Citta, Mano, Viññāṇa – Nine Stages of Mind Contamination / Citta, Mano, Viññāṇa – Chín Giai Đoạn Nhiễm Ô Của Tâm

January 24, 2018; revised January 6, 2019; July 26, 2020; August 23, 2022; rewritten August 18, 2024; rewritten with new title August 30, 2024

Ngày 24/01/2018; chỉnh sửa 06/01/2019; 26/07/2020; 23/08/2022; viết lại 18/08/2024; viết lại với tiêu đề mới 30/08/2024

[Note: This is a rewritten version of an old post, “Citta Evolving To Viññāṇa And Viññāṇakkhandha In Nine Steps.”]

[Ghi chú: Đây là bản viết lại của bài cũ “Citta Evolving To Viññāṇa And Viññāṇakkhandha In Nine Steps.”]

A mind becomes active only upon receiving a sensory input (nimitta.) The mind of a puthujjana (average human) will automatically attach to that nimitta, turning it into an ārammaṇa. However, strong kamma accumulation (with all nine steps) occurs only if the mind goes through the “taṇhā paccayā upādāna” stage. Even though all of them get to the viññāṇakkhandha stage, many may not go through all nine stages.

Một cái tâm chỉ trở nên hoạt động khi nhận được một tín hiệu giác quan (nimitta), và tâm của một puthujjana (phàm phu) sẽ tự động bám chấp vào nimitta đó để biến nó thành ārammaṇa, nhưng sự tích lũy kamma mạnh mẽ với đủ chín bước chỉ xảy ra khi tâm đi qua giai đoạn “taṇhā paccayā upādāna”, và mặc dù tất cả đều đạt đến giai đoạn viññāṇakkhandha, nhiều trường hợp không trải qua đủ cả chín bước.

All Nine Stages Contamination May Not Happen

Không Phải Lúc Nào Cũng Xảy Ra Đủ Chín Giai Đoạn Nhiễm Ô

  1. The reference to the “nine stage of mind progression” is in the “WebLink: suttacentral: Paṭiccasamuppāda Vibhaṅga (Abhidhamma Vb 6)”: “Tattha katamaṁ saṅkhāra paccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasan hadayan paṇḍaran mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati ‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ.’”

Tham chiếu về “chín giai đoạn tiến triển của tâm” có trong “WebLink: suttacentral: Paṭiccasamuppāda Vibhaṅga (Abhidhamma Vb 6)” với đoạn Pāli sau: “Tattha katamaṁ saṅkhāra paccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasan hadayan paṇḍaran mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati ‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ.’”

  • The brief utterance (uddesa) of the steps — without a detailed explanation — is in answer to the question: “What is meant by ‘saṅkhāra paccayā viññāṇaṁ’?” OR “How does viññāṇa evolve with saṅkhāra”? The nine steps are mentioned as the answer to that question. The generation/accumulation of saṅkhāra does not happen in one step; it could happen over relatively long times.

Lời trình bày vắn tắt (uddesa) của các bước, không kèm giải thích chi tiết, là câu trả lời cho câu hỏi “saṅkhāra paccayā viññāṇaṁ có nghĩa là gì” hay “viññāṇa tiến triển như thế nào cùng với saṅkhāra”, và chín bước được nêu ra như câu trả lời cho câu hỏi đó, trong khi việc phát sinh hay tích lũy saṅkhāra không xảy ra trong một bước mà có thể kéo dài trong một khoảng thời gian khá lâu.

  • Therefore, the nine steps of “mind progression” should be analyzed in that context, i.e., when a mind gets attached to a sensory input and becomes increasingly defiled.

Vì vậy, chín bước “tiến triển của tâm” cần được phân tích trong bối cảnh tâm bám chấp vào một đối tượng giác quan và ngày càng bị nhiễm ô.

  • This progression may not involve all nine steps in all cases. Furthermore, some sensory events last only a fraction of a second, while others may occupy a mind for minutes and even hours, depending on the specific sensory input and one’s mindset at that time.

Tiến trình này không nhất thiết phải bao gồm đủ chín bước trong mọi trường hợp, và thêm nữa, có những sự kiện giác quan chỉ kéo dài trong một phần giây, trong khi những sự kiện khác có thể chiếm trọn tâm trong nhiều phút hay nhiều giờ, tùy theo đối tượng giác quan cụ thể và trạng thái tâm lúc đó.

Importance of Understanding the “Mind Contamination” Sequence

Tầm Quan Trọng Của Việc Hiểu Trình Tự “Nhiễm Ô Của Tâm”

  1. Answering the question “What is meant by ‘saṅkhāra paccayā viññāṇa’?” leads to the clarification of several critical concepts in Buddha Dhamma. The following is a list of the most important:

Trả lời câu hỏi “saṅkhāra paccayā viññāṇa có nghĩa là gì” sẽ làm sáng tỏ nhiều khái niệm then chốt trong Dhamma của Đức Phật, và sau đây là danh sách những điểm quan trọng nhất.

  1. A “suffering-free” (pabhassara) state of mind is hidden deep inside the mind of any living being.

Một trạng thái tâm “không khổ” (pabhassara) ẩn sâu trong tâm của mọi chúng sinh.

  1. That pabhassara mind (or pabhassara citta) is covered by ten layers of saṁsāric bonds (saṁyojana.)

Tâm pabhassara (hay pabhassara citta) bị che phủ bởi mười tầng trói buộc của luân hồi (saṁyojana).

  • Those saṁyojanās automatically trigger attachment to any sensory input (attachment is to the “distorted saññā” associated with any sensory input.)

Những saṁyojana này tự động kích hoạt sự bám chấp đối với mọi đối tượng giác quan, và sự bám chấp đó chính là bám vào saññā bị méo mó gắn liền với mỗi đối tượng giác quan.

  1. Depending on one’s gati at that time and the specific sensory input, the mind may go through several more stages of saṅkhāra The mind gets further defiled at each step, and those nine terms refer to those stages.

Tùy theo gati của mỗi người tại thời điểm đó và đối tượng giác quan cụ thể, tâm có thể đi qua thêm nhiều giai đoạn phát sinh saṅkhāra, và ở mỗi bước tâm lại càng bị nhiễm ô thêm, trong đó chín thuật ngữ đề cập đến chính những giai đoạn ấy.

  1. In kāma loka, all minds (except for Arahants and Anāgāmis) go through the first stage of attachment (“purāṇa kamma” stage with citta, mano, mānasaṁ, and hadayaṁ) Also, see the chart in #10 below, which shows an alternative explanation with bahiddha/ajjhatta viññāṇa; they describe the same process.

Trong kāma loka, mọi tâm (trừ tâm của Arahant và Anāgāmī) đều trải qua giai đoạn bám chấp đầu tiên, tức giai đoạn purāṇa kamma với các bước citta, mano, mānasaṁ và hadayaṁ, và cũng có thể xem bảng ở mục #10 bên dưới, nơi trình bày cách giải thích khác với bahiddha/ajjhatta viññāṇa nhưng mô tả cùng một tiến trình.

  • These details are necessary to understand how pañcupādānakkhandha accumulates via Idappaccayatā Paṭicca Samuppāda. It also helps explain the meaning of “sandiṭṭhika”

Những chi tiết này là cần thiết để hiểu cách pañcupādānakkhandha tích lũy thông qua Idappaccayatā Paṭicca Samuppāda, và chúng cũng giúp giải thích ý nghĩa của “sandiṭṭhika Dhamma”.

  • Until one understands this process, one may be unable to contemplate how to “recover the suffering-free mind” or Nibbāna. The “saṅkhāra generation” NEVER leads to recovering the suffering-free mind,” which is possible only via two steps: (i) Controlling the “nava kamma generation” (see the chart in #10 below) with indriya saṁvara (restraining sensory faculties), and (ii) cultivating wisdom (paññā), i.e., by understanding this “mind expansion/contamination” process (see the chart in #10 below.)

Cho đến khi hiểu được tiến trình này, người ta sẽ không thể quán chiếu được cách “khôi phục tâm không khổ” hay Nibbāna, vì “sự tạo tác saṅkhāra” KHÔNG BAO GIỜ dẫn đến việc phục hồi tâm không khổ, mà điều đó chỉ có thể thực hiện qua hai bước: (i) kiểm soát sự “phát sinh nava kamma” (xem bảng ở #10) bằng indriya saṁvara tức là chế ngự các căn, và (ii) tu tập trí tuệ (paññā), tức là hiểu tiến trình “mở rộng/nhiễm ô của tâm” (xem bảng ở #10).

All Minds Have a “Suffering-Free State” Deep Inside

Mọi Tâm Đều Có “Trạng Thái Không Khổ” Ẩn Sâu Bên Trong

  1. As we have discussed, there is a “suffering-free, pabhassara sate” of the mind deep inside the mind of any sentient being, but it is covered with ten layers of saṁsāric bonds (saṁyojana.) See “Uncovering the Suffering-Free (Pabhassara) Mind.”

Như đã bàn ở trên, trong tâm của mọi chúng sinh đều có một trạng thái “không khổ, pabhassara” ẩn sâu bên trong, nhưng nó bị che phủ bởi mười tầng trói buộc luân hồi (saṁyojana); xem “Uncovering the Suffering-Free (Pabhassara) Mind.”

  • Because of the presence of the ten layers of saṁyojana, the mind cannot discern the “real nature of the sensory input.” Instead, the ten saṁyojana force the mind to “see/discern” an “altered version of the sensory input.”

Do sự hiện diện của mười tầng saṁyojana, tâm không thể nhận ra “bản chất thật” của đối tượng giác quan, mà trái lại, mười saṁyojana buộc tâm phải “thấy/nhận thức” một “phiên bản đã bị biến dạng” của đối tượng đó.

  • Based on the number of saṁyojana associated with a given mind, it automatically generates saṅkappa (mano saṅkhāra). It is the first stage of kamma accumulation with very subtle and weak kamma due to ignorance of the “real nature of things” or “yathā bhūta.” (Here, “yathā” means “truth” and “bhūta” refers to “all living and inert things.”) See “Bhūta and Yathābhūta – What Do They Really Mean.”

Tùy theo số lượng saṁyojana gắn với một tâm, nó tự động tạo ra saṅkappa (mano saṅkhāra), đây là giai đoạn đầu tiên của sự tích lũy kamma với những kamma rất vi tế và yếu do vô minh về “bản chất thật của sự vật” hay yathā bhūta (trong đó “yathā” nghĩa là “chân thật” và “bhūta” chỉ tất cả mọi vật hữu tình và vô tình); xem “Bhūta and Yathābhūta – What Do They Really Mean.”

  1. Since Arahants have cultivated yathā bhūta ñāṇa, their minds do not reach the purāṇa kamma stage for sensory inputs.

Vì các Arahant đã tu tập yathā bhūta ñāṇa, nên tâm của họ không đi đến giai đoạn purāṇa kamma đối với các đối tượng giác quan.

  • They experience the “distorted saññā” associated with any sensory input (at the “bahiddha viññāṇa” stage), but their minds do not get attached.

Họ vẫn trải nghiệm “saññā sai lệch” gắn với mọi đối tượng giác quan (ở giai đoạn bahiddha viññāṇa), nhưng tâm của họ không bám chấp.

  • Note that bahiddha viññāṇa (which comes with “distorted saññā”) is not the same as the “pabhassara citta,” but it is still defilement-free (no rāga, dosa, moha.) An Arahant can experience the “pabhassara citta” while in Arahant-phala Samāpatti. That is a technical detail and not critical to understand.

Lưu ý rằng bahiddha viññāṇa (đi kèm với “saññā sai lệch”) không giống với pabhassara citta, nhưng nó vẫn không có nhiễm ô (không có rāga, dosa, moha), và một Arahant có thể trải nghiệm pabhassara citta khi ở trong Arahant-phala Samāpatti, đây là chi tiết kỹ thuật không cần thiết phải hiểu ngay.

The Nine Stages of “Expansion/Contamination” of a Mind

Chín Giai Đoạn “Mở Rộng/Nhiễm Ô” Của Tâm

  1. Knowing the nine possible steps is beneficial. Let us take a specific event: Suppose the sensory input (ārammaṇa) is seeing a beautiful woman. The following is a simple account, leaving out some details that are not necessary here.

Biết được chín bước có thể xảy ra là rất hữu ích, và hãy xét một ví dụ cụ thể: giả sử đối tượng giác quan (ārammaṇa) là thấy một người phụ nữ xinh đẹp, và sau đây là mô tả đơn giản, bỏ qua một số chi tiết không cần thiết.

  • As we said above, at the first citta stage, one is only aware that a thought object came to the mind via the eyes and the brain.

Như đã nói ở trên, ở giai đoạn citta đầu tiên, người ta chỉ nhận biết rằng một đối tượng tư tưởng đã đến với tâm thông qua mắt và não.

  • Then, in the mano stage, the mind “measures” or “compares” (that is why it is called the “mano” stage) with past experiences to decide whether the object is a tree, a car, a man, a woman, etc. In this case, it determines that it is a woman.

Sau đó, ở giai đoạn mano, tâm “đo lường” hay “so sánh” (vì thế gọi là giai đoạn mano) với các kinh nghiệm trong quá khứ để xác định đối tượng là cây, xe, đàn ông hay phụ nữ, và trong trường hợp này nó xác định đó là một người phụ nữ.Top of Form

Bottom of Form

Bottom of Form

 

  • The “mānasaṁ” stage decides on specific connections or features of the nimitta. In this case, it turns out that it is a woman. Furthermore, it is specific: it perceives the woman as “beautiful.” In the same way, the mind of a human (whether an average human or an Arahant) perceives honey to be sweet, the odor of feces is repulsive, etc. Thus, such “saññā” are built-in for anyone born human. This subject requires an in-depth analysis: “Sotāpanna Stage via Understanding Perception (Saññā).

Giai đoạn “mānasaṁ” quyết định các mối liên hệ hay đặc điểm cụ thể của nimitta; trong trường hợp này, nó nhận ra đó là một người phụ nữ, và cụ thể hơn, tri nhận người phụ nữ ấy là “đẹp”; cũng vậy, tâm của con người – dù là phàm nhân hay Arahant – đều tri nhận mật ong là ngọt, mùi phân là khó chịu, v.v.; do đó những “saññā” như vậy được lập trình sẵn cho bất kỳ ai sinh làm người, và chủ đề này cần được phân tích sâu hơn trong bài “Sotāpanna Stage via Understanding Perception (Saññā)”.

  • All the above steps occur in a split second; no “conscious thinking” is involved.

Tất cả các bước trên diễn ra trong một sát-na, hoàn toàn không có “suy nghĩ có ý thức” tham gia.

  1. The first two steps occur for any human, including an Arahant or the Buddha. In particular, in the “mānasaṁ” stage, anyone born human will automatically generate specific saññā common to all humans.

Hai bước đầu tiên xảy ra đối với bất kỳ con người nào, kể cả Arahant hay chính Đức Phật; đặc biệt ở giai đoạn “mānasaṁ”, bất cứ ai sinh làm người cũng sẽ tự động sinh ra các saññā đặc thù chung cho loài người.

  • For example, the Buddha was able to differentiate between Ven. Ananda, Ven. Sāriputta, Lady Visākha, or King Kosala, and addressed them accordingly. Furthermore, he would see Lady Visākha as a beautiful woman or Ven. Lakuṇḍakabhaddiya as ugly by “human standards”: “WebLink: suttacentral: Lakuṇḍakabhaddiya Sutta (SN 21.6).”

Ví dụ, Đức Phật có thể phân biệt Tôn giả Ānanda, Tôn giả Sāriputta, bà Visākha hay vua Kosala và xưng hô với họ một cách thích hợp; hơn nữa, Ngài vẫn thấy bà Visākha là người phụ nữ đẹp và Tôn giả Lakuṇḍakabhaddiya là xấu theo “chuẩn mực con người”: “WebLink: suttacentral: Lakuṇḍakabhaddiya Sutta (SN 21.6).”

  • In fact, in the “WebLink: suttacentral: Metta Sutta (KN Kp 9)”: “Mānasaṁ bhāva ye aparimāṇaṁ..” means to cultivate “mānasaṁ” to the optimum level. That way, one can quickly figure out how to deal with any situation.

Thật ra, trong “WebLink: suttacentral: Metta Sutta (KN Kp 9)”: câu “Mānasaṁ bhāva ye aparimāṇaṁ..” có nghĩa là tu tập “mānasaṁ” đến mức tối ưu để có thể nhanh chóng biết cách ứng xử trong mọi tình huống.

  • See “Saññā – What It Really Means” and “Saññā Gives Rise to Most of the Vedanā We Experience.”

Xem thêm “Saññā – What It Really Means” và “Saññā Gives Rise to Most of the Vedanā We Experience”.

  • However, the mind of a Buddha or Arahant will not reach the next stage through attachment to that ārammaṇa.

Tuy nhiên, tâm của một vị Phật hay Arahant sẽ không đi tới giai đoạn tiếp theo thông qua sự chấp thủ vào ārammaṇa đó.

  1. At the next step of the “hadayaṁ” stage, an average human may attach to the “saññā” generated at the “mānasaṁ” stage. This step also occurs automatically, determined by the saṁyojana associated with a given mind.

Ở bước tiếp theo là giai đoạn “hadayaṁ”, một phàm nhân có thể chấp thủ vào “saññā” sinh ra ở giai đoạn “mānasaṁ”. Bước này cũng diễn ra tự động, tùy thuộc vào các saṁyojana gắn với tâm ấy.

  • In our example of a beautiful woman, people attach to that sight at different levels, some more than others.

Trong ví dụ người phụ nữ đẹp, mỗi người chấp thủ vào hình ảnh đó ở mức độ khác nhau, có người nhiều hơn người khác.

  • However, whether they will pursue that woman will depend on the person’s mindset (gati) and other conditions present at that time. For example, a lustful man, while drunk, may generate lustful thoughts about the woman.

Tuy nhiên, việc họ có theo đuổi người phụ nữ ấy hay không còn tùy thuộc gati và các điều kiện lúc đó; chẳng hạn, một người đàn ông đầy dục vọng khi say rượu có thể sinh khởi các ý nghĩ dâm dục về cô ta.

  1. Proceeding to the next stage of “paṇḍaraṁ,” that feeling established at the “hadayaṁ” stage strengthens depending on the conditions at that time. This is similar to the “taṇhā paccayā upādāna” step in Paṭicca Samuppāda.

Sang giai đoạn kế tiếp là “paṇḍaraṁ”, cảm xúc đã hình thành ở giai đoạn “hadayaṁ” sẽ mạnh dần lên tùy theo các điều kiện lúc đó, tương tự như bước “taṇhā paccayā upādāna” trong Paṭicca Samuppāda.

  • In the above example, the drunk, lustful man may start generating thoughts about raping the woman if no one is around.

Trong ví dụ trên, người đàn ông say rượu và đầy dục vọng có thể bắt đầu sinh khởi các ý nghĩ về việc cưỡng hiếp cô gái nếu không có ai xung quanh.

  • It is also important to note that it may go the opposite way for an arch-enemy. Here, one will generate bad feelings about such a person. If such feelings intensify, one may think about hitting that person.

Cũng cần lưu ý rằng với kẻ thù không đội trời chung, tiến trình có thể đi theo chiều ngược lại: ta sinh khởi cảm xúc xấu và nếu chúng tăng cường thì có thể nảy sinh ý nghĩ đánh người đó.

  1. Now comes the next stage of “mano manāyatanaṁ.” Here, one’s mind becomes an “āyatana” and “receptive” to proceeding with the rape and may start giving it serious thought. He will begin planning how to proceed.

Tiếp theo là giai đoạn “mano manāyatanaṁ”, lúc này tâm trở thành một “āyatana”, trở nên “tiếp nhận” hành vi cưỡng hiếp và bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về việc thực hiện, lập kế hoạch để tiến hành.

  • All this time, he keeps watching the woman, and his lust will also grow, and at some point, all else will be forgotten to give priority to the task of raping the woman. This is the “mana indriyaṁ” stage. This corresponds to the “pariḷāha stage,” where the mind becomes impatient to “proceed with the task” or “a sense of urgency to act on it.” See #7 of “Contamination of a Human Mind – Detailed Analysis.”

Trong suốt thời gian đó, hắn tiếp tục nhìn cô gái, dục vọng tăng lên và đến một lúc mọi thứ khác đều bị lãng quên để ưu tiên cho hành vi cưỡng hiếp; đây là giai đoạn “mana indriyaṁ”, tương ứng với “pariḷāha”, khi tâm trở nên nóng nảy, thôi thúc phải hành động ngay. Xem #7 của “Contamination of a Human Mind – Detailed Analysis.”

  • At the viññāṇa stage, one’s mind is removed from “ñāṇa” or wisdom or “the reality of nature.” As long as one has worldly desires (i.e., cravings), one has not stopped the viññāṇa stage (i.e., until one becomes an Arahant).

Ở giai đoạn viññāṇa, tâm bị tách khỏi ñāṇa – trí tuệ hay thực tánh của tự nhiên; chừng nào còn dục vọng thế gian thì vẫn chưa chấm dứt được giai đoạn viññāṇa, tức là cho đến khi trở thành Arahant.

  • The last stage of viññāṇakkhandha embodies the fact that viññāṇa has taken into account the past events (atīta) and future expectations (anāgata), as well as the conditions at the current (paccuppanna) moment. It has taken into account the ajjhatta and bahiddha stages (that we recently discussed in detail). It has also taken into account the coarse (oḷārika) and fine/subtle (sukuma) kamma accumulated, all lower (hīna) and higher (paṇīta) realms it has experienced, whether that mind is far away from Nibbāna (dure) or close to (santike) it. In other words, it represents the current (paccuppanna) status of the mind based on all those factors.

Giai đoạn cuối của viññāṇakkhandha thể hiện rằng viññāṇa đã tính đến các sự kiện trong quá khứ (atīta), những kỳ vọng trong tương lai (anāgata), cũng như các điều kiện ở hiện tại (paccuppanna). Nó cũng đã bao gồm các giai đoạn ajjhatta (nội tại) và bahiddha (ngoại tại) mà chúng ta vừa bàn chi tiết. Đồng thời, nó còn tính đến các kamma thô (oḷārika) và kamma vi tế (sukuma) đã tích lũy, tất cả các cõi thấp (hīna) và cao (paṇīta) mà tâm ấy đã từng trải qua, cũng như việc tâm đó còn xa Nibbāna (dure) hay đã gần (santike). Nói cách khác, nó biểu hiện tình trạng hiện tại (paccuppanna) của tâm dựa trên toàn bộ các yếu tố đó.Bottom of Form

Lưu ý rằng 11 phạm trù được thảo luận ở trên áp dụng cho từng yếu tố (rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa) trong năm uẩn; xem “WebLink: suttacentral: Khandha Sutta (SN 22.48).”

Nine Steps Occur in Two Stages: Purāṇa and New Kamma [nava]

Chín Bước Xảy Ra Trong Hai Giai Đoạn: Purāṇa Kamma và Kamma Mới [nava]

  1. The process can be separated into two distinct stages called “purāṇa kamma” and “nava kamma.” Furthermore, the “nine-step process” can be described in different ways. We have used the following chart to discuss the “progression of the mind” somewhat differently in “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”

Quá trình này có thể được chia thành hai giai đoạn riêng biệt gọi là “purāṇa kamma” và “nava kamma”; hơn nữa, “tiến trình chín bước” có thể được mô tả theo nhiều cách khác nhau, và chúng tôi đã dùng biểu đồ sau để trình bày “sự tiến triển của tâm” theo cách hơi khác trong bài “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation”.

Purāṇa and Nava Kamma – 2 – revised

Purāṇa Kamma và Nava Kamma – 2 – bản sửa đổi

Download/Print: “WebLink: Image Download: Purāṇa and Nava Kamma – 2 revised (4)”

Tải về/In: “WebLink: Image Download: Purāṇa and Nava Kamma – 2 revised (4)”

  • The point is that an average human ALWAYS proceeds away from the “bahiddha viññāṇa” stage (which is close to the “suffering-free mind”) and toward the viññāṇakkhandha (contaminated) stage.

Điểm then chốt là một người bình thường LUÔN LUÔN đi xa khỏi giai đoạn “bahiddha viññāṇa” (giai đoạn gần với “tâm không khổ”) và tiến dần về phía giai đoạn viññāṇakkhandha (bị ô nhiễm).

  • The “evolvement” or the progression of a citta to viññāṇakkhandha is a “progression in the wrong direction” away from the “suffering-free mind.” That is the mindset of a puthujjana to “go with the flow” or “anusotagāmī.”

Sự “tiến triển” hay sự vận hành của một citta hướng tới viññāṇakkhandha là một “tiến trình sai hướng” rời xa “tâm không khổ”, và đó chính là khuynh hướng tâm lý của phàm nhân (puthujjana) – luôn “trôi theo dòng” hay còn gọi là “anusotagāmī”.

  • Only a Noble Person (at or above the Sotāpanna stage) can proceed toward the “suffering-free mind” or Nibbāna. That is “paṭisotagāmī,” the opposite of anusotagāmī. See “WebLink: suttacentral: Anusota Sutta (AN 4.5).” One must comprehend this to practice Satipaṭṭhāna.

Chỉ có bậc Thánh (từ tầng Sotāpanna trở lên) mới có thể tiến về phía “tâm không khổ” hay Nibbāna; đó gọi là “paṭisotagāmī”, ngược lại với anusotagāmī; xem “WebLink: suttacentral: Anusota Sutta (AN 4.5)”, và điều này cần được hiểu rõ để có thể thực hành Satipaṭṭhāna.

  • Now, let us discuss some issues with the terminology.

Bây giờ, chúng ta hãy bàn đến một số vấn đề liên quan đến thuật ngữ.

Citta – Meaning in Abhidhamma Versus suttās

Citta – Ý nghĩa trong Abhidhamma so với trong các sutta

  1. In Abhidhamma analyses, citta represents a “unit of cognition” that lasts only a billionth of a second and has only seven cetasika (mental factors that arise with it). However, in most suttās, citta refers to the “mind” in general.

Trong phân tích của Abhidhamma, citta biểu thị một “đơn vị nhận thức” chỉ tồn tại trong một phần tỷ của giây và chỉ có bảy cetasika (các tâm sở đi kèm), tuy nhiên trong hầu hết các sutta, citta được dùng để chỉ “tâm” nói chung.

  • For example, the “WebLink: suttacentral: Rūpādivagga (AN 1.1-10)” states, “Nāhaṁ, bhikkhave, aññaṁ ekarūpampi samanupassāmi yaṁ evaṁ purisassa cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati yathayidaṁ, bhikkhave, itthirūpaṁ.” OR “Bhikkhus, I do not see a single sight that occupies a man’s mind like the sight of a woman.”

Ví dụ, trong “WebLink: suttacentral: Rūpādivagga (AN 1.1-10)” có nói: “Nāhaṁ, bhikkhave, aññaṁ ekarūpampi samanupassāmi yaṁ evaṁ purisassa cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati yathayidaṁ, bhikkhave, itthirūpaṁ”, TỨC LÀ “Này các Bhikkhu, Ta không thấy một cảnh tượng nào chiếm trọn tâm người đàn ông như cảnh người phụ nữ.”

  • All ten suttās point out some key features of men’s and women’s minds. The word “citta” is used here not to represent the basic unit of cognition (as in Abhidhamma) but to refer to the “mind” in general.

Cả mười suttā đều nêu bật những đặc điểm then chốt của tâm nam và tâm nữ, và ở đây từ “citta” không mang nghĩa là “đơn vị nhận thức cơ bản” như trong Abhidhamma mà chỉ “tâm” nói chung.

  • Furthermore, in the suttās, all three words citta, mano, and viññāṇa may be used to indicate “mind.” See, for example, “WebLink: suttacentral: Assutavā Sutta (SN 12.61)” where it says, “Yañca kho etaṁ, bhikkhave, vuccati cittaṁ itipi, mano itipi, viññāṇaṁ itipi, tatrāssutavā puthujjano nālaṁ nibbindituṁ nālaṁ virajjituṁ nālaṁ vimuccituṁ.” OR “But when it comes to which is called ‘citta,’ ‘mano’ or ‘viññāṇa’ (all refer to the mind), an unlearned ordinary person is unable to become disillusioned, dispassionate, or freed (because one considers it to be ‘one’s own’).”

Hơn nữa, trong các sutta, cả ba từ citta, mano và viññāṇa đều có thể được dùng để chỉ “tâm”; ví dụ trong “WebLink: suttacentral: Assutavā Sutta (SN 12.61)” có nói rằng: “Yañca kho etaṁ, bhikkhave, vuccati cittaṁ itipi, mano itipi, viññāṇaṁ itipi, tatrāssutavā puthujjano nālaṁ nibbindituṁ nālaṁ virajjituṁ nālaṁ vimuccituṁ.” TỨC LÀ “Khi nói đến cái được gọi là citta, mano hay viññāṇa (đều chỉ tâm), thì phàm phu chưa học hỏi không thể nhàm chán, không thể ly tham và không thể giải thoát (vì xem đó là ‘của mình’).”

  • It is easier to remember as follows: The mind starts at the citta stage, inevitably goes through the “mano” stage, and ends up in the viññāṇa That is why those three terms are interchangeably used in the suttās.

Có thể dễ nhớ như sau: tâm bắt đầu ở giai đoạn citta, tất yếu đi qua giai đoạn mano và kết thúc ở giai đoạn viññāṇa, do đó ba thuật ngữ này được dùng thay thế cho nhau trong các sutta.

More Examples – Citta as Mind

Thêm Ví dụ – Citta với nghĩa là Tâm

  1. The “WebLink: suttacentral: Paduṭṭhacitta Sutta (KN Iti 20)” states, “Idhāhaṁ, bhikkhave, ekaccaṁ puggalaṁ paduṭṭha cittaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi: imamhi cāyaṁ samaye puggalo kālaṁ kareyya yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye’.” OR “Bhikkhus, when I see the “corrupt mind” of a person, I understand (or I can see): If this person were to die right now, they would be born in hell (niraya).”

Trong “WebLink: suttacentral: Paduṭṭhacitta Sutta (KN Iti 20)” có nói: “Idhāhaṁ, bhikkhave, ekaccaṁ puggalaṁ paduṭṭha cittaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi: imamhi cāyaṁ samaye puggalo kālaṁ kareyya yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye’.” TỨC LÀ “Này các Bhikkhu, khi Ta thấy tâm bị ô nhiễm của một người, Ta biết rõ rằng nếu người ấy chết ngay lúc này thì sẽ tái sinh vào địa ngục (niraya).”

Trong “WebLink: suttacentral: Maṅgala Sutta (KN Kp 5)”: có câu “Phuṭṭhassa lokadhammehi, cittaṁ yassa na kampati” TỨC LÀ “Khi bị các pháp thế gian chạm đến mà tâm không dao động.”

  • In all those examples, “citta” does not refer to the “unit of cognition” but to a “mind” in general.

Trong tất cả các ví dụ trên, “citta” không mang nghĩa “đơn vị nhận thức” mà chỉ “tâm” nói chung.

  • Therefore, in the Sutta Piṭaka, the words citta, mano, and viññāṇa all refer to a “mind.” A mind’s “nine stages of expansion/contamination” may occur over a relatively long time.

Do đó, trong Sutta Piṭaka, các từ citta, mano và viññāṇa đều chỉ “tâm”, và “chín giai đoạn mở rộng/ô nhiễm” của tâm có thể diễn ra trong một khoảng thời gian khá dài.

Examples – Mano as Mind

Ví dụ – Mano với nghĩa là Tâm

  1. The “WebLink: suttacentral: Manonivāraṇa Sutta (SN 1.24)”:

“Yato yato mano nivāraye,
Na dukkhameti naṁ tato tato;
Sa sabbato mano nivāraye,
Sa sabbato dukkhā pamuccatī”ti.
“Na sabbato mano nivāraye,

Na mano
saṁyatattamāgataṁ;
Yato yato ca pāpakaṁ,
Tato tato mano
nivāraye”ti.

‘Whatever you’ve shielded the mind from can’t cause you suffering. So you should shield the mind from everything, then you’re freed from all suffering. You needn’t shield the mind from everything. When the mind is under control, you need only shield the mind from engaging in pāpa kamma.”

Trong “WebLink: suttacentral: Manonivāraṇa Sutta (SN 1.24)” có đoạn: “Bất cứ điều gì bạn che chở cho tâm khỏi, thì điều ấy không thể gây khổ cho bạn; do đó, nếu che chở tâm khỏi mọi thứ, bạn sẽ được giải thoát khỏi mọi khổ đau; tuy nhiên, không cần phải che chở tâm khỏi tất cả mọi thứ, khi tâm đã được điều phục, bạn chỉ cần che chở tâm khỏi việc tạo pāpa kamma.”

  • The Buddha frequently used the word “mano” for the mind in general.

Đức Phật thường xuyên dùng từ “mano” để chỉ tâm nói chung.

  • I quoted the complete sutta because it is informative in other ways, too. The first verse was cited by a Deva, who says the mind should not be exposed to anything. But the Buddha, in the second verse, says the mind should not be exposed only to pāpa (or akusala) kamma. We need to expose the mind to Buddha Dhamma to be free of suffering!

Tôi trích dẫn toàn bộ sutta vì nó còn mang nhiều ý nghĩa khác: câu kệ đầu do một vị Deva nói, cho rằng tâm không nên tiếp xúc với bất cứ điều gì; nhưng trong câu kệ thứ hai, Đức Phật nói rằng tâm chỉ cần tránh tiếp xúc với pāpa (hay akusala) kamma, và để được giải thoát khổ đau thì chúng ta cần cho tâm tiếp xúc với Dhamma của Đức Phật.

One Must Understand the “Suffering-Free” Mind to Cultivate Satipaṭṭhāna

Phải Hiểu “Tâm Không Khổ” thì mới Tu tập được Satipaṭṭhāna

  1. The “WebLink: suttacentral: Accharāsaṅghātavagga (AN 1.51-60)” has two very short suttās. Here is the first sutta: “Pabhassaramidaṁ, bhikkhave, cittaṁ. Tañca kho āgantukehi upakkilesehi upakkiliṭṭhaṁ. Taṁ assutavā puthujjano yathābhūtaṁ nappajānāti. Tasmā ‘assutavato puthujjanassa cittabhāvanā natthī’ti vadāmī”ti.”

Translated: “Bhikkhus, a mind is of pabhassara nature. That mind is contaminated by defilements (keles or kilesa). A normal human who has not heard my Dhamma (assutavā puthujjano) is unaware of this true nature. I do not recommend citta bhāvana to them.” By “citta bhāvana” the Buddha means Satipaṭṭhāna/Ānāpānasati.

Trong “WebLink: suttacentral: Accharāsaṅghātavagga (AN 1.51-60)” có hai suttā rất ngắn, bài thứ nhất nói rằng: “Này các Bhikkhu, tâm này có bản chất là pabhassara, nhưng nó bị nhiễm ô bởi các cấu uế đến từ bên ngoài (kilesa). Phàm phu chưa nghe Dhamma của Ta (assutavā puthujjano) không nhận biết đúng như thật bản chất này, vì thế Ta nói rằng đối với phàm phu chưa học, không có citta-bhāvanā”, và ở đây “citta-bhāvanā” có nghĩa là Satipaṭṭhāna/Ānāpānasati.

  • The second sutta states, “Pabhassaramidaṁ, bhikkhave, cittaṁ. Tañca kho āgantukehi upakkilesehi vippamuttaṁ. Taṁ sutavā ariyasāvako yathābhūtaṁ pajānāti. Tasmā ‘sutavato ariyasāvakassa cittabhāvanā atthī’ti vadāmī”ti.
    Translated: “Bhikkhus, a mind is of pabhassara Once uncovered, it cannot be contaminated by defilements (keles or kilesa). A Noble Person who has heard my Dhamma (sutavā ariyasāvako) knows this true nature. I recommend citta bhāvanā to them.”

Sutta thứ hai nói rằng: “Pabhassaramidaṁ, bhikkhave, cittaṁ. Tañca kho āgantukehi upakkilesehi vippamuttaṁ. Taṁ sutavā ariyasāvako yathābhūtaṁ pajānāti. Tasmā ‘sutavato ariyasāvakassa cittabhāvanā atthī’ti vadāmī”ti. Dịch: “Này các Bhikkhu, tâm này có bản chất là pabhassara, và khi đã được làm lộ ra thì không còn bị các cấu uế (keles ) xâm nhiễm; vị Thánh đệ tử đã nghe Dhamma của Ta biết đúng như thật bản chất này, do đó Ta nói rằng đối với vị Thánh đệ tử đã học, có citta-bhāvanā.”

What Is a Pabhassara Citta?

Pabhassara Citta là gì?

  1. What is meant by “pabhassara”?

“Pabhassara” có nghĩa là gì?

  • The word comes from three sounds at the root: “pa” means again and again, “bha” is related to “bhava, “and “sara” means “to engage/participate” (“සැරිසැරීම” in Sinhala.) Thus, a “pabhasara citta” with only one “s” in the word (NOT pabhassara) is a contaminated citta that will lead to the saṁsāric journey or the rebirth process.

Từ này có nguồn gốc từ ba âm căn: “pa” có nghĩa là lặp đi lặp lại, “bha” liên hệ đến bhava (hữu, sự tồn tại), và “sara” có nghĩa là “tham dự / dấn thân” (“සැරිසැරීම” trong tiếng Sinhala). Do đó, “pabhasara citta” với chỉ một chữ “s” (KHÔNG phải pabhassara) là một tâm bị ô nhiễm, dẫn đến hành trình luân hồi (saṁsāra) hay tiến trình tái sinh.

  • The opposite of “pabha sara” is “pabha assara,” where “assara” means “not take part in.” It rhymes with “pabhassara.”

Đối nghịch với “pabha sara” là “pabha assara”, trong đó “assara” có nghĩa là “không tham dự, không dính líu”, và nó phát âm tương tự với “pabhassara”.

  • Thus, someone who has cleansed the mind to generate “pabhassara citta” is not liable to be reborn among the 31 realms, i.e., only an Arahant can generate “pabhassara citta.”

Do đó, người đã thanh lọc được tâm để phát sinh “pabhassara citta” thì không còn phải tái sinh trong 31 cõi, tức là chỉ có bậc Arahant mới có thể tạo ra “pabhassara citta”.

  • See “Pabhassara Citta, Radiant Mind, and Bhavaṅga” for details.

Xem thêm bài “Pabhassara Citta, Radiant Mind, and Bhavaṅga” để biết chi tiết.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *