Revised January 2, 2019; revised November 8, 2019; February 23, 2021; August 11, 2022; March 22, 2023
Sửa ngày 02/01/2019; 08/11/2019; 23/02/2021; 11/08/2022; 22/03/2023
Lobha, Dosa, and Moha
Lobha, Dosa và Moha
- Lobha is extreme greed; see, “Lobha, Rāga, and Kāmacchanda, Kāmarāga.” One is willing to do any immoral act to get what one wants. One can become blind by greed, i.e., kāmacchanda can arise.
Lobha là tham cực mạnh; xem “Lobha, Rāga, and Kāmacchanda, Kāmarāga.” Với lobha, người ta sẵn sàng làm bất kỳ hành vi bất thiện nào để đạt điều mình muốn. Người ta có thể bị mù bởi tham — tức kāmacchanda có thể sinh.
- Dosa (or dvesha in Sanskrit) is the ANGER that arises based on the initial lobha. Here, dvesha comes from “devana” + “vesha” — දෙවන වේශය — or the second manifestation of lobha. We get angry when someone else is in the way of getting what we want.
Dosa (hay dvesha trong Sanskrit) là SÂN, sinh từ lobha ban đầu. Dvesha đến từ “devana” + “vesha,” — දෙවන වේශය — nghĩa là “sự biểu hiện thứ hai” của lobha. Chúng ta nổi giận khi ai đó cản trở việc đạt điều mình muốn.
- One acts with lobha or dosa because one has moha. Moha comes from “muva” + “hā” symbolizing a vessel with its mouth closed. Thus one cannot see what is inside. Similarly, one acts with moha because one is unaware that such immoral acts will have horrible consequences. One’s mind is blocked and dark (one cannot “see” clearly). [moha : [fr. muh, see muyhati; cp. Sk. moha & Vedic mogha] stupidity, dullness of mind & soul, delusion, bewilderment, infatuation. muyhati : [muh + ya] forgets; becomes dull; infatuates.]
Một người hành động với lobha hay dosa là vì có moha. Moha đến từ “muva” + “hā,” tượng trưng cho một bình với miệng đóng kín — không thấy được bên trong. Tương tự, người ta hành động với moha vì không biết rằng các hành vi bất thiện sẽ dẫn đến hậu quả khủng khiếp. Tâm bị che mờ và tối tăm (không thể “thấy” rõ). [moha : [gốc từ muh, xem muyhati; so sánh với moha trong tiếng Phạn và mogha trong Veda] sự ngu tối, sự trì độn của tâm và nội tâm, ảo tưởng, mê muội, mê đắm. muyhati : [muh + ya] quên lãng; trở nên mê mờ; bị mê hoặc.]
- When one has not removed the ten types of micchā diṭṭhi, one could act with moha. The ten types of micchā diṭṭhi are discussed in “Mahā Cattārīsaka Sutta (Discourse on the Great Forty).”
Khi chưa đoạn trừ mười loại micchā diṭṭhi, người ta có thể hành động với moha. Mười loại micchā diṭṭhi được trình bày trong “Mahā Cattārīsaka Sutta (Discourse on the Great Forty).”
- In the pañca nīvaraṇa (five hindrances,) abhijjhā and vyāpāda represent lobha and dosa. Those are synonymous terms for lobha and dosa; see “Key to Calming the Mind – The Five Hindrances.”
Trong pañca nīvaraṇa (năm triền cái (chướng ngại)), abhijjhā và vyāpāda biểu thị lobha và dosa. Những từ này đồng nghĩa với lobha và dosa; xem “Key to Calming the Mind – The Five Hindrances.”
- The word abhijjhā comes from “abhi” + “icchā” or “strong liking/craving.” The word vyāpāda comes from “vaya” + “pāda” or “on a downward path.”
Từ abhijjhā xuất phát từ “abhi” + “icchā,” nghĩa là “ưa thích mạnh/ham muốn mạnh.” Từ vyāpāda xuất phát từ “vaya” + “pāda,” nghĩa là “đi xuống, hướng xuống con đường suy đọa.”
Pāpa Kamma Done With Lobha, Dosa, and Moha
Pāpa Kamma Được làm Với Lobha, Dosa và Moha
- Actions carried out with lobha, dosa, and moha are called pāpa kamma. They are stronger versions of akusala kamma. Such pāpa kamma makes one eligible to be born in the lower four worlds.
Các hành động được làm với lobha, dosa và moha được gọi là pāpa kamma. Chúng là các dạng mạnh hơn của akusala kamma. Các pāpa kamma như vậy khiến một người có khả năng tái sinh vào bốn cõi thấp.
- Actions done with dosa are the worst with niraya (hell) as the possible destination, and lobha is the cause for rebirth in the preta (peta in Pāli) loka of hungry ghosts. Acts done with both lobha and dosa have all three “saŋ” (since moha is always there) and thus lead to rebirth in the animal or “tirisan” (“tiri” + “saŋ” or all three “saŋ”) realm.
Các hành động làm với dosa là nặng nhất, đưa đến khả năng tái sinh vào niraya. Lobha là nguyên nhân đưa đến tái sinh vào preta (peta trong tiếng Pāli) loka — cõi ngạ quỷ. Các hành động làm với cả lobha và dosa có đủ ba “saŋ” (vì moha luôn có mặt), nên dẫn đến tái sinh vào cõi súc sinh, tức tirisan (“tiri” + “saŋ,” nghĩa là đủ cả ba “saŋ”).
- As one engages in moral actions and gets rid of one’s tendency (“gati”) to do immoral actions, one starts “cooling down,” and one’s likelihood of being born in the lower four realms diminishes.
Khi một người thực hành thiện hạnh và trừ bỏ khuynh hướng (“gati”) tạo bất thiện, người ấy bắt đầu “mát dịu,” và khả năng sinh vào bốn cõi thấp giảm dần.
Rāga, Paṭigha, Avijjā
Rāga, Paṭigha, Avijjā
- However, lobha, dosa, moha permanently reduce to rāga, paṭigha, and avijjā levels when one attains the Sotāpanna stage. All pañca nīvaraṇa were permanently removed at the Sotāpanna stage. [Five Hindrances are kāmacchanda, vyāpāda, thīna-middha, uddhacca-kukkucca, vicikicchā]
Tuy nhiên, lobha, dosa và moha giảm vĩnh viễn xuống mức rāga, paṭigha và avijjā khi một người chứng Sotāpanna. Tất cả pañca nīvaraṇa được đoạn trừ vĩnh viễn ở tầng Sotāpanna. [Năm triền cái là kāmacchanda, vyāpāda, thīna-middha, uddhacca-kukkucca, vicikicchā]
- Of course, one is now able to “see” the real nature of the world (anicca, dukkha, anatta) to some extent (one is not blind), and thus moha is reduced to avijjā level.
Lúc này, người ấy có thể “thấy” phần nào bản chất thật của thế giới (anicca, dukkha, anatta), không còn “mù,” nên moha giảm xuống mức avijjā.
- As explained in the previous post, rāga is the craving for sense pleasures. See, “Lobha, Rāga, and Kāmacchanda, Kāmarāga.”
Như đã giải thích ở bài trước, rāga là sự ham thích khoái lạc giác quan. Xem “Lobha, Rāga, and Kāmacchanda, Kāmarāga.”
- Of course, there are different levels here too, but in general, this level of greed makes one eligible only for birth in the human and deva worlds. Paṭigha is a lower level of hate, more like “friction.” One may get annoyed when someone even says something in return but will never do anything “horrible/drastic” that makes one eligible to be born in the lower four realms.
Tất nhiên có nhiều mức độ khác nhau, nhưng nói chung mức tham này chỉ đưa đến tái sinh trong cõi người và deva. Paṭigha là mức sân nhẹ hơn, giống như “ma sát.” Có thể bực bội khi ai đó nói lại, nhưng sẽ không làm điều gì “kinh khủng/thô bạo” khiến rơi vào bốn cõi thấp.
Kāma Rāga is One Type of Rāga
Kāma Rāga là Một Dạng của Rāga
- At the next level of Nibbāna of the Sakadāgāmī level, kāma rāga and paṭigha are both reduced to the extent that one will not be reborn in the human level but only deva or higher realms.
Ở tầng Nibbāna tiếp theo – Sakadāgāmī, kāma rāga và paṭigha giảm đến mức người ấy không tái sinh trở lại cõi người mà chỉ sinh vào cõi deva hoặc cao hơn.
- Kāma rāga is the rāga or craving for sense pleasures in the kāma loka. There are two levels of kāma rāga: vatthu kāma (craving for OWNING objects that provide sense pleasures) and keles or kilesa kāma (craving for sense pleasures but not necessarily seeking to OWN THEM). A Sakadāgāmī has lost vatthu kāma but still has kilesa kāma. For example, a Sakadāgāmī may still like to live in a comfortable, beautiful house, but without the desire to own it.
Kāma rāga là rāga đối với dục lạc trong kāma loka. Có hai mức kāma rāga: vatthu kāma (thèm muốn SỞ HỮU các đối tượng mang lại dục lạc) và kilesa kāma (thèm muốn dục lạc nhưng không cần SỞ HỮU đối tượng). Một Sakadāgāmī không còn vatthu kāma nhưng vẫn còn kilesa kāma. Ví dụ, một Sakadāgāmī vẫn thích sống trong căn nhà đẹp, tiện nghi, nhưng không có ước muốn “sở hữu” nó.
- Above the human realm (in Deva and Brahma realms), beings have subtle bodies. They are not “solid” like ours and are not subject to decay or disease. Thus they never get sick or visibly old (though death still comes eventually). A Sakadāgāmī is said to have perfect health after this human life.
Trên cõi người (trong Deva và Brahma), các chúng sinh có thân vi tế, không “thô” như thân người và không bị suy hoại hay bệnh tật. Do đó họ không ốm đau hay già yếu thấy được (dù vẫn phải chết). Một Sakadāgāmī được xem là luôn khỏe mạnh kể từ sau khi rời cõi người.
Kāma Rāga is Removed at the Anāgāmī Stage
Kāma Rāga Được Đoạn trừ ở Tầng Anāgāmī
- When one attains the Anāgāmī stage, both kāma rāga and paṭigha will no longer be present. Thus, one will not even be offended by harsh words/acts and will not retaliate. An Anāgāmī will never be born anywhere in the kāma loka, including the deva worlds; they are reborn only in Brahma realms.
Khi chứng tầng Anāgāmī, kāma rāga và paṭigha đều không còn. Vì thế người ấy không bị tổn thương ngay cả bởi lời nói/hành động thô bạo và không phản ứng lại. Một Anāgāmī không bao giờ sinh vào bất kỳ cõi nào trong kāma loka, kể cả deva; họ chỉ tái sinh vào các cõi Brahma.
- While a Sotāpanna may still have some tendency to give priority to sense pleasures at certain times, all such habits are reduced at the Sakadāgāmī stage and removed at the Anāgāmī stage.
Dù một Sotāpanna vẫn còn đôi lúc ưu tiên khoái lạc giác quan, tất cả các thói quen ấy giảm ở tầng Sakadāgāmī và được đoạn trừ ở tầng Anāgāmī.
Rūpa Rāga/Arūpa Rāga Removed at the Arahant Stage
Rūpa Rāga/Arūpa Rāga Được đoạn trừ ở Bậc Arahant
- For an Anāgāmī, only rūpa rāga and arūpa rāga will be present. That means a desire for jhānic pleasures in the rūpa and arūpa loka (the four rūpa jhānā and four arūpa jhānā). And he/she still has avijjā left to a certain extent, together with māna (some level of pride) and uddhacca (some degree of sense of superiority).
Ở một vị Anāgāmī, chỉ còn tồn tại rūpa rāga và arūpa rāga. Nghĩa là còn ham muốn các hỷ lạc jhāna trong rūpa loka và arūpa loka (bốn rūpa jhānā và bốn arūpa jhānā). Vị ấy vẫn còn một mức độ avijjā, cùng với māna (một mức độ kiêu mạn) và uddhacca (một mức độ phóng dật, tự cao).
- All these disappear at the Arahant stage. An Arahant is free from even a trace of defilements. Therefore, an Arahant will never be reborn in “this world” of kāma loka, rūpa loka, or arūpa loka (anywhere in the 31 realms).
Tất cả những thứ này diệt trừ hoàn toàn ở bậc Arahant. Một vị Arahant không còn dù chỉ một chút ô nhiễm. Do đó, Arahant không còn tái sinh trong “thế giới này” thuộc kāma loka, rūpa loka hay arūpa loka (bất kỳ nơi nào trong 31 cõi).
- Meditating is not very productive before the Sotāpanna stage when one has the wrong view of an unchanging “me.” Many people incorrectly interpret anatta as “no-self.” Even though a Sotāpanna does not have the wrong VIEW about a “me,” they would still have the perception (saññā) of a “me.” The feeling of “me” is removed only at the Arahant stage, after the Anāgāmī stage. As long as māna and uddhacca are there, the sense of “me” is still there. See “Vipallāsa (Diṭṭhi, Saññā, Citta) Affect Saṅkhāra.”
Việc hành thiền không mang lại nhiều kết quả trước khi chứng Sotāpanna, khi người ta còn chấp vào một “ta” bất biến. Nhiều người hiểu sai anatta là “không có tự ngã”. Dù một Sotāpanna không còn QUAN KIẾN sai lầm về “ta”, họ vẫn còn tri giác (saññā) về “ta”. Cảm giác “ta” chỉ được loại trừ ở bậc Arahant, sau bậc Anāgāmī. Khi māna và uddhacca còn đó, cảm giác “ta” vẫn còn. Xem “Vipallāsa (Diṭṭhi, Saññā, Citta) Affect Saṅkhāra.”
Key to Getting to the Sotāpanna Stage
Yếu tố Then chốt để đạt đến Bậc Sotāpanna
- To reach the Sotāpanna stage, one must realize the “three characteristics of nature.” One is the true meaning of anicca (that there is no point in hurting others to achieve temporary sensory pleasures.) Second, one will be subjected to much suffering (dukkha) without realizing the anicca nature. The third is that until one has that mindset, one is truly helpless in this round of rebirths (anatta). Until one comprehends them, it is POSSIBLE for any of the following to happen in the rebirth process:
Để đạt đến bậc Sotāpanna, cần thấy rõ “ba đặc tính của tự nhiên”. Thứ nhất là ý nghĩa thật sự của anicca (rằng không đáng làm hại người khác để đạt những lạc thọ giác quan tạm bợ). Thứ hai, nếu không thấy được anicca, sẽ phải chịu nhiều dukkha (khổ). Thứ ba, cho đến khi có được nhận thức ấy, một người thật sự bất lực trong vòng luân hồi này (anatta). Trước khi thông hiểu điều đó, CÓ THỂ xảy ra bất kỳ điều nào sau đây trong tiến trình tái sinh:
- One could act with extreme greed (lobha) to the extent of a hungry ghost (peta). Thus, one could get such a birth.
Người ta có thể hành động với tham (lobha) cực độ, đến mức mang tâm tính của một peta (ngạ quỷ), và có thể sinh vào cõi ấy.
- Act with extreme hate (dosa) in the heat of the moment, and could even kill a human. That can lead to a rebirth in the niraya (hell).
Hành động với sân (dosa) cực độ trong một khoảnh khắc, thậm chí giết người, có thể dẫn đến tái sinh trong niraya (địa ngục).
- One may not realize the unfruitfulness of depending on others. That includes cheating/stealing (without trying to make an honest living for oneself.) Thus, a birth in the asura realm is possible.
Không thấy được sự vô ích của việc nương tựa sai lầm vào người khác, bao gồm gian lận hoặc trộm cắp (thay vì tự nỗ lực kiếm sống chân chánh), có thể đưa đến tái sinh vào cõi asura.
- It is even possible to cultivate “animal gati.” Those include having sex with young children or being able to kill/hurt others for one’s pleasure, etc. In this case, both lobha and dosa could be present. Thus, one is not released from the animal realm.
Thậm chí có thể nuôi dưỡng “gati loài vật”, như quan hệ tình dục với trẻ nhỏ hoặc có thể giết/hại người khác vì khoái cảm. Khi đó lobha và dosa cùng hiện diện, và người ấy không thoát khỏi cõi súc sinh.
- Those are the four lower realms. Thus one will be truly helpless (anatta) unless one removes such bad habits (“gati”). Until then, dukkha (suffering) will be there in the long-term, if not in this lifetime. Those are the true meanings of anicca, dukkha, and anatta.
Đó là bốn cõi thấp. Vì vậy, một người thật sự bất lực (anatta) nếu không loại trừ các tập khí (“gati”) xấu ấy. Chừng nào chưa loại trừ, dukkha (khổ) còn đó lâu dài, nếu không phải ngay trong đời này. Đó là những ý nghĩa chân thật của anicca, dukkha và anatta.