September 29, 2019; revised November 15, 2019; August 28, 2022; August 5, 2023; August 31, 2023; September 22, 2023
Ngày 29/09/2019; chỉnh sửa ngày 15/11/2019; ngày 28/08/2022; ngày 05/08/2023; ngày 31/08/2023; ngày 22/09/2023
Vedanā arises with a sensory input or an ārammaṇa. A sensory input may give rise to two types of vedanā: vipāka vedanā (unavoidable) and “samphassa-jā-vedanā” which may arise if the mind is attached to that sensory input.
Vedanā sinh khởi cùng với một đối tượng giác quan hay một ārammaṇa. Một đối tượng giác quan có thể tạo ra hai loại vedanā: vipāka vedanā (không thể tránh khỏi) và “samphassa-jā-vedanā”, loại có thể sinh khởi nếu tâm dính mắc vào đối tượng giác quan đó.
All Our Activities Start With a Sensory Trigger
Mọi Hoạt Động Của Chúng Ta Đều Bắt Đầu Từ Một Kích Hoạt Giác Quan
- We know we are alive because we experience the external world. We can see an object, hear a sound, smell an odor, taste food, and feel the touch of something or someone. Furthermore, we can recall past events (part of dhammā).
Chúng ta biết mình đang sống vì chúng ta trải nghiệm thế giới bên ngoài. Chúng ta có thể nhìn thấy một vật, nghe một âm thanh, ngửi một mùi, nếm thức ăn và cảm nhận sự tiếp xúc của một vật hay một người. Ngoài ra, chúng ta còn có thể nhớ lại các sự kiện trong quá khứ (một phần của dhammā).
- All our sensory experiences start with a “trigger event” that comes through one of our six sense faculties. If we see, hear, smell, taste, or touch something that grabs our attention, we start thinking, speaking, and taking action on that particular sight, sound, odor, taste, and touch.
Tất cả các trải nghiệm giác quan của chúng ta bắt đầu bằng một “sự kiện kích hoạt” đi qua một trong sáu căn. Nếu chúng ta nhìn thấy, nghe, ngửi, nếm hay chạm vào điều gì đó thu hút sự chú ý, chúng ta bắt đầu suy nghĩ, nói và hành động liên quan đến hình ảnh, âm thanh, mùi, vị hay sự tiếp xúc đó.
- Also, a thought about a past event or a planned event (dhammā) may come to our mind, and we could get started that way too.
Ngoài ra, một ý nghĩ về một sự kiện trong quá khứ hoặc một sự kiện dự định (dhammā) có thể xuất hiện trong tâm, và chúng ta cũng có thể bắt đầu hành động từ đó.
- We usually go through our daily chores based on what we do routinely. We get up in the morning and prepare for work (school) on a working day. Those “to do tasks” come to our minds automatically as dhammā.
Chúng ta thường thực hiện các công việc hằng ngày dựa trên thói quen. Chúng ta thức dậy vào buổi sáng và chuẩn bị đi làm (hoặc đi học) vào ngày làm việc. Những “công việc cần làm” đó tự động xuất hiện trong tâm như dhammā.
- Such a “planned or routine day of work” could be disrupted by an unexpected event. One may get a phone call from the boss asking to go to a meeting at a different location. A child may have a fever, and a hospital visit may be required. Again, a sensory trigger is there.
Một “ngày làm việc theo kế hoạch hoặc theo thói quen” như vậy có thể bị gián đoạn bởi một sự kiện bất ngờ. Có thể nhận được một cuộc gọi từ sếp yêu cầu đến một cuộc họp ở địa điểm khác. Một đứa trẻ có thể bị sốt và cần phải đưa đi bệnh viện. Một lần nữa, một kích hoạt giác quan lại xuất hiện.
- We may also set an alarm to get up at a particular time. When the alarm goes off in the morning, we wake and recall having to get ready for a specific task.
Chúng ta cũng có thể đặt báo thức để thức dậy vào một thời điểm nhất định. Khi chuông báo thức vang lên vào buổi sáng, chúng ta thức dậy và nhớ rằng phải chuẩn bị cho một công việc cụ thể.
- It is a good idea to contemplate what one goes through during the day. We can see that all activities start with “sensory triggers.”
Sẽ rất hữu ích nếu suy ngẫm về những gì chúng ta trải qua trong một ngày. Chúng ta có thể thấy rằng mọi hoạt động đều bắt đầu bằng “kích hoạt giác quan”.
A Sensory Trigger is an “Ārammaṇa”
Một kích hoạt giác quan là một “Ārammaṇa”
- Each activity starts with a “trigger,” a sensory event. That is a “ārammaṇa” in Pāli. We consciously and deliberately start looking at an object when we become interested in that object. Then it becomes a new “ārammaṇa.” That may prompt us to take further action.
Mỗi hoạt động đều bắt đầu bằng một “kích hoạt”, tức một sự kiện giác quan. Trong tiếng Pāli, đó là một ārammaṇa. Khi chúng ta trở nên quan tâm đến một đối tượng, chúng ta bắt đầu nhìn vào đối tượng đó một cách có ý thức và chủ ý. Khi đó nó trở thành một ārammaṇa mới. Điều này có thể thúc đẩy chúng ta thực hiện các hành động tiếp theo.
- For example, a short interaction with a person may trigger an interest in that person. Then that may lead to further contact.
Ví dụ, một tương tác ngắn với một người có thể khơi dậy sự quan tâm đến người đó. Sau đó điều đó có thể dẫn đến những lần tiếp xúc tiếp theo.
- We get exposed to many sensory inputs as we go through the day. But only specific sensory inputs catch our attention and make us think about them. A strong sensory input that gets our attention is a ārammaṇa.
Trong suốt một ngày, chúng ta tiếp xúc với rất nhiều đối tượng giác quan. Nhưng chỉ một số đối tượng giác quan nhất định thu hút sự chú ý của chúng ta và khiến chúng ta suy nghĩ về chúng. Một đầu vào giác quan mạnh thu hút sự chú ý của chúng ta được gọi là một ārammaṇa.
- If X listens to the television in the background while eating, X focuses on the meal. However, if X hears on the TV that a terrorist attack just took place in a large city, X’s attention would focus on that news story. X may stop eating and go and watch the television to get more information. That is a new ārammaṇa.
Nếu X nghe tiếng tivi ở phía sau trong khi đang ăn, X sẽ tập trung vào bữa ăn. Tuy nhiên, nếu X nghe trên tivi rằng vừa xảy ra một vụ tấn công khủng bố ở một thành phố lớn, sự chú ý của X sẽ chuyển sang bản tin đó. X có thể dừng ăn và đến xem tivi để biết thêm thông tin. Đó là một ārammaṇa mới.
- There is always an “ārammaṇa” to initiate an action, and there are only six types of ārammaṇa per “Chachakka Sutta (MN 148).” Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ, sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ, ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati ghānaviññāṇaṁ, jivhāñca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṁ, kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṁ, manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ.
Luôn luôn có một ārammaṇa để khởi đầu một hành động, và chỉ có sáu loại ārammaṇa theo “Chachakka Sutta (MN 148)”. Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ, sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ, ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati ghānaviññāṇaṁ, jivhāñca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṁ, kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṁ, manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ.
- For example, the second on the list says that “ear-consciousness (sota viññāṇa) happens when ears (more precisely sota pasāda) come to contact with a sound (sadda).” In the above example, X heard about a terrorist attack.
Ví dụ, mục thứ hai trong danh sách nói rằng “thức tai (sota viññāṇa) sinh khởi khi tai (chính xác hơn là sota pasāda) tiếp xúc với âm thanh (sadda)”. Trong ví dụ ở trên, X đã nghe tin về một vụ tấn công khủng bố.
- That sensory event could then start a whole series of new actions. In the example of #3 above, X stopped eating and went to the television to watch it.
Sự kiện giác quan đó sau đó có thể khởi đầu cả một chuỗi hành động mới. Trong ví dụ ở mục #3 trên, X đã dừng ăn và đi đến tivi để xem.
- You should think about this basic idea of how a sensory event (seeing, hearing, etc.) leads to a whole set of actions during a given day. This idea was first introduced in the post, “Contact Between Āyatana Leads to Vipāka Viññāṇa.”
Bạn nên suy nghĩ về ý tưởng cơ bản này: một sự kiện giác quan (nhìn, nghe, v.v.) có thể dẫn đến cả một chuỗi hành động trong một ngày. Ý tưởng này lần đầu được giới thiệu trong bài “Contact Between Āyatana Leads to Vipāka Viññāṇa.”
Two Different Meanings of Paṭicca
Hai Ý Nghĩa Khác Nhau của Paṭicca
- We translated the verse, “cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ” as “..cakkhu viññāṇa arises when a rūpa makes contact (Paṭicca; pronounced “patichcha”) with cakkhu pasāda rūpā.” See, #7 of “Contact Between Āyatana Leads to Vipāka Viññāṇa.” That was further elaborated in the next post, “Indriya Make Phassa and Āyatana Make Samphassa.”
Chúng ta đã dịch câu “cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ” là “cakkhu viññāṇa sinh khởi khi một rūpa tiếp xúc (Paṭicca; phát âm “patichcha”) với cakkhu pasāda rūpa”. Xem mục #7 của bài “Contact Between Āyatana Leads to Vipāka Viññāṇa.” Điều này được giải thích thêm trong bài tiếp theo “Indriya Make Phassa and Āyatana Make Samphassa.”
- Some English translations state that as “dependent on the eye and forms, eye-consciousness arises.” They translate Paṭicca as “dependent on,” presumably because Paṭicca Samuppāda is translated as “Dependent Origination.”
Một số bản dịch tiếng Anh diễn đạt câu này là “do duyên mắt và sắc, nhãn thức sinh khởi”. Họ dịch Paṭicca là “do duyên”, có lẽ vì Paṭicca Samuppāda thường được dịch là “Duyên Khởi”.
- But Paṭicca is a Pāli word with somewhat different meanings depending on the context. Let us clarify that first.
Nhưng Paṭicca là một từ Pāli có những ý nghĩa hơi khác nhau tùy theo ngữ cảnh. Chúng ta hãy làm rõ điều đó trước.
- It is fine to translate Paṭicca Samuppāda as “Dependent Origination.” That is because the steps in Paṭicca Samuppāda are CONDITIONAL statements. For example, “with avijjā (ignorance) as condition, saṅkhāra” One could also state that the “arising of saṅkhāra is dependent on the presence of avijjā.” However, conditionality comes from the word “paccayā,” not from “Paṭicca.” See, “What Does Paccayā Mean in Paṭicca Samuppāda?.”
Việc dịch Paṭicca Samuppāda là “Duyên Khởi” là chấp nhận được. Điều này là vì các bước trong Paṭicca Samuppāda là những mệnh đề có điều kiện. Ví dụ: “với avijjā (vô minh) làm điều kiện/duyên, saṅkhāra sinh khởi”. Ta cũng có thể nói rằng “sự sinh khởi của saṅkhāra phụ thuộc vào sự hiện diện của avijjā”. Tuy nhiên, tính điều kiện xuất phát từ từ “paccayā”, chứ không phải từ “Paṭicca”. Xem “What Does Paccayā Mean in Paṭicca Samuppāda?”.
- Therefore, “cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ” should not be translated as “dependent on the eye and forms, eye-consciousness arises.” It is more than just dependence. It is “coming together” or “coming to contact” of cakkhu and rūpa that gives rise to cakkhu viññāṇa. “Paṭicca” happens with only those events that grab our attention.
Vì vậy, câu “cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ” không nên được dịch là “do duyên mắt và sắc, nhãn thức sinh khởi”. Nó không chỉ đơn giản là sự phụ thuộc. Đó là sự “hội tụ” hay “tiếp xúc” giữa cakkhu và rūpa tạo ra cakkhu viññāṇa. “Paṭicca” chỉ xảy ra với những sự kiện thu hút sự chú ý của chúng ta.
- There is also a deeper meaning of Paṭicca in Paṭicca Samuppāda, where it combines the two words “pati” + “icca” (pronounced “ichcha”). When one attaches willingly to moral (or immoral) deeds, one ends up with corresponding “births” (“sama” + “uppada”). See, “Paṭicca Samuppāda – Pati+ichcha + Sama+uppāda.” That is why I do not translate Paṭicca Samuppāda as “Dependent Origination.” There is more than “just dependence” in Paṭicca Samuppāda.
Ngoài ra còn có một ý nghĩa sâu hơn của Paṭicca trong Paṭicca Samuppāda, nơi nó kết hợp hai từ “pati” + “icca” (phát âm “ichcha”). Khi một người tự nguyện dính mắc vào các hành động thiện hay bất thiện, người đó sẽ dẫn đến các “sự sinh” tương ứng (“sama” + “uppada”). Xem “Paṭicca Samuppāda – Pati+ichcha + Sama+uppāda.” Đó là lý do tôi không dịch Paṭicca Samuppāda là “Dependent Origination”. Trong Paṭicca Samuppāda có nhiều hơn là “chỉ sự phụ thuộc”.
- However, in verse “cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ,” Paṭicca means “coming together” or “contact.” Here there is no “intention.” It is cakkhu and rūpa making contact. That is very clear in SN 12.53 and SN 12.54, in verse, “telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya.” OR, “an oil lamp (telappadīpo) burns while the wick (vaṭṭiñca) is together with oil (telañca).” The wick will burn out quickly if one does not add oil to the lamp. There is no involvement of the mind there. Thus, the “pati” + “icca” etymology does not apply here.
Tuy nhiên, trong câu “cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ”, Paṭicca có nghĩa là “hội tụ” hay “tiếp xúc”. Ở đây không có “ý định”. Đó chỉ là cakkhu và rūpa tiếp xúc với nhau. Điều này rất rõ trong SN 12.53 và SN 12.54, trong câu “telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya.” Tức là “một ngọn đèn dầu (telappadīpo) cháy khi bấc (vaṭṭiñca) cùng với dầu (telañca)”. Bấc sẽ cháy hết nhanh chóng nếu không thêm dầu vào đèn. Ở đây không có sự tham gia của tâm. Vì vậy, từ nguyên “pati” + “icca” không áp dụng trong trường hợp này.
Where Does Paṭicca Happen?
Paṭicca Xảy Ra Ở Đâu?
- It is essential to remember that “cakkhu” (or cakkhāyatana) is not physical eyes (the Pāli word for the physical eye is “nayana”). The brain processes an image the eyes receive and then sends it to the “cakkhu.” We discussed in the post, “Contact Between Āyatana Leads to Vipāka Viññāṇa,”
Điều quan trọng cần nhớ là “cakkhu” (hay cakkhāyatana) không phải là đôi mắt vật lý (từ Pāli chỉ mắt vật lý là “nayana”). Bộ não xử lý hình ảnh mà mắt nhận được rồi gửi nó đến “cakkhu”. Chúng ta đã thảo luận điều này trong bài “Contact Between Āyatana Leads to Vipāka Viññāṇa”.
- “Cakkhu” could be taken as the cakkhu pasāda rūpa (or cakkhu indriya) that lies close to the hadaya vatthu (seat of the mind) and hadaya vatthu in some cases. However, the “eye faculty” or cakkhu indriya becomes cakkhāyatana when one is looking at a rūpa with attachment to it. Then, the “mental impression” of an external rūpa (“cakkhuviññeyyā rūpā”) is not a true version of the external rūpa; see #10 of “Contamination of the Human Mind Based on a Sensory Input.”
“Cakkhu” có thể được hiểu là cakkhu pasāda rūpa (hay cakkhu indriya) nằm gần hadaya vatthu (nơi cư trú của tâm) và đôi khi chính hadaya vatthu. Tuy nhiên, “căn mắt” hay cakkhu indriya trở thành cakkhāyatana khi một người nhìn vào một rūpa với sự dính mắc. Khi đó “ấn tượng trong tâm” về một rūpa bên ngoài (“cakkhuviññeyyā rūpā”) không còn là phiên bản thật của rūpa bên ngoài; xem mục #10 của bài “Contamination of the Human Mind Based on a Sensory Input.”
The “Cakkhu Sutta (SN 25.1)” says “Cakkhuṁ, bhikkhave, aniccaṁ vipariṇāmi aññathābhāvi.”
“Cakkhu Sutta (SN 25.1)” cho rằng: “Cakkhuṁ, bhikkhave, aniccaṁ vipariṇāmi aññathābhāvi.”
- Here, “cakkhu” is the “defiled eye faculty” or the “cakkhāyatana.” Both have “aniccaṁ vipariṇāmi aññathābhāvi” nature. See “Aniccaṁ Vipariṇāmi Aññathābhāvi – A Critical Verse” for details.
Ở đây, “cakkhu” là “căn mắt bị ô nhiễm” hay “cakkhāyatana”. Cả hai đều có bản chất “aniccaṁ vipariṇāmi aññathābhāvi”. Xem “Aniccaṁ Vipariṇāmi Aññathābhāvi – A Critical Verse” để biết thêm chi tiết.
- Furthermore, as pointed out above, the “rūpa” is a “mind-made version” of the external object (rūpa āyatana).
Hơn nữa, như đã chỉ ra ở trên, “rūpa” là một “phiên bản do tâm tạo ra” của đối tượng bên ngoài (rūpa āyatana).
- When that rūpa makes contact with the cakkhu, that contact gives rise to the cakkhu viññāṇa in mind: “Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjāti cakkhuviññāṇaṁ.”
Khi rūpa đó tiếp xúc với cakkhu, sự tiếp xúc đó làm sinh khởi cakkhu viññāṇa trong tâm: “Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjāti cakkhuviññāṇaṁ.”
- Therefore, that sensory experience arises in the mind close to the physical heart. It does not occur in the brain (or in the eyes)! You may want to refresh your memory by reading #12 of the post, “Buddhist Worldview – Introduction.”
Vì vậy, trải nghiệm giác quan đó sinh khởi trong tâm gần vùng tim vật lý. Nó không xảy ra trong bộ não (hay trong đôi mắt)! Bạn có thể xem lại mục #12 của bài “Buddhist Worldview – Introduction.”
- The example discussed in #3 involves an ārammaṇa coming through as a sound (sadda rūpa). Here the “sound rūpa” received by the sota pasāda rūpa (shortened to just “sota”) is the “sadda” in “sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ.”
Ví dụ được thảo luận ở mục #3 liên quan đến một ārammaṇa xuất hiện dưới dạng âm thanh (sadda rūpa). Ở đây “rūpa âm thanh” được sota pasāda rūpa (rút gọn là “sota”) tiếp nhận chính là “sadda” trong câu “sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ.”
- Any external sensory input is a form of energy. That is why they are all rūpa. There is some confusion because most times, a “rūpa rūpa” or a “vaṇṇa rūpa” is just written as a “rūpa.”
Bất kỳ đầu vào giác quan bên ngoài nào cũng là một dạng năng lượng. Vì vậy chúng đều là rūpa. Có sự nhầm lẫn vì nhiều khi “rūpa rūpa” hay “vaṇṇa rūpa” chỉ được viết đơn giản là “rūpa.”
- A sound is a sadda rūpa. You can figure out the other three: rasa rūpa, gandha rūpa, and phoṭṭhabba rūpa.
Âm thanh là sadda rūpa. Ba loại còn lại là: rasa rūpa, gandha rūpa và phoṭṭhabba rūpa.
- A thought coming directly to the mind is a “dhammā” or a “dhamma rūpa.” There is no separate pasāda rūpa for dhammā, which directly contacts the hadaya vatthu.
Một ý nghĩ đến trực tiếp với tâm được gọi là “dhammā” hay “dhamma rūpa”. Không có pasāda rūpa riêng cho dhammā, vì nó tiếp xúc trực tiếp với hadaya vatthu.
- All those entities (cakkhu, sota…, mano and rūpa, sadda…dhamma) are all defiled versions as discussed in “Contamination of the Human Mind Based on a Sensory Input.”
Tất cả các thực thể đó (cakkhu, sota…, mano và rūpa, sadda…dhamma) đều là những phiên bản bị ô nhiễm, như đã thảo luận trong bài “Contamination of the Human Mind Based on a Sensory Input.”
Vipāka Vedanā Arise With That Initial Vipāka Viññāṇa
Vipāka Vedanā Sinh khởi Cùng Vipāka Viññāṇa Ban đầu
- Let us consider “hearing a sound.” That is “sotsotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ.” This sotaviññāṇa is a vipāka viññāṇa, as we discussed in “Contact Between Āyatana Leads to Vipāka Viññāṇa.”
Hãy xét trường hợp “nghe một âm thanh”. Đó là “sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ.” Sotaviññāṇa này là một vipāka viññāṇa, như đã thảo luận trong bài “Contact Between Āyatana Leads to Vipāka Viññāṇa.”
- As we have discussed, vedanā and saññā arise with each citta. Therefore, there are a vedanā and saññā associated with that sota viññāṇa (which is a citta.) In other words, we know that we heard the sound (vedanā), and we recognize what the sound is (saññā). The vedanā that arises with that vipāka viññāṇa is a vipāka vedanā.
Như chúng ta đã thảo luận, vedanā và saññā sinh khởi cùng mỗi citta. Vì vậy có một vedanā và một saññā đi kèm với sota viññāṇa đó (vốn là một citta). Nói cách khác, chúng ta biết rằng mình đã nghe âm thanh (vedanā), và chúng ta nhận ra âm thanh đó là gì (saññā). Vedanā sinh khởi cùng vipāka viññāṇa đó được gọi là vipāka vedanā.
- At this stage, the mind receives the sensory event. All vedanā associated with that initial sensory event (other than the physical body) is a neutral (upekkhā) vedanā. However, some somanassa or domanassa vedanā arise due to kāma guṇa (even in an Arahant.). The following post, “Kāma Guṇa – Origin of Attachment (Taṇhā),” will discuss this issue. However, no dukkha/sukha vedanā arise in this step of, “sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ.” That also holds for other sensory faculties, except for the physical touch (kāya).
Ở giai đoạn này, tâm tiếp nhận sự kiện giác quan. Tất cả vedanā liên quan đến sự kiện giác quan ban đầu đó (ngoại trừ thân vật lý) đều là vedanā trung tính (upekkhā vedanā). Tuy nhiên, một số somanassa hoặc domanassa vedanā có thể sinh khởi do kāma guṇa (ngay cả ở một vị Arahant). Bài viết tiếp theo “Kāma Guṇa – Origin of Attachment (Taṇhā)” sẽ bàn về vấn đề này. Tuy nhiên, không có dukkha/sukha vedanā sinh khởi ở bước “sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ.” Điều này cũng đúng với các căn khác, ngoại trừ xúc chạm thân (kāya).
- Therefore, the only exception is “kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṁ.” The sensory contact through the physical body can generate a dukkha vedanā due to an injury. It can lead to a sukha vedanā due to a body massage.
Vì vậy, ngoại lệ duy nhất là “kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṁ.” Sự tiếp xúc giác quan qua thân vật lý có thể tạo ra dukkha vedanā do bị thương. Nó cũng có thể dẫn đến sukha vedanā do được xoa bóp cơ thể.
- Below, we will discuss sukha, dukkha, somanassa, domanassa, and upekkhā vedanā
Dưới đây, chúng ta sẽ thảo luận về sukha, dukkha, somanassa, domanassa và upekkhā vedanā.
The Second Type of Vedanā is “Samphassa jā Vedanā”
Loại Vedanā Thứ hai là “Samphassa jā Vedanā”
- In the post, “Indriya Make Phassa and Āyatana Make Samphassa,” we looked further into the “Chachakka Sutta (MN 148): “Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhu viññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso, phassa paccayā vedanā.” There we discussed the second type of vedanā due to “phassa paccayā vedanā.” There we discussed how the second type of vedanā arises due to “samphassa.” It is a good idea to review that post.
Trong bài “Indriya Make Phassa and Āyatana Make Samphassa”, chúng ta đã xem xét sâu hơn câu trong “Chachakka Sutta (MN 148)”: “Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhu viññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso, phassa paccayā vedanā.” Ở đó chúng ta đã thảo luận về loại vedanā thứ hai sinh khởi do “phassa paccayā vedanā.” Chúng ta cũng đã bàn về cách loại vedanā thứ hai này sinh khởi do “samphassa.” Bạn nên xem lại bài viết đó.
- That second type of vedanā is due to “contact with defilements in mind” or “saŋ” or “anusaya.” And that depends on each person, i.e., how strong a taṇhā is generated via greed, anger, or ignorance. Therefore, this “samphassa-jā-vedanā” is mind-made.
Loại vedanā thứ hai này phát sinh do “sự tiếp xúc với các ô nhiễm trong tâm” hay “saŋ” hoặc “anusaya.” Điều này phụ thuộc vào từng người, tức là mức độ mạnh yếu của taṇhā được tạo ra bởi tham, sân hay vô minh. Vì vậy, “samphassa-jā-vedanā” là loại vedanā do tâm tạo ra.
- An Arahant would experience the first type of vedanā, the vipāka vedanā. The second type of vedanā would NOT arise in an Arahant because he/she does not have a defiled mind.
Một vị Arahant chỉ trải nghiệm loại vedanā thứ nhất, tức vipāka vedanā. Loại vedanā thứ hai sẽ KHÔNG sinh khởi ở một vị Arahant vì vị ấy không còn tâm bị ô nhiễm.
- Now, we can categorize vedanā using a different scheme. That will show that dukkha/sukha vedanā arises ONLY due to the physical body. Other types of sensory contacts lead to unpleasant/pleasant vedanā (domanassa/somanassa) in the MIND.
Bây giờ chúng ta có thể phân loại vedanā theo một cách khác. Cách này cho thấy dukkha/sukha vedanā CHỈ phát sinh do thân vật lý. Các loại tiếp xúc giác quan khác dẫn đến vedanā khó chịu hoặc dễ chịu (domanassa/somanassa) trong TÂM.
Sārīrika Vedanā Are Vipāka Vedanā
Sārīrika Vedanā là Vipāka Vedanā
- As we saw above, ALL vedanā belong to those two types discussed above: vipāka vedanā and samphassa-jā-vedanā.
Như đã thấy ở trên, TẤT CẢ vedanā đều thuộc hai loại đã thảo luận: vipāka vedanā và samphassa-jā-vedanā.
- The painful or pleasurable vedanā felt by the physical body are sārīrika vedanā; they are vipāka vedanā, and Arahants also feel them.
Những vedanā đau đớn hoặc dễ chịu được cảm nhận bởi thân vật lý là sārīrika vedanā; chúng là vipāka vedanā, và các vị Arahant cũng cảm nhận chúng.
- On the other hand, samphassa-jā-vedanā are “mind-made” and arise when a mind attaches to an ārammaṇa with rāga, dosa, or moha.
Ngược lại, samphassa-jā-vedanā là loại “do tâm tạo ra” và sinh khởi khi tâm dính mắc vào một ārammaṇa với rāga, dosa hoặc moha.
- Note (August 5, 2023): In the previous versions, I had used the term kāyika vedanā to represent vedanā felt by the physical body. However, “kāya” is used in other contexts, too, for example, as “an aggregate.” Furthermore, the following sutta specifically used sārīrika vedanā to describe the physical pain felt by the Buddha with an injury: “WebLink: suttacentral: Sakalika Sutta (SN 1.38).”
Lưu ý (ngày 05/08/2023): Trong các phiên bản trước, tôi đã dùng thuật ngữ kāyika vedanā để chỉ vedanā được cảm nhận bởi thân vật lý. Tuy nhiên, “kāya” cũng được dùng trong các ngữ cảnh khác, ví dụ như “một uẩn”. Hơn nữa sutta sau đã dùng cụ thể thuật ngữ sārīrika vedanā để mô tả cơn đau thân thể mà Đức Phật cảm nhận khi bị thương: “WebLink: suttacentral: Sakalika Sutta (SN 1.38).”
Three Types of Sārīrika Vedanā
Ba loại Sārīrika Vedanā
- Then the sārīrika vedanā can be three types: dukkha vedanā, sukha vedanā, adukkhamasukha vedanā.
Vì vậy, sārīrika vedanā có thể được chia thành ba loại: dukkha vedanā, sukha vedanā và adukkhamasukha vedanā.
- We can see that dukkha vedanā due to injuries, body aches, etc. are sārīrika vedanā. Those vedanā are felt AT A LOCATION in the body. We feel a finger cut at the finger. Similarly, a back massage gives a sukha vedanā on the back.
Chúng ta có thể thấy rằng dukkha vedanā do bị thương, đau nhức cơ thể, v.v. là sārīrika vedanā. Những vedanā này được cảm nhận TẠI MỘT VỊ TRÍ trên thân. Ví dụ, khi bị đứt ngón tay thì chúng ta cảm thấy đau ở ngón tay. Tương tự, một lần xoa bóp lưng mang lại sukha vedanā ở vùng lưng.
- We remember that vedanā means “becoming aware of.” So, those vedanā due to bodily contacts that do not generate dukkha or sukha (i.e., neutral) are “adukkhamasukha” (neither painful nor pleasant), and that rhymes with “adukkhamasukha.”
Chúng ta nhớ rằng vedanā có nghĩa là “trở nên nhận biết”. Vì vậy, những vedanā phát sinh do tiếp xúc thân thể nhưng không tạo ra dukkha hay sukha (tức trung tính) được gọi là “adukkhamasukha” (không đau cũng không dễ chịu), và từ này có vần giống “adukkhamasukha.”
Three Types of “Mind-Made Vedanā” (Samphassa-jā-Vedanā)
Ba loại “Vedanā Do tâm tạo” (Samphassa-jā-Vedanā)
- Samphassa-jā-vedanā similarly belong to three major types: domanassa vedanā, somanassa vedanā, and upekkhā vedanā.
Samphassa-jā-vedanā cũng thuộc ba loại chính: domanassa vedanā, somanassa vedanā và upekkhā vedanā.
- The word “domanassa” comes from “do + manasa” or “a depressed mind.” Similarly, “somanassa” comes from “so + manasa” or “a pleasant mind.” Of course, upekkhā vedanā is neither domanassa nor somanassa. It is neutral, and we feel that sensory input.
Từ “domanassa” xuất phát từ “do + manasa” nghĩa là “một tâm buồn bã”. Tương tự, “somanassa” xuất phát từ “so + manasa” nghĩa là “một tâm dễ chịu”. Còn upekkhā vedanā thì không phải domanassa cũng không phải somanassa. Nó là trung tính, và chúng ta chỉ đơn thuần cảm nhận đầu vào giác quan đó.
- Note that while the adukkhamasukha vedanā is associated with body touches, upekkhā vedanā is associated with all other sensory inputs.
Lưu ý rằng adukkhamasukha vedanā gắn với sự tiếp xúc của thân, còn upekkhā vedanā gắn với tất cả các đối tượng giác quan khác.
Relationship to Vipāka Vedanā and “Samphassa-jā-Vedanā”
Mối quan hệ giữa Vipāka Vedanā và “Samphassa-jā-Vedanā”
- Therefore, vedanā can be either vipāka vedanā or “mind-made vedanā,” i.e., “samphassa-jā-vedanā.”
Vì vậy, vedanā có thể là vipāka vedanā hoặc vedanā do tâm tạo ra, tức “samphassa jā-vedanā.”
- As we have discussed, samphassa-jā-vedanā depends on the person’s mindset (more precisely, on one’s anusaya or gati.) Three people looking at the same person X may generate different types of samphassa-jā-vedanā. A friend of X will generate a samphassa-jā-vedanā that is of somanassa An enemy of X will generate a samphassa-jā-vedanā that is of domanassa type. A third person who does not know X may only feel a samphassa-jā-vedanā of upekkhā type.
Như đã thảo luận, samphassa-jā-vedanā phụ thuộc vào trạng thái tâm của mỗi người (chính xác hơn là anusaya hay gati của người đó). Ba người nhìn cùng một người X có thể sinh ra các loại samphassa-jā-vedanā khác nhau. Một người bạn của X sẽ sinh ra samphassa-jā-vedanā thuộc loại somanassa. Một kẻ thù của X sẽ sinh ra samphassa-jā-vedanā thuộc loại domanassa. Một người thứ ba không quen biết X có thể chỉ cảm nhận samphassa-jā-vedanā thuộc loại upekkhā.
- Since there are six types of samphassa-jā-vedanā, we can see that 18 types of vedanā could be associated with them. Each one could be domanassa, somanassa, or upekkhā.
Vì có sáu loại samphassa-jā-vedanā, nên ta có thể thấy rằng có 18 loại vedanā có thể liên quan đến chúng. Mỗi loại có thể là domanassa, somanassa hoặc upekkhā.
- In the “WebLink: suttacentral: Aṭṭhasata Sutta (SN 36.22),” the Buddha has discussed 108 types of vedanā. But for many situations, the above types of vedanā are sufficient for our discussions.
Trong “WebLink: suttacentral: Aṭṭhasata Sutta (SN 36.22)”, Đức Phật đã bàn về 108 loại vedanā. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, các loại vedanā nêu trên là đủ cho các cuộc thảo luận của chúng ta.