Attato Samanupassati” and Sotāpanna Stage / Attato Samanupassati” và Bậc Sotāpanna

October 20, 2023; revised February 28, 2024; rewritten May 30, 2025

Ngày 20/10/2023; chỉnh sửa ngày 28/02/2024; viết lại ngày 30/05/2025

Note: (Rewritten with New Title: “Attato Samanupassati” and Sotāpanna Stage) This post replaces the old post, “‘Attato Samanupassati’ – To View Something to be of Value.”

Lưu ý: (Viết lại với tiêu đề mới: “Attato Samanupassati” và Giai Đoạn Sotāpanna) Bài viết này thay thế bài cũ, “‘Attato Samanupassati’ – To View Something to be of Value.”

“Attato samanupassati” means “to view something to be of value.” Therefore, “atta” (in this context) indicates something of value, and “anatta” means the opposite. Anatta is a natural extension of anicca and dukkha. One reaches the Sotāpanna stage by realizing attachment to “sensory pleasures” (i.e., pañca upādānakkhandha) is fruitless and only leads to more suffering.

“Attato samanupassati” có nghĩa là “xem một điều gì đó là có giá trị.” Do đó, “atta” (trong ngữ cảnh này) chỉ điều có giá trị, và “anatta” mang nghĩa ngược lại. Anatta là sự mở rộng tự nhiên của anicca và dukkha. Người ta đạt đến bậc Sotāpanna khi nhận ra rằng sự dính mắc vào “các lạc thú giác quan” (tức pañca upādānakkhandha) là vô ích và chỉ dẫn đến khổ nhiều hơn.

Introduction

Giới Thiệu

1. We discussed the verse, “‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti” in the post “‘Etaṁ mama, esohamasmi, eso me atta’ti – Connection to Taṇhā, Māna, Diṭṭhi.”

Chúng ta đã bàn về câu kệ “‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti” trong bài “‘Etaṁ mama, esohamasmi, eso me atta’ti – Connection to Taṇhā, Māna, Diṭṭhi.”

• That verse encapsulates the comprehensive view of the Buddha’s worldview. The concepts embedded in it are fully comprehended only by an Arahant. However, one can become a Sotāpanna by understanding the last part of that verse.

Câu kệ đó bao hàm toàn bộ thế giới quan của Đức Phật. Những khái niệm được hàm chứa trong đó chỉ được thấu triệt hoàn toàn bởi một vị Arahant. Tuy nhiên, người ta có thể trở thành Sotāpanna bằng cách hiểu phần cuối của câu kệ ấy.

• The last part of that verse, “eso me attā’ti” (related to “diṭṭhi” or “wrong views”), is discussed in this post with a related verse, “attato samanupassati.” Understanding the current post is the first step in the journey to fully comprehending the whole verse, “etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti.”

Phần cuối của câu kệ đó, “eso me attā’ti” (liên quan đến “diṭṭhi” hay “tà kiến”), được bàn trong bài này cùng với câu liên hệ “attato samanupassati.” Hiểu được bài viết hiện tại là bước đầu tiên trong hành trình để thấu hiểu trọn vẹn câu kệ “etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti.”

• Once the issue of “diṭṭhi” becomes clear at the Sotāpanna stage, the first and second parts of the verse (“etaṁ mama” and “esohamasmi”) can be fully understood at the Anāgāmi and Arahant stages, respectively. They are related to taṇhā (attachment to sensory inputs) and māna (sense of “me”).

Khi vấn đề “diṭṭhi” trở nên rõ ràng ở bậc Sotāpanna, thì phần thứ nhất và thứ hai của câu kệ (“etaṁ mama” và “esohamasmi”) sẽ được hiểu trọn vẹn lần lượt ở các bậc Anāgāmi và Arahant. Chúng liên quan đến taṇhā (sự dính mắc vào các đối tượng giác quan) và māna (cảm giác về “ta”).

• Thus, in this “step-by-step” process, one must first understand the worldview of the Buddha (“pubbe ananussutesi Dhamma” or “previously unheard teachings”), which is very different from conventional worldviews of scientists and philosophers. While the Buddha focused entirely on mental phenomena, others focus on material phenomena.

Vì vậy, trong tiến trình “từng bước” này, trước hết người ta phải hiểu thế giới quan của Đức Phật (“pubbe ananussutesi Dhamma” hay “những giáo pháp chưa từng được nghe trước đây”), vốn rất khác với thế giới quan thông thường của các nhà khoa học và triết gia. Trong khi Đức Phật tập trung hoàn toàn vào các hiện tượng tâm, thì những người khác lại tập trung vào các hiện tượng vật chất.

In the Suttās, Rūpa Does Not Refer to “Things in the External World”

Trong Các Sutta, Rūpa Không Chỉ “Những Vật Thể Bên Ngoài”

2. We all have an innate tendency to interpret “rūpa” as material objects. In almost all English translations, “rūpa” is translated as “form,” conveying the idea that it is a “material form.”

Tất cả chúng ta đều có khuynh hướng bẩm sinh hiểu “rūpa” là các vật thể vật chất. Trong hầu hết các bản dịch tiếng Anh, “rūpa” được dịch là “form,” hàm ý rằng đó là một “hình tướng vật chất.”

• However, by “rūpa,” the Buddha meant “mental impressions of an external sensory input (sights, sounds, tastes, smells, and touches).”

Tuy nhiên, khi nói “rūpa,” Đức Phật muốn chỉ “ấn tượng tâm về một đối tượng giác quan bên ngoài (các hình ảnh, âm thanh, vị, mùi và xúc chạm).”

• Thus, the same “external rūpa” can lead to very different “rūpa” (which is “rūpa upādānakkhandha”); see #6 through #8 in “‘Etaṁ mama, esohamasmi, eso me atta’ti – Connection to Taṇhā, Māna, Diṭṭhi.”)

Do đó, cùng một “rūpa bên ngoài” có thể dẫn đến những “rūpa” rất khác nhau (tức “rūpa upādānakkhandha”); xem mục #6 đến #8 trong “‘Etaṁ mama, esohamasmi, eso me atta’ti – Connection to Taṇhā, Māna, Diṭṭhi.”)

• The following example is discussed in that post: When seeing the same person, X, two people (A and B) may perceive X as a friend and an enemy, respectively. That is why different types of vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa (i.e., vedanā upādānakkhandha, saññā upādānakkhandha, saṅkhāra upādānakkhandha, and viññāṇa upādānakkhandha) will arise in A and B (upon seeing X) in that example. The recognition of X (as a friend and an enemy) by A and B is based on the “saññā” that arises automatically based on prior experiences; that is why it involves khandhās or “aggregates.”

Ví dụ sau được bàn trong bài đó: Khi nhìn cùng một người X, hai người (A và B) có thể lần lượt nhận thức X là bạn hoặc là kẻ thù. Vì vậy, các loại vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa khác nhau (tức vedanā upādānakkhandha, saññā upādānakkhandha, saṅkhāra upādānakkhandha và viññāṇa upādānakkhandha) sẽ sinh khởi nơi A và B (khi thấy X). Sự nhận diện X (là bạn hay kẻ thù) của A và B dựa trên “saññā” tự động sinh khởi dựa trên các kinh nghiệm quá khứ; vì thế nó liên quan đến các khandha hay “uẩn.”

• It was also discussed that pañcakkhandha never arises in anyone below the Arahant It is always the pañca upādānakkhandha that occurs in response to a sensory input.

Cũng đã được bàn rằng pañcakkhandha không bao giờ sinh khởi nơi bất kỳ ai dưới giai đoạn Arahant. Luôn luôn là pañca upādānakkhandha phát sinh khi đáp ứng với một đối tượng giác quan.

3. It is critical to understand that whenever rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are discussed in the suttās, they invariably refer to the respective upādānakkhandha.

Điều tối quan trọng cần hiểu là mỗi khi rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa được bàn trong các suttā, chúng luôn luôn chỉ đến các upādānakkhandhatương ứng.

• (Note: In Abhidhamma, the origin of “material rūpa” — via suddhaṭṭhaka — is also discussed; see “The Origin of Matter – Suddhaṭṭhaka.”)

(Lưu ý: Trong Abhidhamma, nguồn gốc của “rūpa vật chất” — qua suddhaṭṭhaka — cũng được bàn; xem “The Origin of Matter – Suddhaṭṭhaka.”)

• But in the suttās, “rūpa” refers to rūpa upādānakkhandha in almost all cases. Whenever the physical body is discussed in the suttās, it is referred to as “cātumahābhūtika kāya” (meaning it is composed of the “four great elements”: pathavi, āpo, tejo, and vāyo). See “WebLink: suttacentral: Assutava Sutta (SN 12.61).”

Nhưng trong sutta, “rūpa” hầu như luôn chỉ rūpa upādānakkhandha. Khi thân vật lý được bàn đến trong các sutta, nó được gọi là “cātumahābhūtika kāya” (nghĩa là được cấu thành bởi “tứ đại”: pathavi, āpo, tejo và vāyo). Xem “WebLink: suttacentral: Assutava Sutta (SN 12.61).”

• Before proceeding with the discussion, it is also essential to note the following.

Trước khi tiếp tục, cũng cần lưu ý điều sau đây.

“Things in the External World” Are Not Illusions

“Những Vật Bên Ngoài Thế Gian” Không Phải Là Ảo Ảnh

4. It is also critical to note that the Buddha never taught that the “external world is an illusion.” The world around us is real.

Cũng cần nhấn mạnh rằng Đức Phật chưa từng dạy rằng “thế giới bên ngoài là ảo ảnh.” Thế giới quanh chúng ta là có thật.

• It is just that our bodies (in all 31 realms except the asañña realm where no cittās arise) arise (via Paṭicca Samuppāda) to provide “false perceptions” or “distorted saññā.”

Chỉ là thân của chúng ta (trong cả 31 cõi, ngoại trừ cõi asañña nơi không có cittā sinh khởi) sinh khởi (qua Paṭicca Samuppāda) để tạo ra “nhận thức sai lệch” hay “saññā méo mó.”

• Because of this, a puthujjana’s mind will automatically attach (via rāga, dosa, or moha) to all sensory inputs; realization of this is one aspect of becoming a Sotāpanna or “sandiṭṭhiko”: “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?” This is why all thoughts (cittās) never arise based on “pure/undefiled pañcakkhandha” but based on defiled pañca upādānakkhandha.

Vì điều này, tâm của một puthujjana sẽ tự động dính mắc (qua rāga, dosa hay moha) vào mọi đối tượng giác quan; nhận ra điều đó là một khía cạnh của việc trở thành Sotāpanna hay “sandiṭṭhiko”: “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?” Đây là lý do vì sao mọi cittā không bao giờ sinh khởi dựa trên “pañcakkhandha thuần tịnh/không nhiễm ô,” mà luôn dựa trên pañca upādānakkhandha bị nhiễm ô.

• Here is a summary of what happens with a sensory event: (i) image of an “external rūpa” is received by the mind, (ii) to recognize the sensory input, the mind scans through past experiences (there are records of past occurrences of similar rūpa) and that is why rūpa upādānakkhandha comes into play; furthermore, emotions associated with them (i.e., other four upādānakkhandhas) are also experienced by the mind, (iii) the mind automatically attaches to them and, thus, the new event also is added to the ever-growing pañca upādānakkhandha.

Tóm tắt những gì xảy ra trong một sự kiện giác quan: (i) hình ảnh của một “rūpa bên ngoài” được tâm tiếp nhận, (ii) để nhận diện đối tượng giác quan đó, tâm quét qua các kinh nghiệm quá khứ (có lưu giữ các lần xuất hiện trước đó của những rūpa tương tự), do đó rūpa upādānakkhandha được kích hoạt; đồng thời các cảm xúc liên quan (tức bốn upādānakkhandha còn lại) cũng được tâm trải nghiệm, (iii) tâm tự động dính mắc vào chúng và vì vậy sự kiện mới cũng được thêm vào pañca upādānakkhandha vốn ngày càng tăng trưởng.

• This is why pañca upādānakkhandha is infinite; all our past experiences (in previous lives) remain intact as nāmagotta, but we can recall only a tiny fraction, even from the current life. However, a few people in the world can remember all their past experiences (in this life) in great detail: “Recent Evidence for Unbroken Memory Records (HSAM).”

Đó là lý do vì sao pañca upādānakkhandha là vô hạn; mọi kinh nghiệm quá khứ của chúng ta (trong các đời trước) vẫn còn nguyên vẹn dưới dạng nāmagotta, nhưng chúng ta chỉ có thể nhớ lại một phần rất nhỏ, ngay cả trong đời hiện tại. Tuy nhiên, có một số ít người trên thế giới có thể nhớ lại toàn bộ trải nghiệm của họ (trong đời này) một cách rất chi tiết: “Recent Evidence for Unbroken Memory Records (HSAM).”

• The subtle (and deeper) point is that all such emotions are generated due to (distorted) saññā, but that saññā is built into our bodies; therefore, those emotions are not illusions. See “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).” By comprehending how that (distorted) saññā arises, we can train the mind not to attach those emotions!

Điểm vi tế (và sâu xa) là mọi cảm xúc như vậy được tạo ra do saññā (bị méo mó), nhưng saññā đó đã được “lập trình” sẵn trong thân của chúng ta; do đó, những cảm xúc ấy không phải là ảo ảnh. Xem “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).” Khi hiểu được cách saññā (bị méo mó) ấy sinh khởi, ta có thể huấn luyện tâm không dính mắc vào những cảm xúc đó!

• Now, we can proceed to discuss the verse “attato samanupassati.”

Bây giờ, chúng ta có thể tiếp tục bàn về câu “attato samanupassati.”

Attato Samanupassati – What Does That Mean?

Attato Samanupassati – Điều Đó Có Nghĩa Gì?

5. “Atta” (like anicca and anatta) is a Pāli word with multiple meanings. In the current context, it means something like “beneficial” and “meaningful.” Note: Anatta is the opposite of this atta. Also, see “Atta Hi Attano Natho.”

“Atta” (giống như anicca và anatta) là một từ Pāli có nhiều nghĩa. Trong ngữ cảnh hiện tại, nó mang nghĩa như “có lợi” và “có ý nghĩa.” Lưu ý: Anatta là đối nghĩa của atta này. Xem thêm “Atta Hi Attano Natho.”

• In Pāli, the same word is modified to change the tense, make it a noun or verb, or use it in other ways.

Trong Pāli, cùng một từ có thể được biến đổi để thay đổi thì, chuyển thành danh từ hay động từ, hoặc dùng theo các cách khác.

• Here, “attato” means “([“to” means “from”] something) as beneficial or meaningful.”

Ở đây, “attato” có nghĩa là “(xem một điều gì đó) như là có lợi hoặc có ý nghĩa.”

• Here, “passati” means “to see (with wisdom)” and “samanupassati” (sama anupassati) means “to see as such.” [samanupassati = saŋ + anu + passati = “anu” means “through the understanding of tilakkhaṇa” and “passati” means “to see (with wisdom)” = to see with wisdom (through the understanding of tilakkhaṇa) with regards to saŋ (lobha/rāga, dosa, moha/avijjā).]

Ở đây, “passati” nghĩa là “thấy (bằng trí tuệ)” và “samanupassati” (sama anupassati) nghĩa là “thấy như vậy.” [samanupassati = saŋ + anu + passati = “anu” nghĩa là “qua sự hiểu biết về tilakkhaṇa” và “passati” nghĩa là “thấy (bằng trí tuệ)” = thấy bằng trí tuệ (qua sự hiểu biết về tilakkhaṇa) liên quan đến saŋ (lobha/rāga, dosa, moha/avijjā).]

• Thus, “attato samanupassati” means “to see [something] as beneficial or meaningful.” Therefore, the implication is that it is worthwhile to strive to get more of it.

Vì vậy, “attato samanupassati” nghĩa là “xem [một điều gì đó] là có lợi hoặc có ý nghĩa.” Do đó, hàm ý là đáng để nỗ lực đạt được nhiều hơn điều đó.

• The Buddha explained that a mind tends to view the “value of things” at four levels; “attato samanupassati” is the strongest level of attachment.

Đức Phật giải thích rằng tâm có xu hướng nhìn “giá trị của sự vật” ở bốn mức độ; “attato samanupassati” là mức độ dính mắc mạnh nhất.

Four Levels of Attachment (Based on Sakkāya Diṭṭhi)

Bốn Mức Độ Dính Mắc (Dựa Trên Sakkāya Diṭṭhi)

6. In the “WebLink: suttacentral: Samanupassana Sutta (SN 22.47)” the Buddha described the wrong way of contemplation of a puthujjana regarding worldly things:

Trong “WebLink: suttacentral: Samanupassana Sutta (SN 22.47)” Đức Phật mô tả cách quán chiếu sai lầm của một puthujjana đối với các sự vật thế gian:

“Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati, rūpavantaṁ vā attānaṁ; attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānaṁ.”

• The first part of the verse means: “An ordinary person who has not heard/understood the Noble teachings from a Noble Person thinks about rūpa in four ways.”

Phần đầu của câu kệ có nghĩa là: “Một người phàm phu chưa được nghe/hiểu Giáo Pháp của bậc Thánh từ một bậc Thánh sẽ quán chiếu về rūpa theo bốn cách.”

• Those four ways are at four levels, starting with the strongest (rūpaṁ attato samanupassati). The fourth (rūpasmiṁ vā attānaṁ) indicates the least attachment. Those four levels also depend on the person (some hold strong wrong views compared to others) and also on the type of sensory input (ārammaṇa).

Bốn cách đó tương ứng với bốn mức độ, bắt đầu từ mức mạnh nhất (rūpaṁ attato samanupassati). Mức thứ tư (rūpasmiṁ vā attānaṁ) biểu thị sự dính mắc yếu nhất. Bốn mức độ này cũng tùy thuộc vào từng người (có người giữ tà kiến mạnh hơn người khác) và vào loại đối tượng giác quan (ārammaṇa).

• Then, the verse is repeated for the four mental aggregates: vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa. For example, “viññāṇaṁ attato samanupassati, viññāṇavantaṁ vā attānaṁ; attani vā viññāṇaṁ, viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.”

Sau đó, câu kệ được lặp lại cho bốn uẩn tâm: vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa. Ví dụ: “viññāṇaṁ attato samanupassati, viññāṇavantaṁ vā attānaṁ; attani vā viññāṇaṁ, viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.”

• Thus, we could summarize by stating, “pañcupādānakkhandhā attato samanupassati, etc.” The reason for using pañcupādānakkhandhā instead of pañcakkhandhā was discussed in “‘Etaṁ mama, esohamasmi, eso me atta’ti – Connection to Taṇhā, Māna, Diṭṭhi,” and also below.

Vì vậy, có thể tóm lược rằng: “pañcupādānakkhandhā attato samanupassati, v.v.” Lý do dùng pañcupādānakkhandhā thay vì pañcakkhandhā đã được bàn trong “‘Etaṁ mama, esohamasmi, eso me atta’ti – Connection to Taṇhā, Māna, Diṭṭhi,” và cũng sẽ được nói thêm bên dưới.

7. The four levels of attachment can be briefly stated as follows:

Bốn mức độ dính mắc có thể được tóm tắt như sau:

• The “value/benefit” of a given rūpa cannot be expected from another; the perceived value is intrinsically associated with that rūpa or a mental entity based on that rūpa (rūpaṁ attato samanupassati, ..)

“Giá trị/lợi ích” của một rūpa cụ thể không thể tìm thấy ở nơi khác; giá trị được cảm nhận gắn liền nội tại với chính rūpa đó hoặc với một thực thể tâm dựa trên rūpa đó (rūpaṁ attato samanupassati, ..)

• some (external) rūpa can be substituted for those in (i) in some cases (rūpavantaṁ vā attānaṁ, ..),

trong một số trường hợp, một số rūpa (bên ngoài) có thể thay thế cho rūpa ở mức (i) (rūpavantaṁ vā attānaṁ, ..),

• some rūpa that are in a specific category (attani vā rūpaṁ, ..) is good enough, and

một số rūpa thuộc một loại nhất định (attani vā rūpaṁ, ..) là đủ tốt, và

• any rūpa that seems to provide happiness, i.e., even in a way one had not contemplated before (rūpasmiṁ vā attānaṁ, ..).

bất kỳ rūpa nào dường như mang lại hạnh phúc, kể cả theo cách trước đây chưa từng nghĩ tới (rūpasmiṁ vā attānaṁ, ..).

• As you can see, the emphasis on a specific rūpa decreases from (i) to (iv) above.”

Như vậy, sự nhấn mạnh vào một rūpa cụ thể giảm dần từ (i) đến (iv).

• Note that the English translation in the link (and in most other translations) provides a very different interpretation. Those translators mechanically/blindly use the other meaning of “attā” explained in “‘Atta’ as “Self” – Wrong Translation in Many Suttas.”

Lưu ý rằng bản dịch tiếng Anh trong đường dẫn (và trong hầu hết các bản dịch khác) đưa ra một cách hiểu rất khác. Các dịch giả đó máy móc/mù quáng dùng nghĩa khác của “attā” đã được giải thích trong “‘Atta’ as “Self” – Wrong Translation in Many Suttas.”

Simple Analogies to Grasp the Meanings

Ví Dụ Đơn Giản Để Hiểu Ý Nghĩa

8. The following are simple examples to help get an idea about the four categories:

Sau đây là những ví dụ đơn giản để giúp hình dung về bốn loại trên:

• Suppose person A falls in love with B. The attachment is so strong that A says, “I would rather die if I don’t get to marry B.” In A’s mind, B’s rūpa is the same as future happiness. Any vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa arising based on B cannot be separated from future happiness. This is an example of “rūpaṁ attato samanupassati” through “viññāṇaṁ attato samanupassati.”

Giả sử người A yêu B. Sự dính mắc mạnh đến mức A nói: “Tôi thà chết còn hơn không được cưới B.” Trong tâm A, rūpa của B đồng nhất với hạnh phúc tương lai. Mọi vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa sinh khởi dựa trên B đều không thể tách rời khỏi hạnh phúc tương lai. Đây là ví dụ của “rūpaṁ attato samanupassati” cho đến “viññāṇaṁ attato samanupassati.”

• Another person, C, falls in love with D but finds out that D is married. Now, C is actively seeking someone who resembles D. This is an example of “rūpavantaṁ vā attānaṁ,” i.e., C believes that someone who looks like D can bring happiness.

Một người khác, C, yêu D nhưng phát hiện D đã kết hôn. Bây giờ, C chủ động tìm kiếm một người giống D. Đây là ví dụ của “rūpavantaṁ vā attānaṁ,” tức là C tin rằng một người có ngoại hình giống D có thể mang lại hạnh phúc.

• In another case, person E believes that if a suitable partner can be found and married to such a person, it will lead to happiness. Thus, E is looking for someone but does not have a specific type of person in mind. This is “attani vā rūpaṁ,” i.e., there could be a rūpa that can be of value.

Trong một trường hợp khác, người E tin rằng nếu tìm được một người bạn đời phù hợp và kết hôn với người đó thì sẽ dẫn đến hạnh phúc. Vì vậy, E đang tìm kiếm ai đó nhưng không có một mẫu người cụ thể trong tâm. Đây là “attani vā rūpaṁ,” tức là có thể có một rūpa nào đó mang lại giá trị.

• Finally, person F had not been thinking about marriage but runs into G and starts thinking, “Marrying G could bring happiness.” This is “rūpasmiṁ vā attānaṁ” or seeing possible value in this particular rūpa. Here, F may adopt A’s mindset in case (i) above if the attraction to G becomes strong.

Cuối cùng, người F trước đó chưa từng nghĩ đến chuyện kết hôn nhưng tình cờ gặp G và bắt đầu nghĩ: “Kết hôn với G có thể mang lại hạnh phúc.” Đây là “rūpasmiṁ vā attānaṁ,” tức là thấy giá trị tiềm năng nơi rūpa cụ thể này. Ở đây, F có thể chuyển sang tâm thế như A trong trường hợp (i) nếu sự hấp dẫn đối với G trở nên mạnh mẽ.

• Additionally, the “WebLink: suttacentral: Pālileyya Sutta (SN 22.81)” describes the four categories in more detail.

Ngoài ra, “WebLink: suttacentral: Pālileyya Sutta (SN 22.81)” mô tả bốn loại này chi tiết hơn.

No Need to Memorize Any Categories

Không Cần Phải Ghi Nhớ Các Phân Loại

9. Since each of the FIVE entities in pañca upādānakkhandha (rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa) can have those FOUR categories/levels, the above is known as “twenty types of wrong views associated with sakkāya diṭṭhi.” See “Sakkāya Diṭṭhi – Getting Rid of Deeper Wrong Views” for a detailed discussion on the twenty types.

Vì mỗi trong NĂM yếu tố của pañca upādānakkhandha (rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa) đều có thể có BỐN loại/mức độ như trên, nên điều này được gọi là “hai mươi loại tà kiến liên quan đến sakkāya diṭṭhi.” Xem “Sakkāya Diṭṭhi – Getting Rid of Deeper Wrong Views” để có phân tích chi tiết về hai mươi loại này.

• While analyses such as those discussed above can help explain the concept of sakkāya diṭṭhi, memorizing such descriptions or categories is unnecessary.

Mặc dù các phân tích như trên có thể giúp giải thích khái niệm sakkāya diṭṭhi, nhưng việc ghi nhớ các mô tả hay phân loại đó là không cần thiết.

• A Sotāpanna may not even be aware of such categories. Different Sotāpannās describe their understanding of the concept of sakkāya diṭṭhi in various ways. Once, a bhikkhu went around asking other bhikkhus who had declared the attainment of the Sotāpanna stage how to describe it. Each one provided a different description of the Sotāpanna

Một vị Sotāpanna thậm chí có thể không biết đến những phân loại này. Các vị Sotāpanna khác nhau mô tả sự hiểu biết của mình về sakkāya diṭṭhi theo những cách khác nhau. Có lần, một bhikkhu đi hỏi các bhikkhu khác đã tuyên bố chứng đắc Sotāpanna xem họ mô tả giai đoạn đó như thế nào. Mỗi người đưa ra một mô tả khác nhau về bậc Sotāpanna.

• That bhikkhu got confused and complained to the Buddha. The Buddha gave an analogy of asking someone to describe a tree that had a unique trunk (black), unique flowers (bright red, resembling pieces of red meat), and unique leaves (a specific, distinctive shape). Some people would identify the tree by its unique trunk, while others would describe it by its flowers or leaves. But they all had seen the tree! See “WebLink: suttacentral: Kiṁsukopama Sutta (SN 35. 245).”

Vị bhikkhu đó trở nên bối rối và than phiền với Đức Phật. Đức Phật đưa ra một ví dụ: yêu cầu người ta mô tả một cái cây có thân độc đáo (màu đen), hoa độc đáo (đỏ tươi, giống như miếng thịt đỏ), và lá độc đáo (có hình dạng đặc trưng). Có người nhận diện cây qua thân, có người mô tả qua hoa hoặc lá. Nhưng tất cả đều đã thấy cùng một cái cây! Xem “WebLink: suttacentral: Kiṁsukopama Sutta (SN 35. 245).”

• The critical point is to understand the “anicca nature” of this world, i.e., that it will not be possible to stop suffering by chasing worldly pleasures. See “Aniccaṁ Vipariṇāmi Aññathābhavi – A Critical Verse.” Understanding the anicca nature leads to comprehending dukkha and anatta nature; see #10 of “‘Atta’ as “Self” – Wrong Translation in Many Suttas.”

Điểm then chốt là hiểu “bản chất anicca” của thế gian này, tức là không thể chấm dứt khổ bằng cách chạy theo các lạc thú thế gian. Xem “Aniccaṁ Vipariṇāmi Aññathābhavi – A Critical Verse.” Hiểu bản chất anicca sẽ dẫn đến hiểu bản chất dukkha và anatta; xem mục #10 của “‘Atta’ as “Self” – Wrong Translation in Many Suttas.”

• Sakkāya diṭṭhi can manifest in different ways if one does not comprehend that “ANY pleasure in this world” cannot provide a permanent relief from suffering.

Sakkāya diṭṭhi có thể biểu hiện theo nhiều cách khác nhau nếu người ta không hiểu rằng “BẤT KỲ lạc thú nào trong thế gian này” cũng không thể mang lại sự giải thoát vĩnh viễn khỏi khổ.

Attato Samanupassati and Uccheda Diṭṭhi

Attato Samanupassati và Uccheda Diṭṭhi

10. The strongest attachment for most people is associated with one’s physical body as “rūpaṁ attato samanupassati.” That person would also have the view that any mental phenomenon arising from that physical body is also “mine” and is firmly associated with “me” (vedanāṁ, saññaṁ, saṅkhāre, viññāṇaṁ attato samanupassati.)

Sự dính mắc mạnh nhất đối với đa số người là gắn với thân vật lý của mình như “rūpaṁ attato samanupassati.” Người đó cũng sẽ có quan điểm rằng bất kỳ hiện tượng tâm nào sinh khởi từ thân vật lý ấy cũng là “của tôi” và gắn chặt với “tôi” (vedanāṁ, saññaṁ, saṅkhāre, viññāṇaṁ attato samanupassati).

• Usually, this view represents the extreme view of uccheda diṭṭhi; it is not possible to separate the physical body from the idea of “me.” When the physical body dies, that is the end of “me.”

Thông thường, quan điểm này đại diện cho cực đoan uccheda diṭṭhi; không thể tách thân vật lý khỏi ý niệm về “tôi.” Khi thân vật lý chết, đó là sự chấm dứt của “tôi.”

• Inherent in this view is another perspective that “life” ends when the physical body dies, often referred to as a “materialistic view.” They believe that mental phenomena arise in the brain, and thus, all five aggregates “end” with the death of the physical body.

Hàm chứa trong quan điểm này là cách nhìn rằng “đời sống” chấm dứt khi thân vật lý chết, thường được gọi là “quan điểm duy vật.” Họ tin rằng các hiện tượng tâm phát sinh trong não, và do đó cả năm uẩn “chấm dứt” khi thân vật lý chết.

• Those five wrong views (i.e., rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are all of “attato samanupassati” nature) represent five out of twenty wrong views associated with Sakkāya Diṭṭhi.

Năm tà kiến đó (tức là xem rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa đều mang bản chất “attato samanupassati”) là năm trong số hai mươi tà kiến liên quan đến Sakkāya Diṭṭhi.

Other Three Cases Associated with Sassata Diṭṭhi

Ba Trường Hợp Còn Lại Liên Quan Đến Sassata Diṭṭhi

11. Those who believe in a “permanent soul” or “an ātman” (in Hinduism) realize that life does not end with the death of the physical body. They believe in a soul-type permanent entity that goes from life to life. For Christians, that endpoint is either heaven or hell, i.e., one will forever live in happiness in heaven or forever live in agony in hell. In Hinduism, the permanent state (ātman) is realized when born in the Mahā Brahma

Những người tin vào một “linh hồn vĩnh cửu” hay “ātman” (trong Ấn Độ giáo) hiểu rằng đời sống không chấm dứt khi thân vật lý chết. Họ tin vào một thực thể dạng linh hồn tồn tại vĩnh viễn, đi từ đời này sang đời khác. Đối với Kitô giáo, điểm đến cuối cùng là thiên đàng hoặc địa ngục, tức là sẽ sống mãi trong hạnh phúc ở thiên đàng hoặc sống mãi trong đau khổ ở địa ngục. Trong Ấn Độ giáo, trạng thái vĩnh cửu (ātman) được thành tựu khi tái sinh vào cõi Mahā Brahma.

• Therefore, they do not consider the present physical body to be the same as “ultimate happiness” as those with uccheda diṭṭhi.

Vì vậy, họ không xem thân vật lý hiện tại là “hạnh phúc tối hậu” như những người có uccheda diṭṭhi.

• They only believe that a “soul-type entity” is associated with the physical body, but it will survive the death of the physical body. Thus, they see a value in the physical body only to a certain level: “rūpavantaṁ vā attānaṁ; attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānaṁ.”

Họ chỉ tin rằng một “thực thể dạng linh hồn” gắn liền với thân vật lý, nhưng sẽ tồn tại sau khi thân vật lý chết. Do đó, họ chỉ thấy giá trị nơi thân vật lý ở một mức độ nhất định: “rūpavantaṁ vā attānaṁ; attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānaṁ.”

• For them, the same is true for the mental entities (vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa). Those are beneficial only for cultivating the path to heaven or the Mahā Brahma That leads to fifteen types of wrong views associated with Sakkāya Diṭṭhi.

Đối với họ, điều tương tự cũng áp dụng cho các thực thể tâm (vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa). Những yếu tố này chỉ có giá trị trong việc tu tập con đường dẫn đến thiên đàng hoặc cõi Mahā Brahma. Điều đó dẫn đến mười lăm loại tà kiến liên quan đến Sakkāya Diṭṭhi.

• In other words, they believe that the five aggregates are not the “ultimate refuge,” but one cannot get there without them.

Nói cách khác, họ tin rằng năm uẩn không phải là “nơi nương tựa tối hậu,” nhưng cũng không thể đạt đến nơi đó nếu không thông qua chúng.

Difference Between Sakkāya Diṭṭhi and Asmi Māna

Sự Khác Biệt Giữa Sakkāya Diṭṭhi và Asmi Māna

12. It is also essential to see the difference between sakkāya diṭṭhi (a wrong view that any “pleasures” or “existences” in this world can end suffering, i.e., one can find refuge somewhere in this world) and asmi māna (perception of “me.”)

Cũng cần thấy rõ sự khác biệt giữa sakkāya diṭṭhi (tà kiến cho rằng bất kỳ “lạc thú” hay “sự hiện hữu” nào trong thế gian này có thể chấm dứt khổ, tức là có thể tìm được nơi nương tựa ở đâu đó trong thế gian này) và asmi māna (nhận thức về “tôi.”)

• Any average human (puthujjana) has the wrong view of sakkāya diṭṭhi (a diṭṭhi vipallāsa; distorted view). They also have the wrong perception (saññā vipallāsa; distorted perception) that it is fruitful to perceive (with saññā) some things in this world as “mine” and that is taṇhā. Both solidify the third category of “asmi māna” or the “sense of me.”

Bất kỳ người phàm nào (puthujjana) đều có sakkāya diṭṭhi (một diṭṭhi vipallāsa; tà kiến méo mó). Họ cũng có saññā vipallāsa (nhận thức sai lệch) rằng việc nhận thức một số sự vật trong thế gian này là “của tôi” là có lợi, và đó chính là taṇhā. Cả hai điều này củng cố loại thứ ba là “asmi māna” hay “cảm giác về tôi.”

• That diṭṭhi vipallāsa goes away at the Sotāpanna Even though a Sotāpanna has seen (with wisdom) the dangers of sensual/worldly pleasures, the distorted perception of worldly pleasures (and, thus, taṇhā) remains.

Diṭṭhi vipallāsa đó được đoạn trừ ở giai đoạn Sotāpanna. Tuy một vị Sotāpanna đã thấy (bằng trí tuệ) sự nguy hại của các lạc thú dục lạc/thế gian, nhưng nhận thức sai lệch về lạc thú thế gian (và do đó taṇhā) vẫn còn tồn tại.

• Therefore, taṇhā (based on saññā vipallāsa) is much harder to remove and completely disappears only at the Arahant Even an Anāgāmi has removed only kāma rāga and rūpa rāga; arūpa rāga remains. The latter two are removed at the stage of Arahant.

Do đó, taṇhā (dựa trên saññā vipallāsa) khó đoạn trừ hơn nhiều và chỉ hoàn toàn chấm dứt ở giai đoạn Arahant. Ngay cả một vị Anāgāmi cũng chỉ đoạn trừ được kāma rāga; rūpa rāga và arūpa rāga vẫn còn. Hai loại sau này được đoạn trừ ở giai đoạn Arahant.

• Finally, “asmi māna” or the “sense of me” is also removed at Arahanthood. This is unimaginable for even a Sotāpanna.

Cuối cùng, “asmi māna” hay “cảm giác về tôi” cũng được đoạn trừ ở quả vị Arahant. Điều này ngay cả đối với một vị Sotāpanna cũng khó có thể hình dung được.

13. The following account from the Tipiṭaka of Adhimutta (an Arahant) explains asmi māna.

Câu chuyện sau trong Tipiṭaka về Ngài Adhimutta (một vị Arahant) minh họa về asmi māna.

• A band of bandits captured him. In those days, some people believed in making sacrifices to the Gods.

Một nhóm cướp đã bắt Ngài. Thời đó, một số người tin vào việc hiến tế cho các vị thần.

• They were taking him to be sacrificed, but were astonished to see that the Thero was not afraid of being killed. Usually, their victims would be screaming and begging for their lives.

Họ đưa Ngài đi làm vật hiến tế, nhưng vô cùng kinh ngạc khi thấy vị Trưởng lão không hề sợ hãi cái chết. Thông thường, các nạn nhân của họ sẽ la hét và van xin tha mạng.

• The following account starts with the bandits asking him why he is not scared: “WebLink: suttacentral: Adhimuttattheragatha.”

Câu chuyện bắt đầu khi bọn cướp hỏi Ngài vì sao không sợ hãi: “WebLink: suttacentral: Adhimuttattheragatha.”

• Thero’s response is from marker 3.1 through 15.4. He explains to them why he is not afraid of dying (he had broken all ten saṁyojana, including asmi māna or the “sense of me”); in fact, he is looking forward to Parinibbāna to be free of even a trace of suffering.

Phần trả lời của Ngài nằm từ đoạn 3.1 đến 15.4. Ngài giải thích vì sao không sợ chết (Ngài đã đoạn trừ cả mười saṁyojana, bao gồm cả asmi māna hay “cảm giác về tôi”); thực tế, Ngài mong đợi Parinibbāna để hoàn toàn thoát khỏi dù chỉ một dấu vết khổ đau.

• As stated there, in the end, some of the bandits became bhikkhus and eventually attained Arahantship.

Như được ghi lại, cuối cùng một số tên cướp đã trở thành bhikkhu và sau đó chứng đắc quả vị Arahant.

An “Evolving Self” Exists Until the Arahant Stage

Một “Cái Tôi Đang Biến Đổi” Tồn Tại Cho Đến Bậc Arahant

14. The Buddha never denied the existence of a “person” if that is what is meant by a “self.” It is totally fine to say “me,” “my car,” “my body,” etc. But one must also understand the “deeper truth” that “I” will not be in this form (even the human form) for too long. Our lifecycles had taken the form of animals and hell-beings, as well as Devās and Brahmās, in the past. See “What Reincarnates? – Concept of a Lifestream.”

Đức Phật chưa bao giờ phủ nhận sự tồn tại của một “con người” nếu đó là điều được hiểu khi nói đến “tự ngã.” Việc nói “tôi,” “xe của tôi,” “thân tôi,” v.v. hoàn toàn không có vấn đề gì. Nhưng đồng thời, cần hiểu “sự thật sâu xa” rằng “tôi” sẽ không ở trong hình thức này (ngay cả hình thức con người) quá lâu. Dòng sinh tử của chúng ta trong quá khứ đã từng mang hình thức súc sinh và chúng sinh địa ngục, cũng như Devā và Brahmā. Xem “What Reincarnates? – Concept of a Lifestream.”

• The Buddha explained that the concept of a “permanent self” (one that can live forever in a Deva or Brahma realm) is incorrect.

Đức Phật giải thích rằng khái niệm về một “cái ngã vĩnh viễn” (có thể sống mãi trong cõi Deva hay Brahma) là sai lầm.

• Any “lifestream” evolves according to the same principles dictated by Paṭicca Samuppāda: “avijjā paccayā saṅkhāra” through “jāti paccayā jarā, maraṇa, soka-parideva-dukkha-domanassupāyāsā sambhavan’ti.” Those are all generic terms that apply to all types of life forms. Your lifestream will evolve, dictated by those same steps as that of another person, an animal, or a Deva. Understanding that, without a doubt, eliminates sakkāya diṭṭhi.

Bất kỳ “dòng sinh tử” nào cũng vận hành theo cùng một nguyên lý do Paṭicca Samuppāda chi phối: “avijjā paccayā saṅkhāra” cho đến “jāti paccayā jarā, maraṇa, soka-parideva-dukkha-domanassupāyāsā sambhavan’ti.” Đây đều là những thuật ngữ tổng quát áp dụng cho mọi dạng sống. Dòng sinh tử của bạn sẽ vận hành theo những bước đó, giống như của một người khác, một con vật hay một vị Deva. Hiểu điều đó một cách chắc chắn sẽ đoạn trừ sakkāya diṭṭhi.

• However, eliminating sakkāya diṭṭhi is the first step. That only eliminates the incorrect views. But the “perception of a me” will be there until the Arahant Yet, eliminating sakkāya diṭṭhi will liberate one from future rebirths in the apāyās.

Tuy nhiên, đoạn trừ sakkāya diṭṭhi chỉ là bước đầu tiên. Điều đó chỉ loại bỏ các tà kiến. “Nhận thức về một cái tôi” vẫn còn cho đến giai đoạn Arahant. Dù vậy, đoạn trừ sakkāya diṭṭhi sẽ giải thoát một người khỏi tái sinh trong các apāyā.

15. However, even an Arahant (who has removed the perception of “me,” “I,” etc.) would still speak using words like “I am eating,” or “I scraped my arm,” etc.

Tuy nhiên, ngay cả một vị Arahant (đã đoạn trừ nhận thức về “tôi,” “ta,” v.v.) vẫn sẽ nói những câu như “Tôi đang ăn,” hay “Tôi bị trầy tay,” v.v.

• See “WebLink: suttacentral: Arahanta Sutta (SN 1.25).” An Arahant cannot live in this world and communicate with others without using such words.

Xem “WebLink: suttacentral: Arahanta Sutta (SN 1.25).” Một vị Arahant không thể sống trong thế gian này và giao tiếp với người khác mà không dùng những từ như vậy.

• Of course, Arahant will not be reborn at the death of the physical body (Parinibbāna); there was no “soul/ātman” associated with the Arahant.

Dĩ nhiên, một vị Arahant sẽ không tái sinh khi thân vật lý hoại diệt (Parinibbāna); không có “linh hồn/ātman” nào gắn với vị Arahant.

• Therefore, instead of getting hung up on words, one must try to understand the meanings of the Pāli words depending on the context.

Vì vậy, thay vì mắc kẹt vào chữ nghĩa, cần cố gắng hiểu ý nghĩa của các từ Pāli tùy theo ngữ cảnh.

Attachment Is to Pañca Upādānakkhandhā and Not to Pañcakkhandhā

Sự Dính Mắc Là Đối Với Pañca Upādānakkhandhā Chứ Không Phải Pañcakkhandhā

16. Also, note that in #2 above, I did not state, “pañcakkhandhā attato samanupassati, etc.” but “pañcupādānakkhandhā attato samanupassati, ” above.

Cũng lưu ý rằng ở mục #2 trên, tôi không viết “pañcakkhandhā attato samanupassati, v.v.” mà là “pañcupādānakkhandhā attato samanupassati, v.v.”

• Since the mind never attaches to something that is not of interest, pañcakkhandhā NEVER comes into play in Paṭicca Samuppāda. Even from the first step of making sensory contact, it is pañcupādānakkhandhā that comes into play.

Vì tâm không bao giờ dính mắc vào điều gì không đáng quan tâm, nên pañcakkhandhā KHÔNG BAO GIỜ tham gia vào tiến trình Paṭicca Samuppāda. Ngay từ bước đầu tiên của xúc giác quan, chính pañcupādānakkhandhā đã tham gia.

• Even for those sensory inputs that may not trigger attachment, our minds perceive them with moha or avijjā (sañjānāti); see “Cognition Modes – Sañjānāti, Vijānāti, Pajānāti, Abhijānāti.” Thus, the mind of an average person will always reach at least the “purāṇa kamma” stage, where the mind attaches unconsciously: “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.” It will get to the “nava kamma” (“new kamma”) stage only if it is consciously attached to it.

Ngay cả với những đối tượng giác quan không kích hoạt sự dính mắc rõ rệt, tâm ta vẫn nhận thức chúng với moha hay avijjā (sañjānāti); xem “Cognition Modes – Sañjānāti, Vijānāti, Pajānāti, Abhijānāti.” Vì vậy, tâm của một người phàm luôn đạt ít nhất đến giai đoạn “purāṇa kamma,” nơi tâm dính mắc một cách vô thức: “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.” Chỉ khi có sự dính mắc có ý thức thì mới đi đến giai đoạn “nava kamma” (“nghiệp mới”).

• Based on a sensory input (an ārammaṇa), cittās arise already contaminated (i.e., as pañca upādānakkhandha), and a second stage of stronger attachment may occur only if the ārammaṇa is strong (as discussed in the above post).

Dựa trên một đối tượng giác quan (ārammaṇa), các cittā sinh khởi đã bị ô nhiễm (tức là dưới dạng pañca upādānakkhandha), và giai đoạn dính mắc mạnh hơn chỉ xảy ra nếu ārammaṇa đủ mạnh (như đã bàn ở bài trên).