Akusala Citta and Akusala Vipāka Citta / Akusala Citta và Akusala Vipāka Citta

Revised November 4, 2017; October 22, 2021; October 27, 2021

Sửa ngày 4/11/2017; 22/10/2021; 27/10/2021

Twelve Types of Akusala Citta

Mười Hai Loại Akusala Citta

All ten akusala kamma are done with these 12 akusala cittā. There are eight greed-rooted cittā, two hatred-rooted cittā, and two delusion-rooted cittā. Of course, cittā (pronounced “chiththā”) are commonly translated as “thoughts.” But a “citta” lives only a billionth of a second; what we experience as a “thought” is a cumulative effect of billions of cittā. Any speech or bodily action involves billions of cittā.

Tất cả mười akusala kamma đều được thực hiện thông qua 12 akusala cittā này. Có tám tâm lấy tham làm gốc, hai tâm lấy sân làm gốc và hai tâm lấy si làm gốc. Dĩ nhiên, cittā (phát âm là “chith-thā”) thường được dịch là “ý nghĩ”. Tuy nhiên, một “citta” chỉ tồn tại trong khoảng một phần tỷ giây; điều mà chúng ta trải nghiệm như một “ý nghĩ” thực chất là kết quả tích lũy của hàng tỷ cittā. Bất kỳ lời nói hay hành động thân nào cũng liên quan đến hàng tỷ cittā.

• See, “Conditions for the Four Stages of Nibbāna” for a list of 12 akusala citta.

Xem “Conditions for the Four Stages of Nibbāna” để biết danh sách 12 akusala citta.

Both greed-rooted and hatred-rooted also have delusion as a root.

Cả các tâm lấy tham làm gốc và các tâm lấy sân làm gốc đều có si làm gốc.

	Root Gốc (Căn)	Assoc. with Đi kèm với	Dissoc. With Không đi kèm với	Feeling Thọ	Sasaṅkhārika? Sasaṅkhārika?
1	Greed tham	Wrong view tà kiến	–	Pleasure lạc thọ	No không
2	Greed tham	Wrong view tà kiến	–	Pleasure lạc thọ	Yes có
3	Greed tham	–	Wrong view tà kiến	Pleasure lạc thọ	No không
4	Greed tham	–	Wrong view tà kiến	Pleasure lạc thọ	Yes có
5	Greed tham	Wrong view tà kiến	–	Equanimity xả thọ	No không
6	Greed tham	Wrong view tà kiến	–	Equanimity xả thọ	Yes có
7	Greed tham	–	Wrong view tà kiến	Equanimity xả thọ	No không
8	Greed tham	–	Wrong view tà kiến	Equanimity xả thọ	Yes có
9	Dislike (paṭigha) chống đối (paṭigha)	Aversion sân hận	–	Displeasure khổ thọ	No không
10	Dislike (paṭigha) chống đối (paṭigha)	Aversion sân hận	–	Displeasure khổ thọ	Yes có
11	Delusion si	Vicikicchā hoài nghi	–	Equanimity xả thọ	–
12	Delusion si	Uddhacca trạo cử	–	Equanimity xả thọ	–

1. The first type of citta is a “citta rooted in greed (and delusion), associated with wrong views, accompanied by pleasure.” The others can be stated similarly by referring to the above table.

Loại citta thứ nhất là “tâm lấy tham (và si) làm gốc, đi kèm tà kiến, đồng thời có hỷ.” Các loại còn lại có thể được trình bày tương tự bằng cách tham chiếu bảng ở trên.

• Those cittā associated with wrong views are the worst, even though wrong views are listed as #10 on the ten immoral actions, see, “Ten Immoral Actions (Dasa Akusala).”

Những cittā đi kèm tà kiến là xấu nhất, mặc dù tà kiến được liệt kê là mục số 10 trong mười nghiệp bất thiện; xem “Ten Immoral Actions (Dasa Akusala).”

• Cittā generated with pleasure means one is enthusiastic about an ārammaṇa because it matches one’s habits (gati.) For example, one who likes to go fishing has a bad habit; he gets pleasure by just thinking about it. That person would generate stronger kamma than another who goes along fishing with others without enthusiasm (with equanimity).

Cittā được tạo ra cùng với hỷ có nghĩa là người ấy hứng thú với một ārammaṇa vì nó phù hợp với thói quen (gati) của mình. Ví dụ, một người thích đi câu cá có một thói quen xấu; người đó cảm thấy thích thú chỉ bằng cách nghĩ đến việc đó. Người này sẽ tạo nghiệp mạnh hơn so với người khác chỉ đi câu theo người khác mà không có sự hứng thú (với tâm xả).

• A hateful citta always arises with displeasure, but that displeasure can arise with ignorance. For example, someone with wrong views may generate displeasure towards a moral person merely because of one’s wrong views. I have encountered some people who got upset (and became angry with me) when I pointed out that rebirth has evidence for it.

Một tâm sân luôn sinh khởi cùng với khổ thọ, nhưng khổ thọ ấy có thể phát sinh cùng với vô minh. Ví dụ, một người có tà kiến có thể sinh tâm khó chịu đối với một người có đạo đức chỉ vì tà kiến của mình. Tôi đã từng gặp một số người trở nên bực bội (và giận tôi) khi tôi chỉ ra rằng tái sinh có bằng chứng cho điều đó.

• Sasaṅkhārika means with less javana

Sasaṅkhārika có nghĩa là có năng lực javana yếu hơn.

• See, the notes at the end of the post “Conditions for the Four Stages of Nibbāna” for details.

Xem phần ghi chú ở cuối bài “Conditions for the Four Stages of Nibbāna” để biết thêm chi tiết.

2. Since vicikicchā is also due to wrong views, those five cittā marked in red are the strongest akusala citta with “wrong views” or “diṭṭhi.”

Vì vicikicchā cũng phát sinh do tà kiến, nên năm cittā được đánh dấu màu đỏ là những akusala citta mạnh nhất có “tà kiến” (diṭṭhi).

• Those five cittā cannot arise in the mind of a Sotāpanna.

Năm cittā đó không thể sinh khởi trong tâm của một bậc Sotāpanna.

They can condition one’s mind to a “gati” suitable for birth in the apāyā; see, “What is in a Thought? Why Gati are so Important?”.

Chúng có thể huân tập tâm theo một “gati” phù hợp cho việc tái sinh vào các cõi khổ (apāyā); xem “What is in a Thought? Why Gati are so Important?”.

• The vyāpāda or the strong hate — that makes one eligible for birth in the apāyā – actually arises from the first four types of lobha citta. It is also called “dvesa” or “dvesha” which means “second manifestation” or (“dvi” + “vesa”) of lobha. When one is burdened with extreme greed, it can become the second manifestation of extreme hate for anyone in the way.

Vyāpāda hay sân hận mạnh — yếu tố khiến một người đủ điều kiện tái sinh vào apāyā — thực chất phát sinh từ bốn loại lobha citta đầu tiên. Nó cũng được gọi là “dvesa” hay “dvesha”, có nghĩa là “biểu hiện thứ hai” hay (dvi + vesa) của lobha. Khi một người bị đè nặng bởi tham ái cực độ, nó có thể trở thành biểu hiện thứ hai là sân hận cực độ đối với bất kỳ ai cản trở.

• Upon attaining the Sotāpanna stage, such habits or “gati” are removed, and thus no adverse kamma vipāka comes to mind at the dying moment, as we point out below. The “pati+iccha sama+uppada” or what is born is similar to what is grasped and is at play at the dying moment. One automatically grasps things one has a habit of liking; they automatically come to the forefront of the mind at the dying moment.

Khi đạt đến tầng Sotāpanna, những thói quen hay “gati” như vậy được loại bỏ; do đó, không còn kamma vipāka bất lợi nào khởi lên trong tâm vào lúc lâm chung, như sẽ được trình bày dưới đây. “Pati + iccha sama + uppada” có nghĩa là cái được sinh ra tương đồng với cái được nắm giữ và đang hoạt động vào lúc chết. Con người tự động nắm lấy những gì mình có thói quen ưa thích; chúng tự động hiện lên rõ rệt trong tâm vào thời điểm lâm chung.

3. The other seven akusala cittā are stopped from arising in stages as a Sotāpanna cultivates the Path further.

Bảy akusala cittā còn lại sẽ được ngăn chặn sinh khởi dần dần khi một vị Sotāpanna tiếp tục tu tập Thánh Đạo.

• The two dislike (paṭigha)-rooted cittā (together with some potency of the remaining four greed-based citta, i.e., kāma rāga) are reduced at the Sakadāgāmī

Hai cittā lấy paṭigha (chống đối/khó chịu) làm gốc (cùng với một phần sức mạnh của bốn cittā lấy tham làm gốc còn lại, tức kāma rāga) được suy giảm ở tầng Sakadāgāmī.

• Those two dislike-rooted cittā are stopped from arising at the Anāgāmī Also, the potency of the remaining four greed-based citta, i.e., kāma rāga is reduced to just kāma level.

Hai cittā lấy paṭigha làm gốc này bị chấm dứt hoàn toàn ở tầng Anāgāmī. Đồng thời, sức mạnh của bốn cittā tham còn lại, tức kāma rāga, được giảm xuống chỉ còn ở mức kāma.

• Finally, the remaining four greed-based citta and the uddhacca citta are removed at the Arahant Thus an Arahant will never experience an akusala citta.

Cuối cùng, bốn cittā lấy tham làm gốc còn lại và cittā uddhacca bị đoạn trừ ở tầng Arahant. Do đó, một vị Arahant sẽ không bao giờ trải nghiệm một akusala citta.

Seven Types of Akusala Vipāka Citta

Bảy loại Akusala Vipāka Citta

4. These 12 types of citta lead to 7 types of vipāka (resultant) citta.

Mười hai loại citta này dẫn đến bảy loại vipāka citta (tâm quả).

• None of the vipāka citta has any unwholesome roots (greed, hate, delusion); of course, they also do not have wholesome roots. Thus they are called rootless (ahetuka) citta.

Không một vipāka citta nào có các căn bất thiện (tham, sân, si); và dĩ nhiên, chúng cũng không có các căn thiện. Vì vậy, chúng được gọi là tâm vô căn (ahetuka citta).

5. Five of these akusala vipāka cittā are the ones that lead to (undesirable) sense events through the five physical senses. Thus they are responsible for eye consciousness (cakkhu viññāṇa), ear consciousness (sota viññāṇa), nose consciousness (ghāṇa viññāṇa), taste consciousness (jivhā viññāṇa), and body consciousness (kāya viññāṇa).

Năm akusala vipāka cittā trong số này dẫn đến các kinh nghiệm giác quan (không mong muốn) thông qua năm căn vật lý. Do đó, chúng chịu trách nhiệm cho nhãn thức (cakkhu viññāṇa), nhĩ thức (sota viññāṇa), tỷ thức (ghāṇa viññāṇa), thiệt thức (jivhā viññāṇa) và thân thức (kāya viññāṇa).

• Except for the body consciousness which is accompanied by pain, the other four are accompanied by equanimity; see, “Avyākata Paṭicca Samuppāda for Vipāka Viññāṇa” and “How Are Paṭicca Samuppāda Cycles Initiated?”

Ngoại trừ thân thức đi kèm với khổ thọ, bốn thức còn lại đi kèm với xả thọ; xem “Avyākata Paṭicca Samuppāda for Vipāka Viññāṇa” và “How Are Paṭicca Samuppāda Cycles Initiated?”.

• Thus any feelings of displeasure etc due to what is seen, heard, smelled, or tasted, are in the thoughts that follow this “event” experienced through one of the physical senses. We will discuss this in detail in the Abhidhamma

Do đó, bất kỳ cảm giác khó chịu nào do những gì được thấy, nghe, ngửi hay nếm đều nằm trong các tâm tiếp theo sau “sự kiện” được trải nghiệm qua một căn vật lý. Điều này sẽ được bàn chi tiết trong phần Abhidhamma.

6. The sixth akusala vipāka citta is called receiving consciousness accompanied by equanimity (upekkhā-sahagata sampaṭicchana citta). This citta accepts the sensory input (we will discuss it in the Abhidhamma section).

Akusala vipāka citta thứ sáu được gọi là tâm tiếp nhận đi kèm xả thọ (upekkhā-sahagata sampaṭicchana citta). Tâm này tiếp nhận dữ liệu giác quan (sẽ được bàn trong phần Abhidhamma).

7. The seventh akusala vipāka citta is the investigating consciousness accompanied by equanimity (upekkhā-sahagata santīraṇa citta). This is the citta that is responsible for the birth in the apāyā (lowest four realms), i.e., it acts as the paṭisandhi citta for the birth in the apāyā.

Akusala vipāka citta thứ bảy là tâm thẩm sát đi kèm xả thọ (upekkhā-sahagata santīraṇa citta). Đây là citta chịu trách nhiệm cho việc tái sinh vào apāyā (bốn cõi thấp), tức nó đóng vai trò là paṭisandhi citta cho sự tái sinh vào apāyā.

8. One may wonder how a Sotāpanna avoids the apāyā, because he/she is still capable of generating the seven cittā that are not associated with diṭṭhi (see the Table above.) Thus it is possible to generate this apāyagāmī-paṭisandhi citta.

Có thể thắc mắc làm thế nào một vị Sotāpanna tránh được apāyā, vì vị ấy vẫn có khả năng sinh ra bảy cittā không đi kèm với diṭṭhi (xem Bảng ở trên). Do đó, về mặt lý thuyết, vẫn có khả năng sinh ra apāyagāmī-paṭisandhi citta.

• The point is that after becoming a Sotāpanna, such vipāka thoughts do not come to the mind at the last thought processes; only the good kamma vipāka come to the forefront of the mind close to the dying moment because he/she no longer has the “gati” suitable for a birth in the apāyā.

Điểm then chốt là sau khi trở thành một bậc Sotāpanna, những vipāka citta như vậy không còn khởi lên trong các tiến trình tâm cuối cùng; chỉ những kamma vipāka thiện mới hiện lên rõ rệt trong tâm vào thời điểm gần lúc lâm chung, bởi vì vị ấy không còn “gati” phù hợp cho việc tái sinh vào apāyā.

9. It is hard to give up one’s bad habits (“gati”), mainly because one does not fully comprehend the true nature of the world, i.e., anicca, dukkha, anatta, and thus has wrong views about this world with 31 realms. One needs to comprehend that one’s actions have consequences not only in this life, but also in future lives; also, whatever one gains from such harmful actions is temporary, AND does not leave one with a peaceful mind.

Thật khó để từ bỏ những thói quen (“gati”) xấu, chủ yếu vì con người chưa thấu hiểu trọn vẹn bản chất thật của thế gian, tức anicca, dukkha, và anatta, nên vẫn còn tà kiến về thế giới với 31 cõi. Cần phải thấu hiểu rằng các hành động của mình có hệ quả không chỉ trong đời này mà cả trong các đời sau; đồng thời, bất cứ điều gì đạt được từ những hành động có hại như vậy đều là tạm thời và KHÔNG mang lại một tâm an ổn.