Revised August 3, 2016; Revised November 19, 2018; August 21, 2022
Sửa đổi ngày 03/08/2016; 19/11/2018; 21/08/2022
- The following Table shows the conditions to be fulfilled (i.e., factors to be eliminated) to attain each stage of Nibbāna.
Bảng dưới đây trình bày các điều kiện cần được hoàn thành (tức các yếu tố cần được đoạn trừ) để đạt đến từng tầng bậc của Nibbāna.
- Each stage of Nibbāna can be characterized in various ways: The removal of ten akusala cittā, fourteen types of asobhana cetasika associated with cittā, ten saṁyojana, seven types of anusaya, four types of āsava, three types of taṇhā, etc.
Mỗi Thánh quả Niết-bàn có thể được mô tả theo nhiều cách khác nhau: sự đoạn trừ mười akusala cittā, mười bốn loại asobhana cetasika đi kèm với cittā, mười saṁyojana (kiết sử), bảy loại anusaya (tùy miên), bốn loại āsava (lậu hoặc), ba loại taṇhā (ái), v.v.
- See #4 below for links to posts explaining those terms.
Xem mục #4 bên dưới để biết các liên kết giải thích những thuật ngữ này.
- For example, to attain the Sotāpanna stage, three of the ten saṁyojana (or the ten fetters) are removed, akusala cittā #1, 2, 5, 6, and 11 are removed (see #4 below for a list of the 12 types of akusala cittā.) Also, the apāyagāmī strength in the other cittā is removed at the Sotāpanna Cittā #9 and 10 weaken at lower stages and are removed at the Anāgāmi stage. The remaining cittā (#3, 4, 7, 8 and 12) weaken with each stage of magga phala and are removed at the Arahant stage. There is a nice chart on p. 112 of Bhikkhu Bodhi’s book “Comprehensive Manual of Abhidhamma.”
Ví dụ, để đạt đến bậc Sotāpanna, ba trong mười saṁyojana (hay mười kiết sử) được đoạn trừ; các akusala cittā số 1, 2, 5, 6 và 11 được đoạn trừ (xem mục #4 bên dưới để biết danh sách 12 loại akusala cittā). Ngoài ra, sức mạnh apāyagāmī trong các cittā còn lại cũng được đoạn trừ ở tầng Sotāpanna. Các cittā số 9 và 10 suy yếu ở các tầng thấp hơn và được đoạn trừ hoàn toàn ở tầng Anāgāmī. Các cittā còn lại (số 3, 4, 7, 8 và 12) suy yếu dần theo từng tầng magga phala và được đoạn trừ hoàn toàn ở tầng Arahant. Có một sơ đồ minh họa rõ ràng ở trang 112 trong sách “Comprehensive Manual of Abhidhamma” của Bhikkhu Bodhi.
| Ariya Stage Tầng Ariya |
Saṁyojana | Akusala Citta | Anusaya | Āsava (Asaya) | Kilesa (Asobhana Cetasika) | Taṇhā | Rāga |
| Sotāpanna | sakkāya diṭṭhi¹, vicikicchā², sīlabbata parāmāsa³ | 1, 2, 5, 6, 11
Also removes apāyagāmi strength in the rest Đồng thời loại bỏ sức mạnh dẫn đến ác đạo trong các tâm còn lại |
diṭṭhi, vicikicchā | diṭṭhāsava | Removed: diṭṭhi6, vicikicchā¹⁴, [thīna¹², middha¹³]
Đã đoạn trừ: diṭṭhi6, vicikicchā¹⁴, [thīna¹², middha¹³] Reduced: Rest of the cetasika [lobha⁵, dosa8, moha¹ → rāga⁵, paṭigha8, avijjā¹]Giảm: các cetasika còn lại [lobha⁵, dosa8, moha¹ → rāga⁵, paṭigha8, avijjā¹] |
vibhava taṇhā | All three rāga reduced
Cả ba loại rāga đều suy giảm |
| Sakadāgāmī | kāma rāga⁴ (reduced/được suy giảm), paṭigha⁴ (reduced/được suy giảm) | weakens 9, 10
also weakens kāma rāga in 3, 4, 7, 8 làm yếu các tâm 9,10; đồng thời làm yếu kāma rāga trong 3,4,7,8 |
kāma rāga (reduced/ được suy giảm), paṭigha (reduced/ được suy giảm) | kāmāsava (reduced/ được suy giảm) | Especially reduced: kāma rāga⁵ and paṭigha⁸
Đặc biệt suy giảm: kāma rāga⁵ và paṭigha⁸ |
Reduced/ Bị suy giảm: kāma taṇhā | All three rāga further reduced
Ba loại rāga tiếp tục suy giảm |
| Anāgāmī | kāma rāga⁴, paṭigha⁵ | 9, 10
also removes kāma rāga in 3, 4, 7, 8
9, 10 cũng loại bỏ kāma rāga trong 3,4,7,8 |
kāma rāga, paṭigha | kāmāsava | Removed/ Loại bỏ: kāma
rāga⁵ and/và paṭigha⁸
Regarding cetasika: Xét về cetasika: dosa⁸, issā⁹, macchariya¹, kukkucca¹¹ removed. dosa⁸, issā⁹, macchariya¹, kukkucca¹¹ đã được đoạn trừ. |
Removed/ Loại bỏ: kāma taṇhā | kāma rāga |
| Arahant | rūpa rāga⁶, arūpa rāga⁷, māna⁸, uddhacca⁹, avijjā¹⁰ | 3, 4, 7, 8, 12 (see below for a list of akusala citta)
3, 4, 7, 8, 12 (xem bên dưới danh sách akusala citta) |
bhava rāga, māna, avijjā | bhavāsava, avijjāsava | Removed: rest of the asobhana cetasika
[avijjā¹, ahirika², anottappa³, uddhacca⁴, māna⁷]
Đã đoạn trừ: asobhana cetasika còn lại [avijjā¹, ahirika², anottappa³, uddhacca⁴, māna⁷] |
bhava taṇhā | rūpa rāga, arūpa rāga |
[Saṁyojana: Năm Kiết Sử Hạ Phần (pañca orambhāgiya saṁyojanā) 1. sakkāya diṭṭhi, 2. vicikicchā, 3. sīlabbata parāmāsa, 4. kāma rāga, 5. paṭigha, Năm Kiết Sử Thượng Phần (pañca uddhambhāgiya saṁyojanā) 6. rūpa rāga, 7. arūpa rāga, 8. māna, 9. uddhacca, 10. avijjā.]
Asobhana cetasika: 1. moha → avijjā, 2. ahirika, 3. anottappa, 4. uddhacca, 5. lobha → rāga, 6. diṭṭhi, 7. māna, 8. dosa → paṭigha, 9. issa, 10. macchariya, 11. kukkucca, 12. thina, 13. middha, 14. vicikicchā. Notes: → means “reduced to” after Sotāpanna stage.]
Asobhana cetasika: 1. moha → avijjā, 2. ahirika, 3. anottappa, 4. uddhacca, 5. lobha → rāga, 6. diṭṭhi, 7. māna, 8. dosa → paṭigha, 9. issa, 10. macchariya, 11. kukkucca, 12. thina, 13. middha, 14. vicikicchā. Ghi chú: dấu → có nghĩa là “được giảm xuống” sau tầng Sotāpanna.]
- The ability to commit akusala kamma also is removed in stages as one progresses and is completely removed only at the Arahant It is important to note that a Sotāpanna completely removes only one akusala kamma, that of having wrong views (micchā diṭṭhi): “What is the only Akusala Removed by a Sotāpanna?.” But this leads to removing many kilesa (mental impurities); see the Table.
Khả năng tạo tác akusala kamma cũng được đoạn trừ dần theo từng giai đoạn tu tập và chỉ bị đoạn trừ hoàn toàn ở tầng Arahant. Điều quan trọng cần lưu ý là một vị Sotāpanna chỉ đoạn trừ hoàn toàn duy nhất một akusala kamma, đó là tà kiến (micchā diṭṭhi); xem “What is the only Akusala Removed by a Sotāpanna?”. Tuy nhiên, điều này dẫn đến việc đoạn trừ nhiều kilesa (phiền não); xem Bảng.
- Āsava and anusaya are discussed in the post, “Āsava, Anusaya, and Gati (Gathi).” Kilesa is discussed in “Diṭṭhi (Wrong Views), Sammā Diṭṭhi (Good/Correct Views).” For a discussion on Dasa Saṁyojana, see “Dasa Saṁyojana – Bonds in Rebirth Process.” The fourteen types of asobhana cetasika are discussed in “Cetasika (Mental Factors).”
Āsava và anusaya được bàn trong bài “Āsava, Anusaya, and Gati (Gathi).” Kilesa được trình bày trong “Diṭṭhi (Wrong Views), Sammā Diṭṭhi (Good/Correct Views).” Để tìm hiểu về Dasa Saṁyojana, xem “Dasa Saṁyojana – Bonds in Rebirth Process.” Mười bốn loại asobhana cetasika được trình bày trong “Cetasika (Mental Factors).”
- See “Kāma Taṇhā, Bhava Taṇhā, Vibhava Taṇhā” for the three types of taṇhā. Another way is to categorize into three types of rāga, i.e., kāma rāga, rūpa rāga, and arūpa rāga; see “Lobha, Dosa, Moha versus Rāga, Paṭigha, Avijjā.”
Xem “Kāma Taṇhā, Bhava Taṇhā, Vibhava Taṇhā” để biết ba loại taṇhā. Một cách phân loại khác là chia thành ba loại rāga: kāma rāga, rūpa rāga và arūpa rāga; xem “Lobha, Dosa, Moha versus Rāga, Paṭigha, Avijjā.”
- The 12 types of akusala citta are listed in, “Akusala Citta and Akusala Vipāka Citta.” But I thought it would be more explanatory to list them. The numbers below correspond to the numbers in the Table.
Mười hai loại akusala citta được liệt kê trong “Akusala Citta and Akusala Vipāka Citta.” Tuy nhiên, để dễ hiểu hơn, các tâm này được liệt kê lại dưới đây. Các con số bên dưới tương ứng với các con số trong Bảng.
Lobha (Greedy) Citta (Also has the moha root)
Lobha (Tham) Citta (cũng có gốc moha)
- Citta connected with a wrong view, accompanied by pleasure, and done with habit.
Citta đi kèm tà kiến, có lạc thọ, và được thực hiện theo thói quen.
- Citta connected with a wrong view, accompanied by pleasure, and done reluctantly.
Citta đi kèm tà kiến, có lạc thọ, và được thực hiện một cách miễn cưỡng.
- Citta NOT connected with a wrong view, accompanied by pleasure, and done with habit.
Citta KHÔNG đi kèm tà kiến, có lạc thọ, và được thực hiện theo thói quen.
- Citta NOT connected with a wrong view, accompanied by pleasure, and done reluctantly.
Citta KHÔNG đi kèm tà kiến, có lạc thọ, và được thực hiện một cách miễn cưỡng.
- Citta connected with a wrong view, accompanied by a neutral mind, and done with habit.
Citta đi kèm tà kiến, có tâm trung tính (xả thọ), và được thực hiện theo thói quen.
- Citta connected with a wrong view, accompanied by a neutral mind, and done reluctantly.
Citta đi kèm tà kiến, có tâm trung tính (xả thọ), và được thực hiện một cách miễn cưỡng.
- Citta NOT connected with a wrong view, accompanied by a neutral mind, and done with habit.
Citta KHÔNG đi kèm tà kiến, có tâm trung tính (xả thọ), và được thực hiện theo thói quen.
- Citta NOT connected with a wrong view, accompanied by a neutral mind, and done reluctantly.
Citta KHÔNG đi kèm tà kiến, có tâm trung tính (xả thọ), và được thực hiện một cách miễn cưỡng.
Dosa (Hateful) Citta (Also has the moha root)
Dosa (Sân) Citta (cũng có gốc moha)
- Citta associated with hate, accompanied by displeasure, done with habit.
Citta đi kèm sân hận, có khổ thọ, và được thực hiện theo thói quen.
- Citta associated with hate, accompanied by displeasure, done reluctantly.
Citta đi kèm sân hận, có khổ thọ, và được thực hiện một cách miễn cưỡng.
Moha Citta (only with the moha root)
Moha Citta (chỉ có gốc moha)
- Citta accompanied by a neutral mind, associated with vicikicchā (not aware of bad consequences).
Citta có tâm trung tính (xả thọ), đi kèm vicikicchā (hoài nghi, không nhận biết hậu quả xấu).
- Citta accompanied by a neutral mind, associated with uddhacca (unfocused).
Citta có tâm trung tính (xả thọ), đi kèm uddhacca (không tập trung).
Notes:
Ghi chú:
- Even though recent Abhidhamma literature categorize lobha and dosa citta as asaṅkhārika (unprompted) and sasaṅkhārika (prompted), in original Abhidhamma, they were not categorized as such.
Mặc dù các tài liệu Abhidhamma gần đây phân loại lobha citta và dosa citta thành asaṅkhārika (không tác ý) và sasaṅkhārika (có tác ý), nhưng trong Abhidhamma nguyên thủy, chúng không được phân loại như vậy.
- For example, the two dosa-mūla cittā are:
Ví dụ, hai dosa-mūla citta là:
- Domanassa sahagata paṭigha-sampayutta citta.
- Domanassa sahagata sasaṅkhārika paṭigha-sampayutta citta.
- The first citta arises due to sansāric habits and thus is more potent. For example, someone who tends to easily get angry, normally generates such potent citta.
Citta thứ nhất sinh khởi do các thói quen saṃsāra nên có sức mạnh lớn hơn. Ví dụ, người có khuynh hướng dễ nổi giận thường sinh ra loại citta mạnh này.
- On the other hand, another person without such a habit, may not generate such a citta unless “forced hard”; it is done with reluctance, “when pushed to the limit”, or if the perceived “sense pleasures” are enticing. Then he/she is actually “incorporating new saṅ” or initiating a new habit; thus, the name “sasaṅkhārika.”
Ngược lại, một người không có thói quen như vậy có thể không sinh ra loại citta này trừ khi bị “ép buộc mạnh”; tức là được thực hiện một cách miễn cưỡng, “khi bị đẩy đến giới hạn”, hoặc khi các “dục lạc” được nhận thức là hấp dẫn. Khi đó, người ấy thực sự đang “tích hợp các saṅ mới” hay khởi tạo một thói quen mới; vì vậy gọi là “sasaṅkhārika.”