Originally written in 2014; re-written September 8, 2018; revised December 25, 2018; July 18, 2022
Viết lần đầu năm 2014; viết lại ngày 8/9/2018; sửa ngày 25/12/2018; ngày 18/7/2022
Viññāṇa is normally translated as consciousness or awareness. But it is much deeper and can be many different types. An overview is given below, and there are several posts on different types of viññāṇa in different sections of the website.
Viññāṇa thường được dịch là “thức” hay “nhận thức.” Nhưng nó sâu hơn thế và có nhiều loại khác nhau. Dưới đây là phần tổng quan, và có nhiều bài giải thích các loại viññāṇa khác nhau trong các mục riêng trên website.
- Viññāṇa is very complex and is the key to Nibbāna. One should read the posts mentioned below; more posts can be found using the “Search box” on the top right.
Viññāṇa rất phức tạp và là chìa khóa để đạt Nibbāna. Một người nên đọc các bài được dẫn dưới đây; nhiều bài khác có thể tìm qua “Ô Tìm kiếm” góc phải trên.
- First, it is very important to get a basic understanding of Pāli terms like citta, viññāṇa, and nāma gotta: “Amazingly Fast Time Evolution of a Thought (Citta)” and “The Amazing Mind – Critical Role of Nāmagotta (Memories).”
Trước hết, điều quan trọng là phải nắm được hiểu biết căn bản về các thuật ngữ Pāli như citta, viññāṇa, và nāmagotta: “Amazingly Fast Time Evolution of a Thought (Citta)” và “The Amazing Mind – Critical Role of Nāmagotta (Memories).”
Six Types of Viññāṇa
Sáu Loại Viññāṇa
- There are six types of viññāṇa corresponding to the six sense inputs (vision, hearing, taste, smell, touch, mind): cakkhu, sota, jivhā, gandha, kāya, and mano viññāṇa.
Có sáu loại viññāṇa tương ứng với sáu loại tiếp xúc qua các căn (mắt, tai, lưỡi, mũi, thân, ý): cakkhu, sota, jivhā, gandha, kāya, và mano viññāṇa.
- When we experience a sense input (say, see an object), we get a happy, unhappy, or neutral feeling (vedanā), recognize it (saññā), and automatically generate mano saṅkhāra.
Khi ta kinh nghiệm một cảnh qua một căn (ví dụ thấy một vật), ta sinh cảm thọ lạc, khổ hoặc trung tính (vedanā), nhận ra nó (saññā), và tự động sinh mano saṅkhāra.
- Viññāṇa provides the overall sensory experience that includes vedanā, saññā, and saṅkhāra. Those latter three combined is called “nāma.”
Viññāṇa cung cấp toàn bộ kinh nghiệm giác quan, bao gồm vedanā, saññā và saṅkhāra. Ba yếu tố sau hợp lại được gọi là “nāma.”
- However, in addition to just providing a “sense experience” (which is all “nāma”), viññāṇa can also act as the bridge between “nāma” and “rūpa” to “nāmarūpa.” These nāmarūpa are the seeds for the creation of matter (rūpa). That is a separate type of viññāṇa — called kamma viññāṇa — as we discuss now.
Tuy nhiên, ngoài việc cung cấp “kinh nghiệm giác quan” (tức toàn bộ là “nāma”), viññāṇa còn có thể đóng vai trò như cầu nối giữa “nāma” và “rūpa” để thành “nāmarūpa.” Các nāmarūpa này là hạt giống cho sự hình thành vật chất (rūpa). Đây là một loại viññāṇa khác — gọi là kamma viññāṇa — và sẽ được bàn dưới đây.
Two Types of Viññāṇa – Vipāka Viññāṇa and Kamma Viññāṇa
Hai Loại Viññāṇa – Vipāka Viññāṇa và Kamma Viññāṇa
- Vipāka viññāṇa is awareness or consciousness. The five types of viññāṇa associated with the five physical senses are ALWAYS vipāka viññāṇa. Mano viññāṇa also could be a vipāka viññāṇa. When one “sees” something that is cakkhu viññāṇa and when one smells something that is a ghāṇa viññāṇa, etc.
Vipāka viññāṇa là sự nhận thức hay thức. Năm loại viññāṇa liên quan đến năm giác quan vật lý luôn luôn là vipāka viññāṇa. Mano viññāṇa cũng có thể là vipāka viññāṇa. Khi một người “thấy” điều gì, đó là cakkhu viññāṇa; khi một người ngửi mùi gì, đó là ghāṇa viññāṇa; v.v.
Six types of vipāka viññāṇa arise when sense inputs come through the six sense doors (eyes, ears, nose, tongue, touch, and the mind). These are the six types listed above in #1.
Sáu loại vipāka viññāṇa sinh khởi khi các đối tượng xuyên qua sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, và ý). Đây chính là sáu loại đã nêu ở mục #1 phía trên.
- The second major type is kamma viññāṇa or defiled viññāṇa. Kamma viññāṇa are those that arise via “avijjā paccayā saṅkhāra” in Paṭicca Samuppāda.
Loại thứ hai là kamma viññāṇa hay viññāṇa bị ô nhiễm. Kamma viññāṇa là những thức sinh khởi qua chuỗi “avijjā paccayā saṅkhāra” trong Paṭicca Samuppāda.
- It is to be noted that kamma viññāṇa are always mano viññāṇa, i.e., kamma viññāṇa arise in mind without going through the five physical sense doors.
Cần lưu ý rằng kamma viññāṇa luôn là mano viññāṇa, tức kamma viññāṇa sinh khởi trong tâm mà không đi qua năm căn vật lý.
- Therefore, mano viññāṇa can be vipāka viññāṇa or kamma viññāṇa.
Do đó, mano viññāṇa có thể là vipāka viññāṇa hoặc kamma viññāṇa.
- Kamma viññāṇa are created via our defiled thoughts (saṅkhāra) which are three types: mano, vacī, and kāya saṅkhāra.
Kamma viññāṇa được tạo bởi các tư tưởng ô nhiễm (saṅkhāra) thuộc ba loại: mano saṅkhāra, vacī saṅkhāra, và kāya saṅkhāra.
- When we automatically generate thoughts due to sensory input those are mano saṅkhāra; then we consciously think about it and may even talk out loud about it (with vacī saṅkhāra); if we get engaged, we may physically do things (with kāya saṅkhāra); see, “Saṅkhāra – What It Really Means.”
Khi ta tự động khởi các ý nghĩ do cảnh tác động, đó là mano saṅkhāra; rồi ta suy nghĩ có chủ đích và thậm chí nói ra (đó là vacī saṅkhāra); nếu ta hành động, đó là kāya saṅkhāra. Xem bài “Saṅkhāra – What It Really Means.”
- It is also important to realize that “talking/thinking to oneself silently” without speaking is included in vacī saṅkhāra; see, “Correct Meaning of Vacī Saṅkhāra.”
Cũng lưu ý rằng “nói/nghĩ trong tâm” dù không phát ra tiếng vẫn thuộc vacī saṅkhāra; xem bài “Correct Meaning of Vacī Saṅkhāra.”
- We can see that what is called the “awareness” or “consciousness” is vipāka viññāṇa; it is one’s experience at a given moment.
Ta có thể thấy điều gọi là “nhận thức” hay “thức” chính là vipāka viññāṇa; đó là kinh nghiệm của một người trong khoảnh khắc hiện tại.
- On the other hand, kamma viññāṇa is what is called the “subconscious.” A hope or desire lies hidden and comes to the surface from time to time. For example, if we plan to buy a car, that idea (hope/desire) remains in our subconscious. When we see a car like the one that we want to buy, that viññāṇa is “awakened,” and we start thinking about it. But once we buy the car, that viññāṇa will be
gone, i.e., we will not think about it anymore.
Ngược lại, kamma viññāṇa chính là điều mà ta gọi là “tâm tiềm ẩn.” Một mong muốn hay ước vọng nằm ở đó và đôi khi trồi lên. Ví dụ, nếu ta muốn mua xe, ý định ấy nằm trong tâm tiềm ẩn. Khi ta thấy chiếc xe giống như mình muốn mua, viññāṇa ấy “thức dậy,” và ta bắt đầu nghĩ đến nó. Nhưng sau khi mua được xe, viññāṇa ấy biến mất — ta không còn nghĩ về nó nữa.
- We are reborn mainly because we desire to live and enjoy life. But we do not get our exact wish most of the time; if we do dasa akusala to get what we want in this life, we are likely to be born in the apāyā, regardless of what we wish for.
Chúng ta tái sinh chủ yếu vì ước muốn sống và hưởng thụ. Nhưng ta hầu như không đạt được đúng những gì mình muốn; nếu ta tạo dasa akusala để đạt điều mong cầu trong đời này, ta rất có khả năng tái sinh vào apāyā, bất kể ta mong điều gì.
Mechanisms for Generating Vipāka Viññāṇa and Kamma Viññāṇa
Cơ Chế Sinh Ra Vipāka Viññāṇa và Kamma Viññāṇa
- Kamma Viññāṇa are generated in Paṭicca Samuppāda cycles; see, “Paṭicca Samuppāda.” As we saw above, kamma viññāṇa arise due to saṅkhāra: “avijjā paccayā saṅkhāra” and “saṅkhāra paccayā viññāṇa.”
Kamma viññāṇa được tạo trong các chu trình Paṭicca Samuppāda; xem bài “Paṭicca Samuppāda.” Như thấy ở trên, kamma viññāṇa sinh do saṅkhāra: “avijjā paccayā saṅkhāra” và “saṅkhāra paccayā viññāṇa.”
- Therefore, we accumulate such kamma viññāṇa by doing (abhi) saṅkhāra due to our ignorance (that striving to get sense pleasures can lead to long-lasting happiness), i.e., we do not comprehend the anicca
Do đó, ta tích lũy kamma viññāṇa bằng cách tạo abhisaṅkhāra do vô minh (nghĩ rằng theo đuổi dục lạc sẽ đem đến hạnh phúc lâu dài), nghĩa là ta không thấy được bản chất anicca.
- Vipāka viññāṇa arise via six ways due to sense inputs via the six sense faculties: “cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ,” “sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ,” … “manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ.”
Vipāka viññāṇa sinh theo sáu cách qua các đối tượng vào sáu căn: “cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ,” “sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ,” … “manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ.”
- In English, that means we see an object when our eyes capture light coming from that object; we hear a sound that comes to our ears, … we get a thought in our mind.
Nói đơn giản, ta thấy một vật khi mắt tiếp nhận ánh sáng từ vật ấy; ta nghe âm thanh đến tai… và ta khởi một ý nghĩ trong tâm.
- An example of a mano viññāṇa is, for example, something that happened on a previous day just popping into the mind.
Một ví dụ về mano viññāṇa là khi một sự việc xảy ra hôm trước bỗng nhiên hiện lên trong tâm.
- This process of the arising of the six types of viññāṇa is discussed in, “Do I Have ‘A Mind’ That Is Fixed and ‘Mine’?.”
Tiến trình sinh khởi sáu loại viññāṇa này được bàn trong bài “Do I Have ‘A Mind’ That Is Fixed and ‘Mine’?.”
Based on Vipāka Viññāṇa, We Initiate Kamma Viññāṇa
Dựa trên Vipāka Viññāṇa, chúng ta khởi tạo Kamma Viññāṇa
- Everything that we INITIALLY EXPERIENCE is due to a kammā vipāka, i.e., it comes to us as a vipāka viññāṇa. They make us see, hear, smell, taste, experience bodily sensations, and bring new thoughts to mind.
Mọi điều chúng ta KINH NGHIỆM BAN ĐẦU đều do kammā vipāka, tức đến với ta dưới dạng vipāka viññāṇa. Chính chúng làm ta thấy, nghe, ngửi, nếm, kinh nghiệm cảm giác thân và khởi các ý nghĩ mới trong tâm.
- Based on those sense inputs, we MAY initiate new kamma viññāṇa if those sense inputs are either attractive (leading to greed) or repulsive (leading to hate/anger). This happens via “saṅkhāra paccayā viññāṇa” as mentioned above.
Dựa trên các đối tượng giác quan ấy, ta CÓ THỂ khởi kamma viññāṇa mới nếu các đối tượng này hấp dẫn (khởi tham) hoặc khó chịu (khởi sân). Điều này xảy ra qua bước “saṅkhāra paccayā viññāṇa” như đã nói ở trên.
- If we start doing saṅkhāra consciously, then we start generating NEW kamma via the process, “saṅkhāra paccayā viññāṇa.” Then we would give rise to a new kamma viññāṇa. If those abhisaṅkhāra are strong enough, corresponding kamma viññāṇa can give rise to a special type of vipāka viññāṇa called paṭisandhi viññāṇa (responsible for rebirth).
Nếu ta bắt đầu làm saṅkhāra một cách có chủ ý, ta sẽ tạo kamma MỚI qua tiến trình “saṅkhāra paccayā viññāṇa.” Khi đó, ta sinh ra một kamma viññāṇa mới. Nếu các abhisaṅkhāra ấy đủ mạnh, kamma viññāṇa tương ứng có thể sinh ra một loại vipāka viññāṇa đặc biệt gọi là paṭisandhi viññāṇa (chịu trách nhiệm cho tái sinh).
- A paṭisandhi viññāṇa, which is the state of mind at the moment of grasping a new bhava (new existence) is a vipāka viññāṇa; we cannot control it.
Paṭisandhi viññāṇa, tức tâm trạng tại khoảnh khắc chấp nhận một bhava mới (một hiện hữu mới), là một vipāka viññāṇa; ta không thể điều khiển nó.
- Paṭisandhi viññāṇa is A RESULT of a past kamma that we did with a kamma viññāṇa at the time of doing that kamma. For example, someone kills a human being with a kamma viññāṇa, and that gives rise to a kamma bīja (kammic energy). That kamma bīja can bring in a vipāka viññāṇa in the form of a paṭisandhi viññāṇa in the future.
Paṭisandhi viññāṇa là KẾT QUẢ của một kamma quá khứ mà ta đã tạo với một kamma viññāṇa lúc làm kamma ấy. Ví dụ, ai đó giết một người với kamma viññāṇa, và điều đó tạo nên một kamma bīja (năng lượng kamma). Kamma bīja ấy có thể mang đến một vipāka viññāṇa dưới dạng paṭisandhi viññāṇa trong tương lai.
- This vicious cycle of “vipāka” leading to “kammā” leading to more “vipāka” is the process that binds us to the saṁsāra of endless rebirths, with (mostly) suffering.
Chu trình luẩn quẩn “vipāka dẫn đến kammā dẫn đến vipāka” này chính là tiến trình trói buộc ta vào vòng saṁsāra với vô số kiếp tái sinh, phần lớn đầy khổ.
- The Buddha describes this as, “kammā vipākā vaddanti, vipāko kamma sambhavo, tasmā punabbhavo hoti, evan loko pavattati.”
Đức Phật mô tả điều này như sau: “kammā vipākā vaddanti, vipāko kamma sambhavo, tasmā punabbhavo hoti, evan loko pavattati.”
- That means, “kammā lead to vipāka, vipāka, in turn, lead to kammā and thus to rebirth (punabbhavo), and that is how the world (existence) is maintained.”
Nghĩa là: “Kamma dẫn đến vipāka, vipāka lại dẫn đến kamma và sinh tái sinh (punabbhavo), và đó là cách thế giới (hiện hữu) được duy trì.”
- There, “sambhava” is “saŋ” + “bhava,” or “adding more existences.” Also, “loka” is the world, and “pavatta” means “maintain.”
Ở đây, “sambhava” là “saŋ” + “bhava,” nghĩa là “tăng thêm các hiện hữu.” “Loka” là thế giới, và “pavatta” nghĩa là “được duy trì.”
- Breaking this vicious cycle is the key to Nibbāna, as we point out next.
Phá vỡ vòng lặp luẩn quẩn này là chìa khóa để đạt Nibbāna, như sẽ trình bày tiếp theo.
“Yam kiñci dukkham sambhoti, Sabbam viññānapaccayā” (“Whatever suffering that arises, It arises due to viññāṇa”.)
“Yam kiñci dukkhaṁ sambhoti, Sabbam viññāṇapaccayā” (“Bất kỳ khổ nào sinh khởi, tất cả đều sinh do viññāṇa.”)
- Many suttā clearly state that Nibbāna is attained by stopping the arising of viññāṇa (defiled consciousness), i.e., via “viññāṇa nirodha.” A clear statement can be found in the “WebLink: suttacentral: Dvayatānupassanāsutta (Sutta Nipata 3.12)”:
Nhiều suttā nói rõ rằng Nibbāna đạt được bằng cách chấm dứt sự sinh khởi của viññāṇa (thức bị ô nhiễm), tức qua “viññāṇa nirodha.” Một tuyên bố rõ ràng nằm trong “WebLink: suttacentral: Dvayatānupassanāsutta (Sutta Nipata 3.12)”:
“Yaṁ kiñci dukkhaṁ sambhoti,
Sabbaṁ viññāṇapaccayā;
Viññāṇassa nirodhena,
Natthi dukkhassa sambhavo.”
Translated: “Whatever suffering that arises, all that arises due to viññāṇa; With not arising of viññāṇa, there is no existence with suffering.”
Dịch: “Bất kỳ khổ nào sinh khởi, tất cả đều sinh do viññāṇa; Khi viññāṇa không sinh khởi, thì không có hiện hữu với khổ.”
- The viññāṇa referred to here is kamma viññāṇa. For a discussion, see “Viññāṇa – What It Really Means.”
Viññāṇa được nói ở đây là kamma viññāṇa. Xem bài “Viññāṇa – What It Really Means.”
- Of course, the way to stop kamma viññāṇa from arising is to stop doing abhisaṅkhāra, i.e., stop kamma viññāṇa in the step, “saṅkhāra paccayā viññāṇa.” That involves two steps:
Dĩ nhiên, cách để chấm dứt sự sinh khởi của kamma viññāṇa là ngừng tạo abhisaṅkhāra, tức ngăn chặn kamma viññāṇa ngay ở bước “saṅkhāra paccayā viññāṇa.” Điều đó gồm hai bước:
- First, one needs to cultivate paññā and get rid of avijjā, so that the “avijjā paccayā saṅkhāra” step can be avoided. One needs to comprehend this world’s anicca, dukkha, anatta, and asubha
Trước hết, một người cần tu tập paññā và đoạn trừ avijjā, để có thể tránh được bước “avijjā paccayā saṅkhāra.” Người ấy cần thấu triệt bản chất anicca, dukkha, anatta, và asubha của thế giới này.
- Secondly, one also needs to be mindful and stop such abhisaṅkhāra from arising to stop the rebirth process or even to stop bad kamma vipāka in the future.
Thứ hai, người tu cũng cần chánh niệm để ngăn không cho các abhisaṅkhāra sinh khởi, nhằm dừng tiến trình tái sinh hoặc thậm chí ngăn các kamma vipāka bất thiện trong tương lai.
- Both of those two steps are essential; they feed on each other. The more one understands the anicca nature, it is easier to stop such abhisaṅkhāra, AND the more abhisaṅkhāra one stops, it becomes easier to comprehend anicca
Cả hai bước đều thiết yếu; chúng hỗ trợ lẫn nhau. Người càng hiểu rõ bản chất anicca, thì càng dễ dừng abhisaṅkhāra, VÀ khi dừng được nhiều abhisaṅkhāra, người ấy càng dễ thấu triệt bản chất anicca.
Key Points to Remember
Các Điểm Chính Cần Ghi Nhớ
- Kamma viññāṇa are saṅkhata that we create ourselves; they are also called “kamma bīja.” We create them by doing mano, vacī, and kāya saṅkhāra due to our ignorance. That process is described by Paṭicca Samuppāda.
Kamma viññāṇa là saṅkhata do chính ta tạo; chúng còn được gọi là “kamma bīja.” Ta tạo ra chúng bằng các hành động tâm (mano saṅkhāra), lời (vacī saṅkhāra), và thân (kāya saṅkhāra) do vô minh. Tiến trình này được mô tả bởi Paṭicca Samuppāda.
- We can stop generating kamma viññāṇa by being mindful and not doing abhisaṅkhāra, especially apuñña abhisaṅkhāra or immoral deeds.
Ta có thể dừng việc tạo kamma viññāṇa bằng cách chánh niệm và không tạo abhisaṅkhāra, đặc biệt là apuñña abhisaṅkhāra (hành động bất thiện).
- The type of rebirth (or other kamma vipāka) that arise due to abhisaṅkhāra is described by Paṭicca Samuppāda: they are according to the type of abhisaṅkhāra done: “pati icca leading to sama uppāda”; see, “Paṭicca Samuppāda – ‘Pati+ichcha’ + ‘Sama+uppāda’.”
Loại tái sinh (hoặc kamma vipāka khác) sinh ra do abhisaṅkhāra được mô tả trong Paṭicca Samuppāda: chúng tương ứng với loại abhisaṅkhāra đã làm — “pati icca dẫn đến sama uppāda”; xem “Paṭicca Samuppāda – ‘Pati+ichcha’ + ‘Sama+uppāda’.”
- Then they bring vipāka or results in the future via vipāka viññāṇa. As long as one lives, one will experience vipāka viññāṇa, even if one is an Arahant.
Sau đó chúng mang quả (vipāka) trong tương lai qua vipāka viññāṇa. Khi còn sống, ai cũng kinh nghiệm vipāka viññāṇa, ngay cả một Arahant.
- However, an Arahant will not grasp a new bhava at the moment of death (at the cuti–paṭisandhi moment) because the “upādāna paccayā bhava” step will not work for an Arahant: He/she will not grasp any bhava, i.e., no upādāna.
Tuy nhiên, một Arahant sẽ không chấp lấy bhava mới vào thời điểm chết (lúc cuti-paṭisandhi) vì bước “upādāna paccayā bhava” không vận hành với Arahant: các Ngài không chấp bất kỳ bhava nào, tức không có upādāna.
- This is a highly condensed overview. Don’t be discouraged if you cannot understand some things. One needs to spend some time reading relevant posts and contemplating them. Any questions can be discussed at the discussion forum: “WebLink: Pure Dhamma Forums: Forums.”
Đây là phần tóm lược cô đọng. Đừng nản lòng nếu có điều gì chưa hiểu. Cần dành thời gian đọc các bài liên quan và quán chiếu chúng. Mọi câu hỏi có thể trao đổi ở diễn đàn: “WebLink: Pure Dhamma Forums: Forums.”