Pāli Glossary / Bảng thuật ngữ Pāli

Từ Pāli

Âm thanh

Phát âm

Ý nghĩa

bất thiện, không lành mạnh

không sân hận

không tham

không si mê

Bậc Bất Lai (không còn tái sinh vào cõi người)

Người chưa phải là bậc Thánh (Ariya)

không thể kiểm soát, bất lực

không thể duy trì trạng thái thỏa mãn

được lưu giữ cho đến khi trổ quả (kamma vipāka)

bất thiện, không lành mạnh

không sân hận

không tham

không si mê

Bậc Bất Lai (không còn tái sinh vào cõi người)

Người chưa phải là bậc Thánh (Ariya)

không thể kiểm soát, bất lực

không thể duy trì trạng thái thỏa mãn

được lưu giữ cho đến khi trổ quả (kamma vipāka)

Từ Pāli

Âm thanh

Phát âm

Ý nghĩa

quán chiếu với anicca, dukkha, anatta

các phiền não phát sinh từ các tham ái tiềm ẩn (āsava)

thuật ngữ chung chỉ bốn cõi thấp

tham lam mạnh

không còn tái sinh trong bất kỳ cõi nào thuộc 31 cõi

bậc Thánh (từ Sotāpanna trở lên)

không có rūpa (cách hiểu này không hoàn toàn chính xác)

vô minh

không biết hổ thẹn

không có các gốc thiện

không gian (khoảng trống giữa các rūpa)

ánh sáng, sự tách rời khỏi “thế giới này”

yếu tố kết dính

đối tượng của tâm

tham ái ăn sâu

sự thực hành lặp đi lặp lại

bên ngoài

sức mạnh

sự hoại diệt

mức độ hiện hữu

người nỗ lực chấm dứt tiến trình tái sinh

thiền tập, sự quán chiếu và thực hành liên tục

Buddha (không phải “Buddhā”)

Đức Phật Gotama

dòng chảy nền tảng của sự sống

sợ hãi

giai đoạn đầu của một ý nghĩ (tâm thuần khiết)

Từ Pāli

Âm thanh

Phát âm

Ý nghĩa

sự cho tặng

một nhóm mười

chúng sinh thuộc các cõi từ cõi thứ 6 đến cõi thứ 11

Dhamma của Đức Phật, pháp, hiện tượng, đối tượng của tâm

sự quán sát, phân tích các pháp như anicca

yếu tố

sự không hài lòng, khổ tâm

sân hận

khổ

khổ và có thể được đoạn trừ

cửa (dẫn ra thế giới bên ngoài)

sự nhất tâm (của tâm)

mùi

khuynh hướng, bản chất

nơi nương của tâm

nhân gốc

sự hổ thẹn

những yếu tố dẫn đến thành tựu

tham dục đối với các đối tượng trong kāmaloka

11 cõi đầu có năm giác quan vật lý

thuộc về kāmaloka

hành động

đề mục thiền (thường là một đĩa màu)

sự cảm nhận (thấy, nghe, v.v.)

thân

sự đoạn tận

Từ Pāli

Âm thanh

Phát âm

Ý nghĩa

khoảnh khắc, sát-na

uẩn, sự tập hợp

phiền não

khuynh hướng làm những điều thấp kém

sự đoạn trừ phiền não

sự nhẹ nhàng

đặc tính

tham

thế gian

siêu thế, vượt khỏi thế gian

bỏn xẻn, keo kiệt

con đường

ngã mạn

sự tác ý

ý

ý giới

ý môn

con người

sự chết

tâm từ

tà kiến

tâm hôn trầm

si mê

tâm hỷ

sự mềm dẻo

gốc

danh, thuộc về tâm

danh và sắc

Từ Pāli

Âm thanh

Phát âm

Ý nghĩa

tri kiến

dấu hiệu

chướng ngại

địa ngục

niyama (không phải niyāma)

quy luật tự nhiên

tinh chất nuôi dưỡng

điều kiện

sự từ bỏ

năm căn

năm uẩn

sự chấp thủ, tham ái đối với năm uẩn

trí tuệ

hỷ

căn trí tuệ

thực tại tối hậu

sắc nhạy cảm (nội sắc)

sự an tịnh

yếu tố cứng

sự dính mắc một cách tự nguyện

sự chống đối, chán ghét

trong đời sống này, hiện tại

ngạ quỷ

quả

xúc

cá nhân

nam tính

tham ái đối với saṃsāra

vị

Từ Pāli

Âm thanh

Phát âm

Ý nghĩa

vật chất (và năng lượng)

đơn vị nhóm vật chất

thuộc về rūpa loka

âm thanh

phổ quát, chung

niềm tin dựa trên tri kiến và sự hiểu biết

có các gốc

bậc Nhất Lai (còn một lần tái sinh làm người)

sáu căn

định cao với tâm thanh tịnh

dập tắt (phiền não)

sự chứng đắc thiền

sự liên tục, tương ứng với anantara

làm lắng dịu tâm

sự sinh khởi của cùng một loại

ý niệm

các hành dẫn đến phiền não

saṅkhata (sankata trong tiếng Sinhala)

hữu vi, được tạo thành do các duyên

tưởng

saṃsāra (còn gọi là saṁsāra)

tiến trình tái sinh vô thủy

có tham ái

niệm về anicca, dukkha, anatta

sự thiết lập sati

sự trói buộc vào phiền não

giới hạnh, hạnh kiểm

bậc hữu học (ba tầng bậc dưới Arahant)

có hỷ

Từ Pāli

Âm thanh

Phát âm

Ý nghĩa

tai

bậc Nhập Lưu (giai đoạn đầu của Nibbāna)

sự dính mắc (trói buộc) do tham, sân hoặc si

yếu tố nhiệt

hôn trầm

tâm dao động, phóng dật

sự chấp thủ, bám víu

xả, tâm quân bình

sự sinh

lời nói

màu sắc

sự tinh tấn

tính lưu động

cảm thọ

sự duy trì chú tâm trên đối tượng

sự hoài nghi, hành động không có sati

sự quán sát, khảo sát

sự biểu lộ

thức (bị nhiễm ô)

quả

tuệ quán (qua phân tích các thành phần)

sự tiết chế, kiêng tránh

tinh tấn

sự thanh tịnh

sự hướng tâm ban đầu đến đối tượng

tiến trình (theo trình tự)

sự quyết định

ác ý, ác tâm (mạnh hơn paṭigha)