‘Etaṁ Mama, Esohamasmi, Eso Me Attā’ti – Connection to Taṇhā, Māna, Diṭṭhi / ‘Etaṁ Mama, Esohamasmi, Eso Me Attā’ti – Liên Hệ Với Taṇhā, Māna, Diṭṭhi

October 7, 2023; revised January 19, 2024 (#10); October 24, 2024 (#1, #10); revised November 9, 2024; rewritten with revised title May 24, 2025; added #15, #16 May 25, 2025

Ngày 07/10/2023; chỉnh sửa ngày 19/01/2024 (#10); ngày 24/10/2024 (#1, #10); chỉnh sửa ngày 09/11/2024; viết lại với tiêu đề chỉnh sửa ngày 24/05/2025; thêm #15, #16 ngày 25/05/2025

Note: (rewritten with revised title May 24, 2025) This is a rewritten version of an old post, “Etaṁ Mama, Esohamasmi, Eso Me Attā’ti – What Does It Mean?”

Lưu ý: (viết lại với tiêu đề chỉnh sửa ngày 24/05/2025) Đây là phiên bản viết lại của một bài cũ, “Etaṁ Mama, Esohamasmi, Eso Me Attā’ti – What Does It Mean?”

‘Etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti is a verse that appears in many suttās. It explains how taṇhā, māna, and diṭṭhi arise due to “distorted saññā.” [See “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?” under #4 Diṭṭhi, Taṇhā, Māna – Three Ways of Attachment and #5 Ten Saṁyojana that Bind Us to the Rebirth Process.]

‘Etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti là một câu kệ xuất hiện trong nhiều sutta. Nó giải thích cách taṇhā, māna và diṭṭhi sinh khởi do “saññā bị bóp méo.” [Xem “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?” mục #4 Diṭṭhi, Taṇhā, Māna – Ba Cách Dính Mắc và #5 Ten Saṁyojana that Bind Us to the Rebirth Process.]

Introduction

Giới thiệu

1. I will explain the meaning of the verse “‘etaṁ mama, esohamasmi (eso ahaṁ asmi), eso me attā’ti samanupassati” using a few suttās. Then I will explain that the verse explains “distorted saññā,” giving rise to attachment to sensory inputs via taṇhā, māna, and diṭṭhi.

Tôi sẽ giải thích ý nghĩa của câu kệ “‘etaṁ mama, esohamasmi (eso ahaṁ asmi), eso me attā’ti samanupassati” dựa trên một vài sutta. Sau đó, tôi sẽ giải thích rằng câu kệ này trình bày “saññā bị bóp méo,” từ đó làm sinh khởi sự dính mắc vào các kích thích giác quan thông qua taṇhā, māna và diṭṭhi.

• First, a quick description of the Pāli words in the verse. Here, “mama” means “mine” and “ahaṁ asmi” means “sense of me” (related to asmi māna). As shown within brackets, esohamasmi is “eso ahaṁ asmi.”

Trước hết, mô tả nhanh các từ Pāli trong câu kệ. Ở đây, “mama” nghĩa là “của tôi” và “ahaṁ asmi” nghĩa là “cảm giác về tôi” (liên hệ với asmi māna). Như thể hiện trong ngoặc, esohamasmi là “eso ahaṁ asmi.”

• The third word, “me attā,” in this context, means “my benefit” since “me” (rhymes like “say”) means “for me.” We discussed the fact that in many situations, “atta/attā” means “benefit” or “of value”. See, for example, “Attato Samanupassati” and Sotāpanna Stage.

Từ thứ ba, “me attā,” trong ngữ cảnh này có nghĩa là “lợi ích của tôi” vì “me” (phát âm giống “say”) nghĩa là “cho tôi.” Chúng ta đã bàn rằng trong nhiều trường hợp, “atta/attā” có nghĩa là “lợi ích” hay “có giá trị.” Xem, ví dụ, “Attato Samanupassati” và Sotāpanna Stage.

• That verse expresses the root causes for an average person’s (puthujjana) attachment to “mind-pleasing” sensory inputs.

Câu kệ đó diễn tả những nguyên nhân gốc rễ của sự dính mắc nơi một người bình thường (puthujjana) đối với các kích thích giác quan “làm tâm ưa thích.”

2. That verse appears in the “WebLink: suttacentral: Etaṁmama Sutta (SN 22.151)” among many other suttās. The incorrect English translation in that link is: ‘This is mine, I am this, this is my self.’

Câu kệ đó xuất hiện trong “WebLink: suttacentral: Etaṁmama Sutta (SN 22.151)” cùng với nhiều sutta khác. Bản dịch tiếng Anh sai trong đường dẫn đó là: ‘This is mine, I am this, this is my self.’

• However, as discussed below, it means ‘This is mine, I am (some of) this, this is for my benefit.’ Here, “this” refers to things in the world, including one’s body.

Tuy nhiên, như sẽ bàn dưới đây, nó có nghĩa là: ‘Cái này là của tôi, tôi là (một phần của) cái này, cái này là vì lợi ích của tôi.’ Ở đây, “cái này” chỉ các pháp trong thế gian, bao gồm cả thân thể của chính mình.

• In those suttās, the Buddha explained that not only rūpa, but also vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa that arise in a mind (upon experiencing a sensory input) should not be considered as ‘This is mine, I am this, this is for my benefit.’ As we will see, those entities are in the pañca upādānakkhandha. [Download this diagram “Eighteen Elements (dhātu) to Five Grasping Aggregates (Pañcupādānakkhandha) 25May2025.pdf” to understand how the six sensory inputs generate the pañcupādanakkhandha via the hadaya vatthu with the help of the eighteen elements (dhātu).]

Trong các sutta đó, Đức Phật giải thích rằng không chỉ rūpa, mà cả vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa sinh khởi trong tâm (khi trải nghiệm một kích thích giác quan) đều không nên được xem là ‘Cái này là của tôi, tôi là cái này, cái này là vì lợi ích của tôi.’ Như chúng ta sẽ thấy, những yếu tố đó thuộc về pañca upādānakkhandha. [Hãy tải sơ đồ “Eighteen Elements (dhātu) to Five Grasping Aggregates (Pañcupādānakkhandha) 25May2025.pdf” để hiểu cách sáu kích thích giác quan tạo ra pañcupādānakkhandha thông qua hadaya vatthu với sự hỗ trợ của mười tám yếu tố (dhātu).]

Rūpa – Not External Rūpa

Rūpa – Không Phải Là Rūpa Bên Ngoài

3. Here (as well as in most suttās), “rūpa” does not refer to “external rūpa” but to those that arise in the mind when experiencing an “external rūpa.”

Ở đây (cũng như trong phần lớn các sutta), “rūpa” không chỉ “rūpa bên ngoài” mà chỉ những rūpa sinh khởi trong tâm khi trải nghiệm một “rūpa bên ngoài.”

• For example, when seeing the same person X, two people (A and B) may see X as their friend and an enemy, respectively. That is why different types of vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa will arise in A and B (upon seeing X) in that example. The recognition of X (as a friend and an enemy) by A and B is based on the “saññā” that arises automatically based on prior experiences.

Ví dụ, khi nhìn cùng một người X, hai người (A và B) có thể lần lượt xem X là bạn và là kẻ thù. Vì vậy, các loại vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa khác nhau sẽ sinh khởi nơi A và B (khi thấy X) trong ví dụ đó. Việc A và B nhận biết X (là bạn hay kẻ thù) dựa trên “saññā” sinh khởi tự động dựa vào kinh nghiệm quá khứ.

• That is a critical issue to understand! Please review the following posts to make that clear: “Rūpa – What It Really Means,” “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways”, “Saññā – What It Really Means, Saṅkhāra – What It Really Means,” “Viññāṇa – What It Really Means,” “‘Diṭṭhe Diṭṭhamattaṁ Bhavissati’ – Connection to Saññā,” “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?”

Đó là một điểm then chốt cần hiểu! Hãy xem lại các bài sau để làm rõ điều đó: “Rūpa – What It Really Means,” “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways”, “Saññā – What It Really Means, Saṅkhāra – What It Really Means,” “Viññāṇa – What It Really Means,” “‘Diṭṭhe Diṭṭhamattaṁ Bhavissati’ – Connection to Saññā,” “Sandiṭṭhiko – What Does It Mean?”

Why Is Attachment to Sensory Inputs Bad and Fruitless?

Vì Sao Sự Dính Mắc Vào Các Kích Thích Giác Quan Là Xấu và Vô Ích?

4. For any average person (including intelligent people), it could be confusing to hear why the Buddha taught that “attachment to sensual pleasures” is bad. See “Is It Necessary for a Buddhist to Eliminate Sensual Desires?”

Đối với bất kỳ người bình thường nào (kể cả người thông minh), có thể thấy khó hiểu khi nghe rằng Đức Phật dạy “sự dính mắc vào lạc thú giác quan” là điều xấu. Xem “Is It Necessary for a Buddhist to Eliminate Sensual Desires?”

• As pointed out in the above post, getting rid of sensual desires or kāma rāga (including sex, craving for food, etc.) with willpower is unnecessary.

Như đã chỉ ra trong bài trên, việc loại bỏ dục vọng hay kāma rāga (bao gồm dục tính, thèm ăn, v.v.) chỉ bằng ý chí là không cần thiết.

• As discussed there, enjoying sensual pleasures, by itself, does not lead to future suffering.

Như đã bàn ở đó, tự thân việc hưởng thụ lạc thú giác quan không nhất thiết dẫn đến khổ đau trong tương lai.

• However, the deeper teachings convey the following: (i) as long as one has sensual desires or kāma rāga, it would be impossible to control oneself from engaging in immoral deeds when temptations become strong. For example, while most people do not take bribes, if one is offered a million dollars, that would be hard to resist. (ii) “sensual pleasures” are “mind-made” and are illusions in a deeper sense; see “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”

Tuy nhiên, giáo pháp sâu xa hơn truyền đạt rằng: (i) chừng nào còn dục vọng hay kāma rāga, thì khi cám dỗ trở nên mạnh mẽ, con người sẽ không thể tự kiểm soát để tránh làm điều bất thiện. Ví dụ, đa số người không nhận hối lộ, nhưng nếu được đề nghị một triệu đô la, điều đó sẽ rất khó cưỡng lại. (ii) “lạc thú giác quan” là do tâm tạo và, ở mức sâu hơn, là ảo tưởng; xem “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”

• When the mind realizes that “sensual pleasures” are mind-made, it will voluntarily give up sensual desires. This is why rituals (sīlabbata parāmāsa) are unnecessary to attain Nibbāna. What is needed is to understand the “Worldview of the Buddha.”

Khi tâm nhận ra rằng “lạc thú giác quan” là do tâm tạo, nó sẽ tự nguyện buông bỏ dục vọng. Đó là lý do vì sao các nghi thức (sīlabbata parāmāsa) là không cần thiết để đạt Nibbāna. Điều cần thiết là hiểu được “thế giới quan của Đức Phật.”

Hidden Role of (Distorted) Saññā

Vai Trò Ẩn Giấu Của (Saññā Bị Bóp Méo)

5. To understand those two points (especially the second point), one must understand the concept of “(distorted) saññā.”

Để hiểu hai điểm đó (đặc biệt là điểm thứ hai), cần phải hiểu khái niệm “saññā (bị bóp méo).”

• The “saññā” that arises automatically in a puthujjana is inherently distorted; that is, it does not convey the real nature.

“Saññā” sinh khởi tự động nơi một puthujjana vốn đã bị bóp méo; nghĩa là nó không phản ánh bản chất thực sự.

• Most of us have heard that the Buddha discovered the “real nature of the world” (yathābhūta ñāṇa), but most people are unaware that the Buddha explained it as being due to the (distorted) saññā built into our bodies. Fortunately, there are a number of critical suttās that provide enough details for us to recover this “missing piece” of Buddha’s teachings.

Hầu hết chúng ta đã nghe rằng Đức Phật khám phá “bản chất thực sự của thế gian” (yathābhūta ñāṇa), nhưng đa số không biết rằng Đức Phật giải thích điều đó là do saññā (bị bóp méo) được “cài đặt” sẵn trong thân tâm chúng ta. May mắn thay, có nhiều sutta quan trọng cung cấp đủ chi tiết để chúng ta phục hồi “mảnh ghép còn thiếu” này trong giáo pháp của Đức Phật.

• Relevant suttās include “Mūlapariyāya Sutta – The Root of All Things.” The name says it all: “The Root of All Things.” It is all about saññā!

Các suttā liên quan bao gồm “Mūlapariyāya Sutta – The Root of All Things.” Tên kinh đã nói lên tất cả: “The Root of All Things.” Toàn bộ suttā nói về saññā!

What is Avijjā?

Avijjā Là Gì?

6. Most people (especially those exposed to at least the mundane versions of Buddha’s teachings) understand that rāga, dosa, and moha (or avijjā) are the root causes for future suffering.

Hầu hết mọi người (đặc biệt là những ai đã tiếp xúc ít nhất với các phiên bản giáo pháp ở mức thế gian) đều hiểu rằng rāga, dosa và moha (hay avijjā) là những nguyên nhân gốc rễ của khổ đau trong tương lai.

• They also know that one attaches to sensory inputs with rāga and dosa because of avijjā. Here, avijjā has several definitions, but most people have heard that avijjā means “ignorance about the Four Noble Truths.” That is one explanation of avijjā; see “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 56.17).”

Họ cũng biết rằng con người dính mắc vào các kích thích giác quan với rāga và dosa là do avijjā. Ở đây, avijjā có nhiều định nghĩa, nhưng phần lớn mọi người chỉ nghe rằng avijjā có nghĩa là “vô minh về Tứ Thánh Đế.” Đó là một cách giải thích về avijjā; xem “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 56.17).”

• However, over 99% of them do not know other revealing ways to describe avijjā. For example, in the “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113),” avijjā is explained as follows: “… assutavā puthujjano rūpaṁ nappajānāti, rūpa samudayaṁ nappajānāti, rūpa nirodhaṁ nappajānāti, rūpa nirodha gāminiṁ paṭipadaṁ nappajānāti.” The English translation in the link is: “… it’s when an unlearned ordinary person doesn’t understand form, its origin, its cessation, and the practice that leads to its cessation.” Most people think “rūpa” means the “external rūpa,” and the translator also implies that.

Tuy nhiên, hơn 99% trong số họ không biết những cách diễn giải sâu sắc khác về avijjā. Ví dụ, trong “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113),” avijjā được giải thích như sau: “… assutavā puthujjano rūpaṁ nappajānāti, rūpa samudayaṁ nappajānāti, rūpa nirodhaṁ nappajānāti, rūpa nirodha gāminiṁ paṭipadaṁ nappajānāti.” Bản dịch tiếng Anh trong đường dẫn đó là: “… đó là khi một người phàm phu chưa được học hỏi không hiểu về sắc, nguồn gốc của nó, sự chấm dứt của nó, và con đường đưa đến sự chấm dứt của nó.” Phần lớn mọi người nghĩ rằng “rūpa” ở đây là “rūpa bên ngoài,” và người dịch cũng ngầm hiểu như vậy.

• The correct translation of the verse (that defines avijjā) is: “… it’s when an unlearned ordinary person doesn’t understand rūpa (rūpa upādāna khandha), its origin, its cessation, and the practice that leads to its cessation.”

Bản dịch đúng của câu kệ (định nghĩa avijjā) là: “… đó là khi một người phàm phu chưa được học hỏi không hiểu rūpa (rūpa upādāna khandha), nguồn gốc của nó, sự chấm dứt của nó, và con đường đưa đến sự chấm dứt của nó.”

Rūpa – Rūpa Upādānakkhandha

Rūpa – Rūpa Upādānakkhandha

7. Let us discuss why that English translation in the link “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113)” is wrong. “Rūpa” in that verse refers to the “mind-made rūpa” that arises in the mind. For the same “external rūpa,” different versions of “rūpa” arise in the minds of any number of people experiencing the same “rūpa” at the same time. That is why different types of vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa arise in them, i.e., people may respond differently to the same sensory input (for example, seeing the same person).

Hãy bàn vì sao bản dịch tiếng Anh trong đường dẫn “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113)” là sai. “Rūpa” trong câu kệ đó chỉ “rūpa do tâm tạo” sinh khởi trong tâm. Đối với cùng một “rūpa bên ngoài,” những phiên bản “rūpa” khác nhau sẽ sinh khởi trong tâm của nhiều người cùng trải nghiệm “rūpa” đó tại cùng một thời điểm. Vì vậy, các loại vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa khác nhau sẽ sinh khởi nơi họ; nghĩa là con người có thể phản ứng khác nhau trước cùng một kích thích giác quan (ví dụ, cùng nhìn một người).

• We already discussed an example in #3 above. In that example, A and B recognize X (as a friend and an enemy) based on the “saññā” that arises automatically based on prior experiences. That recognition is a complex process, which requires the minds of A and B to recall prior experiences with X; that means the mind does that scan in a split second!

Chúng ta đã bàn một ví dụ ở mục #3 trên. Trong ví dụ đó, A và B nhận biết X (là bạn hay là kẻ thù) dựa trên “saññā” sinh khởi tự động dựa vào kinh nghiệm quá khứ. Sự nhận biết đó là một quá trình phức tạp, đòi hỏi tâm của A và B phải truy xuất các kinh nghiệm trước đây với X; điều đó có nghĩa là tâm thực hiện sự “quét” này chỉ trong tích tắc!

• It involves “rūpakkhandha” or “many prior sights/associations with X.” Since their minds attach to the sight of X (with rāga and dosa), it is not “rūpakkhandha” but “rūpa upādānakkhandha” that comes to play.

Quá trình đó liên quan đến “rūpakkhandha” hay “nhiều hình ảnh/liên hệ trước đây với X.” Vì tâm của họ dính mắc vào hình ảnh của X (với rāga và dosa), nên không phải chỉ là “rūpakkhandha” mà là “rūpa upādānakkhandha” được kích hoạt.

• In other words, upon receiving a “snapshot” of person X, the mind of A or B would instantly scan through past “snapshots of X” to recognize X. It is actually more than that. That mind will also scan emotions (vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa) associated with such past encounters; that is, when the mind recognizes X as friend or foe.

Nói cách khác, khi nhận một “ảnh chụp tức thời” của người X, tâm của A hoặc B sẽ lập tức quét qua các “ảnh chụp” trước đây về X để nhận diện X. Thực ra còn hơn thế nữa. Tâm cũng sẽ quét các cảm xúc (vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa) liên hệ với những lần gặp trước đó; đó là khi tâm nhận diện X là bạn hay thù.

• This is why a sensory event triggers all “five grasping aggregates” or pañca upādānakkhandha. See “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”

Đó là lý do vì sao một sự kiện giác quan kích hoạt toàn bộ “năm uẩn chấp thủ” hay pañca upādānakkhandha. Xem “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”

Rūpa (Rūpa Upādānakkhandha) Does Not Arise in Arahants

Rūpa (Rūpa Upādānakkhandha) Không Sinh Khởi Nơi Arahant

8. Arahants have entirely removed avijjā from their minds. So, they must have understood “form” and its origin and attained its cessation via the Noble Path, per the “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113)” (see #6 above).

Arahant đã hoàn toàn đoạn trừ avijjā khỏi tâm. Vì vậy, theo “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113)” (xem mục #6 trên), các vị ấy đã hiểu “rūpa” và nguồn gốc của nó, và đã đạt được sự chấm dứt của nó thông qua Thánh Đạo.

• Now, it must be clear why “rūpa” does not refer to the “external rūpa” in question (for example, consider “seeing X” discussed above).

Bây giờ, hẳn đã rõ vì sao “rūpa” không phải là “rūpa bên ngoài” được đề cập (ví dụ như trường hợp “thấy X” đã bàn ở trên).

• An Arahant would also recognize X (if they had past encounters with X). Whether X had been a friend or foe, the Arahant’s mind would not form an attachment to it via like or dislike, i.e., rūpa (rūpa upādānakkhandha) would not arise. That is what is meant by “rūpa nirodha.”

Một vị Arahant cũng sẽ nhận ra X (nếu từng gặp X trước đây). Dù X từng là bạn hay thù, tâm của Arahant sẽ không hình thành sự dính mắc thông qua ưa thích hay ghét bỏ; nghĩa là rūpa (rūpa upādānakkhandha) sẽ không sinh khởi. Đó chính là ý nghĩa của “rūpa nirodha.”

• That is why “seeing by an Arahant” is stated as “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati”. See “‘Diṭṭhe Diṭṭhamattaṁ Bhavissati’ – Connection to Saññā,” and “Rūpa – What It Really Means.”

Đó là lý do vì sao “sự thấy của một Arahant” được diễn tả là “diṭṭhe diṭṭhamattaṁ bhavissati”. Xem “‘Diṭṭhe Diṭṭhamattaṁ Bhavissati’ – Connection to Saññā,” và “Rūpa – What It Really Means.”

• Thus, “nirodha” (“cessation”) in #6 above does not refer to the destruction of an “external rūpa” but only to stopping the arising of rūpa upādānakkhandha.

Vì vậy, “nirodha” (“sự chấm dứt”) ở mục #6 trên không chỉ sự hủy diệt của một “rūpa bên ngoài” mà chỉ sự chấm dứt việc sinh khởi của rūpa upādānakkhandha.

Paṭicca Samuppāda Does Not Operate for an Arahant

Paṭicca Samuppāda Không Vận Hành Đối Với Arahant

9. It should also be clear that not only rūpa upādānakkhandha, but all five (pañca upādānakkhandha) would not arise in an Arahant. Another way to say that is Paṭicca Samuppāda cycles do not operate for an Arahant. As we know, each sensory input initiates a Paṭicca Samuppāda cycle for a puthujjana. See #12 of “Loka Sutta – Origin and Cessation of the World.”

Cũng cần rõ rằng không chỉ rūpa upādānakkhandha, mà cả năm (pañca upādānakkhandha) đều không sinh khởi nơi một Arahant. Nói cách khác, các chu trình Paṭicca Samuppāda không vận hành đối với một Arahant. Như chúng ta biết, mỗi kích thích giác quan đều khởi phát một chu trình Paṭicca Samuppāda nơi một puthujjana. Xem mục #12 của “Loka Sutta – Origin and Cessation of the World.”

• To initiate a Paṭicca Samuppāda cycle, the mind must automatically and instantaneously attach to the sensory input in the “purāṇa kamma” stage. See “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”

Để khởi động một chu trình Paṭicca Samuppāda, tâm phải tự động và tức thời dính mắc vào kích thích giác quan ở giai đoạn “purāṇa kamma.” Xem “Purāṇa and Nava Kamma – Sequence of Kamma Generation.”

• As I have emphasized, spending a weekend (or more) going through the above links is necessary to understand the key concepts.

Như tôi đã nhấn mạnh, cần dành một cuối tuần (hoặc hơn) để xem kỹ các liên kết trên nhằm hiểu các khái niệm then chốt.

• With that background, we can now go back to discuss the verse, “etaṁ mama, esohamasmi (eso ahaṁ asmi), eso me attā’ti samanupassati.”

Với nền tảng đó, giờ chúng ta có thể quay lại thảo luận câu kệ “etaṁ mama, esohamasmi (eso ahaṁ asmi), eso me attā’ti samanupassati.”

Different Emotions Are Not Associated With “External Rūpa”

Các Cảm Xúc Khác Nhau Không Gắn Với “Rūpa Bên Ngoài”

10. As we have discussed above, sensory pleasures involve external rūpa in the world coming into contact with the mind, leading to the arising of a set of mental phenomena. The Buddha summarized the mental aspects into four categories: vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa.

Như đã bàn ở trên, lạc thú giác quan liên quan đến rūpa bên ngoài trong thế gian tiếp xúc với tâm, dẫn đến sự sinh khởi của một tập hợp các hiện tượng tâm. Đức Phật tóm tắt các khía cạnh tâm này thành bốn loại: vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa.

• In the “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113),” (see #6 above) the Buddha stated the requirements to achieve “rūpa nirodha.” The first is to understand “rūpa.” As the verse states, a puthujjana does not understand rūpa to be rūpa upādāna khandha.

Trong “WebLink: suttacentral: Avijjā Sutta (SN 22.113)” (xem mục #6 trên), Đức Phật nêu các điều kiện để đạt “rūpa nirodha.” Điều đầu tiên là phải hiểu “rūpa.” Như câu kệ nói, một puthujjana không hiểu rūpa là rūpa upādāna khandha.

• A puthujjana believes that the “external rūpa” brings joy or stress to the mind.

Một puthujjana tin rằng “rūpa bên ngoài” mang lại niềm vui hay căng thẳng cho tâm.

• In the example discussed in #3 above, A and B recognize X as a friend and an enemy, respectively. So, for A, associating with X will bring more pleasure. On the other hand, for B, even the sight of X brings stress to the mind; thus, he desires to avoid seeing X. In the worst case, in a confrontation with X, B could kill X if things get out of hand!

Trong ví dụ ở mục #3 trên, A và B lần lượt nhận diện X là bạn và kẻ thù. Vì vậy, đối với A, việc giao tiếp với X sẽ mang lại thêm niềm vui. Ngược lại, đối với B, chỉ cần nhìn thấy X cũng gây căng thẳng cho tâm; do đó, B muốn tránh gặp X. Trong trường hợp xấu nhất, nếu xảy ra đối đầu với X, B thậm chí có thể giết X nếu sự việc vượt khỏi tầm kiểm soát!

Different Emotions Arise Due to (Distorted/False) Saññā

Các Cảm Xúc Khác Nhau Sinh Khởi Do Saññā (Bị Bóp Méo/Sai Lệch)

11. However, the Buddha taught that both A and B are mistaken.

Tuy nhiên, Đức Phật dạy rằng cả A và B đều sai lầm.

• A sense of joy arises in A upon seeing X, while a dislike arises in B. But both those emotions arise due to saññā (which is a “distorted/false saññā”).

Niềm vui sinh khởi nơi A khi thấy X, trong khi sự ghét bỏ sinh khởi nơi B. Nhưng cả hai cảm xúc đó đều sinh khởi do saññā (một “saññā bị bóp méo/sai lệch”).

• I have outlined the process that gives rise to the “distorted/false saññā.” As I emphasized, it is a complex process, but it is the key to understanding Buddha’s teachings at the level needed to attain a magga phala.

Tôi đã trình bày tiến trình làm sinh khởi “saññā bị bóp méo/sai lệch.” Như tôi đã nhấn mạnh, đó là một tiến trình phức tạp, nhưng chính là chìa khóa để hiểu giáo pháp của Đức Phật ở mức cần thiết để chứng đắc một magga phala.

• This critical role of “distorted/false saññā” is also discussed in “Saññā Nidānā hi Papañca Saṅkhā – Immoral Thoughts Based on ‘Distorted Saññā’.” Let us discuss that to make the connection to the verse “etaṁ mama, esohamasmi (eso aham asmi), eso me attā’ti samanupassati.”

Vai trò then chốt của “saññā bị bóp méo/sai lệch” cũng được bàn trong “Saññā Nidānā hi Papañca Saṅkhā – Immoral Thoughts Based on ‘Distorted Saññā’.” Hãy bàn điều đó để làm rõ sự liên hệ với câu kệ “etaṁ mama, esohamasmi (eso ahaṁ asmi), eso me attā’ti samanupassati.”

‘Etaṁ Mama, Esohamasmi, Eso Me Attā’ti

‘Etaṁ Mama, Esohamasmi, Eso Me Attā’ti

12. A puthujjana seeks external rūpa that can provide sukha vedanā via the physical body and somanassa vedanā to the mind. A puthujjana also seeks to avoid external rūpa that can provide dukkha vedanā via the physical body and domanassa vedanā to the mind. In both cases, they attach to the “external rūpa.” They also attach via ignorance with adukkhama sukha or “neutral feelings.” We will focus on the first case to make things simple.

Một puthujjana tìm kiếm các rūpa bên ngoài có thể mang lại sukha vedanā qua thân vật lý và somanassa vedanā cho tâm. Một puthujjana cũng tìm cách tránh các rūpa bên ngoài có thể mang lại dukkha vedanā qua thân và domanassa vedanā cho tâm. Trong cả hai trường hợp, họ dính mắc vào “rūpa bên ngoài.” Họ cũng dính mắc trong vô minh đối với adukkhama sukha hay “cảm thọ trung tính.” Để đơn giản, chúng ta sẽ tập trung vào trường hợp thứ nhất.

• A puthujjana highly values any external rūpa (providing mind-pleasing sights, sounds, tastes, smells, and touches). That is because they don’t understand that they are fooled by the “distorted/false saññā.” See “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”

Một puthujjana đánh giá rất cao bất kỳ rūpa bên ngoài nào (mang lại các hình ảnh, âm thanh, mùi, vị và xúc chạm làm tâm ưa thích). Đó là vì họ không hiểu rằng mình đang bị đánh lừa bởi “saññā bị bóp méo/sai lệch.” Xem “Fooled by Distorted Saññā (Sañjānāti) – Origin of Attachment (Taṇhā).”

• Thus, they attach to it and wish to “make it mine.” That is the “etaṁ mama” part of the verse.

Vì vậy, họ dính mắc vào nó và muốn “biến nó thành của tôi.” Đó là phần “etaṁ mama” trong câu kệ.

• With repeated such attachments (through the beginningless rebirth process), the “sense of a me” (asmi māna) is established.

Với sự dính mắc lặp đi lặp lại như vậy (trong tiến trình tái sinh vô thủy), “cảm giác về một cái tôi” (asmi māna) được hình thành.

• Of course, both happen because of the wrong view (diṭṭhi) that joy/happiness is in the “external rūpa.” They believe that “external rūpa” is for their benefit, i.e., they are of value (attā). That is the last part of the verse, “eso me attā.” This is discussed in detail in ““Attato Samanupassati” and Sotāpanna Stage.” Here, “attato samanupassati” means “to view something as atta/attā.”

Dĩ nhiên, cả hai điều đó xảy ra do tà kiến (diṭṭhi) rằng niềm vui/hạnh phúc nằm trong “rūpa bên ngoài.” Họ tin rằng “rūpa bên ngoài” là vì lợi ích của mình, tức là có giá trị (attā). Đó là phần cuối của câu kệ, “eso me attā.” Điều này được bàn chi tiết trong ““Attato Samanupassati” and Sotāpanna Stage.” Ở đây, “attato samanupassati” nghĩa là “xem một điều gì đó như atta/attā.”

13. Of course, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa arising from such experiences are highly valued as well. Those five entities are the five aggregates or pañcakkhandha. Since we tend to crave them and try to keep them close to our minds (i.e., have upādāna for them), they always become “pañca upādāna khandha” or “pañcupādānakkhandha.”

Dĩ nhiên, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa sinh khởi từ những trải nghiệm đó cũng được xem là rất có giá trị. Năm yếu tố ấy là năm uẩn hay pañcakkhandha. Vì chúng ta có xu hướng khao khát chúng và cố giữ chúng gần với tâm mình (tức là có upādāna đối với chúng), nên chúng luôn trở thành “pañca upādāna khandha” hay “pañcupādānakkhandha.”

• Therefore, it is natural to view such rūpa and the accompanying vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa as one’s own. For example, one likes to own a luxury car and enjoys driving it or even thinking about that car.

Vì vậy, việc xem những rūpa đó cùng với vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa đi kèm là của mình là điều tự nhiên. Ví dụ, người ta thích sở hữu một chiếc xe sang và tận hưởng việc lái nó hay thậm chí chỉ nghĩ về nó.

• That is essentially the meaning of the verse, “‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti,” regarding any one of the “pañcupādānakkhandha” (or any rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa that one has attachments to.)

Đó chính là ý nghĩa cốt lõi của câu kệ “‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti,” đối với bất kỳ yếu tố nào trong “pañcupādānakkhandha” (hay bất kỳ rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa nào mà người ta dính mắc.)

• Here, “etaṁ mama” means “it is mine” (based on taṇhā); “esohamasmi” means sense of “me” (māna) based on that taṇhā; and “eso me attā” means the wrong view (diṭṭhi) that it is fruitful/beneficial for “me.”

Ở đây, “etaṁ mama” nghĩa là “nó là của tôi” (dựa trên taṇhā); “esohamasmi” nghĩa là cảm giác về “tôi” (māna) dựa trên taṇhā đó; và “eso me attā” nghĩa là tà kiến (diṭṭhi) cho rằng nó là điều sinh lợi/có ích cho “tôi.”

Connection to Sakkāya Diṭṭhi

Liên Hệ Với Sakkāya Diṭṭhi

14. Thus, attachment to sensory inputs occurs with taṇhā, māna, and diṭṭhi.

Như vậy, sự dính mắc vào các kích thích giác quan xảy ra cùng với taṇhā, māna và diṭṭhi.

• The latter (diṭṭhi) is specifically sakkāya diṭṭhi. One first removes sakkāya diṭṭhi (and the associated vicikicchā and sīlabbata parāmāsa) at the Sotāpanna

Yếu tố sau (diṭṭhi) cụ thể là sakkāya diṭṭhi. Người tu trước hết đoạn trừ sakkāya diṭṭhi (và các yếu tố đi kèm là vicikicchā và sīlabbata parāmāsa) ở bậc Sotāpanna.

• Taṇhā manifests as kāma rāga, rūpa rāga, and arūpa rāga. Kāma rāga (tendency to attach to sensual pleasures and associated paṭigha) is removed at the Anāgāmi Rūpa rāga (craving jhānic pleasures) and arūpa rāga (craving arūpa samāpatti pleasures) are removed at the Arahant stage.

Taṇhā biểu hiện thành kāma rāga, rūpa rāga và arūpa rāga. Kāma rāga (khuynh hướng dính mắc vào lạc thú giác quan và paṭigha đi kèm) được đoạn trừ ở giai đoạn Anāgāmi. Rūpa rāga (khao khát các lạc thú jhāna) và arūpa rāga (khao khát các lạc thú arūpa samāpatti) được đoạn trừ ở giai đoạn Arahant.

• Removal of kāma rāga and paṭigha stops rebirths in kāma loka. Removal of rūpa rāga and arūpa rāga also stops rebirths in rūpa and arūpa loka, respectively; those “jhānic/samāpatti pleasures” are also mind-made.

Việc đoạn trừ kāma rāga và paṭigha chấm dứt tái sinh trong kāma loka. Việc đoạn trừ rūpa rāga và arūpa rāga cũng chấm dứt tái sinh lần lượt trong rūpa loka và arūpa loka; các “lạc thú jhāna/samāpatti” đó cũng là do tâm tạo.

• Finally, māna (sense of “me”) is also removed at the Arahant

Cuối cùng, māna (cảm giác về “tôi”) cũng được đoạn trừ ở bậc Arahant.

• At that point, one is fully released from the world of 31 realms (which mostly provides suffering, with infrequent bouts of “pleasures”) that we ourselves make (for each of us) based on a false/distorted saññā!

Tại thời điểm đó, người ấy hoàn toàn giải thoát khỏi thế giới 31 cõi (vốn phần lớn là khổ đau, chỉ thỉnh thoảng có những đợt “lạc thú”) mà chính chúng ta tự tạo ra (cho mỗi người) dựa trên saññā sai lệch/bóp méo!

Path Must be Cultivated Stepwise

Thánh Đạo Phải Được Tu Tập Từng Bước

15. Many people are afraid even to think about Nibbāna‘s final result, which is stopping the rebirth process. That final result is achieved when an Anāgāmi realizes there is no “everlasting me” (like the concept of soul in most religions) in ultimate reality.

Nhiều người còn sợ ngay cả khi nghĩ đến kết quả tối hậu của Nibbāna, đó là chấm dứt tiến trình tái sinh. Kết quả cuối cùng ấy đạt được khi một Anāgāmi nhận ra rằng không có một “cái tôi vĩnh hằng” (như khái niệm linh hồn trong phần lớn các tôn giáo) trong thực tại tối hậu.

• Therefore, contemplating that idea initially is unnecessary and even unwise; focusing on it can lead to stress and even mental issues. We have discussed one such case recently in the forum. Even a Sotāpanna does not need to focus on that.

Vì vậy, ban đầu quán chiếu về ý tưởng đó là không cần thiết và thậm chí không khôn ngoan; tập trung vào nó có thể dẫn đến căng thẳng và thậm chí các vấn đề tâm lý. Chúng ta đã thảo luận một trường hợp như vậy gần đây trên diễn đàn. Ngay cả một Sotāpanna cũng không cần phải tập trung vào điều đó.

• Think about it this way. If the idea of a soul-type entity is the actual reality, then no matter how one tries, one would not be able to get rid of it!

Hãy suy nghĩ theo cách này. Nếu ý tưởng về một thực thể kiểu linh hồn là thực tại thật sự, thì dù cố gắng thế nào, người ta cũng không thể loại bỏ nó!

• First, focus on removing sakkāya diṭṭhi, attain the Sotāpanna stage, and be free of rebirths in apāyās, including the animal realm. Then, one must cultivate Satipaṭṭhāna to attain the Sakadāgāmi and Anāgāmi stages and overcome rebirths in kāma loka. Only after that does one need to focus on removing the sense of “me.” By then, one will be motivated to do so, not be afraid!

Trước hết, hãy tập trung đoạn trừ sakkāya diṭṭhi, đạt tầng/bậc Sotāpanna và thoát khỏi tái sinh trong các cõi apāyā, bao gồm cả cõi súc sinh. Sau đó, cần tu tập Satipaṭṭhāna để đạt các tầng Sakadāgāmi và Anāgāmi và vượt qua tái sinh trong kāma loka. Chỉ sau đó mới cần tập trung vào việc đoạn trừ cảm giác về “tôi.” Lúc ấy, người ta sẽ có động lực để làm điều đó chứ không còn sợ hãi!

No Need to Worry About Losing One’s Existence

Không Cần Lo Lắng Về Việc Mất Sự Tồn Tại

16. The Buddha emphasized that he teaches the following: “In the past, as today, what I describe is suffering and the cessation of suffering.” See “WebLink: suttacentral: Alagaddūpama Sutta (MN 22).” Similar statements are in several suttās. See, for example, “WebLink: suttacentral: Titthāyatana Sutta (AN 3.61).”

Đức Phật nhấn mạnh rằng Ngài dạy điều sau: “Trong quá khứ cũng như hiện tại, điều Ta giảng dạy là khổ đau và sự chấm dứt khổ đau.” Xem “WebLink: suttacentral: Alagaddūpama Sutta (MN 22).” .” Những phát biểu tương tự có trong nhiều sutta. Xem, ví dụ, “WebLink: suttacentral: Titthāyatana Sutta (AN 3.61).”

• As a Bodhisatta, he strived to find and stop the root causes of suffering, not whether a “self” or “me” exists in ultimate reality.

Với tư cách là một Bodhisatta, Ngài nỗ lực tìm ra và chấm dứt các nguyên nhân gốc rễ của khổ đau, chứ không phải để xác định liệu có một “cái tôi” tồn tại trong thực tại tối hậu hay không.

• His investigations led to attaining Buddhahood. That is when he discovered the actual reality of existence, e., the fact that there is no “me” in ultimate reality is a byproduct of solving the root causes of suffering.

Những cuộc tìm tòi ấy đã dẫn đến việc thành tựu Phật quả. Khi đó, Ngài khám phá ra thực tại chân thật của sự tồn tại; tức là sự thật rằng không có một “tôi” trong thực tại tối hậu là hệ quả tự nhiên của việc giải quyết tận gốc các nguyên nhân khổ đau.

• In the same way, one who cultivates the initial steps will eventually conclude that there is no “soul-type” permanent existence in reality.

Tương tự, người tu tập các bước ban đầu rồi sẽ đi đến kết luận rằng không có một sự tồn tại vĩnh hằng kiểu “linh hồn” trong thực tại.

• In any case, there is no need to worry about it. If a “soul” really exists (if that is embedded in Nature), how can one lose it?

Dù sao đi nữa, không cần phải lo lắng về điều đó. Nếu một “linh hồn” thật sự tồn tại (nếu điều đó là bản chất của tự nhiên), thì làm sao người ta có thể đánh mất nó?