December 25, 2018; revised August 23, 2019; April 9, 2020; July 3, 2022; July 8, 2022
Ngày 25/12/2018; sửa ngày 23/08/2019; ngày 09/04/2020; ngày 03/07/2022; ngày 08/07/2022
Introduction
Dẫn nhập
- The Pāli words citta, vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa are mistranslated in most current literature as thought, feeling, perception, mental formations, and consciousness, respectively.
Các từ Pāli citta, vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa thường bị dịch sai trong phần lớn tài liệu hiện nay thành lần lượt là ý nghĩ, cảm giác, tri giác, các tạo tác tâm và ý thức.
- The last four (vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa) are critical concepts in Buddha Dhamma. They represent the four mental aggregates.
Bốn thuật ngữ cuối (vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa) là những khái niệm then chốt trong Dhamma của Đức Phật. Chúng đại diện cho bốn uẩn tâm.
- The word saṅkhāra is generally translated as “mental formations.” It does not convey the meaning at all. Viññāṇa translated as just “consciousness,” and that is simply wrong.
Từ saṅkhāra thường được dịch là “các tạo tác tâm”. Cách dịch đó hoàn toàn không truyền đạt được ý nghĩa. Viññāṇa mà chỉ dịch là “ý thức” thì đơn giản là sai.
- Saṅkhāra is associated with “emotions,” so we need to make the connection to emotions. In particular, we get attached to some things and are repulsed by others. In both cases, we generate a wide variety of emotions that lead to three types of saṅkhāra in our minds.
Saṅkhāra liên hệ với “cảm xúc”, vì vậy cần nối kết nó với cảm xúc. Cụ thể, chúng ta dính mắc vào một số đối tượng và chán ghét những đối tượng khác. Trong cả hai trường hợp, chúng ta tạo ra rất nhiều loại cảm xúc khác nhau, dẫn đến ba loại saṅkhāra trong tâm.
- They are puññābhisaṅkhāra (puñña abhisaṅkhāra), apuññābhisaṅkhāra (apuñña abhisaṅkhāra), and āneñjābhisaṅkhāra (āneñja abhisaṅkhāra). In simple terms, that means moral thoughts/deeds, immoral thoughts/deeds, and the cultivation of arūpāvacara jhāna. For details, see, “Kamma, Saṅkhāra, and Abhisaṅkhāra – What Is “Intention”?”
Chúng là puññābhisaṅkhāra (puñña abhisaṅkhāra), apuññābhisaṅkhāra (apuñña abhisaṅkhāra) và āneñjābhisaṅkhāra (āneñja abhisaṅkhāra). Nói đơn giản, đó là các tư tưởng/hành động thiện, các tư tưởng/hành động bất thiện, và sự tu tập arūpāvacara jhāna. Xem “Kamma, Saṅkhāra, and Abhisaṅkhāra – What Is “Intention”?” để biết chi tiết.
Pāli to English Translations – Conventional Meanings
Dịch Từ Pāli Sang Tiếng Anh – Các Nghĩa Quy Ước
- The following are the descriptions or definitions that I found online, which seem to be closest to the Pāli words.
Sau đây là các mô tả hay định nghĩa tôi tìm thấy trên mạng, có vẻ là gần nhất với các từ Pāli.
Thought (for citta): “an idea or opinion produced by thinking or occurring suddenly in mind.”
Ý nghĩ (cho citta): “một ý tưởng hay quan điểm được tạo ra do suy nghĩ hoặc bất chợt xuất hiện trong tâm.”
Feelings (for vedanā): Normally used together with emotion. For example, a “feeling of joy.”
Cảm giác (cho vedanā): thường được dùng kèm với cảm xúc. Ví dụ, “cảm giác vui sướng”.
Perception (for saññā): recognition. For example, a flower is a “rose” and its color is “red.”
Tri giác (cho saññā): sự nhận diện. Ví dụ, một bông hoa được nhận diện là “hoa hồng” và màu của nó là “đỏ”.
Emotions (for saṅkhāra): Some define emotions as: “joy-sadness, anger-compassion, greed-benevolence, etc. etc..”
Cảm xúc (cho saṅkhāra): Một số người định nghĩa cảm xúc là: “vui-buồn, giận-từ bi, tham-thiện ý, v.v.”
Consciousness (for viññāṇa): “the state of being awake and aware of one’s surroundings.” However, this will be true only for “vipāka viññāṇa” as discussed in #14 below.
Ý thức (cho viññāṇa): “trạng thái tỉnh thức và nhận biết môi trường xung quanh.” Tuy nhiên, điều này chỉ đúng đối với “vipāka viññāṇa” như sẽ được bàn ở mục 14 bên dưới.
- That is all modern psychology says, and there are many overlaps there too. There are no universally accepted definitions for those words yet.
Đó là tất cả những gì tâm lý học hiện đại nói, và cũng có nhiều điểm trùng lặp. Cho đến nay vẫn chưa có những định nghĩa được chấp nhận rộng rãi cho các thuật ngữ đó.
- On the other hand, the Buddha has provided detailed analyses of the Pāli words citta, saññā, vedanā, saṅkhāra, and viññāṇa.
Mặt khác, Đức Phật đã đưa ra những phân tích chi tiết về các từ Pāli citta, saññā, vedanā, saṅkhāra và viññāṇa.
- Saṅkhāra arises due to emotions. These emotions are called cetasika typically translated as “mental factors.”
Saṅkhāra sinh khởi do cảm xúc. Những cảm xúc này được gọi là cetasika, thường được dịch là “các tâm sở”.
- Therefore, citta, saññā, vedanā, saṅkhāra, and viññāṇa SEEM TO correspond to the English words thought, perception, feeling, actions based on emotions, and consciousness. But that can lead to many misinterpretations, as we will discuss below.
Do đó, citta, saññā, vedanā, saṅkhāra và viññāṇa CÓ VẺ tương ứng với các từ tiếng ý nghĩ, tri giác, cảm giác, hành động dựa trên cảm xúc và ý thức. Nhưng điều đó có thể dẫn đến nhiều hiểu lầm, như sẽ được bàn ở dưới.
We Need to Use Pāli Words Like Citta, Saññā, Vedanā, Saṅkhāra, Viññāṇa
Chúng Ta Cần Sử Dụng Các Từ Pāli Như Citta, Saññā, Vedanā, Saṅkhāra, Viññāṇa
- That is why it is almost impossible to translate those Pāli words into a single English word. The Sinhala language uses the same words; there are no separate Sinhala words for most of the terms in the Paṭicca Samuppāda including vedanā, saññā, saṅkhāra, and viññāṇa.
Đó là lý do vì sao gần như không thể dịch các từ Pāli này chỉ bằng một từ tiếng Anh. Ngôn ngữ Sinhala cũng dùng chính các từ đó; không có những từ Sinhala riêng cho hầu hết các thuật ngữ trong Paṭicca Samuppāda như vedanā, saññā, saṅkhāra và viññāṇa.
- It is much better to learn the meaning of each Pāli word and use that word itself.
Tốt hơn hết là học ý nghĩa của từng từ Pāli và dùng chính những từ đó.
- I will briefly discuss some key features to get a basic idea. Other aspects discussed in: “Pāli Dictionaries – Are They Reliable?.”
Tôi sẽ bàn sơ lược một số đặc điểm then chốt để có được ý niệm cơ bản. Các khía cạnh khác được thảo luận trong: “Pāli Dictionaries – Are They Reliable?.”
Citta and Thought – Not Even Close
Citta và “Ý nghĩ” – Không Hề Tương Đương
- Cittā arise as a series; a single citta never arises by itself.
Các cittā sinh khởi thành chuỗi; không bao giờ có một citta đơn lẻ tự sinh khởi.
- In a sensing event that involves the five physical senses (eyes, ears, nose, tongue, body), a citta vīthi (or a series of citta) arise with 17 cittā. Note that citta is pronounced, “chiththa” and cittā is the plural of citta. See, ““Tipiṭaka English” Convention Adopted by Early European Scholars – Part 1.”
Trong một sự kiện nhận thức liên quan đến năm giác quan vật lý (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân), một citta vīthi (hay một chuỗi citta) sinh khởi gồm 17 cittā. Lưu ý rằng citta được phát âm là “chiththa” và cittā là số nhiều của citta. Xem ““Tipiṭaka English” Convention Adopted by Early European Scholars – Part 1.”
- In the case of cittā arising directly in the mind, the basic citta vīthi has 12–14 cittā. But in some exceptional cases, there is no limit to the number of citta that can occur (like in jhāna samāpatti).
Trong trường hợp cittā sinh khởi trực tiếp trong tâm, citta vīthi căn bản có 12–14 cittā. Nhưng trong một số trường hợp đặc biệt, không có giới hạn cho số lượng citta có thể xảy ra (như trong jhāna samāpatti).
- There can be billions of citta vīthi running within “the blink of eye” according to Abhidhamma. The Buddha said that there is nothing in this universe faster than a citta.
Theo Abhidhamma, có thể có hàng tỷ citta vīthi diễn ra chỉ trong “một cái chớp mắt”. Đức Phật dạy rằng không có gì trong vũ trụ này nhanh hơn một citta.
- After reading this post, you may want to read the previous post, “Amazingly Fast Time Evolution of a Thought (Citta).” That could make things clearer.
Sau khi đọc bài này, bạn có thể muốn đọc bài trước đó, “Amazingly Fast Time Evolution of a Thought (Citta).” Điều đó có thể làm mọi thứ rõ ràng hơn.
Citta and Cetasika
Citta và Cetasika
- So you can see that what we call a “thought” is NOT a single citta. What we experience as a “thought” is the overall effect of a large number of citta vīthi.
Như vậy, bạn có thể thấy rằng cái mà chúng ta gọi là một “ý nghĩ (thought)” KHÔNG phải là một citta đơn lẻ. Điều chúng ta trải nghiệm như một “ý nghĩ” là tổng hợp ảnh hưởng của một số lượng lớn citta vīthi.
- Each citta arises with at least seven cetasika (mental factors). Vedanā và saññā are two of those psychological factors. Once a “good citta” occurs, many of those arise without changing to “bad citta” in the middle. That is why a “given sensory experience” is just called a citta, even though it may have billions of individual citta.
Mỗi citta sinh khởi cùng với ít nhất bảy cetasika (các tâm sở). Vedanā và saññā là hai trong số các yếu tố tâm lý đó. Khi một “citta thiện” đã khởi lên, nhiều citta tiếp theo sẽ sinh khởi mà không chuyển thành “citta bất thiện” ở giữa. Vì vậy, một “trải nghiệm giác quan cụ thể” chỉ được gọi chung là một citta, mặc dù nó có thể bao gồm hàng tỷ citta riêng lẻ.
- There are 52 mental factors (cetasika) that could arise in a citta (“thought”). Thus, a “thought” can be quite complex.
Có 52 yếu tố tâm (cetasika) có thể sinh khởi trong một citta (“ý nghĩ (thought)”). Vì vậy, một “ý nghĩ” có thể rất phức tạp.
- If it is a “moral citta,” then it would have some combination of “good mental factors” such as compassion or “fear of wrongdoing” (hiri). There are 25 of them, and only several of them arise at a given time.
Nếu đó là một “citta thiện”, thì nó sẽ có một số kết hợp của “các yếu tố tâm thiện” như lòng từ bi hay “sự sợ hãi việc làm ác” (hiri). Có 25 yếu tố như vậy, và tại một thời điểm chỉ có một số trong đó sinh khởi.
- If it is an “immoral citta,” it would have “bad mental factors” such as greed and hate. There are 14 of them.
Nếu đó là một “citta bất thiện”, thì nó sẽ có “các yếu tố tâm bất thiện” như tham và sân. Có 14 yếu tố như vậy.
- Those good and bad mental factors (cetasika) never arise together. See, “Cetasika (Mental Factors).”
Những yếu tố tâm thiện và bất thiện (cetasika) đó không bao giờ sinh khởi cùng nhau. Xem “Cetasika (Mental Factors).”
Vedanā and Saññā – In Every Citta
Vedanā và Saññā – Trong Mọi Citta
- Vedanā and saññā are two specialized types of cetasika. That is why they are treated separately from other cetasika.
Vedanā và saññā là hai loại cetasika đặc thù. Vì vậy, chúng được tách riêng khỏi các cetasika khác.
- Both of those arise with every citta.
Cả hai đều sinh khởi cùng với mọi citta.
- Vedanā basically “feels” that a sense event is happening. There is a sukha vedanā, dukkha vedanā, or a neutral vedanā (more accurately adhukkhamasukha vedanā) associated with EACH sensory event. Therefore, joy is not a vedanā; see #2 above. There are only three types of vedanā.
Vedanā về cơ bản là “cảm nhận” rằng một sự kiện giác quan đang xảy ra. Với MỖI sự kiện giác quan đều có một sukha vedanā, dukkha vedanā, hoặc một vedanā trung tính (chính xác hơn là adhukkhamasukha vedanā) đi kèm. Vì vậy, niềm vui không phải là một vedanā; xem mục 2 phía trên. Chỉ có ba loại vedanā.
- Saññā is responsible for recognizing what the sense object is, based on one’s prior experience with that object. So, one perceives a rose and that it has the color red, for example.
Saññā chịu trách nhiệm nhận diện đối tượng giác quan là gì, dựa trên kinh nghiệm trước đó của mình với đối tượng ấy. Ví dụ, ta nhận ra đó là một bông hồng và nó có màu đỏ.
- Those are, of course, fundamental descriptions.
Dĩ nhiên, đó chỉ là những mô tả căn bản.
- There are 52 cetasika, including vedanā and saññā. Out of the other 50 cetasika, some are included in “saṅkhāra”; which particular cetasika will be involved will depend on the specific situation. They define whether a citta is good or bad.
Có tất cả 52 cetasika, bao gồm vedanā và saññā. Trong số 50 cetasika còn lại, một số được xếp vào “saṅkhāra”; những cetasika cụ thể nào tham gia sẽ tùy thuộc vào từng hoàn cảnh. Chúng quyết định một citta là thiện hay bất thiện.
- As we mentioned before, vedanā and saññā arise with all citta, good and bad.
Như đã đề cập, vedanā và saññā sinh khởi cùng với mọi citta, dù thiện hay bất thiện.
- When one does an immoral deed, some of those “bad cetasika” (called asobhana cetasika) arise with citta.
Khi một người làm điều bất thiện, một số “cetasika xấu” (gọi là asobhana cetasika) sinh khởi cùng với citta.
- When one does a moral deed, some “good cetasika” (called sobhana cetasika) arise.
Khi một người làm điều thiện, một số “cetasika tốt” (gọi là sobhana cetasika) sinh khởi.
Saṅkhāra Are Our Actions Done With Emotions
Saṅkhāra Là Các Hành Động Được Thực Hiện Với Cảm Xúc
- Cetasika represents the English word “emotions.”
Cetasika tương ứng với từ tiếng Anh “emotions (cảm xúc)”.
- When we experience those emotions, they are called “mano saṅkhāra.” They arise automatically, according to our gati.
Khi chúng ta trải nghiệm các cảm xúc ấy, chúng được gọi là “mano saṅkhāra”. Chúng sinh khởi một cách tự động, tùy theo gati của chúng ta.
- When we start thinking consciously about them, they become vacī saṅkhāra; we also speak with vacī saṅkhāra. Here, vacī pronounced “vachee.”
Khi chúng ta bắt đầu suy nghĩ có ý thức về chúng, chúng trở thành vacī saṅkhāra; và chúng ta cũng nói bằng vacī saṅkhāra. Ở đây, vacī được phát âm là “vachee”.
- If we do bodily actions with such emotions, then those are done with kāya saṅkhāra.
Nếu chúng ta thực hiện các hành động thân với những cảm xúc ấy, thì đó là kāya saṅkhāra.
- So, we can see that “saṅkhāra” are more than emotions. Saṅkhāra is what we think and do with such sentiments.
Vì vậy, có thể thấy rằng “saṅkhāra” không chỉ là cảm xúc. Saṅkhāra là những gì chúng ta nghĩ và làm với các cảm xúc đó.
- It is essential to realize that we have control over vacī saṅkhāra and kāya saṅkhāra, but mano saṅkhāra arise automatically based on our gati.
Điều then chốt là phải nhận ra rằng chúng ta có thể kiểm soát vacī saṅkhāra và kāya saṅkhāra, nhưng mano saṅkhāra thì sinh khởi tự động dựa trên gati của mình.
- To summarize what we have discussed so far:
Tóm tắt những gì đã bàn đến nay:
- What we experience (and call a thought), is the overall effect of millions of citta vīthi.
Điều chúng ta trải nghiệm (và gọi là một ý nghĩ) là tổng hợp ảnh hưởng của hàng triệu citta vīthi.
- Current scientific research says a human can only register sense events lasting at least a hundredth of a second (about ten milliseconds). During that time, millions of citta vīthi would have arisen.
Các nghiên cứu khoa học hiện nay cho biết con người chỉ có thể ghi nhận các sự kiện giác quan kéo dài ít nhất một phần trăm giây (khoảng mười mili-giây). Trong khoảng thời gian đó, hàng triệu citta vīthi đã sinh khởi.
- The sense object is recognized with the saññā cetasika, and accordingly, a sukha, dukkha, or neutral vedanā
Đối tượng giác quan được nhận diện bằng saññā cetasika, và theo đó một sukha, dukkha hay vedanā trung tính sinh khởi.
- Based on that recognition (but simultaneously) a set of good or bad cetasika
Dựa trên sự nhận diện đó (nhưng đồng thời), một tập hợp các cetasika thiện hoặc bất thiện sinh khởi.
- Based on those good or bad sets of cetasika, the mind generates good and bad saṅkhāra with which we think, speak, and do things.
Dựa trên những tập hợp cetasika thiện hay bất thiện ấy, tâm tạo ra các saṅkhāra thiện và bất thiện, nhờ đó chúng ta suy nghĩ, nói năng và hành động.
Emotions Arise Based on One’s Gati and the Sensory Input
Cảm Xúc Sinh Khởi Dựa Trên Gati Của Mỗi Người và Dữ Liệu Giác Quan
- Thus mano saṅkhāra arises automatically based on our gati (or gathi) and the particular sensory input. If one likes a specific sensory input (based on one’s gati), then one will start thinking about it.
Do đó mano saṅkhāra sinh khởi một cách tự động dựa trên gati (hay gathi) của chúng ta và dữ liệu giác quan cụ thể. Nếu một người thích một dữ liệu giác quan nào đó (tùy theo gati của mình), thì người ấy sẽ bắt đầu suy nghĩ về nó.
- So, we consciously think and speak with vacī saṅkhāra based on those emotions (mano saṅkhāra) that initially arise. If our emotions get high enough, we may take bodily actions based on kāya saṅkhāra.
Vì vậy, chúng ta suy nghĩ và nói năng có ý thức bằng vacī saṅkhāra dựa trên những cảm xúc (mano saṅkhāra) ban đầu sinh khởi. Nếu cảm xúc trở nên đủ mạnh, chúng ta có thể hành động bằng kāya saṅkhāra.
- All three types of saṅkhāra arise in mind.
Cả ba loại saṅkhāra đều sinh khởi trong tâm.
- I need to emphasize the fact that occurring of a set of good or bad cetasika DOES NOT happen arbitrarily. Nothing happens without a cause.
Tôi cần nhấn mạnh rằng sự sinh khởi của một tập hợp cetasika thiện hay bất thiện KHÔNG xảy ra một cách ngẫu nhiên. Không có gì xảy ra mà không có nguyên nhân.
- Two key factors determine what kind of cetasika arises for a given sense event: (1) One’s gati (pronounced “gathi”), roughly meaning character/habits, and, (2) the particular sense object.
Hai yếu tố then chốt quyết định loại cetasika nào sinh khởi cho một sự kiện giác quan nhất định là: (1) gati của mỗi người (phát âm là “gathi”), đại khái là tính cách/thói quen, và (2) đối tượng giác quan cụ thể.
- Pāli words are written differently than normal English words. See, ““Tipiṭaka English” Convention Adopted by Early European Scholars – Part 1” and ““Tipiṭaka English” Convention Adopted by Early European Scholars – Part 2.”
Các từ Pāli được viết khác với tiếng Anh thông thường. Xem ““Tipiṭaka English” Convention Adopted by Early European Scholars – Part 1” và ““Tipiṭaka English” Convention Adopted by Early European Scholars – Part 2.”
- Gati explained in many posts: “The Law of Attraction, Habits, Character (Gati), and Cravings (Āsavā),” “How Habits are Formed and Broken – A Scientific View,” “Gati to Bhava to Jāti – Ours to Control,” are just a few.
Gati được giải thích trong nhiều bài viết: “The Law of Attraction, Habits, Character (Gati), and Cravings (Āsavā),” “How Habits are Formed and Broken – A Scientific View,” “Gati to Bhava to Jāti – Ours to Control,” chỉ là một vài ví dụ.
Viññāṇa Is the Overall Experience – Plus Future Expectations
Viññāṇa Là Toàn Bộ Trải Nghiệm – Kèm Theo Các Kỳ Vọng Tương Lai
- Finally, viññāṇa represents one’s overall sensory experience (including vedanā, saññā, saṅkhāra). That is only one type of viññāṇa: “vipāka viññāṇa.”
Cuối cùng, viññāṇa đại diện cho toàn bộ trải nghiệm giác quan của một người (bao gồm vedanā, saññā, saṅkhāra). Đó chỉ là một loại viññāṇa: “vipāka viññāṇa”.
- Viññāṇa has something in addition to those. One may form a future expectation based on that sensory input. That type is “kamma viññāṇa.”
Viññāṇa còn có thêm một khía cạnh khác. Người ta có thể hình thành một kỳ vọng tương lai dựa trên dữ liệu giác quan ấy. Loại đó gọi là “kamma viññāṇa”.
- If one gets attracted to a given sensory experience, one may keep thinking about it and initiate an expectation to enjoy it further. “Kamma viññāṇa” is that expectation. That creates a kamma bīja that can bring vipāka in the future.
Nếu một người bị thu hút bởi một trải nghiệm giác quan nào đó, người ấy có thể tiếp tục nghĩ về nó và khởi lên kỳ vọng sẽ hưởng thụ thêm nữa. “Kamma viññāṇa” chính là kỳ vọng đó. Nó tạo ra một kamma bīja có thể mang lại vipāka trong tương lai.
- More information at: “Viññāṇa – Consciousness Together With Future Expectations” and “Viññāṇa – What It Really Means.”
Thông tin thêm tại: “Viññāṇa – Consciousness Together With Future Expectations” và “Viññāṇa – What It Really Means.”
- Thus, it is wrong to translate viññāṇa as just consciousness (or awareness). Specifically, “kamma viññāṇa” is much more than just consciousness.
Do đó, việc dịch viññāṇa chỉ là ý thức (consciousness (hay awareness)) là sai. Cụ thể, “kamma viññāṇa” còn nhiều hơn rất nhiều so với chỉ là ý thức.
Expectations Are Only in Mano Viññāṇa
Các Kỳ Vọng Chỉ Có Trong Mano Viññāṇa
- Viññāṇa can be categorized in another way into six types.
Viññāṇa còn có thể được phân loại theo cách khác thành sáu loại.
- We become aware of something in our physical world via cakkhu viññāṇa (seeing), sota viññāṇa (hearing), ghāṇa viññāṇa (smelling), jivhā viññāṇa (tasting), and kāya viññāṇa (touching).
Chúng ta nhận biết thế giới vật lý thông qua cakkhu viññāṇa (thấy), sota viññāṇa (nghe), ghāṇa viññāṇa (ngửi), jivhā viññāṇa (nếm) và kāya viññāṇa (xúc chạm).
- Then mano viññāṇa takes over, and will decide to act on it — and if needed — to make “future expectations” or “plans.” (Three manodvāra citta vīthi follow each pañcadvāra citta vīthi per Abhidhamma.) [Read WebLink: PDF Download: Process Of Consciousness And Matter – Bhaddanta Dr. Rewata Dhamma in Chapter III – Mind-Door Cognitive Process (Manodvāra Vīthi) under the topic Consequent Mind-Door Process (Tadanuvattika-manodvāra Vīthi).]
Sau đó mano viññāṇa tiếp quản và quyết định hành động theo — và nếu cần — sẽ tạo ra các “kỳ vọng tương lai” hay “kế hoạch”. (Theo Abhidhamma, ba manodvāra citta vīthi nối tiếp sau mỗi pañcadvāra citta vīthi.) [Đọc WebLink: PDF Download: Process Of Consciousness And Matter – Bhaddanta Dr. Rewata Dhamma, Chapter III – Mind-Door Cognitive Process (Manodvāra Vīthi), trong chủ đề Consequent Mind-Door Process (Tadanuvattika-manodvāra Vīthi).]
- Therefore, it is the mano viññāṇa that builds expectations for the future, i.e., “kamma viññāṇa” are ALWAYS mano viññāṇa.
Vì vậy, chính mano viññāṇa xây dựng các kỳ vọng cho tương lai, tức là “kamma viññāṇa” LUÔN LUÔN là mano viññāṇa.
- To emphasize: kamma bīja that can bring future vipāka are generated only in mano viññāṇa. The other five types of viññāṇa only bring in the external sensory input, i.e., they are “vipāka viññāṇa.”
Nhấn mạnh rằng: kamma bīja có thể mang lại vipāka trong tương lai chỉ được tạo ra trong mano viññāṇa. Năm loại viññāṇa còn lại chỉ tiếp nhận dữ liệu giác quan bên ngoài, tức là chúng là “vipāka viññāṇa”.
Viññāṇa and Saṅkhāra Feed on Each Other
Viññāṇa và Saṅkhāra Nuôi Dưỡng Lẫn Nhau
- For example, cakkhu viññāṇa is like a camera taking a picture (but is still contaminated by gati.) It is mano viññāṇa (in the kamma viññāṇa mode) that takes actions (generates saṅkhāra) based on that sensory input.
Ví dụ, cakkhu viññāṇa giống như một chiếc máy ảnh chụp hình (nhưng vẫn bị nhiễm bởi gati). Chính mano viññāṇa (ở chế độ kamma viññāṇa) mới là cái hành động (tạo ra saṅkhāra) dựa trên dữ liệu giác quan đó.
- If the sensory input is attractive, it will try to get “more of such sensory inputs,” i.e., it will initiate a kamma viññāṇa to “achieve that expectation” via “saṅkhāra paccayā viññāṇa.” For example, let us assume that person X sees a new car and “falls in love with it” and makes a viññāṇa (an expectation, which is mental energy) for it.
Nếu dữ liệu giác quan là hấp dẫn, nó sẽ tìm cách có “thêm những dữ liệu giác quan như vậy”, tức là sẽ khởi lên một kamma viññāṇa để “đạt được kỳ vọng đó” thông qua “saṅkhāra paccayā viññāṇa”. Ví dụ, giả sử người X nhìn thấy một chiếc xe mới và “phải lòng nó”, rồi tạo ra một viññāṇa (một kỳ vọng, tức là năng lượng tâm) đối với nó.
- That kamma viññāṇa to “buy that car Y” will be in the subconscious of X. It will be in his subconscious until either he buys the car or it turns out that there is absolutely no way for him to afford it.
Kamma viññāṇa “mua chiếc xe Y đó” sẽ nằm trong tiềm thức của X. Nó sẽ ở đó cho đến khi anh ta mua được xe hoặc nhận ra rằng hoàn toàn không có cách nào để anh ta đủ khả năng mua nó.
- Days later, he is driving to work and sees a similar car on the road (that is, of course, a cakkhu viññāṇa).
Vài ngày sau, anh ta lái xe đi làm và thấy một chiếc xe tương tự trên đường (dĩ nhiên đó là một cakkhu viññāṇa).
- Now that kamma viññāṇa to “buy that car Y” will come back to his mind (triggered by that cakkhu viññāṇa). Then, of course, his mano viññāṇa will take over, and his interest in the car will come to his mind.
Lúc này, kamma viññāṇa “mua chiếc xe Y đó” sẽ quay trở lại trong tâm anh ta (bị kích hoạt bởi cakkhu viññāṇa). Sau đó, dĩ nhiên mano viññāṇa sẽ tiếp quản, và sự hứng thú đối với chiếc xe lại hiện lên trong tâm anh ta.
- Then he will start generating vacī saṅkhāra (conscious thoughts) about buying that car and how nice it would be to drive to work in it, etc.). That is the backward step of “viññāṇa paccayā saṅkhāra.” The Paṭicca Samuppāda step “saṅkhāra paccayā viññāṇa” runs backward too; see, “Āsevana and Aññamañña Paccayā.”
Rồi anh ta bắt đầu tạo ra vacī saṅkhāra (những suy nghĩ có ý thức) về việc mua chiếc xe đó và việc lái nó đi làm sẽ thú vị thế nào, v.v. Đó là bước ngược của “viññāṇa paccayā saṅkhāra”. Mắt xích Paṭicca Samuppāda “saṅkhāra paccayā viññāṇa” cũng vận hành theo chiều ngược; xem “Āsevana and Aññamañña Paccayā.”
- That, in turn, will provide “more food” for that viññāṇa via “saṅkhāra paccayā viññāṇa.”
Điều đó lại cung cấp “thêm thức ăn” cho viññāṇa ấy thông qua “saṅkhāra paccayā viññāṇa”.
- Therefore, saṅkhāra and kamma viññāṇa “feed on each other.”
Vì vậy, saṅkhāra và kamma viññāṇa “nuôi dưỡng lẫn nhau”.
One should contemplate these ideas and apply them to other “real life situations.” That is real “insight meditation” or “vipassanā bhāvanā.” It may take time to get used to the real meanings of these keywords.
Người ta nên quán chiếu những ý tưởng này và áp dụng chúng vào các “tình huống đời thực” khác. Đó mới là “thiền minh sát/ thiền tuệ” hay “vipassanā bhāvanā” đích thực. Có thể cần thời gian để quen với ý nghĩa thực sự của các thuật ngữ then chốt này.
Resources
Tài liệu tham khảo
- A reasonably good idea of the structure of Abhidhamma can be gained by reading Bhikkhu Bodhi’s book, “WebLink: PDF download: A Comprehensive Manual of Abhidhamma.”
Có thể có được một ý niệm khá đầy đủ về cấu trúc của Abhidhamma bằng cách đọc cuốn sách của Bhikkhu Bodhi, “WebLink: PDF download: A Comprehensive Manual of Abhidhamma.”
- “WebLink: PDF download: Buddha Abhidhamma – Ultimate Science,” by Dr. Mehm Tin Mon is also a good FREE publication.
“WebLink: PDF download: Buddha Abhidhamma – Ultimate Science,” của Dr. Mehm Tin Mon cũng là một ấn phẩm MIỄN PHÍ rất hay.
- But both of those authors also translate viññāṇa as consciousness. Furthermore, they have translated citta also as consciousness. There are other translation problems too.
Nhưng cả hai tác giả đó đều dịch viññāṇa là consciousness (ý thức). Hơn nữa, họ còn dịch citta cũng là consciousness (ý thức). Ngoài ra còn có những vấn đề dịch thuật khác nữa.
- However, by reviewing those two resources one can see how in-depth and detailed the mind processes are analyzed in Abhidhamma.
Tuy nhiên, khi xem lại hai tài liệu đó, người ta có thể thấy các tiến trình tâm được phân tích sâu sắc và chi tiết như thế nào trong Abhidhamma.
- The “Abhidhamma” section, together with the “Tables and Summaries” section also provides more information on Abhidhamma. Other resource posts are “Pāli Glossary – (A-K)” and “Pāli Glossary – (L-Z).”
Mục “Abhidhamma”, cùng với mục “Tables and Summaries”, cũng cung cấp thêm nhiều thông tin về Abhidhamma. Các bài khác là “Pāli Glossary – (A-K)” và “Pāli Glossary – (L-Z).”