August 26, 2016; revised June 7, 2020; February 18, 2021; August 24, 2022; re-written August 26, 2022; re-written August 27, 2022; March 29, 2023
Ngày 26/08/2016; sửa 07/06/2020; 18/02/2021; 24/08/2022; viết lại 26/08/2022; viết lại 27/08/2022; 29/03/2023
We discuss kilesa (defilements) in terms of impure mental factors (asobhana cetasika.)
Chúng ta sẽ bàn về kilesa (các cấu uế/nhiễm ô) dưới dạng các yếu tố tâm bất tịnh (asobhana cetasika).
Kilesā Make a Mind Corrupt
Kilesā Làm Cho Tâm Bị Ô Nhiễm
- Kilesa in Pāli or Keles in Sinhala (where “කෙලෙසෙනවා or kelesanava” means “make something impure”) are related to gati and āsava (in both Pāli and Sinhala.) They are the main reasons we do things (saṅkhāra) to perpetuate the sansāric The closest English translation for kilesa is “impurities accumulated in mind.”
Kilesa trong Pāli hay Keles trong Sinhala (trong đó ““කෙලෙසෙනවා hay kelesanava” nghĩa là “làm cho cái gì đó trở nên ô nhiễm”) có liên hệ mật thiết với gati và āsava; chúng là nguyên nhân chính khiến ta tạo các hành (saṅkhāra) để tiếp diễn hành trình sansāra, và bản dịch tiếng Anh gần nhất của kilesa là “các ô nhiễm tích lũy trong tâm”.
- Kilesā gives rise to immoral thoughts or akusala citta via asobhana cetasika, as discussed below. Asobhana cetasika is listed in “Cetasika (Mental Factors).”
Kilesa sinh ra các tư tưởng bất thiện hay akusala citta thông qua các asobhana cetasika như sẽ bàn dưới đây, và các asobhana cetasika được liệt kê trong mục “Cetasika (Mental Factors)”.
- Sobhana or asobhana cetasika (moral or immoral mental factors) are what makes a given citta a moral (kusala) or corrupt (akusala); for details, see “Mind and Consciousness.”
Sobhana hay asobhana cetasika (các yếu tố tâm thiện hay bất thiện) chính là những yếu tố làm cho một citta trở thành thiện (kusala) hay ô nhiễm (akusala); chi tiết xem “Mind and Consciousness”.
- As you can guess, sobhana and asobhana mean “beautiful” and “non-beautiful,” respectively.
Như bạn có thể đoán, sobhana nghĩa là “đẹp” và asobhana nghĩa là “không đẹp”.
Kilesā Are Related to “Saŋ”
Kilesa Liên Hệ với “Saŋ”
- There are several posts on related critical concepts of saŋ, saṅkhāra, saṁsāra, etc. See, “What is ‘Saŋ’? Meaning of Sansāra (or Saṁsāra).”
Có nhiều bài viết về các khái niệm trọng yếu như saŋ, saṅkhāra, saṁsāra; xem bài “What is ‘Saŋ’? Meaning of Sansāra (or Saṁsāra)”.
- Also, repeated bad habits cultivate gati and anusaya (hidden cravings/defilements.) All these are related to kilesa and lead to a set of unique kilesa for each living being. Of course, they keep changing.
Các thói quen xấu lặp đi lặp lại sẽ bồi đắp gati và anusaya (các khuynh hướng tham ái/nhiễm ô ẩn sâu), tất cả đều liên hệ đến kilesa và tạo thành một tập hợp kilesa riêng biệt cho từng chúng sinh, và dĩ nhiên chúng luôn thay đổi.
- When one removes all these mental impurities or kilesa (or keles), one attains kilesa parinibbāna or saupadisesa Nibbāna. That person is still “in this world of 31 realms.” That is the state of a living Arahant; they have removed all mental impurities from the mind.
Khi một người loại bỏ hoàn toàn các ô nhiễm tâm hay kilesa, người đó đạt đến kilesa parinibbāna hay saupadisesa Nibbāna, tức là trạng thái của một vị Arahant còn sống, vẫn còn ở trong thế giới 31 cõi nhưng đã diệt sạch mọi ô nhiễm tâm.
- When that Arahant dies, there is no rebirth, and Nibbāna is “complete.” That is Parinibbāna or anupadisesa Nibbāna.
Khi vị Arahant ấy qua đời thì không còn tái sinh, và Nibbāna trở nên “viên mãn”, gọi là Parinibbāna hay anupadisesa Nibbāna.
Kilesā And Upakkilesā
Kilesā Và Upakkilesā
- Kilesa are of different types:
Kilesa có nhiều loại khác nhau:
- Lobha (excess greed), dosa (ill will), and moha (delusion) are, of course, the primary mental impurities or kilesa.
Lobha (tham lam quá mức), dosa (ác ý/sân hận) và moha (si mê) đương nhiên là ba ô nhiễm tâm chính hay kilesa.
- The others arise because of the primary three and are called upakkilesa (“upa” means “close to”). Several Upakkilesa Suttas describe them variously. “WebLink: suttacentral: Upakkilesa Sutta (AN 5.23)” provides an analogy. Just as gold becomes dull and hard to work if other metals are mixed in, pañcanīvaraṇa makes a citta
Các ô nhiễm khác phát sinh từ ba ô nhiễm chính này và được gọi là upakkilesa (“upa” nghĩa là “gần kề”). Nhiều Upakkilesa Sutta mô tả chúng theo các cách khác nhau; ví dụ trong “WebLink: suttacentral: Upakkilesa Sutta (AN 5.23)” đưa ra phép so sánh rằng cũng như vàng trở nên xỉn và khó chế tác khi bị pha lẫn kim loại khác, pañcanīvaraṇa làm cho citta trở nên trì độn.
- “WebLink: suttacentral: Upakkilesa Sutta (MN 128)” has a more detailed description. I have linked it to the start of that discussion.
“WebLink: suttacentral: Upakkilesa Sutta (MN 128)” có mô tả chi tiết hơn và tôi đã liên kết tới phần đầu của bài thảo luận đó.
Cetasika Analysis in Abhidhamma
Phân Tích Cetasika trong Abhidhamma
- Abhidhamma provides a more detailed description of kilesa and upakkilesa in terms of cetasika.
Abhidhamma cung cấp mô tả chi tiết hơn về kilesa và upakkilesa thông qua các cetasika.
- Kilesā and upakkilesā are all asobhana cetasika. The three main asobhana cetasika (lobha, dosa, moha) are kilesa. The rest are upakkilesa. That observation will help us better identify kilesa and upakkilesa.
Kilesa và upakkilesa đều là các asobhana cetasika. Ba asobhana cetasika chính là lobha, dosa và moha là kilesa, còn các yếu tố còn lại là upakkilesa, và nhận định này giúp ta phân biệt rõ hơn kilesa và upakkilesa.
- The other 11 asobhana cetasika belonging to upakkilesa are the following: Diṭṭhi (wrong views), vicikicchā (inability to sort out moral from immoral), thīna (dullness of mind), middha (trapping of the mind somewhere and losing focus), issa (jealousy), macchariya (tendency to hide wealth), kukkucca (do lowly acts), ahirika (shamelessness in doing immoral), anatoppa (fearlessness in doing immoral), uddhacca (tendency to become offended), and māna (self-importance).
Mười một asobhana cetasika khác thuộc nhóm upakkilesa gồm: diṭṭhi (tà kiến), vicikicchā (không thể phân biệt thiện và bất thiện), thīna (tâm trì trệ), middha (tâm bị kẹt và mất tập trung), issa (ganh tị), macchariya (keo kiệt), kukkucca (hối hận/bứt rứt), ahirika (không biết hổ thẹn khi làm điều ác), anatoppa (không sợ hậu quả khi làm điều ác), uddhacca (dao động/kích động), và māna (ngã mạn, tự cao).
- Identifying kilesa as asobhana cetasika makes it easier to see how kilesa (mental impurities) are systematically reduced and removed at each stage of Nibbāna.
Việc nhận diện kilesa là các asobhana cetasika giúp ta dễ thấy cách các ô nhiễm tâm được giảm dần và loại bỏ có hệ thống ở từng tầng chứng ngộ Nibbāna.
- The Abhidhamma Piṭaka of the Tipiṭaka was finalized after the Parinibbāna of the Buddha. So, in the Sutta Piṭaka, mostly the term kilesa was used.
Tạng Abhidhamma của Tam Tạng được hoàn chỉnh sau khi Đức Phật Parinibbāna, vì vậy trong Tạng Kinh (Sutta Piṭaka) chủ yếu dùng thuật ngữ kilesa.
- The Buddha briefly described Abhidhamma to Ven. Sāriputta. It took several generations of Bhikkhus of the “Sāriputta lineage” to fully assemble the Abhidhamma It was finalized only at the third Buddhist Council; see “Abhidhamma – Introduction.”
- Đức Phật đã giảng tóm lược Abhidhamma cho ngài Sāriputta, và phải qua nhiều thế hệ các bhikkhu thuộc dòng truyền thừa của ngài Sāriputta mới hệ thống hóa đầy đủ Abhidhamma, chỉ hoàn chỉnh tại Kỳ Kết Tập lần thứ ba; xem “Abhidhamma – Introduction.”
- Some say that the citta/cetasika analysis was “invented” by bhikkhus when compiling Abhidhamma after the Parinibbāna of the Buddha. But they are sadly uninformed. Various types of cetasika that can arise in cittas are discussed in suttas. See, for example, “Kāya Sutta (AN 10.23)” and “Mahācunda Sutta (AN 10.24).”
Một số người cho rằng phân tích citta/cetasika do các bhikkhu “sáng tạo” sau khi Đức Phật Parinibbāna, nhưng điều đó là sai lầm vì trong nhiều sutta đã đề cập đến các loại cetasika, như trong “Kāya Sutta (AN 10.23)” và “Mahācunda Sutta (AN 10.24).”
Removal (Non-appearance) of Asobhana Cetasika with Magga Phala
Sự Diệt Trừ (Không Còn Khởi) của Asobhana Cetasika theo Magga Phala
- There are four universal asobhana cetasika that are in ALL akusala citta. They are moha (delusion), uddhacca (restlessness), ahirika (shameless of wrongdoings), and anottappa (fearlessness of misdeeds). See “Cetasika (Mental Factors).” It is easy to see that these four asobhana cetasikā are completely removed only at the Arahant However, all akusala cetasikā reduce in strength at each stage of magga phala.
Có bốn asobhana cetasika phổ quát hiện diện trong TẤT CẢ các akusala citta. Đó là: moha (si mê), uddhacca (dao động, phóng tâm), ahirika (không hổ thẹn khi làm điều xấu), và anottappa (không sợ hãi hậu quả của hành vi xấu). Xem thêm “Cetasika (Mental Factors).” Có thể thấy rõ rằng bốn asobhana cetasika này chỉ bị đoạn trừ hoàn toàn ở tầng Arahant. Tuy nhiên, tất cả các akusala cetasika đều giảm dần cường độ qua từng tầng magga phala.
- The following asobhana cetasika stop arising after the Sotāpanna stage: diṭṭhi and vicikicchā. Furthermore, lobha, dosa, and moha reduce the strength to become rāga, paṭigha, and avijjā.
Các asobhana cetasika sau đây chấm dứt khởi lên sau khi đạt Sotāpanna: diṭṭhi và vicikicchā, và đồng thời lobha, dosa, moha suy giảm cường độ để trở thành rāga, paṭigha và avijjā.
- The above clarification could help one decide whether one has attained the Sotāpanna (See the meanings of those Pāli terms in #4 above.)
Sự giải thích trên có thể giúp một người tự đánh giá xem mình đã đạt tầng Sotāpanna hay chưa. (Xem ý nghĩa của các thuật ngữ Pāli đó ở mục #4 phía trên.)
- At the Sakadāgāmi stage, kāma rāga (which is a part of rāga) and paṭigha reduce in strength (they still keep the same names). At the Anāgāmi stage, both kāma rāga and paṭigha stop arising.
Ở bậc Sakadāgāmi, kāma rāga (một phần của rāga) và paṭigha suy giảm về cường độ (chúng vẫn giữ nguyên tên gọi). Đến bậc Anāgāmi, cả kāma rāga và paṭigha đều không còn khởi sinh nữa.
- The remaining asobhana cetasika [avijjā, ahirika, anatoppa, uddhacca, māna] stop arising at the Arahant
Các asobhana cetasika còn lại gồm avijjā, ahirika, anatoppa, uddhacca và māna chỉ chấm dứt hoàn toàn ở tầng Arahant.
Many Mental Impurities Removed at Sotāpanna Stage
Nhiều Ô Nhiễm Tâm Được Loại Bỏ ở Bậc Sotāpanna
- Thus, we can see that many “mental impurities” or kilesa or asobhana cetasika stop arising after the Sotāpanna Still, a Sotāpanna abstains entirely from only one akusala kamma, as discussed in “What is the only Akusala Removed by a Sotāpanna?”.
Như vậy, ta có thể thấy rằng nhiều “ô nhiễm tâm” hay kilesa hay asobhana cetasika chấm dứt khởi sinh sau khi đạt tầng Sotāpanna, tuy nhiên một vị Sotāpanna chỉ hoàn toàn đoạn trừ một loại akusala kamma duy nhất, như đã bàn trong “What is the only Akusala Removed by a Sotāpanna?”.
- The Buddha said that the kilesa leftover for a Sotāpanna is equivalent to a thumb-full of sand compared to sand on Earth for an average human. Now we can see why. Many asobhana cetasika stop arising, and all others are reduced in strength at the Sotāpanna
Đức Phật nói rằng lượng kilesa còn sót lại ở một vị Sotāpanna giống như một nhúm cát trong đầu ngón tay so với toàn bộ cát trên Trái Đất của một người phàm, và giờ ta có thể hiểu vì sao, bởi vì nhiều asobhana cetasika đã không còn khởi lên và tất cả những yếu tố còn lại đều suy giảm cường độ ở tầng Sotāpanna.
- Note that akusala kamma (immoral deeds) are different from akusala citta (immoral thoughts). There are ten akusala kamma and 12 akusala citta. See “Ten Immoral Actions (Dasa Akusala)” and “Akusala Citta and Akusala Vipāka Citta.”
Lưu ý rằng akusala kamma (hành động bất thiện) khác với akusala citta (tư tưởng bất thiện); có mười akusala kamma và mười hai akusala citta, xem “Ten Immoral Actions (Dasa Akusala)” và “Akusala Citta and Akusala Vipāka Citta.”
- The mind is a very complex entity, and all these parameters are needed to describe what happens in mind. But they are all inter-consistent. With time, one can grasp various aspects of the mind with these parameters.
Tâm là một thực thể vô cùng phức tạp và tất cả các tham số trên đều cần thiết để mô tả những gì diễn ra trong tâm, nhưng chúng nhất quán với nhau và theo thời gian người học có thể nắm bắt được nhiều khía cạnh khác nhau của tâm thông qua các tham số này.
- All different types of defilements removed or reduced at each stage of Nibbāna are listed in “Conditions for the Four Stages of Nibbāna.” That table provides a complete summary in one place.
Tất cả các loại phiền não được đoạn trừ hay suy giảm ở từng tầng Nibbāna đều được liệt kê trong “Conditions for the Four Stages of Nibbāna”, và bảng đó cung cấp một bản tóm lược đầy đủ tại một nơi.
Kilesa in Twelve Types of Akusala Citta
Kilesa Trong Mười Hai Loại Akusala Citta
- Let us discuss some practical things when figuring out how different types of cetasika influence our thoughts (citta).
Bây giờ ta hãy bàn về một số điểm thực tiễn khi tìm hiểu cách các loại cetasika khác nhau ảnh hưởng đến tư tưởng (citta).
- As shown in #6, moha (or its reduced form avijjā) is in all akusala citta. There are only 12 types of akusala citta, and 8 of them have lobha (or its reduced forms of kāma rāga, rūpa rāga, or arūpa rāga). When one is attracted to a sensory object, one of these eight akusala citta
Như đã trình bày ở mục #6, moha (hay dạng suy yếu của nó là avijjā) có mặt trong tất cả akusala citta, chỉ có mười hai loại akusala citta và trong đó tám loại có lobha (hoặc các dạng suy yếu của nó là kāma rāga, rūpa rāga hay arūpa rāga), và khi một người bị hấp dẫn bởi một đối tượng giác quan thì một trong tám akusala citta này khởi sinh.
- Lobha and dosa do not arise together. There are only two akusala citta with the dosa cetasika. When repulsed by a sensory object, one of these two akusala cittā
Lobha và dosa không bao giờ khởi lên cùng nhau; chỉ có hai akusala citta chứa dosa cetasika và khi bị ghét bỏ hay phản cảm trước một đối tượng giác quan thì một trong hai akusala citta này khởi sinh.
- The other two akusala citta do not have lobha or dosa, but only the moha as a root. These two cittā arise not due to greed or hate but purely due to moha (or avijjā, its reduced form).
Hai akusala citta còn lại không có lobha hay dosa mà chỉ có moha làm căn bản, và chúng khởi sinh không phải do tham hay sân mà hoàn toàn do moha (hay dạng suy yếu của nó là avijjā).
- More details can be found in the post, “Akusala Citta and Akusala Vipāka Citta.”
Chi tiết hơn có thể xem trong bài “Akusala Citta and Akusala Vipāka Citta.”
Kilesā, Asobhana Cetasika, and Immoral Gati
Kilesa, Asobhana Cetasika và Gati Bất Thiện
- Each person’s kilesā are thus a combination of the 14 asobhana cetasika but keep changing/evolving. The goal is to stop them from arising. In practice, this happens by changing one’s gati (habits) and anusaya (hidden cravings); see “ Key to Ānāpānasati – How to Change Habits and Character (Gati).”
Như vậy kilesa của mỗi người là sự kết hợp của mười bốn asobhana cetasika và chúng liên tục thay đổi, tiến hóa, với mục tiêu là chấm dứt không cho chúng khởi sinh, và trên thực tế điều đó xảy ra thông qua việc chuyển hóa gati (thói quen) và anusaya (khuynh hướng tiềm ẩn); xem “9. Key to Ānāpānasati – How to Change Habits and Character (Gati).”
- Until the Sotāpanna stage, any of the asobhana cetasika can arise in a person. They may temporarily be subdued or lessened in strength but never removed.
Trước khi đạt tầng Sotāpanna, bất kỳ asobhana cetasika nào cũng có thể khởi sinh trong một người, chúng có thể bị chế ngự tạm thời hoặc suy yếu nhưng không bao giờ bị đoạn trừ hoàn toàn.
- Therefore, these kilesā (or asobhana cetasika) do not always appear; they can stay hidden as anusaya. They can come to the surface when triggered by an external stimulus (like seeing an attractive person or an enemy). This “bubbling up to the surface” is called āsava. See, “Āsava, Anusaya, and Gati (Gathi).”
Do đó các kilesa (hay asobhana cetasika) không phải lúc nào cũng xuất hiện mà có thể ẩn sâu dưới dạng anusaya và sẽ trồi lên khi có tác nhân bên ngoài kích thích, như thấy người hấp dẫn hay kẻ thù, và hiện tượng “trồi lên bề mặt” này gọi là āsava, xem “Āsava, Anusaya, and Gati (Gathi).”
- When in a comprehensive anāriya meditation program (like a meditation retreat), these kilesā (or asobhana cetasika) do not get a chance to come to the surface; they stay hidden as anusaya. The environment at a retreat is such that “temptations” would be minimal. Thus one could be enjoying nirāmisa sukha at such a retreat.
Khi tham gia một chương trình thiền anāriya toàn diện như khóa tu, các kilesa (hay asobhana cetasika) không có cơ hội trồi lên bề mặt mà vẫn ẩn dưới dạng anusaya, bởi vì môi trường tu tập giảm thiểu tối đa các cám dỗ, nên người hành thiền có thể kinh nghiệm nirāmisa sukha trong những hoàn cảnh như vậy.
- However, when one returns from the retreat, one is exposed to various sensory inputs. That WILL reawaken the same old akusala citta burdened with asobhana cetasika.
Tuy nhiên, khi trở lại đời sống thường ngày sau khóa tu, người đó sẽ tiếp xúc với nhiều đối tượng giác quan khác nhau và điều đó chắc chắn SẼ làm sống dậy những akusala citta cũ vốn mang đầy asobhana cetasika.
Once Removed at a Magga Phala, Kilesa Cannot Return
Một Khi Đã Bị Đoạn Trừ Ở Magga Phala, Kilesa Sẽ Không Bao Giờ Trở Lại
- However, when one removes a part of kilesa (asobhana cetasika) at each stage of magga phala, they are PERMANENTLY removed or reduced per #6 above. No external stimulus can trigger asobhana cetasikā that have been permanently removed.
Tuy nhiên, khi một phần kilesa (asobhana cetasika) được đoạn trừ ở mỗi tầng magga phala thì chúng được loại bỏ hay suy giảm VĨNH VIỄN như đã nói ở mục #6 ở trên, và không một tác nhân bên ngoài nào có thể kích hoạt lại những asobhana cetasikā đã bị đoạn trừ vĩnh viễn.
- That is the difference between the temporary relief many have experienced at meditation retreats and the permanent relief upon becoming a Sotāpanna, i.e., between the anāriya and Ariya
Đó chính là sự khác biệt giữa sự an lạc tạm thời mà nhiều người từng kinh nghiệm trong các khóa thiền và sự an lạc vĩnh viễn khi trở thành một vị Sotāpanna, tức là sự khác biệt giữa Con đường anāriya và Ariya.
- See “Akusala Citta – How a Sotāpanna Avoids Apāyagāmi Citta.”
Xem “Akusala Citta – How a Sotāpanna Avoids Apāyagāmi Citta.”
An Analogy
Một ví dụ minh họa
- Since all these Pāli words could confuse you at first read, let us use an analogy to clarify what kilesā (asobhana cetasikā) do to our thoughts. Here we compare citta (or thoughts) to a glass of pure water. Most of our thoughts are like clear water. They are not immoral or moral, just neutral. We see, hear, etc., millions of things daily but generate moral or immoral thoughts in relatively few cases.
Vì tất cả những thuật ngữ Pāli này có thể gây bối rối khi mới đọc, nên ta hãy dùng một ví dụ để làm rõ kilesa (asobhana cetasikā) tác động thế nào lên tư tưởng; ở đây ta ví citta (hay các ý nghĩ) như một ly nước trong, phần lớn tư tưởng của ta giống như nước sạch, không thiện cũng không bất thiện mà chỉ trung tính, và mỗi ngày ta thấy, nghe vô số sự việc nhưng chỉ trong số ít trường hợp mới khởi lên tư tưởng thiện hay bất thiện.
- In this analogy, immoral thoughts are like dirty water. Just like added dirt makes the water cloudy, asobhana cetasikā contaminate a citta. But how do these asobhana cetasikā get incorporated into a citta?
Trong ví dụ này, tư tưởng bất thiện giống như nước bẩn, cũng như bụi bẩn làm cho nước trở nên đục thì asobhana cetasikā làm ô nhiễm một citta, nhưng làm sao những asobhana cetasikā này lại xâm nhập vào citta?
- Since a citta arises in a billionth of a second, there is no way to control what kinds of cetasikā get into a citta. It happens automatically, according to our gati/anusaya!
Vì một citta khởi lên chỉ trong một phần tỷ giây nên không có cách nào kiểm soát loại cetasikā nào sẽ đi vào citta, điều đó xảy ra tự động theo gati và anusaya của mỗi người.
Anusaya Can Be Compared to Mud at the Bottom of the Glass
Anusaya Có Thể Ví Như Bùn Dưới Đáy Ly Nước
- Even though a glass of water has dirt, most of it settles at the bottom. Thus, the water appears relatively clean. Our minds are like that too. Most of the dirt (mental impurities, kilesa, or asobhana cetasika) remain hidden most of the time. They stay as anusaya; see “Āsava, Anusaya, and Gati (Gathi).” Thus anusaya can be thought of as “the dirt accumulated” at the bottom of the water glass.
Mặc dù trong ly nước có bùn bẩn nhưng phần lớn lắng xuống đáy nên nước trông vẫn khá trong, tâm của chúng ta cũng như vậy khi hầu hết “chất bẩn” (ô nhiễm tâm, kilesa hay asobhana cetasika) thường ẩn giấu và tồn tại dưới dạng anusaya, xem “Āsava, Anusaya, and Gati (Gathi)”, vì thế anusaya có thể xem như “bùn tích tụ” dưới đáy ly nước.
- However, if stirred with a straw, the dirt will make the water dirty.
Tuy nhiên, nếu khuấy bằng ống hút thì bùn sẽ làm cho nước trở nên đục.
- In the mind’s case, the stirrer is a desired (attractive) or an undesired (repulsive) sense event. Mainly the asobhana cetasika of greed and hate come to the surface (always accompanied by the four universal cetasika mentioned in #6, but could be accompanied by a few more of the other 10 asobhana cetasika, depending on the situation).
Trong trường hợp của tâm, “cái khuấy động” chính là một sự kiện giác quan đáng ưa (hấp dẫn) hoặc không đáng ưa (ghê tởm). Chủ yếu là các asobhana cetasika thuộc về tham và sân trồi lên bề mặt (luôn luôn đi kèm với bốn cetasika phổ quát đã nêu ở mục #6, và tùy theo tình huống còn có thể kèm theo thêm một vài trong mười asobhana cetasika khác).
- The other two related parameters of gati and anusaya contribute to setting up the exact asobhana cetasika that will arise for a given sensory input. For example, an alcoholic only has to see a whiskey bottle to get the urge for a drink. Only a person with ingrained habits (gati) of a thief will steal on impulse, i.e., anusaya will be triggered automatically.
Hai tham số liên hệ là gati và anusaya góp phần quyết định chính xác những asobhana cetasika nào sẽ khởi sinh đối với một đối tượng giác quan nhất định. Ví dụ một người nghiện rượu chỉ cần thấy chai whiskey là khởi lên ham muốn uống, và chỉ người có thói quen (gati) ăn trộm mới ăn cắp theo bản năng vì anusaya tự động bị kích hoạt.
Connection to Pañcanīvaraṇa
Liên hệ với Pañcanīvaraṇa
- Another related point is that glass with dirt ALWAYS has some of it mixed in with water, even though most of the “heavy stuff” goes to the bottom. We can compare that “ever-present” muddy color to the pañca nīvaraṇa (five hindrances), which makes our minds “covered” almost at all times.
Một điểm liên hệ khác là ly nước có bùn thì lúc nào cũng có một ít bùn hòa lẫn trong nước dù phần lớn lắng xuống đáy, và ta có thể ví “màu đục thường trực” đó với pañca nīvaraṇa (năm chướng ngại) khiến tâm ta gần như lúc nào cũng bị che phủ.
- Just like the dirty water prevents us from seeing what is in the water, a mind covered with pañca nīvaraṇa cannot “see-through.”
Cũng như nước bẩn khiến ta không thấy rõ những gì trong nước, một tâm bị pañca nīvaraṇa che phủ sẽ không thể “thấy xuyên suốt”.
- These “ever-present” pañca nīvaraṇa are responsible for the “sense of agitation” or “sense of unfulfillment” that is there with us most of the time.
Chính những pañca nīvaraṇa “thường trực” này gây ra cảm giác bồn chồn hay bất toại nguyện luôn hiện hữu nơi chúng ta.
- When engaged in a meditation program, the mind can become relatively pure for a considerable time. That is called vikkhambhana pahāna (or pahāna.) That is in contrast to tadaṅga pahāna (suppressing only for a short time) and uccheda pahāna (permanent removal). See “Suffering in This Life – Role of Mental Impurities.”
Khi tham gia một chương trình thiền, tâm có thể trở nên khá trong sạch trong một thời gian đáng kể và điều đó gọi là vikkhambhana pahāna (hay pahāna), trái ngược với tadaṅga pahāna (chỉ chế ngự trong thời gian ngắn) và uccheda pahāna (đoạn trừ vĩnh viễn), xem “Suffering in This Life – Role of Mental Impurities.”
- By the way, while listening to a discourse or reading a Dhamma post, one could get into tadaṅga pahāna. Then the content may become easily understood, and one could momentarily feel the nirāmisa sukha That is why one should read these posts when the mind is relatively calm. That makes conditions for tadaṅga pahāna optimum and even extends to vikkhambhana pahāna, i.e., for a day or longer.
Nhân tiện, khi đang nghe một bài pháp thoại hay đọc một bài viết Dhamma, người ta có thể rơi vào trạng thái tadaṅga pahāna, khi đó nội dung sẽ dễ hiểu hơn và ta cũng có thể cảm nhận được nirāmisa sukha trong chốc lát, vì vậy nên đọc những bài này khi tâm tương đối an tĩnh, điều đó tạo điều kiện tối ưu cho tadaṅga pahāna và thậm chí có thể kéo dài sang vikkhambhana pahāna, tức là trong một ngày hoặc lâu hơn.
Nirāmisa Sukha Appears With Removal/Suppression of Kilesa
Nirāmisa Sukha Xuất Hiện Khi Kilesa Được Loại Trừ/Chế Ngự
- Now we can see how nirāmisa sukha comes during meditation sessions per the question raised in a previous post, i.e., “Nirāmisa sukha is felt by which citta?”.
Giờ ta có thể thấy nirāmisa sukha phát sinh trong các buổi thiền như thế nào, theo câu hỏi ở bài trước: “Nirāmisa sukha được cảm nhận bởi citta nào?”.
- Nirāmisa sukha appears when the asobhana cetasika (or kilesa) and pañca nīvaraṇa are SUPPRESSED.
Nirāmisa sukha xuất hiện khi các asobhana cetasika (hay kilesa) và pañca nīvaraṇa được CHẾ NGỰ.
- The post “Noble Eightfold Path – Role of Sobhana Cetasika” addresses how a Sotāpanna’s mind automatically blocks certain types of asobhana cetasika.
Bài “Noble Eightfold Path – Role of Sobhana Cetasika” trình bày cách mà tâm của một Sotāpanna tự động ngăn chặn một số loại asobhana cetasika.
Why Is It Necessary to Use Pāli Words?
Vì Sao Cần Sử Dụng Các Thuật Ngữ Pāli?
- I hope everyone will understand my reasons for emphasizing Pāli words. In many cases, it is difficult or even impossible to find a single English word to convey the meaning of a Pāli word (e.g., anicca); these are powerful words that pack a lot of content. Here, there is no equivalent word in English for kilesa.
Tôi mong mọi người hiểu lý do tôi nhấn mạnh các thuật ngữ Pāli, vì trong nhiều trường hợp, rất khó, thậm chí không thể, tìm được một từ tiếng Anh duy nhất để truyền tải đầy đủ ý nghĩa của một từ Pāli (như anicca), bởi đây là những từ rất mạnh chứa đựng nhiều nội dung, và ở đây tiếng Anh cũng không có từ tương đương cho kilesa.
- It is best to use Pāli words (and some Sinhala words like “niveema” or “suva”), but with an understanding of what they mean. See “Why is it Necessary to Learn Key Pāli Words?.” So, don’t be discouraged by these Pāli terms; keep reading to the end, and you will see it start making sense. You can “fill in the gaps” by reading relevant posts afterward.
Tốt nhất là dùng trực tiếp các thuật ngữ Pāli (và cả một số từ Sinhala như “niveema” hay “suva”) nhưng phải hiểu rõ ý nghĩa của chúng, xem “Why is it Necessary to Learn Key Pāli Words?”, vì vậy đừng nản lòng với những thuật ngữ Pāli này mà hãy đọc đến cuối rồi bạn sẽ thấy chúng dần có ý nghĩa, và sau đó có thể “điền vào chỗ trống” bằng cách đọc thêm các bài liên quan.