July 2, 2016; Revised July 5, 2016
Ngày 02/07/2016; Sửa ngày 05/07/2016
The existence of anything in this world (i.e., a saṅkhata (sankata in Sinhala)) can be explained in a stepwise process with three “steps”: (i) there must be root causes, (ii) there must be suitable conditions, and (iii) whatever that arises due to those two steps will have characteristics (gathi) that can be traced back to those causes and conditions.
Sự tồn tại của bất kỳ pháp nào trong thế giới này (tức một saṅkhata (sankata trong tiếng Sinhala)) có thể được giải thích theo ba “bước”: (i) phải có các nguyên nhân gốc, (ii) phải có điều kiện thích hợp, và (iii) bất cứ gì sinh khởi từ hai bước trên sẽ mang các đặc tính (gathi) có thể truy lại nguồn gốc từ nhân và duyên ấy.
- The title is pronounced as :
Tựa đề được phát âm như sau:
WebLink: Listen to the Title being pronounced
- Nothing happens without causes in Buddha Dhamma. This is why there CANNOT be a beginning to the rebirth process. That is a logical impossibility, and is THE main argument against creation by a “Super Being” or a Creator.
Không có gì xảy ra mà không có nguyên nhân trong Dhamma của Đức Phật. Vì vậy, KHÔNG THỂ có một điểm khởi đầu cho tiến trình tái sinh. Điều đó là bất khả về mặt logic, và là luận cứ chính bác bỏ ý tưởng “Đấng Tạo Hóa”.
- CAUSE AND EFFECT is the backbone of science. In order for a scientific theory to be accepted, that theory HAS TO have explanatory power to describe HOW a given effect takes place.
NHÂN QUẢ là nền tảng của khoa học. Một lý thuyết khoa học chỉ được chấp nhận nếu nó có khả năng giải thích LÀM THẾ NÀO một hiện tượng xảy ra.
- It may be hard to fathom initially, but there are only 6 primary causes (roots) that cause anything and everything in this world to arise: lobha, dosa, moha (three immoral roots or hetu), and alobha, adosa, amoha (three moral roots).
Ban đầu có thể khó hiểu, nhưng chỉ có 6 nguyên nhân gốc (hetu) tạo ra mọi pháp trong thế giới: lobha, dosa, moha (ba gốc bất thiện) và alobha, adosa, amoha (ba gốc thiện).
- The word “hetu” comes from the Sinhala words, “hayen ethu” which means “wrapped with six.” Thus all causes are ultimately due to one or more of the six roots mentioned above.
Từ “hetu” xuất phát từ “hayen ethu” trong tiếng Sinhala, nghĩa là “bao gồm sáu”. Do đó mọi nhân rốt ráo đều do một hay nhiều trong sáu gốc này.
- Also, “phala” in Pāli and Sinhala (“pala”) means “harvest” or the “result.”
Ngoài ra, “phala” trong tiếng Pāli và Sinhala (“pala”) nghĩa là “thu hoạch”, hay “kết quả”.
- Thus anything and everything in this world arises due to those six root causes.
Vì vậy mọi pháp trong thế giới này đều sinh từ sáu gốc ấy.
- The three immoral roots mainly give rise to the four lowest realms (apāyā) and the three moral roots mainly give rise to the other 27 realms.
Ba gốc bất thiện chủ yếu dẫn đến bốn cõi thấp (apāyā), và ba gốc thiện chủ yếu dẫn đến 27 cõi còn lại.
- When one cultivates the three moral roots, one stays away from the apāyā and be able to be born in the higher 24 realms. Furthermore, one also cleanses one’s mind so that one can begin to comprehend anicca, dukkha, anatta (the true nature of the world); see, “Buddha Dhamma – In a Chart.”
Khi tu tập ba gốc thiện, người ta tránh xa apāyā và có thể sinh vào 24 cõi cao hơn. Hơn nữa, tâm được thanh lọc để có thể bắt đầu thấu triệt anicca, dukkha, anatta — bản chất thật của thế giới; xem “Buddha Dhamma – In a Chart.”
- However, in most cases, we can see only the “immediate causes.” For example, a wet floor is the immediate cause for someone to slip and fall. But if one was mindful (aware) of the wet floor, the fall could have been avoided.
Tuy nhiên, trong hầu hết trường hợp, ta chỉ thấy “nguyên nhân trực tiếp”. Ví dụ, sàn ướt là nguyên nhân trực tiếp khiến ai đó trượt ngã. Nhưng nếu người ấy tỉnh giác, cú ngã đã tránh được.
- Such immediate causes (that derive from those six) are easier to see or to deduce. The causes for a tree to come to life are embedded in a seed. When the seed is planted that causes a tree (or a plant) to grow.
Những nguyên nhân trực tiếp như vậy (xuất phát từ sáu gốc) dễ thấy hoặc dễ suy luận. Nhân để một cái cây sinh ra nằm trong hạt giống. Khi gieo xuống đất, hạt tạo điều kiện để cây mọc lên.
- What causes an explosion from a bomb is in the explosive material in the bomb. There will not be an explosion unless the bomb has potent explosive material in it.
Nguyên nhân gây nổ bom nằm trong chất nổ. Không có chất nổ, bom không thể phát nổ.
- How those are connected to the six root causes is a bit more involved, and needs a good knowledge of Abhidhamma to fully explain.
Việc những nguyên nhân ấy nối kết với sáu gốc ra sao là vấn đề sâu hơn, và cần kiến thức Abhidhamma để giải thích đầy đủ.
- Now, let us analyze how causes lead to corresponding effects. Just because there are causes, corresponding effects do not necessarily appear. There must be appropriate CONDITIONS present to bring out the effects.
Giờ hãy phân tích cách nhân dẫn đến quả. Dù có nhân, quả TƯƠNG ỨNG không phải lúc nào cũng xuất hiện. Cần phải có DUYÊN (ĐIỀU KIỆN) thích hợp.
- A seed has embedded in it the causes to bring about a full-grown tree. But if that seed is in a cool, dry place, no tree will come to life because of it.
Hạt giống chứa sẵn nhân để tạo thành cây trưởng thành. Nhưng nếu để hạt nơi khô và lạnh, cây sẽ không mọc.
- But if the seed is planted in a good soil with exposure to sunlight, it can germinate and grow to be a healthy tree.
Nhưng nếu gieo vào đất tốt và có ánh sáng, hạt sẽ nảy mầm và trở thành cây khỏe mạnh.
- The bomb will not explode unless it is triggered by a spark. If it is laying somewhere for many, many years, the explosives may degrade and lose their explosive power.
Quả bom sẽ không nổ trừ khi được kích hoạt bởi tia lửa. Nếu để bom nằm đó trong nhiều năm, chất nổ có thể phân hủy và mất sức công phá.
- This is called “paccuppanna” or “pacca” + “uppanna,” where “pacca” is for “paccaya” or conditions. “Uppanna” means to come to life or birth.
Điều này được gọi là “paccuppanna”, tức “pacca” + “uppanna”, trong đó “pacca” là “paccaya” (duyên), còn “uppanna” nghĩa là sinh khởi.
- Anything in this world (i.e., a saṅkhata (sankata in Sinhala)) is a paccuppanna, i.e., is born when suitable conditions become available. But, of course, the root causes MUST also be there.
Bất kỳ điều gì (saṅkhata (sankata trong tiếng Sinhala)) trong thế giới này đều là paccuppanna, tức sinh khởi khi có đủ duyên thích hợp. Nhưng dĩ nhiên, các nguyên nhân gốc cũng PHẢI hiện hữu.
- Thus even if there is a field out there with good soil and sunlight, nothing will grow unless some seeds are planted.
Vì vậy dù có một cánh đồng đất tốt và nắng đầy đủ, không gì mọc lên nếu không có hạt giống.
- Thus paccuppanna means “conditional arising.” This term “conditional arising” is used today INCORRECTLY as the translation of Paṭicca Samuppāda. As we will see below, Paṭicca Samuppāda also describes the nature of things that arise due to paccuppanna.
Do đó paccuppanna nghĩa là “sinh khởi tùy duyên”. Ngày nay, cụm này bị dùng SAI để dịch Paṭicca Samuppāda. Như ta sẽ thấy, Paṭicca Samuppāda mô tả bản chất của các pháp sinh khởi tùy duyên trong paccuppanna.
- You can put this “theory” to test by considering anything in this world.
Có thể kiểm nghiệm “lý thuyết” này bằng cách xét bất kỳ pháp nào trong thế giới.
- Any given living being is born due to a kammic energy that was created in the past. And that kammic energy was created by a good act with moral roots or a bad act with immoral roots.
Mỗi chúng sinh được sinh ra do một năng lượng kamma đã tạo trong quá khứ. Năng lượng ấy được tạo bởi hành động thiện với gốc thiện, hoặc hành động bất thiện với gốc bất thiện.
- Even non-living things (vegetation, mountains, rivers, etc.) are also there due to causes and conditions. The analyses are a bit deeper and we will discuss some in the future.
Ngay cả các vật vô tri (cây cối, núi sông, v.v.) cũng có mặt do nhân và duyên. Phân tích này sâu hơn và sẽ được bàn sau.
- The last step (in the three-step process that we started off with) says, whatever that arises due to those two preceding steps will have corresponding characteristics (gathi). This is nothing but Paṭicca Samuppāda; see, “Paṭicca Samuppāda – ‘Pati+ichcha’ + ‘Sama+uppāda’.”
Bước cuối (trong tiến trình ba bước đã nêu) nói rằng bất cứ gì sinh khởi từ hai bước trước sẽ mang các đặc tính (gathi) tương ứng. Đây chính là Paṭicca Samuppāda; xem “Paṭicca Samuppāda – ‘Pati+ichcha’ + ‘Sama+uppāda’.”
- In the example that we discussed above, a given seed will not give rise to any tree or plant. A rice seed will give rise to a rice plant. An apple seed will not give rise to a rice plant but an apple tree, etc.
Như ví dụ ở trên, hạt nào sinh cây đó. Hạt lúa sinh cây lúa; hạt táo không sinh cây lúa mà sinh cây táo.
- The same is true for living beings. A chicken will be born of a chicken egg, not a turtle. Note that the other two conditions are satisfied here too: there was a being with “chicken saṅkhāra” who came into that egg as a gandhabba, and that egg needs to be incubated correctly to be hatched and for that hatching to come out.
Chúng sinh cũng vậy. Trứng gà nở ra gà, không nở thành rùa. Ở đây hai điều kiện kia cũng được thỏa: có một sinh vật mang “saṅkhāra gà” nhập vào trứng dưới dạng gandhabba, và trứng phải được ấp đúng cách để nở.
- Actually, the steps paccuppanna and Paṭicca Samuppāda are not in a time sequence, but related. The necessary conditions (paccaya) in paccuppanna are analyzed in detail in the Paṭicca Samuppāda
Thật ra, paccuppanna và Paṭicca Samuppāda không phải là hai tiến trình xảy ra theo thời gian, mà liên hệ nhau. Các điều kiện (paccaya) trong paccuppanna được phân tích chi tiết trong các bước của Paṭicca Samuppāda.
- When an animal (say a dog) is born, the conditions that led to that birth can be traced in the “Akusala-Mūla Paṭicca Samuppāda” cycle.
Khi một con vật (ví dụ con chó) được sinh ra, các điều kiện dẫn đến sinh khởi ấy có thể truy ngược trong chu kỳ “Akusala-Mūla Paṭicca Samuppāda”.
- First, “bhava paccayā jāti” step says, that dog was born due to a “dog bhava.” The step, “upādāna paccayā bhava” says that “dog bhava” arose due to a human grasping it at the dying (cuti-paṭisandhi) moment; the step, “taṇhā paccayā upādāna” says that grasping was done due to craving for it, and so on.
Trước hết, bước “bhava paccayā jāti” nói rằng con chó sinh ra do “bhava loài chó”. Bước “upādāna paccayā bhava” nói rằng “bhava loài chó” sinh do một con người chấp thủ nó tại thời điểm cận tử (cuti-paṭisandhi). Bước “taṇhā paccayā upādāna” nói sự chấp thủ ấy do tham ái mà thành.
- Note above that the human did not really crave to be a dog. Rather he/she enjoyed acts that are normally done by dog. And that process started off with “avijjā paccayā saṅkhāra,” where due to ignorance of their consequences, he was cultivating “dog saṅkhāra”: For example, thinking, speaking, and doing things that are done by dogs, for example, having indiscriminate sex (sometimes with even family members).
Lưu ý rằng con người ấy không thực sự mong muốn làm chó. Thay vào đó, người ấy ưa thích các hành vi vốn thuộc về loài chó. Tiến trình ấy bắt đầu với “avijjā paccayā saṅkhāra”, khi vì vô minh đối với hậu quả, người ấy nuôi dưỡng “saṅkhāra chó”: chẳng hạn suy nghĩ, nói năng và làm những điều giống như loài chó — ví dụ quan hệ tình dục bừa bãi (thậm chí với cả người trong gia đình).
- We will discuss this more depth in future posts, but I hope the main ideas can be grasped from the above description.
Chúng ta sẽ bàn sâu hơn trong các bài sau, nhưng hy vọng những ý chính có thể nắm được qua phần trình bày trên.