Khi đi bộ một đoạn ngắn, ta thấy vô số thứ, nhưng hầu hết đều bỏ qua vì không quan tâm. Khi indriya đã biến thành āyatana, tâm phải chấp thêm một bước nữa — bước “taṇhā paccayā upādāna” — thì mới có tích lũy kamma mạnh. Bước này xảy ra hay không tùy thuộc trạng thái tâm (gati) lúc đó. Các ví dụ đã được nêu trong mục #7 và #8 ở trên.