Pāli Glossary – (A-K) / Bảng thuật ngữ Pāli – (A–K)

Từ Pāli

Ý nghĩa

Âm thanh

“a” + “bhaya”; làm điều gì đó để chấm dứt nỗi sợ của người khác

cứu mạng một chúng sinh

tham lam mạnh

các năng lực siêu phàm

saṅkhāra mạnh dẫn đến tái sinh và tạo ra vipāka mạnh

kết quả bất lợi: Assāda, Ādīnava, Nissarana – Giới thiệu

sự vươn lên hàng đầu; đạt đến mức cao

Từ Pāli

Ý nghĩa

Âm thanh

những điều một người quen dần do tập quán trong saṃsāra; là một phần của gathi

trộm cắp; lấy vật không được phép

không sân hận

bên trong, nội tại

không gian (khoảng trống giữa các rūpa)

cõi arūpa brahma thứ nhất

cõi arūpa brahma thứ ba

hành động bất thiện

dưỡng chất (cho thân hoặc tâm)

không có các gốc thiện

không biết hổ thẹn

đoạn trừ phiền não hoặc vượt thời gian (không sinh không diệt, tức Nibbāna)

không tham

ánh sáng, sự tách rời khỏi “thế giới này”

thuộc thế gian (thuộc 31 cõi)

không si mê; khuynh hướng tâm đạo đức

thức ăn (đồ uống) tinh tế của các deva

bậc Bất Lai (không còn trở lại cõi người)

tương lai

7. Ānāpāna là gì?

6. Ānāpānasati Bhāvanā (Giới thiệu)

không phải bậc Thánh

Từ Pāli

Ý nghĩa

Âm thanh

sợ làm các hành vi bất thiện

không thể kiểm soát, vô chủ

Saṅkhāra, Kamma, Kamma Bīja, Kamma Vipāka

không thể duy trì theo ý muốn, không thỏa mãn bền vững

khuynh hướng biến đổi bất ngờ; đặc tính của rūpa: Rūpa (Material Form) – Table

không thể thấy được; cũng có thể mang nghĩa “thuần tịnh” như trong anidassana viññāṇa

không gián đoạn dù chỉ trong khoảnh khắc: Animisa Locana Bodhi Pooja – A Prelude to Acts of Gratitude

nương tựa lẫn nhau

được lưu giữ cho đến khi trổ quả (kamma vipāka)

hoan hỷ tiếp nhận pattidana (sự hồi hướng hay chia sẻ công đức)

loại trừ kilesa bằng cách quán chiếu anicca, dukkha, anatta: xem mục #6 của 4. What do all these Different Meditation Techniques Mean?

các phiền não phát sinh từ các tham ái tiềm ẩn (āsava) và kilesa

bày tỏ sự kính trọng đối với những bậc có đức hạnh cao hơn: Puñña Kamma – Dāna, Sīla, Bhāvanā

kamma vipāka có thể trổ quả vào bất kỳ thời điểm nào trong tương lai

thuật ngữ chung chỉ bốn cõi thấp

yếu tố kết dính

gần đạt jhāna: What is Samādhi? – Ba loại Chánh niệm

không ưa thích; chán ghét

không thể nắm bắt hay chạm đến

bất thiện

saṅkhāra rất bất thiện

Từ Pāli

Ý nghĩa

Âm thanh

không còn tái sinh trong bất kỳ cõi nào thuộc 31 cõi

đối tượng của tâm

bậc Thánh (từ Sotāpanna trở lên)

không có rūpa

không có tri giác; không có saññā

tham ái ăn sâu

tri kiến về sự đoạn trừ āsava: The Way to Nibbāna – Removal of Āsavas

sự thực hành lặp đi lặp lại; sự liên kết

xấu hoặc nhiễm ô (chủ yếu dùng cho cetasika)

một trong bốn apāya; chúng sinh ở đó có thân lớn và ít hoạt động

sự hưởng thụ

quá khứ

đối nghĩa của anatta hoặc số tám

đối nghịch với anatta; nhận thức rằng bản thân có toàn quyền kiểm soát

một trong các địa ngục (niraya)

không bạo hại

các thành phần không thể tách rời, như trong avinibbhoga rūpa kalapa

không sân hận, hiền hòa

khi một indriya trở thành āyatana: Sorting out Some Key Pāli Terms – Taṇhā Lobha Dosa Moha etc

tuổi thọ

vô minh đối với Tilakkhaṇa

bên ngoài

Từ Pāli

Ý nghĩa

Âm thanh

bên ngoài

sức mạnh

sự bóp méo, làm sai lệch

hạt giống

sự hoại diệt; sự tan rã

cõi tồn tại

người nỗ lực chấm dứt tiến trình tái sinh

thiền tập, sự quán chiếu và thực hành liên tục

dòng chảy nền tảng của sự sống

sợ hãi

tỳ-kheo, tu sĩ Phật giáo

thuật ngữ Đại thừa chỉ “tâm giác ngộ”

phần giác ngộ, yếu tố hỗ trợ cho Nibbāna

chúng sinh thuộc các cõi Phạm thiên rūpa hoặc arūpa

Đức Phật Gotama

mắt hoặc sự thấy

hệ hành tinh như hệ Mặt Trời của chúng ta

ý định; nhưng ý nghĩa sâu hơn: “Details of Kamma – Intention, Who Is Affected, Kamma Patha.”

tâm sở

sự ưa thích

ý nghĩ (tâm thuần túy)

thực hành anupassanā thông qua quán sát các ý nghĩ

Từ Pāli

Ý nghĩa

Âm thanh

citta sinh khởi theo từng chuỗi với số lượng xác định; một citta đơn lẻ không tự sinh khởi

khả năng thấy được tất cả các đời sống quá khứ

sự chết

sát-na chết

sự cho tặng

mười

nhóm mười

sự thấy; nhưng thường được dùng với nghĩa “liễu tri, thấu hiểu”

đoạn trừ (kilesa) thông qua sự liễu tri Dhamma của Đức Phật

lời thuyết giảng

chúng sinh thuộc các cõi từ cõi thứ 6 đến cõi thứ 11

giáo pháp của Đức Phật; hiện tượng; đối tượng của tâm

sự quán sát, phân tích các pháp là anicca

điều kiện để đạt giai đoạn Sotāpanna: Four Conditions for Attaining Sotāpanna Magga/Phala

thực hành anupassanā thông qua quán chiếu Dhamma

yếu tố

dhyāna (như jhāna)

trạng thái thiền với thức thuộc rūpa loka hoặc arūpa loka

sự quan sát

quan điểm; thường là tà kiến nếu không nói rõ

“diṭṭhi” + “ujju” + “kamma”, hoặc việc loại bỏ tà kiến về kamma: Puñña Kamma – Dāna, Sīla, Bhāvanā

đau khổ tinh thần, sự khó chịu; không phải khổ về thân

Từ Pāli

Ý nghĩa

Âm thanh

sân hận

dosa + khaya, tức sự đoạn trừ sân hận

“du” + “gati”, hay các khuynh hướng dẫn đến tái sinh xấu

khổ

khổ và có thể được ngăn chặn không cho sinh khởi

cửa (dẫn ra thế giới bên ngoài)

một phẩm chất của Dhamma của Đức Phật, giúp đoạn trừ phiền não ngay trong hiện tại: Supreme Qualities of Buddha, Dhamma, Sangha

sự nhất tâm (của tâm)

mùi, mùi hương

Gandhabba (Manomaya Kāya)

tính cách, tập quán

mũi hoặc sự ngửi

sự chuyển dòng (gotra) khi tiến gần đến jhāna

nơi nương của tâm (trong gandhabbaya)

nhân gốc

sự hổ thẹn khi làm akusala kamma

năng lực hoặc tri kiến đặc biệt

những yếu tố dẫn đến thành tựu đặc biệt (về tâm)

một trong sáu căn khi vận hành không có lobha, dosa, moha

issā (irisyā trong tiếng Sinhala)

sự ganh tỵ

itthī (sthree trong tiếng Sinhala)

giới nữ

sự già yếu

Từ Pāli

Ý nghĩa

Âm thanh

một trong 28 rūpa: Rūpa (Material Form)

sự sinh của một chúng sinh HOẶC sự sinh của bất cứ pháp nào

những citta mà qua đó saṅkhāra được tạo tác hoặc kamma vipāka được sinh ra: Javana of a Citta – The Root of Mental Power

trạng thái thiền với thức thuộc rūpa loka hoặc arūpa loka

lưỡi (chính xác hơn là jivhā indriya) HOẶC vị

sự sống; jīvita indriya duy trì sự sống

một trong 7 cetasika phổ quát; HOẶC một trong 28 rūpa: Rūpa (Material Form)

một trong bốn āhāra: Āhāra (Food) in Udayavaya Ñāṇa

thời lượng tồn tại của một pháp; kappa của con người khoảng 100 năm; mahā kappa là tuổi thọ của vũ trụ

bạn lành, thiện hữu tri thức: Four Conditions for Attaining Sotāpanna Magga/Phala

tham dục đối với các đối tượng trong kāmaloka

11 cõi đầu có năm giác quan vật lý

sự dính mắc vào dục lạc trong kāmaloka

thuộc về kāmaloka

những cách hưởng thụ dục lạc sai trái: The Five Precepts – What the Buddha Meant by Them

hành động

hành động như trong sammā kammanta

các bài kệ hoặc phương pháp hành thiền

uẩn, sự tập hợp

lòng từ bi đối với nỗi khổ của người khác

đề mục thiền trong anariya jhāna (ví dụ: đĩa màu)

Từ Pāli

Ý nghĩa

Âm thanh

liên quan đến thân hoặc hành động

thân vật lý hoặc thân tâm

thực hành anupassanā thông qua quán sát các hành động của thân

sự cắt đứt hoặc làm suy giảm dần

sát-na, tiểu sát-na

hành động