February 18, 2017; this is being replaced by Vedanā and Samphassa Jā Vedanā – More Than Just Feelings
Ngày 18/2/2017; mục này được thay thế bằng Vedanā and Samphassa Jā Vedanā – More Than Just Feelings
- Vedanā is conventionally translated as “feelings”, but it is much more than just feelings. The Buddha said that vedanā can be analyzed in many ways, with simple or deeper meanings. Here we will analyze vedanā in a way that will be most helpful at this stage (for those who have been following the “Living Dhamma” section from the beginning.
Vedanā thông thường được dịch là “cảm thọ”, nhưng nó nhiều hơn chỉ là cảm thọ. Đức Phật dạy rằng vedanā có thể được phân tích theo nhiều cách, từ nông đến sâu. Ở đây, ta sẽ phân tích vedanā theo cách hữu ích nhất cho giai đoạn này (cho những ai đã theo dõi phần “Living Dhamma” từ đầu).
- In this analysis we will discuss 9 types of vedanā (highlighted in bold italic red).
Trong phân tích này, chúng ta sẽ bàn về 9 loại vedanā (được tô bằng chữ màu đỏ đậm in nghiêng).
- By understanding these 9 types of vedanā, we can understand how to correctly do vedanānupassanā in the Satipaṭṭhāna bhāvanā.
Hiểu rõ 9 loại vedanā này giúp ta biết cách thực hành vedanānupassanā trong Satipaṭṭhāna bhāvanā một cách đúng đắn.
- At the very fundamental level vedanā means “veema danaveema” in Sinhala, which means “one becomes aware (of a sense input)” and experience the corresponding good, bad, or neutral kamma vipāka.
Ở mức nền tảng, vedanā có nghĩa là “veema danaveema” trong tiếng Sinhala, nghĩa là “một người trở nên nhận biết (đối với một đối tượng giác quan)” và kinh nghiệm kamma vipāka tương ứng — tốt, xấu hay trung tính.
- That is the vedanā experienced by an Arahant. He/she simply is aware of a sense input, and does not ADD anymore vedanā in his/her mind to that sense input.
Đó là loại vedanā mà một Arahant trải nghiệm. Ngài chỉ đơn thuần nhận biết đối tượng giác quan và không THÊM bất kỳ vedanā nào khác trong tâm.
- A vedanā can be a dukha vedanā (due to a past bad kamma), a sukha vedanā (due to a past good kamma), or a neutral sensation — like feeling the wind on the body — called an upekkhā vedanā.
Một vedanā có thể là dukha vedanā (do một kamma ác trong quá khứ), sukha vedanā (do một kamma thiện quá khứ), hoặc cảm giác trung tính — như cảm giác gió thổi lên thân — gọi là upekkhā vedanā.
- An Arahant will bear them all with a neutral mind even though the dukha or sukha sensation cannot be avoided.
Một Arahant chịu đựng tất cả với tâm trung tính, dù cảm giác sukha hay dukha không thể tránh khỏi.
- However, normal humans go far beyond that and generate three additional types of their own mind-made “samphassa ja vedanā,” as we will discuss below.
Tuy nhiên, người bình thường đi xa hơn thế và tự tạo thêm ba loại “samphassa-jā vedanā” do tâm tạo, như sẽ được bàn dưới đây.
- It is important to realize that sukha and dukha vedanā due to kamma vipāka are felt by the physical body. They result due to past good or bad kamma vipāka. This can be verified by referring to Abhidhamma:
Điều quan trọng là phải hiểu rằng sukha và dukha vedanā do kamma vipāka được cảm nhận qua thân vật lý. Chúng là kết quả của kamma thiện hay bất thiện trong quá khứ. Điều này có thể kiểm chứng qua Abhidhamma:
- Akusala kamma vipāka coming though the body are listed as, “dukkha sahagathaṁ kaya vinnanaṁ,” and kusala kamma vipāka coming though the body are listed as, “sukha sahagathaṁ kaya vinnanaṁ.”
Các akusala kamma vipāka qua thân được ghi là “dukkha sahagataṁ kāya viññāṇaṁ,” và các kusala kamma vipāka được ghi là “sukha sahagataṁ kāya viññāṇaṁ.”
- Neutral (upekkhā) vedanā can arise via all five physical senses; see #7 below.
Vedanā trung tính (upekkhā) có thể sinh qua cả năm giác quan vật lý; xem mục #7 bên dưới.
- A normal human being will mentally generate three more type of vedanā due to those sukha, dukha, and neutral vedanā that initially arise due to kamma vipāka via all five physical senses.
Một người bình thường sẽ tạo bằng tâm thêm ba loại vedanā nữa dựa trên các sukha, dukha và vedanā trung tính ban đầu sinh do kamma vipāka qua năm giác quan.
- If it is dukha vedanā (due to a headache, getting injured, etc.), one is likely to start worrying about it and add more suffering. Those are domanassa vedanā or amisa dukha vedanā.
Nếu là dukha vedanā (như đau đầu, bị thương,…), ta thường bắt đầu lo lắng và tự thêm khổ vào. Đó là domanassa vedanā, hay amisa dukha vedanā.
- If it is sukha vedanā (getting a massage, lying in a luxurious bed, etc.), one is likely to start generating thoughts about how good it is and how one can enjoy similar sukha vedanā in the future. Those are somanassa vedanā or amisa sukha vedanā ; one could also be generating them by remembering past such sukha vedanā. These are also added in by the mind.
Nếu là sukha vedanā (như được xoa bóp, nằm trên giường sang trọng,…), ta thường bắt đầu nghĩ về sự dễ chịu đó và mong lặp lại trong tương lai. Đó là somanassa vedanā hay amisa sukha vedanā; ta cũng có thể tạo chúng bằng cách nhớ lại các sukha vedanā trước đây. Tất cả đều do tâm thêm vào.
- Somanassa means “mind-made joyful.” Domanassa means “mind-made misery”, which is basically a depressed mindset.
Somanassa nghĩa là “hỷ do tâm tạo.” Domanassa nghĩa là “khổ do tâm tạo,” tức trạng thái tâm ưu não.
- If a vedanā due to a kamma vipāka is not that strong one may just generate neutral feelings about it; that is amisa upekkha vedanā.
Nếu một vedanā do kamma vipāka không mạnh, người ta có thể sinh cảm thọ trung tính về nó; đó là amisa upekkhā vedanā.
- Let us take some examples to illustrate how those additional types of vedanā can arise due to initial dukha vedanā and sukha vedanā.
Hãy xét vài ví dụ để thấy các loại vedanā bổ sung này sinh khởi như thế nào từ dukha và sukha vedanā ban đầu.
- Suppose someone comes down with an illness. Any pain (dukha vedanā) due to that illness CANNOT be avoided by anyone once the illness takes hold: It is the RESULT (vipāka) of a previous CAUSE (kamma).
Giả sử một người bị bệnh. Bất kỳ đau đớn nào (dukha vedanā) do bệnh gây ra KHÔNG THỂ được tránh bởi bất kỳ ai khi bệnh đã phát sinh: đó là KẾT QUẢ (vipāka) của một NGUYÊN NHÂN (kamma) trước đó.
- Of course, it is possible that one could have avoided the kamma vipāka to materialize by trying to minimize CONDITIONS (paccaya); see, “What Does ‘Paccaya’ Mean in Paṭicca Samuppāda?” That is why kamma vipāka can be avoided by being mindful and taking precautions.
Tất nhiên, người ta có thể đã tránh cho kamma vipāka trổ quả bằng cách giảm thiểu các ĐIỀU KIỆN/DUYÊN (paccaya); xem bài “What Does ‘Paccaya’ Mean in Paṭicca Samuppāda?”. Đó là lý do tại sao một số kamma vipāka có thể được tránh bằng sự chánh niệm và thận trọng.
- Once an illness starts, all one can do is to take medicines and also take any possible actions to reduce the pain.
Khi bệnh đã khởi lên, điều duy nhất có thể làm là dùng thuốc và thực hiện các biện pháp có thể để giảm đau.
- However, people tend to make the situation worse by starting to generate negative feelings about the situation. This gives rise to domanassa vedanā.
Tuy nhiên, con người thường khiến tình trạng tệ hơn bằng cách bắt đầu sinh các cảm thọ tiêu cực về hoàn cảnh. Điều đó tạo ra domanassa vedanā.
- In the same way, one can start generating somanassa vedanā based on a sukha vedanā that was brought by a good kamma vipāka.
Tương tự, người ta có thể bắt đầu tạo ra somanassa vedanā dựa trên một sukha vedanā sinh từ một kamma vipāka thiện.
- For example, when one is eating a delicious meal, one could be generating joyful thoughts about how delicious it is and how one can eat it again in the future. Such joyful thoughts (somanassa vedanā) may be generated even long after the meal.
Ví dụ, khi ăn một bữa ngon, người đó có thể sinh những suy nghĩ vui thích về độ ngon của món ăn và mong được ăn lại trong tương lai. Những suy nghĩ hân hoan như vậy (somanassa vedanā) có thể xuất hiện ngay cả lâu sau bữa ăn.
- Kamma vipāka also lead to sense inputs at the other four physical senses. They are all neutral. Thus neutral vedanā can arise via all five physical senses.
Kamma vipāka cũng tạo ra đối tượng giác quan qua bốn căn còn lại. Tất cả đều trung tính. Vì vậy, vedanā trung tính có thể sinh qua cả năm căn.
- Kusala and akusala vipāka coming through those four sense doors are listed as, “upekkha sahagatham cakkhu vinnanam,” “upekkha sahagatham sota vinnanam,” “upekkha sahagatham ghana vinnanam,” and “upekkha sahagatham jivha vinnanam.”
Các kusala và akusala vipāka qua bốn cửa giác quan đó được ghi là: “upekkhā sahagataṁ cakkhu viññāṇaṁ,” “upekkhā sahagataṁ sota viññāṇaṁ,” “upekkhā sahagataṁ ghāṇa viññāṇaṁ,” và “upekkhā sahagataṁ jivhā viññāṇaṁ.”
- For example, when we see an “eye-pleasing picture”, the initial vedanā felt by the mind is neutral.
Ví dụ, khi ta thấy một hình ảnh đẹp mắt, vedanā ban đầu sinh ở tâm là trung tính.
- But if one has cravings or repulsion to such pictures, one will start generating “samphassa ja vedanā,” or feelings that arise due to “samphassa” (“saŋ” + “phassa” or contacts with “saŋ” that is in one’s mind); see, “What is ‘Saŋ’? Meaning of Sansāra (or Saṁsāra).”
Nhưng nếu một người có tham ái hoặc sân đối với những hình ảnh ấy, họ sẽ bắt đầu tạo ra “samphassa-jā-vedanā,” tức các cảm thọ sinh do “samphassa” (“saŋ” + “phassa”, nghĩa là xúc với “saŋ” có trong tâm); xem bài “What is ‘Saŋ’? Meaning of Sansāra (or Saṁsāra).”
- It is easy to understand this when one contemplates on some examples. Upon seeing person X, an enemy of X will generate what are called “domanassa vedanā” or bad feelings, whereas a friend of X will generate “somanassa vedanā” or good feelings.
Điều này dễ hiểu khi quán sát ví dụ sau: khi thấy một người X, kẻ thù của X sẽ sinh “domanassa vedanā” (cảm thọ tiêu cực), còn bạn của X sẽ sinh “somanassa vedanā” (cảm thọ hỷ).
- The same is true for sounds, tastes, and smells. Even though there appear to be “universally good” tastes, that is not true for an Arahant. We just cannot comprehend it at this stage. But we know that some foods enjoyed by some could be repulsive to others, for example.
Điều này cũng đúng với âm thanh, mùi vị. Dù có vẻ như tồn tại “hương vị ngon phổ quát”, điều đó không đúng với một Arahant. Ở giai đoạn này, ta chưa thể hiểu. Nhưng ta biết rằng có món ăn người này thích, người khác lại thấy ghê tởm.
- Three more types of mentally generated vedanā can arise in those who are on the Noble Eightfold Path. These arise by suppressing or eliminating those amisa vedanā or “samphassa jā vedanā” discussed above.
Ba loại vedanā do tâm tạo nữa có thể sinh nơi những người đang đi trên Bát Thánh Đạo. Chúng sinh lên khi các amisa vedanā hay “samphassa-jā-vedanā” được chế ngự hay đoạn trừ.
- In the beginning of this section we discussed how heat or tāpa in the mind arise due to “saŋ” which are greed (lobha), hate (dosa), and ignorance (moha); see, “Suffering in This Life – Role of Mental Impurities” and “Satipaṭṭhāna Sutta – Relevance to Suffering in This Life.”
Ở đầu phần này ta đã nói về việc nhiệt hay tāpa trong tâm sinh do “saŋ,” tức tham (lobha), sân (dosa), si (moha); xem các bài: “Suffering in This Life – Role of Mental Impurities” và “Satipaṭṭhāna Sutta – Relevance to Suffering in This Life.”
- When one constantly is attached or repulsed by all those sense inputs that one experiences in a given day, one’s mind can get really stressed out. A normal human being may even not be aware of this heat (tāpa) in the mind; see those two posts mentioned above, and other posts in the beginning of the “Living Dhamma”
Khi một người liên tục dính mắc hoặc chán ghét các đối tượng giác quan trong ngày, tâm họ có thể trở nên căng thẳng thực sự. Một người bình thường thậm chí không nhận ra “nhiệt” (tāpa) này trong tâm; xem hai bài nói trên và các bài đầu phần “Living Dhamma.”
- Even if one is generating somanassa vedanā, those inevitably lead to the stress in the mind. However, the effect is easily seen with domanassa vedanā.
Ngay cả khi sinh somanassa vedanā, cuối cùng cũng dẫn đến căng thẳng tâm. Tuy nhiên, điều này thấy rõ nhất với domanassa vedanā.
- This is very important to grasp. You may want to go back and read those posts.
Điều này rất quan trọng để hiểu. Bạn có thể muốn đọc lại các bài đó.
- When one stays away from generating too many “samphassa jā vedanā” of both kinds, one will start feeling three more types of vedanā. These are called nirāmisa vedanā, because they arise due to staying away from cravings (and repulsion) to worldly objects.
Khi một người tránh tạo ra quá nhiều “samphassa-jā-vedanā” thuộc cả hai loại, họ sẽ bắt đầu cảm nhận thêm ba loại vedanā nữa. Chúng được gọi là nirāmisa vedanā, vì chúng sinh khởi khi ta tránh xa tham ái (và sân hận) đối với các đối tượng thế gian.
- When one prevents the mind from heating up by comprehending the adverse effects of “saŋ” and staying away from them, one’s mind starts “cooling down.” This is the nirāmisa sukha vedanā that we have discussed in many posts.
Khi một người ngăn tâm khỏi bị “nóng lên” bằng cách hiểu rõ tác hại của “saŋ” và tránh xa chúng, tâm bắt đầu “mát xuống.” Đây chính là nirāmisa sukha vedanā mà chúng ta đã bàn trong nhiều bài trước.
- This is what is emphasized by “ātāpi sampajāno” in the Mahā Satipaṭṭhāna Sutta; it means “remove the fire or heat from one’s mind by being aware of the ‘saŋ’ or ‘immoral tendencies’”; see, “Satipaṭṭhāna Sutta – Structure.”
Đây là điều được nhấn mạnh bởi “ātāpi sampajāno” trong Mahā Satipaṭṭhāna Sutta; nghĩa là “loại bỏ ngọn lửa hay sức nóng trong tâm bằng cách tỉnh giác với ‘saŋ’, tức các khuynh hướng bất thiện”; xem “Satipaṭṭhāna Sutta – Structure.”
- The pleasant feelings one feels during jhānā are also nirāmisa sukha vedanā. They are devoid of tāpa or heat.
Các cảm thọ dễ chịu khi vào jhāna cũng là nirāmisa sukha vedanā. Chúng không có tāpa hay sức nóng.
- Such feelings can also be experienced when one is doing a meritorious deed, such as giving or helping out someone in need. Those are also devoid of tāpa or heat, and are nirāmisa sukha vedanā.
Những cảm thọ như vậy cũng sinh khi làm việc thiện, như bố thí hay giúp người đang cần. Chúng cũng không có tāpa hay sức nóng, và là nirāmisa sukha vedanā.
- Nirāmisa sukha can of course be experienced while engaging in meditation, especially mettā bhāvanā. This is optimized when one does those bhāvanā with comprehension of anicca, dukkha, anatta, i.e., when one does it with full comprehension of “ātāpi sampajāno.”
Tất nhiên nirāmisa sukha cũng có thể được kinh nghiệm khi hành thiền, đặc biệt mettā bhāvanā. Điều này đạt mức tối ưu khi hành thiền với sự hiểu biết anicca, dukkha, anatta — tức khi hành với sự hiểu biết đầy đủ về “ātāpi sampajāno.”
- There are two more types of vedanā that one experiences when proceeding on the Noble Eightfold Path.
Còn hai loại vedanā nữa mà một người sẽ trải nghiệm khi đang tiến trên Bát Thánh Đạo.
- Sometimes, one gets a bit discouraged by not advancing “fast enough” on the Path. One thinks about “why am I not getting to the Sotāpanna stage?” or “Is there anything that I am missing in order to make progress?”, etc.
Đôi khi người ta cảm thấy nản vì không tiến bộ “đủ nhanh” trên Đạo. Ta nghĩ: “Sao mình chưa đạt Sotāpanna?” hay “Mình còn thiếu điều gì để tiến bộ?”, v.v.
- Those are not domanassa vedanā (because they are devoid of paṭigha anusaya); they are nirāmisa dukha vedanā. It is common for one to experience such vedanā.
Đó không phải domanassa vedanā (vì không có paṭigha anusaya); chúng là nirāmisa dukha vedanā. Điều này rất thường gặp.
- If a vedanā is not that strong one may just generate neutral feelings about it; that is nirāmisa upekkha vedanā.
Nếu vedanā ấy không mạnh, người ta có thể sinh cảm thọ trung tính; đó là nirāmisa upekkha vedanā.
- The key to vedananupassana in the Satipaṭṭhāna bhāvanā is to be able to recognize which type of vedanā one feels.
Điểm mấu chốt của vedanānupassanā trong Satipaṭṭhāna bhāvanā là nhận ra mình đang cảm thọ loại vedanā nào.
- If it is a dukha (vipāka) vedanā, one understands that one needs to bear it (after reducing it as much as possible with medicines, etc). One needs to understand why such a vipāka vedanā arise, and remedy it as much as possible. After all, our goal is to stop any type of suffering.
Nếu đó là dukha (vipāka) vedanā, ta hiểu rằng cần chịu đựng nó (sau khi đã cố giảm thiểu bằng thuốc men, v.v.). Ta cần hiểu vì sao loại vipāka vedanā ấy sinh khởi và xử lý nó tối đa có thể. Rốt cuộc, mục tiêu của ta là đoạn trừ mọi khổ.
- A good example is the pain one feels when sitting cross-legged at meditation retreats. Just by saying “I feel this vedanā” will not be of any use. That vedanā can be removed by shifting one’s posture. I have seen some instructors advise people to just bear the pain saying that it will go away. It may go away because the nerves may become numb. That is not good in the long term.
Một ví dụ là đau khi ngồi kiết già trong các khóa thiền. Chỉ nói “tôi cảm thọ vedanā này” thì không ích gì. Vedanā đó có thể giảm bằng cách đổi tư thế. Tôi từng thấy một số giảng sư khuyên nên chịu đựng, nói nó sẽ biến mất. Nó có thể biến mất vì dây thần kinh tê đi — điều này không tốt về lâu dài.
- Also, one needs to understand why one should stop generating domanassa and somanassa vedanā, per above discussion.
Ta cũng cần hiểu vì sao phải ngừng tạo domanassa và somanassa vedanā, như đã bàn ở trên.
- And one should of course cultivate nirāmisa sukha vedanā that arise when one starts on the Path (especially upon comprehending Tilakkhaṇa to some extent) and reduces the tendency to generate domanassa and somanassa vedanā.
Và dĩ nhiên, ta nên nuôi dưỡng nirāmisa sukha vedanā sinh khởi khi bước lên Đạo (nhất là khi đã hiểu Tilakkhaṇa ở mức nào đó), đồng thời giảm xu hướng sinh domanassa và somanassa vedanā.
- Vedananupassana is all about first identifying the types of vedanā one is experiencing, and then deciding what to do about them. Getting rid of all vedanā — as some believe — is the wrong thing to try to do.
Vedanānupassanā chủ yếu là nhận diện loại vedanā mình đang có, rồi quyết định cần làm gì với chúng. Cố gắng “diệt mọi vedanā” — như một số người lầm tưởng — là sai lầm.
Vipāka vedanā do not have lobha, dosa, moha, but vipāka vedanā can lead to samphassa ja vedanā which will have lobha, dosa, moha.
Vipāka vedanā không có lobha, dosa, moha, nhưng chúng có thể dẫn đến samphassa-jā-vedanā — vốn có lobha, dosa, moha.
- Vipāka vedanā needs to be experienced with upekkha.
Vipāka vedanā cần được trải nghiệm với upekkhā.
- Samphassa ja vedanā are the ones to be stopped. [ja, (-°) [adj. -suffix from jan, see janati; cp. °ga; gacchati] born, produced, sprung or arisen from]
Samphassa ja vedanā là những loại vedanā cần phải được dừng lại. [ja, (-°) [tính từ – hậu tố bắt nguồn từ jan, xem janati; so sánh với °ga, gacchati] nghĩa là: được sinh ra từ, được tạo ra bởi, phát sinh từ.]
- Nirāmisa vedanā are the ones to be cultivated.
Nirāmisa vedanā là những loại cần được nuôi dưỡng.
- In summary, try to avoid vipāka dukha vedanā by trying not to make conditions for them to appear; see, “Anantara and Samanantara Paccaya.” Do not indulge in vipāka sukha vedanā when those arise. Suppress and gradually eliminate samphassa ja vedanā and cultivate nirāmisa vedanā, which is what the “Living Dhamma” section is all about.
Tóm lại, hãy cố tránh vipāka dukha vedanā bằng cách không tạo điều kiện cho chúng sinh khởi; xem “Anantara and Samanantara Paccayā.” Đừng đắm chìm trong vipāka sukha vedanā khi chúng xuất hiện. Hãy chế ngự và dần loại bỏ samphassa-jā vedanā, đồng thời nuôi dưỡng nirāmisa vedanā — đây chính là mục tiêu của phần “Living Dhamma.”
- That is — in brief — what vedananupassana is all about.
Đó là — tóm lược — nội dung của vedanānupassanā.
More details on vedanā can be found at: “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways” and “Feelings: Sukha, Dukha, Somanassa, and Domanassa.”
Chi tiết thêm về vedanā có thể xem ở: “Vedanā (Feelings) Arise in Two Ways” và “Feelings: Sukha, Dukha, Somanassa, and Domanassa.”